Spis treści. Iwona Pisz, Iwona Łapuńka Modelowanie i symulacja ryzyka projektu 10 Project risk modelling and simulation. Edukacja ekonomiczna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści. Iwona Pisz, Iwona Łapuńka Modelowanie i symulacja ryzyka projektu 10 Project risk modelling and simulation. Edukacja ekonomiczna"

Transkrypt

1 Spis treści ROK LXVII Nr 6 (1246) Komitet redakcyjny: Dr Teresa Magdalena Dudzik (redaktor naczelny) Prof. dr hab. Joanna Cygler (współpraca) Prof. dr hab. Tomasz Gołębiowski (współpraca) Prof. dr hab. Włodzimierz Januszkiewicz (współpraca) Dr Paweł Lesiak (współpraca) Prof. dr hab. Krystyna Michałowska-Gorywoda (współpraca) Prof. dr hab. Joanna Plebaniak (redaktor statystyczny) Mariusz Gorzka (sekretarz redakcji) Rada naukowa: Prof. dr hab. Halina Brdulak Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Prof. Ludovít Dobrovský, Ph.D. Uniwersytet Techniczny w Ostrawie (Czechy) Prof. dr hab. Danuta Kempny Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach Mgr Joanna Mildner-Woś Bombardier Transportation (ZWUS) Polska Sp. z o.o. Prof. Ing. Vladimir Modrák Uniwersytet Techniczny w Koszycach (Słowacja) Prof. dr hab. Czesław Skowronek Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Siedlcach Prof. dr hab. Michał Trocki Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Prof. dr hab. Jarosław Witkowski Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Adres redakcji: Warszawa, ul. Canaletta 4, pok. 305 tel. (22) w. 381, faks: (22) strona internetowa: Informacje dla autorów, zasady recenzowania i lista recenzentów są dostępne na stronie internetowej czasopisma. Wersja drukowana miesięcznika jest wersją pierwotną. Redakcja zastrzega sobie prawo do opracowania redakcyjnego oraz dokonywania skrótów w nadesłanych artykułach. Gospodarka Materiałowa i Logistyka jest czasopismem punktowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (7 punktów). Arkadiusz Kawa Podejście do współpracy w branży TSL na przykładzie elektronicznej giełdy transportowej 2 Approach to cooperation in the logistics industry on the example of the electronic freight exchange Iwona Pisz, Iwona Łapuńka Modelowanie i symulacja ryzyka projektu 10 Project risk modelling and simulation Urszula Motowidlak Przegląd działań w zakresie poprawy efektywności paliwowej i redukcji emisji CO 2 pojazdów ciężarowych 22 Overview of activities improving fuel efficiency and reducing CO 2 emissions of the Heavy Duty Vehicles Edukacja ekonomiczna Katarzyna Nowicka Centra usług wspólnych w Polsce 31 Shared Services Centers in Poland Wydawca: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne SA Warszawa, ul. Canaletta 4 Strona internetowa: Warunki prenumeraty: Cena prenumeraty krajowej w 2015 r.: roczna 648 zł; półroczna 324 zł. Cena pojedynczego numeru 54 zł. Nakład: 850 egz. Prenumerata u Wydawcy: Roczna 25% taniej Półroczna 10% taniej Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne SA Dział Handlowy ul. Canaletta 4, Warszawa, tel. (22) , faks (22) , Prenumerata u kolporterów: Poczta Polska infolinia: , Ruch tel , (22) w godz 7 17, lub na stronie: Kolporter tel. (22) do 75, Garmond Press tel. (22) , Sigma-Not tel. (22) , As Press tel. (22) , (22) ; GLM tel. (22) , Skład: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Druk: Lotos Poligrafia sp. z o.o., ul. Wał Miedzeszyński Warszawa, tel Szanowni Czytelnicy i Autorzy Archiwalne artykuły z 2014 r. już dostępne na stronie internetowej naszego pisma. Co miesiąc wraz z nowym numerem GMIL-u kolejny numer archiwalny: W najbliższych numerach: Potencjał logistyki w realizacji ambicji miasta Determinanty jakości usług transportowych w logistycznej obsłudze klienta Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015 1

2 Arkadiusz Kawa Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, Wydział Zarządzania, Katedra Logistyki i Transportu Podejście do współpracy w branży TSL na przykładzie elektronicznej giełdy transportowej Approach to cooperation in the logistics industry on the example of the electronic freight exchange Obecnie dzięki technologiom internetowym w każdej chwili i miejscu menedżerowie mają dostęp do informacji biznesowych. Przykładem są elektroniczne giełdy transportowe, z których coraz chętniej korzystają logistycy. Szacuje się, że ok. 90% przedsiębiorstw przewozowych w Europie korzysta z internetowego pośrednictwa transportowego. Relacje między użytkownikami giełd kojarzą się często z nietrwałością lub jednorazowością. Przykład Trans.eu pokazuje, że mimo wielu barier środowisko giełdy umożliwia budowanie relacji długoterminowych. Celem artykułu jest przedstawienie podejścia do współpracy przez użytkowników elektronicznej giełdy transportowej. Na potrzeby artykułu przeprowadzono badania empiryczne. Słowa kluczowe: branża TSL, elektroniczne giełdy transportowe, współpraca. Nowadays, thanks to Internet technologies, business information can be accessed anytime and anywhere. One example are electronic freight exchanges, which are increasingly used by logistics specialists. It is estimated that approx. 90% of freight companies in Europe use transport agencies on the Internet. The relations between users of freight exchanges are often associated with instability or one-off nature. The example of Trans.eu shows that, despite many barriers, the freight exchange environment allows to build long-term relationships. This article presents an approach to cooperation between electronic freight exchange users. For the purpose of the article, empirical research was carried out. Key words: logistic industry, electronic freight exhanges, cooperation. Elektroniczna giełda transportowa Branża TSL (transport, spedycja, logistyka) w Polsce jest bardzo rozproszona. Poza kilkudziesięcioma dużymi operatorami logistycznymi istnieje kilkanaście tysięcy małych oraz mikrofirm spedycyjnych i przewozowych. Jeszcze kilka lat temu do prowadzenia działalności przedsiębiorcy wykorzystywali głównie sieć kontaktów, którą budowali przez lata. Problemem były jednak niewykorzystane przestrzenie ładunkowe w samochodach i ładunki, których spedytorzy lub przewoźnicy nie chcieli podjąć. Remedium na to było uruchomienie giełd transportowych. W przeciwieństwie do innych rodzajów (np. giełd towarowych) giełdy transportowe powstały od razu z wykorzystaniem technologii Internetu. Zastosowanie Internetu umożliwia szybkie dotarcie do różnych usług, ofert przedsiębiorstw bez potrzeby fizycznego przemieszczania się oraz zestawienia i ich porównywania. Umożliwia to redukcję kosztów zarówno dostawców, jak i odbiorców (Stempnakowski, 2007). Pierwsze elektroniczne giełdy transportowe powstawały w latach 70. XX wieku. Miały one na celu lepsze wykorzystanie potencjału firm transportowych i spedycyjnych dzięki bazom danych, które ułatwiały dopasowanie środka transportu do danego ładunku (Borycka, Kempa, 2014). Jednak z uwagi na dość ograniczoną liczbę potencjalnych użytkowników i małe zaufanie do tej formy nawiązywania współpracy, giełdy transportowe rozwijały się bardzo powoli. Dopiero gwałtowny wzrost popularności Internetu w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych spowodował dynamiczny rozwój giełd. W 1985 r. powstała francuska giełda Teleroute, a w 1997 r. niemiecka TimoCom dwie najbardziej popularne giełdy w Europie (Witkowski, Kiba-Janiak, Tronina, 2014). Obecnie elektroniczna giełda transportowa (EGT) przybiera postać wirtualnego rynku, na którym spotykają się przedsiębiorstwa oferujące i poszukujące ładunki do przewiezienia oraz przestrzenie ładunkowe w środkach transportowych (Leończuk, 2013). Największe giełdy funkcjonują w większości państw Europy. Ich użytkownikami jest kilkadziesiąt tysięcy zarejestrowanych i zweryfikowanych przed- 2 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015

3 siębiorstw. Przeznaczone są głównie dla spedytorów i przewoźników, ale coraz częściej przekonują się również do nich firmy produkcyjne i handlowe. Najwięcej możliwości w ramach EGT ma spedytor, który może: wystawić ładunek do przewiezienia, szukać ładunku, oferować wolną przestrzeń ładunkową i szukać wolnej przestrzeni ładunkowej. Przewoźnik może szukać ładunku i zaproponować przestrzeń ładunkową. Natomiast firma produkcyjna lub handlowa może oferować ładunek i szukać środków transportowych (Kawa, 2014). Początkowo korzystanie z EGT wiązało się z pewnym ryzykiem. Mankamentem była mała wiarygodność kontrahentów. Zdarzały się wyłudzenia, kradzieże i podszywanie się pod inne przedsiębiorstwa. Problemy te istniały i nadal istnieją również w przypadku transakcji, które są realizowane poza środowiskiem giełdy elektronicznej. Można nawet powiedzieć, że obecnie takich przypadków jest coraz mniej, bo kwestia bezpieczeństwa jest traktowana przez właścicieli EGT jako priorytet (Witkowski, Kiba-Janiak, Tronina, 2014). Jeśli firma szuka przewoźnika w sposób tradycyjny i wszelkie ustalenia przeprowadza telefonicznie, to jest jeszcze bardziej narażona na oszustwa. Przedsiębiorstwa, które chcą zostać użytkownikami EGT, muszą spełniać określone warunki i przejść przez procedurę weryfikacji. Wymagany jest np. określony okres funkcjonowania firmy, zestaw dokumentów potrzebnych do wykonywania działalności. Sprawdza się również informacje o firmach w wywiadowniach gospodarczych, rejestrach dłużników i opinie dostępne w Internecie (Adam, 2014). Niektórzy operatorzy weryfikują również rachunek bankowy firmy. Podmioty zadłużone i ze złą reputacją finansową nie są rejestrowane w EGT. Bardzo ważne są opinie dotychczasowych kontrahentów jest to możliwe dzięki komentarzom i ocenom wystawionym w opisie danej firmy. Z uwagi na coraz większą konkurencję w branży TSL i coraz wyższe koszty prowadzenia działalności (paliwo, opłaty drogowe itp.) korzystanie z giełd transportowych stało się dla niektórych firm spedycyjnych i transportowych koniecznością. Do wzrostu ich popularności przyczyniło się ostatnie spowolnienie gospodarcze. Zmniejszony popyt na usługi transportowe zmusił wiele firm przewozowych do szukania zleceń i nawiązywania nowych kontaktów biznesowych. EGT pozwoliło wielu firmom przetrwać kryzys i wzmocnić swoją pozycję na rynku (Romanów, 2011). Ponadto giełdy stały się bardzo dobrym miejscem do rozwoju nowych działalności transportowych i spedycyjnych bariery wejścia na rynek usług logistycznych stały się mniejsze. Obecnie ok. 90% przedsiębiorstw transportu drogowego w Europie korzysta z pośrednictwa transportowego w Internecie (www.forsal.pl, 2015). EGT stanowi cały czas rozwiązanie komplementarne w stosunku do innych tradycyjnych form poszukiwania kontrahentów. Jej podstawową cechą jest to, że w jej ramach przeprowadzane są głównie transakcje jednorazowe (Kawa, 2014). Podejście to jednak się zmienia, bo środowisko giełdy umożliwia budowanie relacji długoterminowych. Celem artykułu jest przedstawienie podejścia do współpracy przez użytkowników na przykładzie elektronicznej giełdy transportowej system Trans.eu. System Trans.eu System Trans.eu (Trans.eu) powstał w kwietniu 2004 roku w Polsce. Twórcą i operatorem Trans.eu jest firma Logintrans Sp. z o.o. Narzędzie jest dostępne w 20 językach i korzystają z niego użytkownicy z 24 europejskich krajów. Firma ma oddziały w 8 krajach Europy. Użytkowanie systemu wymaga pobrania ze strony producenta oprogramowania, które następnie po zainstalowaniu na docelowym komputerze umożliwia zgłaszanie i odpowiadanie na zamieszczone oferty (Kawa, 2014). W ciągu roku w Trans.eu publikowanych jest ponad 35 mln ofert, w tym 82% ofert ładunków i 18 % ofert pojazdów. Od 2005 roku w Trans.eu zarejestrowało się ponad 480 tys. firm z całej Europy (www.trans.eu, 2015). Obecnie jest największą giełdą w Europie Środkowo-Wschodniej i trzecią co do wielkości giełdą transportową w Europie Zachodniej (Romanów, 2011). W 2013 roku zarejestrowano łącznie 1,43 mln transakcji, które zostały potwierdzone przez użytkowników Trans.eu. Transakcje te zostały zrealizowane przez ponad 24 tys. przedsiębiorstw mających swoją siedzibę w Polsce. Warto dodać, że 85% transakcji to transakcje jednorazowe. Metodyka badań Jako próbkę badawczą postanowiono wybrać przedsiębiorstwa, które powtarzają swoje transakcje z kontrahentami co najmniej 5 razy w ciągu roku. Dzięki temu ograniczono się do podmiotów, które nie wykorzystują EGT tylko do pojedynczych zleceń, ale do nawiązania współpracy. Taki warunek spełniało łącznie 3456 przedsiębiorstw. Wstępna analiza z wykorzystaniem metody SNA (ang. social network analysis analiza sieci społecznych) pozwoliła stwierdzić, że te podmioty są ze sobą powiązane relacjami bezpośrednimi i pośrednimi. Na rysunku 1 przedstawiono węzły i krawędzie takiej sieci. Można wyróżnić trzy główne klastry, w których dominującą rolę grają spedytorzy (oni tworzą centralne ośrodki ang. hubs). Istnieją połączenia między klastrami za pomocą transakcji firm transportowych z firmami spedycyjnymi, które z kolei łączą się z przewoź- Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015 3

4 Rysunek 1 Powiązania użytkowników powtarzających 5 lub więcej razy transakcje w ciągu roku w ramach Trans.eu Źródło: badania własne. nikami itd. (Fuks, Kawa, Pierański, 2015). Na potrzeby badania przygotowano narzędzie w postaci kwestionariusza, który został wysłany elektronicznie do wspomnianych 3456 przedsiębiorstw. Wypełniono prawidłowo 131 kwestionariuszy, co daje zwrot na poziomie ok. 4%. Wyniki badań Respondentami badania były osoby pracujące w przedsiębiorstwach, które istnieją średnio 14 lat. Najczęściej wypełniały kwestionariusz osoby będące właścicielem firmy (18%) i spedytorzy (11%). Prawie połowa respondentów pracuje w firmach, które zatrudniają do 9 pracowników, a co piąta zatrudnia pracowników. Wszyscy respondenci są aktywnymi użytkownikami systemu Trans.eu. Dodatkowo 33% korzysta z Teleroute, 14% z TimoCom i 11% z Transporeon. Ponadto firmy używają takich giełd, jak czeski RaalTrans i hiszpański Wtransnet. W branży TSL w Polsce kluczowym czynnikiem w wyborze usługodawcy logistycznego jest cena. Potwierdzają to wyniki przeprowadzonych badań, w których 85% respondentów wskazało cenę usługi jako podstawowe kryterium wyboru kontrahenta. Ważna jest też wysoka ocena płatnika (66% wskazań), która pochodzi od przedsiębiorstw korzystających z usług ocenianego podmiotu (rys. 2). Ten wynik nie powinien dziwić, bo rekomendacje innych osób w transakcjach dokonywanych przez Internet miały zawsze bardzo duże znaczenie. Stosunkowo rzadko wskazywanym kryterium jest wskaźnik wiarygodności płatniczej TransRisk. Wynika to prawdopodobnie z tego, że ten wskaźnik jest mało popularny, bo otrzymują go tylko przedsiębiorstwa, które spełniają kilka warunków, m.in. roczny staż, regularne zawieranie transakcji w Trans.eu, terminowe regulowanie zobowiązań. Jak wcześniej zauważono, korzystanie z elektronicznych giełd transportowych ma wiele zalet dla przedsiębiorstw. Respondenci jako największą korzyść wskazują nawiązywanie nowych kontaktów (51%). Dzięki temu firmy mogą przy stosunkowo niskich nakładach szybko zbudować sieć współpracy. Również zwiększenie przychodów ze sprzedaży usług (33%) i szybsze realizowanie zlecenia (31%) są traktowane jako pozytywne aspekty systemu Trans.eu. Ciekawe jest również to, że co czwarty respondent uważa, iż korzystanie z EGT zwiększa bezpieczeństwo transakcji (rys. 3). Jeszcze kilka lat temu przedstawiciele firm z branży TSL twierdzili, że korzystanie z EGT jest bardzo ryzykowne i należy być bardzo ostrożnym przy realizacji zleceń pozyskanych lub umieszczonych w Internecie. Trwałość współpracy w przypadku relacji zawieranych przez Internet jest z reguły mniejsza niż tych zawieranych w tradycyjny sposób, np. dzięki osobistym spotkaniom. Potwierdzają to wyniki badań. 73% przedsiębiorstw jest gotowych zakończyć współpracę, 4 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015

5 Rysunek 2 Kryteria wyboru kontrahentów wśród użytkowników systemu Trans.eu Źródło: badania własne. Rysunek 3 Korzyści wynikające z systemu Trans.eu Źródło: badania własne. gdy kontrahent nie płaci w terminie za wykonaną usługę lub gdy w ogóle nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań finansowych (rys. 4). Bardzo ważnych powodem jest również utrudniony kontakt z kontrahentem lub jego brak (60%). Użytkownicy EGT muszą więc dołożyć wszelkich starań, aby na bieżąco spłacać zobowiązania i informować swoich kontrahentów o wszelkich odstępstwach od umowy. W przeciwnym razie mogą stracić bezpowrotnie klientów, a negatywna opinia o ich działalności będzie miała wpływ na podejmowanie decyzji o współpracy przez inne przedsiębiorstwa. Elektroniczne giełdy transportowe służą często przedsiębiorstwom tylko jako narzędzie, w którym można znaleźć informacje o interesującej ofercie. Przed wybraniem właściwej oferty firmy kontaktują się ze sobą i ustalają warunki współpracy. Mechanizm giełdy nie wymusza jednak na nich potwierdzenia realizacji transakcji. Dla jej funkcjonowania nie ma to dużego znaczenia, ponieważ Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015 5

6 Rysunek 4 Przyczyny zerwania współpracy z kontrahentem z Trans.eu Źródło: badania własne. użytkownicy nie płacą prowizji za zrealizowane transakcje, tylko stały abonament niezależny od żadnych innych czynników. Powstaje więc pytanie, jaka część użytkowników Trans.eu rejestruje swoje zlecenia? 53% respondentów deklaruje, że ich firma współpracuje z uczestnikami Trans.eu tylko w ramach systemu, czyli tam rejestruje swoje transakcje, a 30% zarówno w ramach Trans.eu, jak i poza nim. Zapytano respondentów, którzy deklarują współpracę zarówno w ramach systemu Trans.eu, jak i poza nim, o miejsce rozpoczęcia współpracy. W tym drugim przypadku firmy wyszukują informacje o ładunkach lub pojazdach w systemie Trans.eu, ale transakcje wykonują poza Trans.eu. EGT sprowadza się do funkcji, którą pełnią tablice ogłoszeń. Jest to poza kontrolą operatora systemu. Użytkownicy ponoszą jednak ryzyko, ponieważ za brak potwierdzonych transakcji w systemie operator nie odpowiada. 87% respondentów współpracuje przez Trans.eu zarówno z firmami, z którymi współpracowali wcześniej, jak i firmami, z którymi rozpoczęli współpracę w Trans.eu. Natomiast 8% współpracuje tylko z firmami, z którymi rozpoczęli współpracę w ramach Trans.eu, a zaledwie 3% tylko z firmami, z którymi współpracowali przed przystąpieniem do Trans.eu (rys. 5). Bardzo mała część przedsiębiorstw przenosi więc swoje relacje biznesowe pochodzące z tradycyjnych kontaktów do Internetu. Mimo że współpraca między użytkownikami Rysunek 5 Współpraca użytkowników Trans.eu z innymi firmami Źródło: badania własne. 6 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015

7 Rysunek 6 Nastawienie do długoterminowej współpracy przez użytkowników Trans.eu Źródło: badania własne. giełd elektronicznych ma z reguły charakter krótkoterminowy, to 19% respondentów przyznaje, że utrzymuje długoterminowe relacje z wybranymi użytkownikami systemu Trans.eu kluczowymi kontrahentami (1). Około 15% nie chce nawiązywać współpracy długoterminowej i woli opierać się na transakcjach jednorazowych (2). Natomiast aż 44% twierdzi, że stara się nawiązywać długoterminowe relacje (rys. 6), ale specyfika Trans.eu powoduje, że zmuszeni są bazować głównie na transakcjach jednorazowych (3). Kolejne trzy pytania skierowane do respondentów dotyczyły współpracy długoterminowej i były uzależnione od odpowiedzi udzielonej w poprzednim punkcie. Jeżeli wskazano odpowiedź (1), (2) lub (3), to respondent odpowiadał na kolejne pytania: gdzie nawiązał długoterminową współpracę (1)?; dlaczego nie chce nawiązywać długoterminowej współpracy (2)?; jakie są przeszkody w nawiązywaniu długoterminowej współpracy (3)? 64% respondentów wskazało, że długoterminowa współpraca została nawiązana w ramach Trans.eu, natomiast 36% poza Trans.eu. To świadczy o dużym potencjale EGT jako miejscu do nawiązania bardziej trwałych relacji. Powodów do nienawiązywania długoterminowej współpracy jest kilka. 58% respondentów nie ma w ogóle takiej potrzeby. Przyczyną jest także brak zaufania do innych użytkowników Trans.eu (42%) i problem ze znalezieniem odpowiednich partnerów (37%). Co piąte przedsiębiorstwo obawia się utraty niezależności w wyniku nawiązania relacji długoterminowych z innymi użytkownikami giełdy (rys. 7). Mimo że część firm stara się nawiązywać długoterminowe relacje, to największą przeszkodą w budowaniu takich relacji jest mała powtarzalność podobnych zleceń (72%). Kolejne przeszkody są rzadziej wymieniane, np. niechęć innych użytkowników Trans.eu do podjęcia długoterminowej współpracy (29%), brak odpowiednich zasobów do podjęcia długoterminowej współpracy (np. środków transportowych, magazynów, pracowników 22%; rys. 8). Ciekawą kwestią jest też trwałość relacji między przedsiębiorstwami, w szczególności odpowiedź na pytanie, co zrobiłoby badane przedsiębiorstwo w przypadku rezygnacji z Trans.eu przez głównego kontrahenta? 44% firm pozostałoby w systemie Trans.eu i współpracowałoby z tą firmą poza systemem, 36% też by pozostało, ale szukałoby innych kontrahentów. Natomiast 16% zrezygnowałoby z usług Trans.eu, ale próbowało utrzymać z tym kontrahentem relacje poza środowiskiem Trans.eu. Z kolei żadne przedsiębiorstwo nie zrezygnowałoby z usług Trans.eu i próbowałoby utrzymać z firmą relacje poza środowiskiem systemu Trans.eu (rys. 9). Interesująca w kontekście sieciowości EGT jest Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015 7

8 Rysunek 7 Przyczyny nienawiązywania długoterminowej współpracy w ramach EGT Źródło: badania własne. Rysunek 8 Przeszkody w nawiązywaniu długoterminowej współpracy w ramach EGT Źródło: badania własne. współpraca firm z branży TSL z konkurentami. Czasami firmy spedycyjne i transportowe nie są w stanie samodzielnie zrealizować wszystkich zleceń i przekazują je innym firmom z branży za pomocą Trans.eu. 27% respondentów deklaruje, że przekazuje część takich zleceń, natomiast 50% przyznaje, że tego nie robi. Podsumowanie Elektroniczne giełdy transportowe stały się nieodłącznym elementem branży TSL. Obecnie korzysta z nich prawie każde przedsiębiorstwo transportowe i spedycyjne. Większość z nich traktuje je jako tablicę ogłoszeń, na której można znaleźć interesujące zlecenie. Przeprowadzone badania pokazują, że tylko 8 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015

9 Rysunek 9 Reakcja na rezygnację z uczestnictwa w EGT przez głównego kontrahenta Źródło: badania własne. co piąta firma utrzymuje relacje długoterminowe ze swoimi kontrahentami, a prawie połowa twierdzi, że stara się nawiązywać długoterminowe relacje, ale specyfika giełdy powoduje, że zmuszeni są bazować głównie na transakcjach jednorazowych. Powodami tego są mała powtarzalność podobnych zleceń, niechęć innych użytkowników do podjęcia długoterminowej współpracy czy brak odpowiednich zasobów do podjęcia takiej współpracy. Podejście do długoterminowej współpracy w ramach elektronicznych giełd transportowych mogłoby się zmienić, gdyby większość procesów zarządzania przedsiębiorstwem została przeniesiona do systemu giełdy. Dzięki temu możliwe byłoby nie tylko znalezienie odpowiedniego kontrahenta, ale także np. zapłacenie za usługę, ubezpieczenie frachtu, wystawienie faktury, przygotowywanie raportów ze sprzedaży. Jest to zgodne z ostatnio bardzo popularną koncepcją chmury danych (ang. cloud computing), a więc umieszczenia informacji o procesach biznesowych poza przedsiębiorstwem (Kawa, 2012). Publikacja została sfinansowana ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2011/03/D/HS4/ Literatura Adam, M., (2014). Komunikacyjna (r) ewolucja. Top Logistyk, 5, Borycka, B., Kempa, E. (2012). Istota giełd transportowych na przykładzie giełdy TimoCom. Zeszyty Naukowe Politechniki Częstochowskiej, 18, Fuks, K., Kawa, A., Pierański, B. (2015). Adaptation of Social Network Analysis to Electronic Freight Exchange ( ). W: D. Barbucha, N.T. Nguyen, J. Batubara, New Trends in Intelligent Information and Database Systems. Berlin: Springer International Publishing. Kawa, A. (2014). Elektroniczna giełda transportowa jako podmiot sektora usług logistycznych. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, tom 355, Kawa, A. (2012). Koncepcja chmury danych w firmach logistycznych. Gospodarka Materiałowa i Logistyka, 12, Leończuk, D. (2013). Giełdy transportowe oraz platformy przetargowe elektroniczne narzędzia wspomagające wybór przewoźnika w transporcie samochodowym. Gospodarka Materiałowa i Logistyka, 10, Romanów, P. (2011). Internetowe giełdy frachtów w operacyjnej działalności przewoźników drogowych. Logistyka, 5, Stempnakowski, Z. (2007). E-biznes w zastosowaniach. W: A. Szewczyk (red.), Społeczeństwo informacyjne problemy rozwoju. Warszawa: Wydawnictwo Difin. Witkowski, J., Kiba-Janiak, M. i Tronina, P. (2014). Korzyści i uwarunkowania rozwoju internetowych giełd transportowych na rynku europejskim. W: E. Gołembska, Z. Bentyn (red.). Gospodarcze konsekwencje rozwoju logistyki międzynarodowej. Poznań: Wydawnictwo UEP. w_transporcie_drogowym_bez_gieldy_ani_rusz.html ( ) ( ) Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015 9

10 Iwona Pisz Uniwersytet Opolski, Wydział Ekonomiczny, Zakład Logistyki i Marketingu Iwona Łapuńka Politechnika Opolska, Wydział Inżynierii Produkcji i Logistyki, Instytut Innowacyjności Procesów i Produktów, Katedra Zarządzania Projektami Modelowanie i symulacja ryzyka projektu Project risk modelling and simulation W pracy omówiono problematykę zarządzania ryzykiem projektu ze szczególnym uwzględnieniem fazy analizy ryzyka. Przedstawiono autorskie podejście do oceny ilościowej ryzyka. Analiza i kwantyfikacja ryzyka przeprowadzona została z wykorzystaniem modelowania rozmytego w środowisku MATLAB oraz modelowania i symulacji komputerowej w środowisku ADONIS. Przedstawiono przykład kwantyfikacji i hierarchizacji ryzyka na przykładzie rzeczywistego projektu realizowanego w branży energetycznej z wykorzystaniem Rozmytych Systemów Wnioskujących. W tym przykładzie pokazano wykorzystanie symulacji w programie ADONIS w celu oszacowania wpływu ryzyka na czas i koszt projektu. W pracy nie analizowano wpływu ryzyka na pozostałe cele projektu, tj. zakres, jakość. Słowa kluczowe: ryzyko, niepewność, projekt, Rozmyty System Wnioskujący, modelowanie, symulacja, MATLAB, ADONIS. The paper presents the problem of project risk management with particular emphasis on the risk assessment. The authors describe own approach to quantitative risk assessment. The proposed approach combine fuzzy modelling in MATLAB environments and modelling in ADONIS environment. The proposed approach has been applied for quantification and prioritization of project risk. An practical example of project has been presented in a chosen enterprise from energy industry. The sources of data used in the example were collected from interview surveys with project experts. Fuzzy Inference Systems are used to identify and assess potential risks. The risks were modelling in ADONIS. The authors used simulation in this system to assess the impact of risks on time and cost of the project. The authors did not assess the impact of project risk on the another project aims, i.e. scope and quality. Key words: risk, uncertainty, project, Fuzzy Inference System, modelling, simulation, MATLAB, ADONIS. W ostatnich latach rośnie zapotrzebowanie na wiedzę i umiejętności z zakresu zarządzania ryzykiem (ang. risk management), w tym zarządzania ryzykiem projektów (ang. project risk management). Zarządzanie ryzykiem projektów stało się elementem kanonu wiedzy menedżerów, w szczególności menedżerów projektów (Łada, Kozarkiewicz, 2010). Wynika to z faktu, że każdej działalności biznesowej oraz każdemu podejmowanemu projektowi towarzyszy określony poziom ryzyka. Realizacja projektów wymaga zaangażowania określonych zasobów w ramach założonego budżetu przy zapewnieniu odpowiedniej jakości procesu i produktu oraz spełnieniu oczekiwań określonych grup interesariuszy. Sukces realizacji projektów zależy między innymi od prawidłowej identyfikacji ryzyk występujących w obszarze ich oddziaływania, analizy ich wpływu na dany projekt oraz od prawidłowej odpowiedzi na określone ryzyko (Raz, Shenhar, 2002, s ). Podstawową kwestią wymagającą reakcji decydentów, w tym menedżerów projektów, jest udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: czy dane przedsiębiorstwo jest w stanie zaakceptować obecny i/lub spodziewany poziom ryzyka, czy dane przedsiębiorstwo potrafi zarządzać ryzykiem (Sońta-Drączkowska, 2012). Zmienność rzeczywistości jest nieodzownym elementem przy realizacji każdego projektu. W praktyce oznacza to, że każdy projekt związany jest z określonym ryzykiem i niepewnością. Wynika to z faktu, iż projekt jest działaniem innowacyjnym, unikalnym, jednorazowym, realizowanym w zmiennym otoczeniu przez grupę określonych podmiotów (pracowników, przedsiębiorstw) przy wykorzystaniu określonych zasobów dostępnych w określonym czasie (rys. 1). W każdym z elementów otoczenia bliższego lub dalszego projektu mogą nastąpić nieoczekiwane zmiany (prawdopodobieństwo, zakres i sposób oddziaływa- 10 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015

11 Rysunek 1 Otoczenie projektu Otoczenie dalsze projektu Otoczenie bliższe projektu Projekt zakres-czas-koszt-jakość właściciel, prezes, pracownicy, infrastruktura logistyczna, procedury, dostawca, klient, sponsor projektu, wykonawca, styl zarządzania, kultura organizacji, system organizacji prawo, urzedy publiczne, Unia Europejska Źródło: opracowanie własne. nia elementów otoczenia projektu), które mogą wpłynąć bezpośrednio lub pośrednio w większym lub mniejszym stopniu na dany projekt. Zmienność otoczenia kreuje określone elementy ryzyka. Warunki realizacji projektów zależą od wielu czynników trudnych do przewidzenia, spośród których wyróżnić można: zmiany w poziomie popytu i podaży na określony produkt lub usługę, warunki atmosferyczne, dostępność zasobów, poziom cen i kosztów, kursy walut, stopy procentowe, awaryjność maszyn i urządzeń, kompetencje członków zespołu projektowego, jakość i czas przepływu informacji, bezpieczeństwo systemów informatycznych, zaufanie partnerów biznesowych, poziom komunikacji, motywacje pracowników, innowacyjność, styl zarządzania itp. Poziom ryzyka rośnie w postępie geometrycznym w zależności od horyzontu planistycznego. Ryzyko projektu jest tym większe, im większa jest niepewność co do wyników projektów, niebezpieczeństwa niewypełnienia założeń, oczekiwań i sformułowanych celów (Pawlak, 2006). Należy podkreślić, że nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka. Można jedynie dążyć do zmniejszenia oddziaływania określonych czynników ryzyka do minimum poprzez odpowiednie działania, tj. wprowadzenie do przedsiębiorstwa zasad, metod, mechanizmów zarządzania ryzykiem projektów. Zasadniczym celem pracy jest ukazanie istoty procesu zarządzania ryzykiem projektu. Szczególną uwagę zwrócono na fazę identyfikacji i oceny ilościowej ryzyka. Zaprezentowano podejście do modelowania i symulacji ryzyka projektu, które integruje środowiska informatyczne MATLAB i ADONIS. Przedstawiony przykład analizy i kwantyfikacji ryzyka dotyczy realizacji wybranego projektu w jednym z przedsiębiorstw branży energetycznej w Polsce. Wykorzystano w tym celu autorskie podejście do szacowania i oceny ryzyka projektu. Istota procesu zarządzania ryzykiem projektu W zarządzaniu projektami ryzyko (ang. risk) definiowane jest jako przyszłe zdarzenie, którego rezultatem jest negatywna lub pozytywna zmiana w projekcie (Wysocki, McGary, 2005). Zgodnie z neutralną koncepcją ryzyka jest ono traktowane jako zagrożenie z jednej strony. Z drugiej strony oznacza możliwą szansę na jego uniknięcie. Neutralna koncepcja ryzyka ma związek z działaniem, w którym wynik nie jest znany. W praktyce oznacza to, że dany wynik może być gorszy lub lepszy. Natomiast negatywna koncepcja ryzyka jednoznacznie określa je jako zagrożenie. Oznacza to, że ryzyko niesie ze sobą wyłącznie stratę, szkodę, niezrealizowanie określonego celu w podejmowanym projekcie (Hillson, 2002, s ). W praktyce najczęściej ryzyko w ogólnym rozumieniu ma wydźwięk pejoratywny i jest utożsamiane z określoną stratą. Ryzyko składa się z określonych komponentów, którymi są przede wszystkim zdarzenia w postaci określonej zmiany (pożądanej lub niepożądanej), prawdopodobieństwa (ang. risk probability) wystąpie- Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/

12 Rysunek 2 Macierz prawdopodobieństwa i skutków ryzyka Źródło: opracowanie własne na podstawie: Hillson, 2002, nia danego zdarzenia (szansy lub zagrożenia; ang. threats, opportunities), wpływu (ang. impact assessment) na możliwości wystąpienia w związku z danym zdarzeniem ryzyka na cele projektu (wpływ pozytywny lub negatywny). Prawdopodobieństwo oraz skutek powinny być oceniane dla każdego zidentyfikowanego ryzyka w podejmowanym projekcie. Na rysunku 2 przedstawiono macierz prawdopodobieństwa i skutków ryzyka (ang. probability and impact matrix) ujmującą zarówno ryzyko rozumiane jako zagrożenie, a także postrzegane jako szansa. Ograniczenie negatywnych skutków, jak i zwiększenie pozytywnych skutków ryzyka wymaga od menedżera projektu świadomego oddziaływania na dane ryzyko. Skuteczność tego procesu zależy od wielu czynników. Istotnym zagadnieniem jest zrozumienie natury ryzyka oraz przyczyn, które je wywołują (Skalik, 2009). Jednym ze znaczeń, które definiuje ryzyko i jego wpływ na zarządzanie projektami, jest prawdopodobieństwo (możliwość) wystąpienia zdarzenia, które będzie niekorzystnie lub korzystnie wpływać na osiągnięcie danego celu projektu. Prawdopodobieństwo wystąpienia danego zdarzenia można oszacować na podstawie analizy danych empirycznych z przeszłości, wykorzystując wiedzę i doświadczenie ekspertów lub stosując techniki symulacji. W przypadku braku możliwości wcześniejszej oceny przyszłych poziomów parametrów projektu oraz prawdopodobieństwa ich wystąpienia mamy do czynienia z niepewnością. Ryzyko i niepewność są często utożsamiane ze sobą, pomimo występowania między nimi formalnej różnicy. Ryzyko występuje bowiem w sytuacji, w której w odniesieniu do danego projektu można określić prawdopodobieństwo obiektywnie lub subiektywnie. Niepewność wynika z braku pewności, bezpieczeństwa, dostępu do pełnej informacji (Cooper, Grey, Raymond, Walker, 2005). Niepewność jest kategorią niemierzalną w przeciwieństwie do kategorii ryzyka. W przypadku niepewności nie można powiązać prawdopodobieństwa z określoną możliwością wystąpienia danego zdarzenia. Ryzyko z kolei uznaje się jako niepewność mierzalną (Kaczmarek, 2010). Świadomość istnienia ryzyka determinuje potrzebę określenia jego źródeł oraz właściwych reakcji na dane ryzyko, co jest przedmiotem działań zarządzania ryzykiem. Proces zarządzania ryzykiem koncentruje się na identyfikacji, analizowaniu, kontroli, akceptowaniu różnych rodzajów ryzyka i niepewności, które mogą wpłynąć na wykonanie danego projektu. Głównym celem zarządzania ryzykiem jest minimalizacja ryzyka niepowodzenia projektu (Jajuga, 2010). Zarządzanie ryzykiem projektu jest specyficznym procesem decyzyjnym wspomagającym osiągnięcie zaplanowanych celów projektu, umożliwiającym ograniczenie do akceptowalnego poziomu lub całkowitą eliminację wszelkich ryzyk zagrażających właściwej realizacji projektu i/lub wzmocnienie potencjalnych szans dla efektywnej realizacji projektu. Należy podkreślić, że zarządzanie ryzykiem projektu powinno mieć charakter planowy i celowy. W praktyce proces zarządzania ryzykiem składa się z kilku faz. Większość teoretyków i praktyków zgadza się z faktem, że proces zarządzania ryzykiem projektu składa się z fazy identyfikowania ryzyka (ang. risk identification), analizy jakościowej i/lub ilościowej ryzyka (ang. qualitative, quantitative risk analysis), planowania reakcji na ryzyko (ang. risk response planning) oraz monitorowania i kontroli (ang. risk monitoring and control) zagrożeń i/lub szans, które mogą negatywnie lub pozytywnie oddziaływać na dany projekt (Elbrahimnejad, Mosavi, Seyrafianpour, 2010, s ). Proces zarządzania ryzykiem powinien stanowić integralną część zarządzania projektami, szczególnie w przypadku dużych, złożonych projektów. W poszczególnych fazach zarządzania ryzykiem projektu wykorzystuje się odpowiednie metody oraz narzędzia wspomagające dany proces. Na rysunku 3 przedsta- 12 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015

13 Rysunek 3 Narzędzia i metody wykorzystywane w fazach zarządzania ryzykiem projektu Źródło: opracowanie własne. wiono możliwe metody i narzędzia wykorzystywane w procesie identyfikacji, kwantyfikacji ryzyka oraz w fazie planowania reakcji na ryzyko. Nie ma jednej uniwersalnej metody i narzędzia dedykowanych tym fazom. W zależności od typu, wielkości, zakresu, budżetu, czasu realizacji projektu, kultury projektowej, poziomu dojrzałości projektowej przedsiębiorstwa stosuje się mniej lub bardziej wysublimowane metody oraz narzędzia w procesie zarządzania ryzykiem projektu. W kolejnym punkcie przedstawione zostanie autorskie podejście do identyfikacji i analizy ryzyka projektu na rzeczywistym przykładzie ilustrującym podejmowany w ramach pracy problem. Przykład ilustrujący problem identyfikacji i analizy ryzyka projektu Rozpatrywany jest przykład projektu wykonania nowej powłoki płaszcza żelbetowego akceleratora uzdatniającego wodę na potrzeby technologiczne w procesie wytwarzania energii elektrycznej w jednym z przedsiębiorstw branży energetycznej. W wyniku przeprowadzonych działań zmierzających do identyfikacji potencjalnych ryzyk opracowano katalog podstawowych kategorii ryzyka w podejmowanym projekcie. Należy podkreślić, że wyłonione ryzyka są w tym przypadku wyłącznie zagrożeniami (tab. 1). W rozpatrywanym projekcie nie analizowano możliwości wystąpienia pozytywnych ryzyk w postaci szans. W przypadku identyfikacji i analizy ryzyka spotkano się z trudnościami zebrania doświadczalnych informacji numerycznych, na podstawie których można było utworzyć bazę wiedzy o badanym zjawisku, w tym przypadku o poziomie ryzyka towarzyszącego realizacji danego projektu. Wobec tego niezbędne stało się modelowanie z wykorzystaniem wiedzy eksperckiej oraz praw rządzących danym zjawiskiem i wykorzystanie symulacji w procesie identyfikacji i analizy ryzyka projektu. W procesie identyfikacji ryzyka skorzystano z wiedzy ekspertów-pracowników przedsiębiorstwa odpowiedzialnych za planowanie i realizację danego projektu. Przeprowadzono wy- Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/

14 Tabela 1 Lista potencjalnych zagrożeń dla prawidłowej realizacji projektu Kategoria ryzyka Ryzyko przetargowe Ryzyko organizacyjne Ryzyko technologiczne Ryzyko finansowe Ryzyko czasowe Ryzyko zakresu prac Ryzyko zasobów ludzkich Ryzyko zasobów technicznych Ryzyko jakościowe R p R o R t R f R c R zp R zl R zt R j Potencjalne ryzyko ryzyko braku oferty spełniającej merytoryczne i formalne warunki zamówienia ryzyko wystąpienia jedynie ofert przekraczających budżet projektu ryzyko protestu wobec postępowania przetargowego ryzyko korupcji ryzyko złej organizacji prac ryzyko złego doboru technologii (rodzaj konstrukcji, materiały) ryzyko utrudnień spowodowanych wadami ukrytymi obiektu ryzyko nieszczelności powierzchni ryzyko wzrostu zapotrzebowania na wodę technologiczną ryzyko złej kalkulacji ceny projektu ryzyko przeszacowania kosztów realizacji projektu ryzyko wzrostu cen materiałów spowodowane np. spadkiem kursu złotego w stosunku do innych walut ryzyko złego harmonogramu prac ryzyko rozpoczęcia prac w późniejszym terminie niż zaplanowano ryzyko przekroczenia czasu przeznaczonego na wykonanie zadania ryzyko wystąpienia nieścisłości w specyfikacji projektu ryzyko niedokładnego określenia zakresu projektu ryzyko absencji pracowników (np. choroba, szkolenia, wyjazdy służbowe) ryzyko wypadków przy pracy ryzyko niekompetencji pracowników ryzyko awarii sprzętu ryzyko konieczności długotrwałej naprawy urządzeń technologicznych ryzyko złego montażu rusztowań ryzyko złego ulokowania rusztowań ryzyko braku odpowiednich rusztowań ryzyko braku odpowiedniego sprzętu ryzyko braku odpowiednich materiałów ryzyko niespełnienia wymagań klienta ryzyko złej jakości wykonanych prac Numer czynnika ryzyka RF 1 RF 2 RF 3 RF 4 RF 5 RF 6 RF 7 RF 8 RF 9 RF 10 RF 11 RF 12 RF 13 RF 14 RF 15 RF 16 RF 17 RF 18 RF 19 RF 20 RF 21 RF 22 RF 23 RF 24 RF 25 RF 26 RF 27 RF 28 RF 29 Źródło: opracowanie własne. wiady z grupą wytypowanych ekspertów w celu identyfikacji kluczowych źródeł ryzyka zagrażających prawidłowej realizacji danego projektu. Zidentyfikowane ryzyka posłużyły do wyznaczenia ich prawdopodobieństwa oraz wpływu na dany projekt. Analizę ryzyka przeprowadzono z wykorzystaniem dedykowanych Rozmytych Systemów Wnioskujących (ang. Fuzzy Inference Systems) zaimplementowanych w systemie MATLAB. Zdecydowano się na oszacowanie ryzyka danego projektu bazującego na logice rozmytej. Wynika to z faktu, że logika rozmyta umożliwia formułowanie wniosków na podstawie przesłanek opartych na niepełnej, nieprecyzyjnej, niejednoznacznej, niedokładnej informacji (Zadeh, 1965, s ). Systemy rozmyte charakteryzują się dużą prostotą i elastycznością struktury przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej skuteczności. Są one oparte na bazie reguł JEŻELI-TO (ang. IF- THEN; Łęski, 2008). Praca tego typu systemów jest zależna od definicji reguł rozmytych, które są zawarte w danej bazie reguł. Pojedyncza reguła może być w postaci: IF THEN lub przyjmować postać bardziej złożoną typu IF AND THEN. Należy zaznaczyć, że istotną cechą odróżniającą reguły rozmyte od klasycznych reguł IF-THEN jest wykorzystanie zmiennych opisujących zbiory rozmyte, występowanie mechanizmu opisującego stopień przynależności elementu do zbioru oraz wykorzystanie operacji na zbiorach rozmytych (Błaszczyk, Pisz, 2010, s ). W celu analizy ryzyka rozpatrywanego projektu zbudowano dziesięć rozmytych systemów wnioskujących. Dedykowane systemy składają się z bloków rozmywania (ang. fuzzification), wnioskowania (ang. inference), wyostrzania (ang. defuzzification) oraz bazy wiedzy w postaci bazy reguł (ang. knowledge base; Rutkowski, 2006; Piegat, 2003). Systemy od jednego do dziewięciu umożliwiły analizę poziomu ryzyka po- 14 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015

15 Rysunek 4 Mechanizm wnioskowania oparty na bazie reguł dla ryzyka czasowego Źródło: opracowanie własne. szczególnych grup (kategorii) ryzyka: R p, R o, R t, R f, R c, R zp, R zl, R zt, R j. Przykładowo Rozmyty System Wnioskujący R c umożliwił wyznaczenie poziomu ryzyka czasowego. Rysunek 4 przedstawia mechanizm wnioskowania zaimplementowany w systemie umożliwiającym wyznaczenie poziomu ryzyka dla kategorii R c. Każdy ze zbudowanych systemów jest typu MISO (ang. Multiple Input Single Output), co oznacza, że ma wiele wejść (x 1, x 2,... x n ) i pojedyncze wyjście y 1. Pierwszym krokiem w budowie wieloetapowego podejścia do analizy ryzyka projektu z wykorzystaniem rozmytych systemów wnioskujących było określenie przez eksperta zmiennych lingwistycznych oraz wartości odpowiadających tym zmiennym. Wartości te stanowią podstawę bazy danych lingwistycznych. Baza wiedzy składa się z dwóch głównych elementów, tj. bazy danych lingwistycznych oraz bazy reguł, które zawierają wiedzę dziedzinową istotną dla danego zagadnienia. Zależności przyczynowo-skutkowe wejść i wyjść, które prowadzą do wnioskowania o odpowiedzi systemu, są zapisane w postaci reguł (Elbrahimnejad, Mosavi, Seyrafianpour, 2010, s ). Regułowe systemy wnioskujące wnioskują na podstawie odpowiednich zbiorów rozmytych. Tego typu systemy otrzymują dane i generują wyniki w postaci wartości liczbowych. Wnioskowanie w rozmytych systemach wnioskujących odbywa się na podstawie danych reguł. Przykładowa reguła zaimplementowana w Rozmytym Systemie Wnioskującym jest następującej postaci: JEŻELI (Wpływ czynnika RF1 jest W) I (Prawdopodobieństwo wystąpienia czynnika jest S) TO (Poziom ryzyka źródła ryzyka jest W) Wejścia systemów stanowią odpowiednie zmienne lingwistyczne, tj. prawdopodobieństwo wystąpienia danego czynnika ryzyka RF probability {Niski (N), Średni (S), Wysoki (W)} oraz jego wpływ RF impact {Bardzo Niski (BN), Niski (N), Średni (S), Wysoki (W), Bardzo Wysoki (BW)}. Zbiory rozmyte przyporządkowane tym wartościom zostały zdefiniowane z wykorzystaniem intuicyjnych funkcji przynależności: funkcje trójkątne i trapezowe. Wyjście systemu stanowi poziom ryzyka danej kategorii. Dla oceny poziomu ryzyka danego źródła ryzyka projektu zastosowano również funkcje trójkątne i trapezowe w celu określenia wartości lingwistycznych: Niski (N), Średni (S), Wysoki (W). Przykładowo w Rozmytym Systemie Wnioskującym R zt jest czternaście wejść i jedno wyjście (tab. 2). Punktowa ocena danego źródła ryzyka projektu rozpatrywana jest w skali [0 1] i stanowi wyjściową zmienną systemu oceniającego. Blok wnioskowania poszczególnych systemów korzysta z bazy wiedzy oraz zaimplementowanych metod w celu rozwiązania założonego problemu. Blok wyostrzania na podstawie wynikowej funkcji przynależności wyjścia oblicza ostrą (nierozmytą) wartość końcową modelu, która stanowi odpowiedź poszczególnych dedykowanych systemów Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/

16 Tabela 2 Zmienne wejściowe Rozmytego Systemu Wnioskującego R zt Lp. Zmienna wejściowa modelu ryzyka technicznego 1 prawdopodobieństwo ryzyka awarii sprzętu 2 wpływ ryzyka awarii sprzętu 3 prawdopodobieństwo ryzyka konieczności długotrwałej naprawy urządzeń technologicznych 4 wpływ ryzyka konieczności długotrwałej naprawy urządzeń technologicznych 5 prawdopodobieństwo ryzyka złego montażu rusztowań 6 wpływ ryzyka złego montażu rusztowań 7 prawdopodobieństwo ryzyka złego ulokowania rusztowań 8 wpływ ryzyka złego ulokowania rusztowań 9 prawdopodobieństwo ryzyka braku odpowiednich rusztowań 10 wpływ ryzyka braku odpowiednich rusztowań 11 prawdopodobieństwo ryzyka braku odpowiedniego sprzętu 12 wpływ ryzyka braku odpowiedniego sprzętu 13 prawdopodobieństwo ryzyka braku odpowiednich materiałów 14 wpływ ryzyka braku odpowiednich materiałów Symbol zmiennej wejściowej modelu RF21 probability RF21 impact RF22 probability RF22 impact RF23 probability RF23 impact RF24 probability RF24 impact RF25 probability RF25 impact RF26 probability RF26 impact RF27 probability RF27 impact Źródło: opracowanie własne. Rysunek 5 Schemat budowy Rozmytego Systemu Wnioskującego ryzyka projektu Źródło: opracowanie własne. wnioskujących. Jako metodę wyostrzania przyjęto metodę środka ciężkości COG (ang. Center Of Gravity). Celem wyznaczenia końcowej oceny ryzyka rozpatrywanego projektu konieczne było opracowanie dziesiątego Rozmytego Systemu Wnioskującego. Model obiektowy szacowania i oceny całościowej ryzyka projektu przedstawia rysunek 5. Opracowany system łączy informacje wyjściowe z kolejnych poprzednich systemów wnioskujących w jednym systemie umożliwiającym wyznaczenia całkowitego poziomu ryzyka danego projektu. Wejścia danego systemu stanowią poszczególne oceny końcowe źródeł ryzyka projektu. Pojedyncze wyjście systemu stanowi ostra wartość poziomu ryzyka analizowanego projektu. Dla oceny końcowej projektu zastosowano, podobnie jak dla ryzyka danej kategorii, funkcje trójkątne i trapezowe w celu określenia wartości lingwistycznych: Niski (N), Średni (S), Wysoki (W) (rys. 6). 16 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015

17 Rysunek 6 Przykład funkcji przynależności (trapezowych i trójkątnej) oceny poziomu ryzyka Źródło: opracowanie własne. Rysunek 7 Rozkład ryzyka w projekcie Źródło: opracowanie własne. Na rysunku 7 przedstawiono całościową ocenę poziomu ryzyka danego projektu z uwzględnieniem ryzyka poszczególnych kategorii ryzyka. Z analizy danych zawartych na rysunku wynika, że największym źródłem ryzyka projektu jest ryzyko przetargowe (R p ). Stosunkowo nisko kształtuje się poziom ryzyka zasobów ludzkich (R zl ). Przeprowadzona ocena wartości poszczególnych poziomów zagrożeń w projekcie dostarcza menedżerowi projektu istotnych informacji umożliwiających określenie oddziaływania na poszczególne zagrożenia, wskazując odpowiednie taktyki postępowania, radzenia sobie z zagrożeniami płynącymi z realizacji danego projektu. Dodatkowo ocena końcowa poziomu ryzyka rozpatrywanego projektu jest istotnym źródłem informacji dla decydentów. Z dokonanej oceny wynika, iż rozpatrywane przedsiębiorstwo podejmuje się przedsięwzięcia o umiarkowanym stopniu ryzyka na poziomie 0,537. Oszacowany poziom ryzyka realizacji rozpatrywanego projektu jest w tym przypadku akceptowalny przez przedsiębiorstwo. Przyjęto bowiem, iż realizacja danego projektu będzie możliwa pod warunkiem, iż poziom ryzyka nie przekroczy wartości 0,65. Modelowanie ryzyka projektu w środowisku ADONIS Na podstawie oszacowanego poziomu ryzyka rozpatrywanego projektu zbudowano model ryzyka, który posłużył do przeprowadzenia symulacji wpływu czynników ryzyka na planowany czas i koszt realizacji projektu. Do opracowania modelu ryzyka Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/

18 Rysunek 8 Modelowanie ryzyka projektu z wykorzystaniem środowiska ADONIS Źródło: opracowanie własne. 18 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015

19 projektu i przeprowadzenia jego symulacji wykorzystano system ADONIS, wspierający zarządzanie procesami biznesowymi przedsiębiorstwa w oparciu o standardy BPMN i BPMS. Notacja modelowania procesów biznesowych BPMN (ang. Business Process Model and Notation) to powszechny standard łączący dokumentację przepływu procesu biznesowego ze zróżnicowanymi wizualnymi technikami dokumentacji interakcji oraz rozbudowaną semantyką zdarzeń. Z kolei paradygmat zarządzania procesami biznesowymi BPMS (ang. Business Process Management System) to własnościowy zestaw uniwersalnych technik modelowania na potrzeby mapowania i specyfikacji procesów oraz komplementarnych obiektów biznesowych. Jest to autorskie rozwiązanie producenta systemu ADONIS firmy BOC Information Technologies Consulting (BOC ITC). Podstawowym elementem kompleksowej definicji procesu biznesowego w notacji BPMS jest model procesu biznesowego, który obrazuje początek procesu, czynności, punkty decyzyjne, przepływy równoległe i możliwe zakończenia przepływu pracy (Gawin, Marcinkowski, 2013). Model procesu biznesowego oraz wbudowane w systemie ADONIS obiekty i moduły posłużyły do modelowania i symulacji ryzyka projektu. Model wejściowy ryzyka zaprezentowano na rysunku 8. Zidentyfikowane grupy ryzyk przedstawiono w postaci punktów decyzyjnych, którym przypisano odpowiednie zmienne wraz ze skwantyfikowanym poziomem ryzyka jako wartości tych zmiennych. W ten sposób zbadano następstwa szeregu potencjalnych zdarzeń, które mogą występować z określoną częstotliwością, definiowaną za pomocą prawdopodobieństw dyskretnych czy też odpowiednio dobranych rozkładów losowych (normalnego, eksponentnego lub jednostajnego). W celu przeprowadzenia symulacji wykorzystano moduł analizy ścieżki, który umożliwia symulację procesów bez uwzględniania środowiska pracy (struktury organizacyjnej). Dzięki tego typu symulacjom można znaleźć odpowiedzi na pytania: 1) ile kosztuje najbardziej prawdopodobny przebieg procesu, 2) jaka ścieżka trwa najdłużej, 3) optymalizacja jakiego fragmentu procesu pozwoli uzyskać najlepsze rezultaty. W przypadku modelu ryzyka podstawową korzyść stanowi możliwość szybkiego oszacowania poziomu ryzyka wraz z czasowo-kosztowym skutkiem jego materializacji. Dla potrzeb symulacji czynników ryzyka w środowisku ADONIS niezbędne jest wprowadzenie odpowiednich danych wejściowych, tzn. czasów i kosztów towarzyszących ewentualnym skutkom materializacji ryzyka oraz jego poziomów dla zidentyfikowanych czynników ryzyka (ewentualnie prawdopodobieństw, bądź też częstości ich wystąpienia w danym projekcie). Przeprowadzenie takiej symulacji może zbudować obraz ogólnego poziomu ryzyka projektu dla odpowiednio dobranych i zmierzonych czynników ryzyka w odniesieniu do szacowania wpływu ryzyk na harmonogram i budżet. Dla zadanej liczby iteracji (w analizowanym przypadku 1000 symulacji) dokonano odpowiedniej liczby losowań potencjalnych ryzyk oraz pogrupowano uzyskane wyniki. Wygenerowane w ten sposób scenariusze we właściwy sposób odzwierciedlają zagregowaną wartość czasów opóźnień w dniach oraz kosztów w tys. PLN powstałych w wyniku wystąpienia określonych czynników ryzyka dla danego scenariusza. Właściwa interpretacja uzyskanych wyników w postaci dystrybuanty prawdopodobieństwa umożliwia wariantową ocenę ryzyka projektu i ułatwia podejmowanie decyzji ze względu na możliwość wystąpienia różnych zagrożeń dla przyjętych ram czasowo-kosztowych w danym projekcie (por. rys. 9 i rys.10). Na rysunku 9 oś odciętych (OX) odpowiada liczbie dni, o jaką może zostać przekroczony termin dyrektywny projektu (jest to szacowane opóźnienie w stosunku do harmonogramu). Rysunek 10 obrazuje analogiczną zależność skumulowanego prawdopodobieństwa w stosunku do przekroczenia kosztów planowanych na realizację danego projektu. Z kolei oś rzędnych (OY) w obydwu przypadkach przedstawia liczebność populacji scenariuszy (1000), liczoną jako prawdopodobieństwo zaistnienia wszystkich możliwych sytuacji. Najkorzystniejszy scenariusz zakłada, że nie wystąpi żadne opóźnienie w projekcie, przy czym poziom pewności takiej sytuacji wynosi zaledwie 0,002, czyli 0,2%. Najbardziej niekorzystny przypadek zakłada opóźnienie na poziomie 192 dni w stosunku do przyjętego harmonogramu, przy prawdopodobieństwie wynoszącym zaledwie 0,001 (por. rys. 9). Prawdopodobieństwo, że przekroczenie kosztów planowanych na realizację danego projektu nie będzie miało w ogóle miejsca, sięga wartości 0,171 (por. rys. 10). Przy poziomie 0,35 należałoby zarezerwować w budżecie 5, 000 PLN na niwelację skutków materializacji ryzyka, ale dla poziomu pewności 0,433 potrzeba już PLN. Łączna kwota PLN daje aż 99% pewności, że nie wystąpią problemy z pokryciem ewentualnych kosztów, będących skutkiem wystąpienia niekorzystnych zdarzeń. Zaledwie 1% szacowanych na ten cel kosztów przekracza tę kwotę. Co ciekawe, kwota ta stanowi tylko 1,33% całkowitych kosztów realizacji danego projektu. Niewłaściwa ocena ryzyka prowadzi często do wzrostu kosztów i/lub opóźnienia harmonogramu projektu. Modelowanie i symulację ryzyka projektu w środowisku ADONIS można traktować jako metodę ilościowej oceny wpływu ryzyk na cele projektu, która umożliwia zdefiniowanie prawdopodobieństwa Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/

20 Rysunek 9 Wynik symulacji ryzyka projektu w odniesieniu do czasu Źródło: opracowanie własne. Rysunek 10 Wynik symulacji ryzyka projektu w odniesieniu do kosztu Źródło: opracowanie własne. dotrzymania określonego terminu projektu dla przyjętego profilu ryzyka i analogicznie w odniesieniu do budżetu przedsięwzięcia. Podsumowanie Właściwa analiza ryzyka ma na celu określenie możliwych zagrożeń i/lub szans, prawdopodobieństwa ich wystąpienia oraz potencjalnych skutków w odniesieniu do jakości lub funkcji, kosztów oraz czasu realizacji rozpatrywanego projektu. Informacje pozyskane w procesie analizy ryzyka są istotne z punktu widzenia efektywności procesu zarządzania ryzykiem oraz sukcesu danego projektu. Zespół projektowy posiadający wiedzę o potencjalnych zagrożeniach i szansach jest w stanie lepiej przygotować się do przyszłych zmian, opracować, dobrać, a następnie obsłużyć dane ryzyka. Przedstawione podejście w skuteczny sposób kwantyfikuje zdefiniowane ryzyka projektu, prowadzi do ich agregacji w systemie MATLAB, jak również umożliwia w środowisku 20 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 6/2015

Grupowe zakupy usług transportowych praktyczna redukcja kosztów transportu

Grupowe zakupy usług transportowych praktyczna redukcja kosztów transportu Grupowe zakupy usług transportowych praktyczna redukcja kosztów transportu 1 Cel oraz agenda Cel Zaprezentowanie rzeczywistych korzyści wynikających ze współpracy firm w grupowej konsolidacji usług transportowych

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU

NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU 1 POLSKI EKSPORT ROŚNIE W SIŁĘ Główne kierunki eksportu polskich przedsiębiorców: Nowe trendy Chiny Afryka Północna Irlandia 26,10% 6,40% 6,30% Źródło: Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Wykład Zarządzanie projektami Zajęcia 7 Zarządzanie ryzykiem. dr Stanisław Gasik s.gasik@vistula.edu.pl

Wykład Zarządzanie projektami Zajęcia 7 Zarządzanie ryzykiem. dr Stanisław Gasik s.gasik@vistula.edu.pl 04--7 Wykład Zarządzanie projektami Zajęcia 7 Zarządzanie ryzykiem dr Stanisław Gasik s.gasik@vistula.edu.pl www.sybena.pl/uv/04-wyklad-eko-zp-9-pl/wyklad7.pdf Budowa autostrady Możliwe sytuacje Projekt

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 Odpowiada na pytania: Jaka część projektów IT kończy się w Polsce sukcesem? Jak wiele projektów sponsorowanych jest przez instytucje publiczne? Czy kończą się

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Plan Prezentacji Cel artykułu Dlaczego działalność przemysłowa wiąże się z ryzykiem?

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA w Warszawie STUDIUM MAGISTERSKIE Kierunek: Metody ilościowe w ekonomii i systemy informacyjne Karol Walędzik Nr albumu: 26353 Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Controlling operacyjny i strategiczny

Controlling operacyjny i strategiczny Controlling operacyjny i strategiczny dr Piotr Modzelewski Katedra Bankowości, Finansów i Rachunkowości Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Plan zajęć 1, 2. Wprowadzenie do zagadnień

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo i koszty wdrażania Informatycznych Systemów Zarządzania Hubert Szczepaniuk Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego

Bezpieczeństwo i koszty wdrażania Informatycznych Systemów Zarządzania Hubert Szczepaniuk Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego Bezpieczeństwo i koszty wdrażania Informatycznych Systemów Zarządzania Hubert Szczepaniuk Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego Problem wdrażania IT w organizacji Wskaźnik powodzeń dużych

Bardziej szczegółowo

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 Załącznik 4 - Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 NR WNIOSKU KSI: INSTYTUCJA

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki:

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki: Rozdział pochodzi z książki: Zarządzanie projektami badawczo-rozwojowymi. Tytuł rozdziału 6: Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście adaptacyjne

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania projektami

Wprowadzenie do zarządzania projektami Wprowadzenie do zarządzania projektami Project Management dr Marek Wąsowicz Katedra Projektowania Systemów Zarządzania, UE Wrocław Wrocław, 23 października 2012 r. Zawartość modułu (4h): wskazanie możliwości

Bardziej szczegółowo

BAKER TILLY POLAND CONSULTING

BAKER TILLY POLAND CONSULTING BAKER TILLY POLAND CONSULTING Wytyczne KNF dla firm ubezpieczeniowych i towarzystw reasekuracyjnych w obszarze bezpieczeństwa informatycznego An independent member of Baker Tilly International Objaśnienie

Bardziej szczegółowo

Procesowa specyfikacja systemów IT

Procesowa specyfikacja systemów IT Procesowa specyfikacja systemów IT BOC Group BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management Office

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie nowych proinnowacyjnych usług sprzyjających dyfuzji innowacji w sektorze MSP nr umowy: U- POIG.05.02.00-00-016/10-00

Wdrożenie nowych proinnowacyjnych usług sprzyjających dyfuzji innowacji w sektorze MSP nr umowy: U- POIG.05.02.00-00-016/10-00 Regulamin usługi Wdrożenie nowych proinnowacyjnych usług sprzyjających dyfuzji innowacji w sektorze MSP nr umowy: U- POIG.05.02.00-00-016/10-00 Projekt realizowany jest w ramach Działania 5.2 Wsparcie

Bardziej szczegółowo

ARCHITEKCI SUKCESU W LOGISTYCE DLA Politechniki Lubelskiej

ARCHITEKCI SUKCESU W LOGISTYCE DLA Politechniki Lubelskiej ARCHITEKCI SUKCESU W LOGISTYCE DLA Politechniki Lubelskiej Pomagamy: Pracownikom operacyjnym szybciej i taniej wykonać powierzone zadania Menadżerom sprostać oczekiwaniom zarządów Prezesom zwiększyć zyski

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem w projektach informatycznych. Marcin Krysiński marcin@krysinski.eu

Zarządzanie ryzykiem w projektach informatycznych. Marcin Krysiński marcin@krysinski.eu Zarządzanie ryzykiem w projektach informatycznych Marcin Krysiński marcin@krysinski.eu O czym będziemy mówić? Zarządzanie ryzykiem Co to jest ryzyko Planowanie zarządzania ryzykiem Identyfikacja czynników

Bardziej szczegółowo

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 Załącznik 4 - Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 NR WNIOSKU KSI: INSTYTUCJA

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY WIELOKRYTERIALNE W ZARZĄDZANIU PROGRAMAMI INFORMATYCZNYMI

PROBLEMY WIELOKRYTERIALNE W ZARZĄDZANIU PROGRAMAMI INFORMATYCZNYMI POZNAN UNIVE RSITY OF TE CHNOLOGY ACADE MIC JOURNALS No 80 Electrical Engineering 2014 Michał SZYMACZEK* Sławomir ISKIERKA** PROBLEMY WIELOKRYTERIALNE W ZARZĄDZANIU PROGRAMAMI INFORMATYCZNYMI Autorzy identyfikują

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

Logika rozmyta typu 2

Logika rozmyta typu 2 Logika rozmyta typu 2 Zbiory rozmyte Funkcja przynależności Interwałowe zbiory rozmyte Funkcje przynależności przedziałów Zastosowanie.9.5 Francuz Polak Niemiec Arytmetyka przedziałów Operacje zbiorowe

Bardziej szczegółowo

Organizacyjny aspekt projektu

Organizacyjny aspekt projektu Organizacyjny aspekt projektu Zarządzanie funkcjonalne Zarządzanie między funkcjonalne Osiąganie celów poprzez kierowanie bieżącymi działaniami Odpowiedzialność spoczywa na kierownikach funkcyjnych Efektywność

Bardziej szczegółowo

RAPORT: MMP a kontrahenci opóźniający zapłatę faktur

RAPORT: MMP a kontrahenci opóźniający zapłatę faktur RAPORT: MMP a kontrahenci opóźniający zapłatę faktur Wyniki badania dotyczącego sposobów postępowania polskich mikro- i małych przedsiębiorstw w stosunku do kontrahentów nieprzestrzegających terminów płatności

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Zapasami System informatyczny do monitorowania i planowania zapasów. Dawid Doliński

Zarządzanie Zapasami System informatyczny do monitorowania i planowania zapasów. Dawid Doliński Zarządzanie Zapasami System informatyczny do monitorowania i planowania zapasów Dawid Doliński Dlaczego MonZa? Korzyści z wdrożenia» zmniejszenie wartości zapasów o 40 %*» podniesienie poziomu obsługi

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Fundusze Europejskie dla rozwoju regionu łódzkiego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Fundusze Europejskie dla rozwoju regionu łódzkiego Łódź, dn. 10.10.2014 r. OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU nr 2/3.3/081 (POWYŻEJ 14 tys. EURO) 1. Zamawiający Firma i adres: PL Europa S.A. NIP: 725-195-02-28 Regon: 100381252 2. Tryb udzielenia zamówienia Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej FiM Consulting Sp. z o.o. Szymczaka 5, 01-227 Warszawa Tel.: +48 22 862 90 70 www.fim.pl Spis treści

Bardziej szczegółowo

Wsparcie narzędziowe zarządzania ryzykiem w projektach

Wsparcie narzędziowe zarządzania ryzykiem w projektach Wsparcie narzędziowe zarządzania ryzykiem w projektach Spotkanie 1 Zbigniew Misiak (BOC IT Consulting) Podyplomowe Studia Menedżerskie Zarządzanie projektami informatycznymi Czym się będziemy zajmować?

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE SYSTEMU OCENY WARUNKÓW PRACY OPERATORÓW STEROWNI

MODELOWANIE SYSTEMU OCENY WARUNKÓW PRACY OPERATORÓW STEROWNI Inżynieria Rolnicza 7(105)/2008 MODELOWANIE SYSTEMU OCENY WARUNKÓW PRACY OPERATORÓW STEROWNI Agnieszka Buczaj Zakład Fizycznych Szkodliwości Zawodowych, Instytut Medycyny Wsi w Lublinie Halina Pawlak Katedra

Bardziej szczegółowo

Zastosowania informatyki w gospodarce Projekt

Zastosowania informatyki w gospodarce Projekt Zastosowania informatyki w gospodarce Projekt dr inż. Marek WODA 1. Wprowadzenie Czasochłonność 2h/tydzień Obligatoryjne konto na portalu Assembla Monitoring postępu Aktywność ma wpływ na ocenę 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem projektu

Zarządzanie ryzykiem projektu Zarządzanie ryzykiem projektu Zasada I jeśli coś w projekcie może pójść niezgodnie z planem, to należy oczekiwać, że sytuacja taka będzie miała miejsce. Ryzyko definicja - wszystko to co może pójść źle

Bardziej szczegółowo

Instrumenty zarządzania łańcuchami dostaw Redakcja naukowa Marek Ciesielski

Instrumenty zarządzania łańcuchami dostaw Redakcja naukowa Marek Ciesielski Instrumenty zarządzania łańcuchami dostaw Redakcja naukowa Marek Ciesielski Przedsiębiorstwo dzięki prawidłowo ukształtowanemu łańcuchowi dostaw może osiągnąć trwałą przewagę konkurencyjną na rynku. Dlatego

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny Badania marketingowe dr Grzegorz Mazurek Istota badań Podejmowanie decyzji odbywa się na bazie doświadczenia, wiedzy oraz intuicji. Podejmowanie decyzji wiąże się automatycznie z ryzykiem poniesienia porażki

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Ewa Szczepańska Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Warszawa, dnia 9 kwietnia 2013 r. Agenda Definicje Wytyczne dla zarządzania projektami Wytyczne dla zarządzania ryzykiem Miejsce ryzyka w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Specyfika rekrutacji i wynagradzania interim managera

Specyfika rekrutacji i wynagradzania interim managera Specyfika rekrutacji i wynagradzania interim managera Plan Czym jest interim management i kim jest interim manager Czy warto korzystać z interim managera Jak to wygląda w Polsce Cena Korzyści Doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Paweł Zemła Członek Zarządu Equity Investments S.A. Wprowadzenie Strategie nastawione na

Bardziej szczegółowo

Zapewnij sukces swym projektom

Zapewnij sukces swym projektom Zapewnij sukces swym projektom HumanWork PROJECT to aplikacja dla zespołów projektowych, które chcą poprawić swą komunikację, uprościć procesy podejmowania decyzji oraz kończyć projekty na czas i zgodnie

Bardziej szczegółowo

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Raport specjalny. 5 edycji Akademii Produktywności za nami

Raport specjalny. 5 edycji Akademii Produktywności za nami Raport specjalny 5 edycji Akademii Produktywności za nami Za nami 5 edycji Akademii Produktywności. Wystartowaliśmy 22-go lutego. Regularnie, co tydzień lub dwa, spotykaliśmy się z kilkunastoma firmami,

Bardziej szczegółowo

1/ Nazwa zadania: Dostawa, wdrożenie i serwis informatycznego systemu zarządzania projektami dla Urzędu Miejskiego Wrocławia wraz ze szkoleniem.

1/ Nazwa zadania: Dostawa, wdrożenie i serwis informatycznego systemu zarządzania projektami dla Urzędu Miejskiego Wrocławia wraz ze szkoleniem. 1/ Nazwa zadania: Dostawa, wdrożenie i serwis informatycznego systemu zarządzania projektami dla Urzędu Miejskiego Wrocławia wraz ze szkoleniem. 2/ Wykonawcy: Konsorcjum: Netline Group wraz z Premium Technology

Bardziej szczegółowo

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Wsparcie narzędziowe zarządzania ryzykiem w projektach

Wsparcie narzędziowe zarządzania ryzykiem w projektach Wsparcie narzędziowe zarządzania ryzykiem w projektach Prezentacja dodatkowa: PMBOK a zarządzanie ryzykiem Podyplomowe Studia Menedżerskie erskie Zarządzanie projektami informatycznymi PMBOK a zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem.

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem. Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.1 Cyfrowe udostępnianie informacji sektora publicznego (ISP) ze źródeł administracyjnych oraz zasobów nauki Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 2016 CONSULTING DLA MŚP Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 1 O raporcie Wraz ze wzrostem świadomości polskich przedsiębiorców rośnie zapotrzebowanie na różnego rodzaju usługi doradcze. Jednakże

Bardziej szczegółowo

Firmowe media społecznościowe dla pracowników

Firmowe media społecznościowe dla pracowników Firmowe media społecznościowe dla pracowników Raport z badania Maciej Dymalski, Szymon Góralski Wrocław, 2012 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Firma szkoleniowa 2014 roku. TOP 3 w rankingu firm szkoleniowych zaprasza na szkolenie:

Firma szkoleniowa 2014 roku. TOP 3 w rankingu firm szkoleniowych zaprasza na szkolenie: Firma szkoleniowa 2014 roku. TOP 3 w rankingu firm szkoleniowych zaprasza na szkolenie: Bezpieczeństwo prawne przy kontraktowaniu i realizacji usług transportowych EKSPERT: Piotr Sabat Opis szkolenia:

Bardziej szczegółowo

EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS

EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS Na bazie symulacji EASY BUSINESS może być prowadzone szkolenie lub cykl szkoleń z tematyki

Bardziej szczegółowo

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Prof AE dr hab. Wojciech Czakon Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem Akademia Ekonomiczna w Katowicach Program wystąpienia

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Tematyka seminariów. Logistyka. Studia stacjonarne, I stopnia. Rok II. ZAPISY: 18 lutego 2015 r. godz. 13.15

Tematyka seminariów. Logistyka. Studia stacjonarne, I stopnia. Rok II. ZAPISY: 18 lutego 2015 r. godz. 13.15 Tematyka seminariów Logistyka Studia stacjonarne, I stopnia Rok II ZAPISY: 18 lutego 2015 r. godz. 13.15 prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Pastuszak tel. 537 53 61, e-mail: z.pastuszak@umcs.lublin.pl 1. Rola

Bardziej szczegółowo

TRENING KOMPETENCJI MENEDŻERSKICH

TRENING KOMPETENCJI MENEDŻERSKICH TRENING KOMPETENCJI MENEDŻERSKICH Przykładowy program szkolenia Dzień Sesja 1: Wprowadzenie do zarządzania strategicznego Definicje i podstawowe terminy z zakresu zarządzania strategicznego Interesariusze

Bardziej szczegółowo

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne:

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne: Ewaluacja ex post projektu systemowego PARP pt. Utworzenie i dokapitalizowanie Funduszu Pożyczkowego Wspierania Innowacji w ramach Pilotażu w III osi priorytetowej PO IG Metodologia badania Cel i przedmiot

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020 Typ projektu Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

APN Promise SA. Przygotowane przez: Grzegorza Gmyrka. Audyt oprogramowania, Microsoft Software Asset Management Services Program

APN Promise SA. Przygotowane przez: Grzegorza Gmyrka. Audyt oprogramowania, Microsoft Software Asset Management Services Program APN Promise SA Audyt oprogramowania, Microsoft Software Asset Management Services Program Przygotowane przez: Grzegorza Gmyrka 2013 Zawartość dokumentu Usługi audytorskie Promise: Software Asset Management

Bardziej szczegółowo

Czy logistyka może pomóc zbudować konkurencyjność

Czy logistyka może pomóc zbudować konkurencyjność A leading automotive logistics company A leading automotive logistics company Czy logistyka może pomóc zbudować konkurencyjność Prezentacja CAT Cargo Logistics Polska Michał Sierański 2014-05-28 Agenda

Bardziej szczegółowo

Czerwiec 2014. Raport. Wykorzystanie EDI w przedsiębiorstwach dystrybucyjnych i produkcyjnych

Czerwiec 2014. Raport. Wykorzystanie EDI w przedsiębiorstwach dystrybucyjnych i produkcyjnych Czerwiec 2014 Raport Wykorzystanie EDI w przedsiębiorstwach dystrybucyjnych i produkcyjnych 2 Wprowadzenie EDI. Jeden ze skrótów funkcjonujących w branży informatycznej, podobnie jak wiele innych,np. ERP,

Bardziej szczegółowo

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.4 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA numer wersji

Bardziej szczegółowo

ŚCIEŻKA: Zarządzanie projektami

ŚCIEŻKA: Zarządzanie projektami ŚCIEŻKA: Zarządzanie projektami Ścieżka dedykowana jest każdej osobie, która chce rozwijać siebie i swoją organizację - w szczególności: Kadrze menedżerskiej i kierowniczej przedsiębiorstw Kierownikom

Bardziej szczegółowo

Platforma Content Marketingowa. Buduj oglądalność i pozyskuj wartościowe prospekty biznesowe. Dla szybszego rozwoju Twojego biznesu

Platforma Content Marketingowa. Buduj oglądalność i pozyskuj wartościowe prospekty biznesowe. Dla szybszego rozwoju Twojego biznesu Platforma Content Marketingowa Buduj oglądalność i pozyskuj wartościowe prospekty biznesowe Dla szybszego rozwoju Twojego biznesu Dlaczego Content Marketing? Główna różnica pomiędzy tradycyjnymi akcjami

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl BIZNESPLAN Każda działalność gospodarcza, nawet najmniejsza, musi zostać skrupulatnie zaplanowana. Plan przedsięwzięcia gospodarczego konstruuje się zazwyczaj w formie biznesplanu. Biznesplan 1 (ang. business

Bardziej szczegółowo

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania 2/32 Cel analizy Celem fazy określania wymagań jest udzielenie odpowiedzi na pytanie:

Bardziej szczegółowo

Planowanie tras transportowych

Planowanie tras transportowych Jerzy Feldman Mateusz Drąg Planowanie tras transportowych I. Przedstawienie 2 wybranych systemów: System PLANTOUR 1.System PLANTOUR to rozwiązanie wspomagające planowanie i optymalizację transportu w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Stanowisko UKNF w sprawie dobrych praktyk w zakresie walutowych transakcji pochodnych - podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Zgromadzony w toku czynności nadzorczych

Bardziej szczegółowo

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie informatycznej. Zadaniem systemu jest rejestracja i przechowywanie

Bardziej szczegółowo

WEWNĘTRZNA PROCEDURA ZAPEWNIENIA JAKOŚCI SZKOLENIOWEJ FIRMY EUROKREATOR S.C.

WEWNĘTRZNA PROCEDURA ZAPEWNIENIA JAKOŚCI SZKOLENIOWEJ FIRMY EUROKREATOR S.C. WEWNĘTRZNA PROCEDURA ZAPEWNIENIA JAKOŚCI SZKOLENIOWEJ FIRMY EUROKREATOR S.C. 1. Standardy dotyczące zarządzania jakością usługi szkoleniowej. 1.1 Firma Eurokreator s.c. posiada i udostępnia procedury zarządzania

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

PRINCE2. Metodyka zarządzania projektami. Na podstawie prezentacji R. Radzik, J. Binkiewicz, K. Kasprzak

PRINCE2. Metodyka zarządzania projektami. Na podstawie prezentacji R. Radzik, J. Binkiewicz, K. Kasprzak PRINCE2 Metodyka zarządzania projektami Na podstawie prezentacji R. Radzik, J. Binkiewicz, K. Kasprzak Metodyka PRINCE2 PRINCE2 Project IN Controlled Environments v.2 Określa: Co należy zrobić Dlaczego

Bardziej szczegółowo

BOC dla KJUF Podsumowanie warsztatów 17-18 listopada 2011

BOC dla KJUF Podsumowanie warsztatów 17-18 listopada 2011 BOC dla KJUF Podsumowanie warsztatów 17-18 listopada 2011 Grupa BOC Profil firmy BOC Założona w 1995 roku Wywodzi się z grupy BPMS Uniwersytetu Wiedeńskiego Obecnie ponad 150 pracowników w 7 krajach europejskich

Bardziej szczegółowo

Tomasz Redliński - Manager, Departament Bezpieczeństwa, PBSG Sp. z o.o. Janusz Słobosz Risk Consulting Manager, Aon Polska Sp. z o.o.

Tomasz Redliński - Manager, Departament Bezpieczeństwa, PBSG Sp. z o.o. Janusz Słobosz Risk Consulting Manager, Aon Polska Sp. z o.o. Rola Zintegrowanego Zarządzania Ryzykiem w organizacji Tomasz Redliński - Manager, Departament Bezpieczeństwa, PBSG Sp. z o.o. Janusz Słobosz Risk Consulting Manager, Aon Polska Sp. z o.o. Agenda 1. Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Menedżerskie studia podyplomowe Zarządzanie firmą. Instrumentarium współczesnego menedżera

Menedżerskie studia podyplomowe Zarządzanie firmą. Instrumentarium współczesnego menedżera Menedżerskie studia podyplomowe Zarządzanie firmą. Instrumentarium współczesnego menedżera Zarządzanie projektami najlepsze światowe praktyki mgr Marcin Gałuszka Zajęcia 2 - Wrocław, 28.01.2012 AGENDA

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 32/2015 r. Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego w Legionowie z dnia 23 kwietnia 2015 r.

ZARZĄDZENIE nr 32/2015 r. Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego w Legionowie z dnia 23 kwietnia 2015 r. ZARZĄDZENIE nr 32/2015 r. Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego w Legionowie z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie wprowadzenia Polityki zarządzania ryzykiem Na

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROJEKT ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ PODSTAWOWE INFORMACJE skierowany do mikro, małych

Bardziej szczegółowo

Załącznik 3 Wzór karty oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego w ramach PO WER

Załącznik 3 Wzór karty oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego w ramach PO WER Załącznik 3 Wzór karty oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego w ramach PO WER KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE PROJEKTU KONKURSOWEGO W RAMACH PO WER INSTYTUCJA

Bardziej szczegółowo

MSF. Microsoft Solution Framework

MSF. Microsoft Solution Framework MSF Microsoft Solution Framework MSF a PMI PMI - metodyka podobna dla każdego rodzaju projektów MSF metodyka przeznaczona dla projektów informatycznych mająca cechy PMI MSF metodyka utworzona na podstawie

Bardziej szczegółowo

Leszek Sikorski leszeksikorski@op.pl. Warszawa 16.07.2014

Leszek Sikorski leszeksikorski@op.pl. Warszawa 16.07.2014 Outsorsing informatyczny w ochronie zdrowia- wybrane zagadnienia Leszek Sikorski leszeksikorski@op.pl Warszawa 16.07.2014 Wyzwania w zakresie informatyki w ochronie zdrowia. Co przed nami? Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010

WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010 WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010 Czego dotyczyła uwaga? Treść uwagi Kto zgłosił? Komentarz 7.2.2, nowe kryterium jako nr 4 7.2.2, nowe kryterium

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

XII International PhD Workshop OWD 2010, 23 26 October 2010. Metodyka pozyskiwania i analizy wyników badań symulacyjnych ścieżek klinicznych

XII International PhD Workshop OWD 2010, 23 26 October 2010. Metodyka pozyskiwania i analizy wyników badań symulacyjnych ścieżek klinicznych XII International PhD Workshop OWD 2010, 23 26 October 2010 Metodyka pozyskiwania i analizy wyników badań symulacyjnych ścieżek klinicznych Methodology of Acquiring and Analyzing Results of Simulation

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Projektami zgodnie z PRINCE2

Zarządzanie Projektami zgodnie z PRINCE2 Zarządzanie Projektami zgodnie z PRINCE2 Opis Metodyka PRINCE2 powstała na bazie doświadczeń z wielu lat dobrych praktyk zarządzania projektami. Metodyka ta oferuje elastyczne i łatwe do adaptacji podejście

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

Koncepcja szczupłego zarządzania w magazynach

Koncepcja szczupłego zarządzania w magazynach Terminy szkolenia Koncepcja szczupłego zarządzania w magazynach Cele szkolenia Szkolenie dotyczy wzbogacenia praktycznej wiedzy w obszarze zarządzania magazynami oraz zapoznania uczestników z metodami

Bardziej szczegółowo

Adam Błuś Eurologistics, Truck&Business Polska, Logistyka Produkcji, Flota Auto Biznes, Log24.pl

Adam Błuś Eurologistics, Truck&Business Polska, Logistyka Produkcji, Flota Auto Biznes, Log24.pl Szanowni Państwo, Zapraszamy do wzięcia udziału w projekcie Truck&Forum Awards 2015 Logistyczne spotkania handlowe. Ideą projektu jest poszerzenie kontaktów między firmami produkcyjnymi, handlowymi a dostawcami

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r.

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem - agenda Zarządzanie ryzykiem - definicje Ryzyko - niepewne

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 9a / 2011 Dyrektora Domu Pomocy Społecznej Betania" w Lublinie z dnia 20.06.2011 roku

Zarządzenie nr 9a / 2011 Dyrektora Domu Pomocy Społecznej Betania w Lublinie z dnia 20.06.2011 roku Dom Pomocy Społecznej Betania Al. Kraśnicka 223, 20-718 Lublin tel./fax 081 526 49 29 NIP 712-19-36-365, REGON 000979981 Zarządzenie nr 9a / 2011 Dyrektora Domu Pomocy Społecznej Betania" w Lublinie z

Bardziej szczegółowo

www.streamsoft.pl Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

www.streamsoft.pl Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

Usługi i rozwiązania IT dla biznesu

Usługi i rozwiązania IT dla biznesu Usługi i rozwiązania IT dla biznesu lat doświadczeń specjalistów przedsięwzięć krajów od 1995 r. na rynku konsultanci, programiści, kierownicy projektów wspieranych dla ponad 400 klientów klienci i projekty

Bardziej szczegółowo

Raport BIG - specjalny dodatek. Kobiecy punkt widzenia

Raport BIG - specjalny dodatek. Kobiecy punkt widzenia Raport BIG - specjalny dodatek Kobiecy punkt widzenia Wstęp Szanowni Państwo, Przedstawiamy specjalny dodatek do. edycji Raportu BIG o nastrojach wśród polskich przedsiębiorców, jest on poświęcony opiniom

Bardziej szczegółowo

Informacje o wybranych funkcjach systemu klasy ERP Realizacja procedur ISO 9001

Informacje o wybranych funkcjach systemu klasy ERP Realizacja procedur ISO 9001 iscala Informacje o wybranych funkcjach systemu klasy ERP Realizacja procedur ISO 9001 Opracował: Grzegorz Kawaler SCALA Certified Consultant Realizacja procedur ISO 9001 1. Wstęp. Wzrastająca konkurencja

Bardziej szczegółowo

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A.

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A. SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z OCENY SYTUACJI SPÓŁKI W ROKU 2014 WRAZ Z OCENĄ SYSTEMU KONTROLI WEWNĘTRZNEJ I SYSTEMU ZARZĄDZANIA ISTOTNYM RYZYKIEM Zgodnie z częścią III, punkt

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo