PL INIS-PL-0008' .-ma. \.\ i. Bl/iLYSTUiL ih"-iti l; ii-/-, ; /f '- 1 / 4 6

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PL0002304 INIS-PL-0008' .-ma. \.\ i. Bl/iLYSTUiL ih"-iti l; ii-/-, ; /f '- 1 / 4 6"

Transkrypt

1 INIS-PL-0008' PL ma \.\ i Bl/iLYSTUiL ih"-iti l; ii-/-, ; /f '- 1 / 4 6

2 PERKIN ELMER Applied Biosystems PCR amplifikatory DNA termostabilne polimerazy DNA zestawy odczynników akcesoria GeneAmp PCR System 2400 GeneAmp PCR System 9700 PCR InSitu System AmpliTaq GOLD, UlTma, ftth, PCR XL, MicroAmp Sekwencjonowanie DNA automatyczne sekwenatory DNA zestawy odczynników Systemy zintegrowane PCR oraz detekcja kwasów nukleinowych ABI PRISM 310 ABI PRISM 377 BigDye ABI PRISM 877 ABI PRISM 7200 ABI PRISM 7700 Chemiluminescencja detekcja kwasów nukleinowych detekcja białek CDP-Star Southem-STAR SEQ-Light Synteza DNA/RNA również synteza oligonukleotydów na zamówienie ABI 391 PCR-MATEEP TM Oczyszczanie oraz analiza białek PROCISE Chromatografia perfuzyjna POROŚ Zapraszamy do współpracy z firmq Perkin Elmer Polska Sp. z o.o. ul. Przasnyska 6B, Warszawa tel.: (+22) / fax: (+22)

3 Please be aware that all of the Missing Pages in this document were originally blank pages

4 OSTEOIV1ETER S; DTX-200 to precyzyjny, niewielkich wymiarów, wydajny, łatwy w obsfudze i w transporcie densytometr idealny do screeningu z kości przedramienia metodą DXA (obszar i metoda badań zalecane w Raporcie WH01994 oraz przez Consensus Światowego Kongresu Osteoporozy 1996). Złoty standard w badaniu osteoporozy. Najczęściej kupowany aparat do screeningu osteoporozy. Nowość! Model C oraz oprogramowanie nroi do monitoringu leczenia (w cyklu sześciomiesięcznym). A NEW THERAPY Co., Ltd ul. Łucka 18, Warszawa Tel. +48 (22) do 95, fax: +48 (22) Wyłączny dystrybutor w Polsce DTU-one to najnowsze) generacji OBRAZOWY skaner ultradźwiękowy do oceny ryzyka złamań osteoporotycznych na podstawie pomiaru i analizy kości piętowej w obszarze ROI. Bardzo wysoka precyzja (powtarzalność). Przyjazny w obsłudze (program oparty na systemie operacyjnym Microsoff' - Windows NT), szybki w działaniu. bardzo łatwy w transporcie [ Oprogramowanie fjj wersja 2 00 Nie bój się, to badanie nie jest nieprzyjemne ani bolesne 3L ZESTAWY BIOCHEMICZNE do oznaczania markemw obrotu kostnego

5 XXXSV ZJAZD POLSKIEGO TOWARZYSTWA BIOCHEMICZNEGO BIAŁYSTOK '98 Komitet Organizacyjny Edward Bańkowski - przewodniczący, Jerzy Pałka - sekretarz, Krzysztof Sobolewski - skarbnik, Zofia Galewska, Tomasz Gogiel, Lech Romanowicz, Małgorzata Wolańska Komitet Naukowy Jolanta Barańska, Jan Barciszewski, Stanisław Bielecki, Mieczysław Chorąży, Czesław Cierniewski, Romuald Czerpak, Andrzej Gindzieński, Jerzy Kościeiak, Roman S. Lorenc, Zygmunt Machoy, Grażyna Palamarczyk, Jerzy Popinigis, Sławomir Strumiło, Julian Świerczyński, Roman Tarnawski, Marianna Turkiewicz, Zofia Walter, Krzysztof Worowski, Krzysztof Zwierz Sponsorzy Zjazdu KOMITET BADAŃ NAUKOWYCH, WSPÓLNOTA POLSKA, POLATOM, PERKIN ELMER, SIGMA-ALDRICH, A NEW THERAPY, ICN BIOMEDICALS ISBN

6 XXXIV ZJAZD POLSKIEGO TOWARZYSTWA BIOCHEMICZNEGO BIAŁYSTOK, września 1998 r. STRESZCZENIA

7 SPIS TREŚCI Wykład inauguracyjny 5 Sesja A 9 VI Sympozjum glikokoniugatów Sesja B 15 Metabolizm kostny Sesja C 21 Metabolizm lipidów Sesja D 39 Biochemia hemostazy Sesja E 51 Przekaźnictwo sygnałów w komórce Sesja F 69 Enzymy: struktura, funkcja, regulacja Sesja G 105 Glikoproteiny - struktura i funkcja Sesja H 119 Metabolizm tlenowy w warunkach fizjologii, patologii i wysiłku fizycznego Sesja I 143 Biochemia kwasów nukleinowych Sesja J 171 Biochemia analityczna Sesja K 177 Elementy biochemii w ochronie środowiska Sesja L 193 Biochemia i biologia molekularna nowotworów Sesja M 219 Biotechnologia Sesja N 249 Komunikaty różne Konferencja okrągłego stołu" 325 Nauczanie biochemii Indeks nazwisk 327

8 WYKŁAD INAUGURACYJNY Prof, dr hab. Zofia Walter (Łódź)

9 G-001 ROLES FOR GLYCOSYLATION IN THE IMMUNE SYSTEM Pauline M. Rudd, Mark R. Wormald and Raymond A. Dwek Glycobiology Institute, Department of Biochemistry, University of Oxford, South Parks Road, Oxford, 0X1 3QU, UK A full understanding of the implications of glycosylation for the structure and function of any glycoprotein can only be reached when the molecule is viewed in its entirety. Many glycoproteins are involved in the humoral and cellular immune systems and can, by virtue of their protein structures, selectively control their own glycosylation. In turn the sugars provide a range of functions for the proteins to which they are attached. These include stabilising the protein structure, modifying the activity of effector functions, orienting the protein on the cell surface, shielding the protein from proteases and providing specific epitopes for recognition events both for the immature and mature protein. NMR solution and X-ray crystallography studies of glycoproteins do not normally yield detailed information about the sugars. Here protein structural data have been complemented by oligosaccharide analysis of the sugars released from 5-10mg of protein. These data have been obtained using rapid glycan sequencing technology recently developed in the Glycobiology Institute and the linkage structure data base (also developed in the Institute), which provides the dimensions of the sugars. In this way it has been possible to obtain a more complete view of each glycoprotein and the roles which the sugars play in their functions. The glycoproteins which will be discussed include the inhibitors of the complement pathway CD59 and DAF (CD55), the immunoglobulins IgG and IgAl, and CD2 and LFA3. These cell adhesion molecules mediate the precise alignment of the cell surfaces of cytolytic T-lymphocytes carrying the TCR complex with those of target cells carrying loaded HLA class 1 molecules. References: Rudd, P.M. Morgan, B.P., Wormald, M.R., Harvey, D.J., van den Berg, C.W.,Davis, S.J., Ferguson, M.A.J. and Dwek, R.A. (1997) J. Biol. Chem. 272, The glycosylation of the complement regulatory protein, CD59,derived from human erythrocytes and human platelets. Mattu, T.S., Pleass, R.J., Willis, A.C., Kilian, M, Wormald, M.R, Lellouch, A.C., Rudd, P.M., Woof, J.M. & Dwek, R.A. (1998) J. Biol.Chem. 273, The structure, location and role of the glycans on human serum IgAl, Fab and Fc differ from those of IgG. Wormald, M.W., Rudd, P.M., Harvey, D.H., Chang, S-C, Scragg, I.G. and Dwek, R.A.. (1997) Biochemistry Variations in Oligosaccharide-Protein Interactions in Immunoglobulin G Determine the Site Specific Glycosylation Profiles and Modulate the Dynamic Motion of the Fc Oligosaccharides. Malhotra, R., Wormald, M.R., Rudd, P.M., Fischer, P.B., Dwek, R.A. & Sim, R.B. Nature Medicine (1995) Glycosylation changes of IgG associated with rheumatoid arthritis can activate complement via the Mannose Binding Protein. Rudd, P.M., Guile, G.R., Kiister, B., Harvey, D.J., Opdenakker, G., & Dwek, R.A. (1997) Nature Oligosaccharide Sequencing Technology. Rudd, P.M. & Dwek, R.A. (1997) Critical Reviews in Biochemistry and Molecular Biology Glycosylation: Heterogeneity and the 3D structure of the protein.

10 G 002 CURRENT TECHNIQUES IN GLYCOSYLATION ANALYSIS A GUIDE TO THEIR APPLICATION Tony Merry, BioMed Labs, Newcastle, UK The importance of glycosylation in biological events is now becoming apparent as for example in the immune as described in the presentation from Rudd et al. However in order to understand how glycosylation affects the shape on function of a protein it is important to have a range of techniques available to obtain structural information. In recent years there have been substantial developments in the analysis of glycosylation which has significantly changed the capability to fully characterise molecules of protein interest (See Jackson and Gallagher 1997) There are now a number of different techniques available which differ in terms of their complexity, the amount of information which is available from them, the skill needed to perform them and their cost. A summary will be given of current techniques and suitability for different types of analysis will be considered. The classical approach to glycosylation analysis has required a high degree of skill and taken a considerable length of time, and until recently the complete analysis of glycosylation of protein was a major research project in itself. Although this may still be the case where the protein or other glycoconiugate has a type of glycosylation which is unusual or has not been described previously, where the type glycosylations of previously described structures or ones closely related to them then the process of analysis can be much more rapid. Another very important development has been an increase in the level of sensitivity of analysis. This means that it is now feasible to perform analysis of many naturally occurring glycoproteins of biological interest but which are only available in low amounts. In many cases the techniques may provide complementary information and the choice of technique is dictated to such considerations as the availability of the technology and the amount of time and money available. It is also useful to start with the simpler techniques to gather preliminary information which can help in the choice for further analysis. In other cases the amount or type of material restricts the type of technique which can be used for a particular application. In general of the simpler and less costly techniques provide less information or are more restricted in the type of structures which can be analysed. Some times the complexity is such that only the most sophisticated techniques can be applied but frequently molecules of biological interest can be analysed by less complex techniques. A summary of all current techniques will be given with a guide to how and when they can be used and what type of information they can provide. Ref A laboratory Guide to glycoconiugate analysis Eds Jackson and Gallagher, Brikhauser Verlag PO Box 133, CH-4010, Basel Switzerland. ISBN B

11 WYKŁAD INAUGURACYJNY DNA MITOCHONDRIALNY Zofia Walter Katedra Genetyki Molekularnej, Uniwersytet Łódzki Banacha 12/16, Łódź W wykładzie zostaną omówione zagadnienia budowy mitochondrialnego DNA (mt DNA) i ekspresji informacji genetycznej w nim zawartej, ze szczególnym uwzględnieniem mtdna człowieka i innych ssaków. Mitochondrialny DNA występuje w komórkach ssaków w postaci kolistej, superhelikalnej cząsteczki, zbudowanej z około p.z., o strukturze przypominającej DNA plazmidów i wirusów. Ustalona została pełna sekwencja nukleotydowa mtdna człowieka, która posiada wysoki stopień homologii z DNA innych ssaków. MtDNA koduje pewne mitochondrialne białka strukturalne i podjednostki niektórych enzymów mitochondrialnych. Mitochondria w komórkach ssaków spełniają podstawową rolę w produkcji energii, co warunkuje ciągłość procesów metabolicznych komórki. Wskazuje się na ich doniosłe znaczenie w procesach odpowiedzialnych za starzenie się organizmu. Szereg chorób nowotworowych o podłożu molekularnym jest związanych z mutacjami w mtdna. MtDNA okazało się również tarczą" dla wielu leków antynowotworowych, a także dla środowiskowych czynników mutagennych. Informacja zawarta w genomie mitochondrialym przekazywana jest komórkom potomnym na drodze matecznej. Ekspresja genów pomimo znacznej autonomii jest jednak w specyficzny sposób zależna od genomu jądrowego. Badania mitochondrialnego DNA, ze względu na unikatową u Eukaryota budowę cząsteczki stwarzają olbrzymią szansę poznania mechanizmów powstawania mutacji w mitochondriach, prowadzących do wielu schorzeń i możliwości przeciwdziałania im.

12 SESJA A VI SYMPOZJUM GLIKOKONIUGATOW VI th Symposium on Glycoconjugates Organizator: Prof, dr hab. Jerzy Kościelak (Warszawa)

13 10 SESJA A VI SYMPOZJUM GLIKOKONIUGATÓW A-01 THE ROLE OF SPHINGOLIPIDS IN THE PROCESS OF SIGNAL TRANSDUCTION G. Tettamanti and L. Riboni Department of Medical Chemistry and Biochemistry, The Medical School, University of Milan, Milan, Italy The suggestion that sphingolipids might be directly implicated in intracellular signalling pathways followed the discovery that sphingosine, a product of complex sphingolipid metabolism, inhibited protein kinase C (PKC) activity. Hannun and coworkers first described the stimulusregulated breakdown of sphingomyelin, named the sphingomyelin cycle". According to this cycle the binding of particular extracellular ligand to its receptor activated a plasma membrane-bound sphingomyelinase, giving origin to ceramide, the mediator of the intracellular effects of the ligand. This evidence stimulated several studies, revealing that different stimuli applied to cultured cells or animals elicit a series of metabolic events that results in the production of distinct sphingoid molecules (ceramide, sphingosine-1-phosphate, sphingosine) which, in turn, participate in the intracellular signalling network. The relevance of sphingoid molecules as intracellular biomediators is highlighted by the observation that the activation of sphingolipid signalling can be mimicked in cell-free extracts, and that treatments leading to an increase in the intracellular concentration of specific sphingoid molecules can induce a biological response, mimicking the final biological effect of the stimulatory agent. Thus sphingolipid signalling is emerging as a sophisticated mechanism that is strictly integrated with other cellular signal pathways. The present picture of sphingolipid signalling is very complex and is characterized by (a) a plurality of activators, (b) the involvement of different metabolic pathways (even activated by the same stimulus) that produce the bioactive sphingoid molecule, (c) the production upon stimulation of different sphingoid biomediators (strictly connected in their metabolism) possessing biological, often diverse, activities, and (d) the existence of multiple interactions between the sphingolipid pathways and other cellular signalling systems, which include activation cooperation, synergism and antagonism. Complexity is also enhanced by the implication of sphingoid molecule-mediated signalling in the modulation of different cellular events like proliferation, differentiation, immune response, cell survival and apoptosis. A-02 PROTEIN-BOUND SUGARS AND CERAMIDE-BOUND CARBOHYDRATES IN LEUKEMIC CELLS OF MYELOID LINEAGES Gabriela Smoleńska-Sym 1, Ewa Zdebska', Ewa Gołaszewska 1, Jolanta Woźniak 2, Tomasz Durżynski 3, Stanisław Maj 4, Urszula Mokras 1, Jerzy Kościelak 1 Department of Biochemistry 1, Department of Physiology 2, Department of Internal Medicine 3, Department of Hematology 4, Institute of Hematology and Blood Transfusion, Warsaw, Poland Leukemie cells from patients with acute and chronic myelogenous leukemia (AML, and CML respectively) were isolated by centrifugation in Percoll gradients and analyzed for total carbohydrates, ceramide-bound carbohydrates, GSL profiles and free ceramides. Protein-bound carbohydrates were calculated by subtraction of ceramide-bound carbohydrates from total carbohydrates. Leukemia type and purity of cell preparations were assessed by flow cytometry. The results were expressed relative to protein and DNA contents, cell number and dry mass. In all preparations of leukemie cells from AML patients contents of total and protein-bound carbohydrate were much lower than in normal cells of appropriate lineage. For very immature cells of MO, M1 type differences up to 10-fold were observed. In patients with CML contents of total and protein-bound carbohydrates were, however, normal. Contents of ceramide-bound carbohydrates i.e. those of neutral and acidic GSLs were also low in AML cells. However, when GSL carbohydrates were calculated as percentage of total carbohydrates, GSLs in leukemie leukocytes were elevated in half of the AML patients but depressed in the other half. The results are discussed in light of the hypothesis on GSL function by one of us (1). According to one element of the hypothesis, during cell differentiation newly synthesizes glycoproteins (GPs) that performs specific functions are added to house-keeping GPs that are present in plasma membranes of all types of cells. Thus, during differentiation GP content of the cell membrane should increase and that of the so called membrane packing" glycosphingolipids decrease. References: 1. Kościelak J. (1986) Glycoconjugate Journal 3,

14 SESJA A VI SYMPOZJUM GLIKOKONIUGATÓW 11 PHOTOCHEMICAL LABELING OF CELL MEMBRANE PROTEINS WITH RADIOIODINATED, 4-AZIDOSALICYLIC ACID DERIVATIZED GANGLIOSIDES A-03 Tadeusz Pacuszka, 1 Mirosława Panasiewicz, 1 Hanna Domek, 1 Grażyna Hoser 2 and Maciej Kawalec 2, Department of Biochemistry 1 and Department of Clinical Cytology 2, Medical Center of Postgraduate Education, Warszawa. Gangliosides, sialic acid containing glycosphingolipids, are ubiquitous components of animal cells detected predominantly but not exclusively in plasma membranes. In plasma membranes gangliosides occur as monomers undergoing fast diffusion (1), as components of glycosphingolipid enriched domains (2,3) or, in a few cases described thus far, closely associated with membrane proteins (4). Great structural diversity of their oligosaccharide moieties and ceramides, cell and tissue specificity, changes accompanying cell growth, differentiation and often oncogenesis prompt research on ganglioside functions (5). The simplest approach towards this goal is to manipulate cell ganglioside content by the addition of purified gangliosides to the culture medium. Therefrom gangliosides are taken up by cells, bind to and intercalate plasma membrane, mimic the properties of endogenous glycosphingolipids, enter the metabolic routes, and affect various cellular activities (6). Thus radioiodinated photoreactive gangliosides should prove useful in studies on the mechanism of their uptake, association with membrane proteins and further processing. We prepared 4-azidosalicylic acid (ASA) acylated derivatives of gangliosides GM 3, GD 3, GM,, and FucGM, (gangliosides-asa) coupling photoreactive ASA residue to NH Z group of sphingosine in appropriate lysogangliosides and radioiodinated them to about 200 Ci/mmol with 125 I. Gangliosides 125 I-ASA thus prepared were used for photolabeling (incubation followed by irradiation with UV lamp ) of human erythrocyte and HL-60 leukemia cell membrane proteins. Photolabeling patterns were detected by autoradiography of SDS-PAGE separated membrane proteins and quantitated by densitometry of X-ray films. For human erythrocytes photolabeling patterns were similar with all gangliosides 125 l-asa used. Under all experimental conditions band 3, the multifunctional major intrinsic membrane protein, was most intensely photolabeled. For HL-60 cells photolabeling patterns, initially similar, changed upon prolonged incubation, depending on the structure of different gangliosides 125 l-asa. However, under all experimental conditions most intensely photolabeled was a minor protein band of about 42 kda. In different set of experiments, without photolabeling, we detected that gangliosides l25 l-asa are metabolised by HL-60 cells as evidenced, after lipid extraction, by tic and autoradiography. Since the position of the photoreactive probe can affect photolabeling, recently we prepared several gangliosides with fatty acids replaced with 12-aminododacanoic acid whose NH 2 group was acylated by ASA residue an approach similar to that described for the preparation of 3 H labeled GM, ganglioside (7).Thus modified gangliosides after intercalating plasma membrane should have their photoreactive probes buried deeply into the bilayer. After purification and radioiodination these ganglioside derivatives will be used for photolabeling of cell membrane proteins. References. 1. Sheets, E.D. et al (1997) Biochemistry 36, ; 2. Harder, T.& Simons, K. (1997) Curr. Opin. Cell Biol. 9, Hakomori, S. et.al (1997) Biochem. Biophys. Res. Comun. 236, Kielczynski, W.et.al (1994) Glycobiology 4, Hakomori, S.& Igarashi.Y. (1995) J. Biochem. 118, Saqr, H.E. et.al (1993) J. Neurochem. 61, Sonnino, S. et.al (1989) Biochemistry 28, INTERACTIONS OF CYTOKINES WITH GLYCOCONJUGATES A-04 Elwira Lisowska Ludwika Hirszfeld Institute of Immunology and Experimental Therapy, Polish Academy of Sciences, Rudolfa Weigla 12, Wroclaw Cytokines are low-molecular mass secreted proteins (frequently glycosylated) that control cell proliferation and differentiation. They form a regulatory network mediating many biological processes. Cytokines react with cells via specific receptors and induce signal transduction pathways in target cells. In addition to receptor-binding activity several cytokines were reported to interact with glycoproteins and glycolipids [1]. Many cytokines, including growth factors and several interleukins, react with glycosaminoglycans. Uromodulin, which is an immunosuppressive glycoprotein, reacts with IL-1, IL-2 and TNF and several lines of evidence were reported that these interactions occur via uromodulin glycans. Gangliosides also inhibit cytokine-induced growth of target cells. It was shown that gangliosides which inhibit IL-2-stimulated cell growth are able to bind IL-2. Finally, human erythrocyte glycophorin was shown to interact with IL-2 and to inhibit IL-2-stimulated target cell growth. The questions arise whether these interactions (which may occur in vivo) represent lectin-like properties of cytokines and whether they have any biological significance. Some interactions of cytokines with glycoconjugates can be shown only under selected experimental conditions. This finding and interaction of one cytokine with several glycoconjugates of different structures suggest that in some cases the binding does not reflect lectin-like properties of cytokines. For example, we have found that IL-2 did not bind to human erythrocytes and to glycophorin A (GPA)-coated plates, but bound to GPA in solution. This binding was not significantly affected by modifications of the carbohydrate moiety of GPA and seemed to be dependent on the hydrophobic portion of GPA molecule. However, reaction of IL-2 with Man 5 and Man 6 (but not with Man 9 ) oligomannosyl N-glycans was well documented, independently by Sherblom et a/.[2] and Zanetta et a/.[3j. This suggests that IL-2 recognizes these structures in uromodulin. Fukushima et al. [4] reported in turn that IL-1 shows specificity for mannose 6-phophate (component of the GPI anchor) and reacts with uromodulin and other GPI anchor-containing proteins via this residue. The biological significance of the interaction of cytokines with glycoconjugates is largely unknown. Recently, Zanetta et al. [1,3] presented an evidence that IL-2 acts as bifunctional molecule which binds to its receptor and to Man 5. 6 N-glycan of another cell membrane component belonging to the TCR complex. The authors hypothesize that the expression of the biological activity of the cytokine relies on both, its receptor- and carbohydrate-binding which allows the association of the cytokine receptor with comlexes comprising the specific kinase involved in receptor phosphorylation and in specific signal transduction. Independently, whether this hypothesis will be confrimed or not, the existing data suggest that glycoconjugates (ubiquitous on the cell surfaces and in the soluble form) may modulate distribution and functions of cytokines. [1] Zanetta J.P., Sciorl, Wantyghem J., Wermuth C, Aubery M., Strecker G. and Michalski J.C. Histol. Histopathol. 11, , [2] Sherblom A.P., Sathyamoorthy N., Decker J.M. and Muchmore A.V. J. Immunol. 143, , [3] Zanetta J.P., Alonso C. and Michalski J.C. Biochem J. 318, 49-53, 1996 [4] Fukushima K., Hara-Kuge S., Ohkura T, Seko A., Ideo H., Inazu T. and Yamashita K. J. Biol. Chem. 272, , 1997.

15 12 SESJA A VI SYMPOZJUM GLIKOKONIUGATÓW A-05 ISOLATION, STRUCTURAL IDENTIFICATION, AND BIOLOGICAL PROPERTIES OF MILK OUGOSACCHARIDES. Roger W. Jeanloz Harvard Medical School, Shriver Center, Waltham, MA 02254, USA The history of the isolation and structural identification of human milk oligosaccharides will be briefly reviewed, as well as recent methods of purification and structural identification. The role of human milk oligosaccharides in the protection of the newborn against microbial infection will be discussed, and the composition and proportions of oligosaccharides from human milk will be compared to those from milk of other mammals. A-06 IN COMPARISON TO PROGENITOR PLATELETS, MICROPARTICLES ARE DEFICIENT IN Gplb, Gplb-DERIVED CARBOHYDRATES, GLYCEROPHOSPHOLIPIDES, GLYCOSPHINGOLIPIDS, AND CERAMIDES Ewa Zdebska 1. Jolanta Woźniak 2, Alekaendra Dzieciątkowska 3, Robert Ziętek 1, Jerzy Kościelak 1 'Department of Biochemistry; department of Physiology; 3 Depatrment of Blood Transfusion, Institute of Hematology and Blood Transfusion, Warsaw, Poland Activated blood platelets shed microparticles with procoagulant activity that probably participate in normal hemostasis. We have isolated spontaneously formed microparticles from human blood and analysed them for ultrastructure, antigenic profile, and biochemical composition. In transmission electron microscopy microparticles appeared as regular vesicles with a mean diameter of 300 nm ( nm). In flow cytometry almost all microparticles reacted withfluorescein isothiocyanate (FITC) labeled antibody to" platelet giycoprotein complex llb-llla (Gpllb-llla) and with FITC-annexin V but only 40-50% of microparticles reacted with FITC-antibody to platelet giycoprotein Ib (Gplb). The latter result was confirmed by double labeling of microparticles with FITC-antibody to Gpllb-llla and phycoerythrin (PE) labeled antibody to Gplb. Large microparticles reacted better with anti-gplb than the small ones. A decreased level of Gplb was also demonstrated by SDS polyacrylamide gel electrophoresis of microparticles. Compositional studies indicated, that in terms of cholesterol and protein contents, microparticles resembled platelets rather than platelet membranes as previously thought. They are, however, deficient in certain components. Thus, in comparison to platelets, microparticles had reduced contents of sialic acid (by 56.4%), galactosamine (by 48.2%), glucosamine (by 22.4%), galactose (by 8%) and fucose (by 21.6%). Mannose content was increased by 11.8%. Total phospholipids in rnicroplatelets were lower by 17.8%. Glycerophospholipids only were affected with phosphatidylserine being decreased as much as by 43.2%. Neutral glycosphingolipids, gangliosides and ceramides in microparticles were reduced by half. We conclude that the biochemical compositoan of microparticles probably reflects previous activation of progenitor platelets.

16 SESJA A VI SYMPOZJUM GLIKOKONIUGATÓW 13 PURIFICATION AND CHARACTERIZATION OF GDP-L-FUC:N-ACETYL p-d-glucosaminide <xl->6fucosyltrans- FERASE FROM HUMAN BLOOD PLATELETS A-07 Joanna Kamińska'. Mary Catherine Glick 2, and Jerzy Kościelak 1 'Department of Biochemistry, Institute of Hematology and Blood Transfusion, Warsaw, Poland; department of Pediatrics, School of Modicine, University of Pennsylvania and The Joseph Stokes Jr. Research Institute, The Children's Hospital of Philadelphia, Pennsylvania a-6-l-fucosyltransferase (a1,6fuct; EC ) from human platelets is an enzyme that is raleased into serum during coagulation of blood. Total activity of al,6fuct in the serum is proportional to blood platelet concentration. In platelets, however, the enzyme activity is higher, the lower is platelet concentration in blood. Molecular mechanism by which platelets acquire high activity of al,6fuct is unknown. It's been hypothesized that this activity is a measure of ploidy level of megakaryocytes. In the present report al,6fuct was purified 100,000-fold. The purification required three sequential chromatographic steps: chromatofocusing, affinity column on GnGn-Gp-CH-Sepharose, and gel filtration on Sephadex G-200. The final preparation contained a protein that migrated as a single discrete band M r of 58,000 in SDS-PAGE under non-reducing conditions, and as a single enzymatically active peak M r of 58,000 in gel filtration., Although the purified enzyme utilized the biantennary GnGn-Gp as substrate, it was twice as active with the triantennary oligosaccharide when the Man a1,3 antenna was substituted with GlcNAcbl,4. On the other hand the tetraantennary oligosaccharide was not a preferred substrate.the Km values for the substrate asialoagalactransferrin-glycopeptide, and GDP-L-fucose were 29 and 28 mm, respectively. The optimum ph of the enzyme was 6.0. The activity of al,6fuct was abolished in the presence of p-mercaptoethanol. Divalent cations such as Wig 2 * and Ca 2ł activated, but Cu 2ł, Zn 2t and Ni 2 * strongly inhibited the activity.

17 SESJA B METABOLIZM KOSTNY Organizatorzy: Prof, dr hab. Roman S. Lorenc (Warszawa) Prof, dr hab. Zygmunt Machoy (Szczecin)

18 16 SESJA B METABOLIZM KOSTNY B-O1 KLINICZNA PRZYDATNOŚĆ MARKERÓW KOSTNYCH W MONITOROWANIU RESORPCJI I TWORZENIA KOŚCI Roman S. Lorenc Zakład Biochemii i Medycyny Doświadczalnej InstytutifPomnik-Centrum Zdrowia Dziecka" Warszawa Poglądy na temat diagnostycznej przydatności markerów biochemicznych przechodzą stałe metamorfozy. Kwestionowana była zwłaszcza nie tyle wartość naukowa i poznawcza prowadzonych oznaczeń ile ich przydatność diagnostyczna zwłaszcza w odniesieniu do indywidualnego pacjenta. W ciągu ostatnich lat opracowanie i wdrożenie nowej generacji markerów kostnych umożliwiło wnikliwszą i bardziej specyficzną ocenę metabolizmu kostnego. Zastosowanie monoklonalnych przeciwciał alkalicznej fosfatazy kostnej, zmodyfikowane oznaczania osteokalcyny a także propeptydów kolagenu spowodowało nie tylko wnikliwszą ocenę tempa kościotworzenia ale także zróżnicowanie oceny poszczególnych jego etapów. Markery reserpcyjne dzięki wprowadzeniu oznaczeń produktów usieciowania kolagenu nie tylko w moczu ale także w surowicy zyskały na czułości. Do arsenału metod fluorescencyjnych w tym zakresie dołączyły także metody radioimmunologiczne o wyższej specyficzności. Obok stosowania markerów biochemicznych w diagnostyce indywidualnego pacjenta techniki te są coraz częściej wykorzystywane w monitorowaniu postępów leczenia (zwłaszcza przy stosowaniu leków antyresorpcyjnych), w ocenie postępu choroby a także w przewidywaniu ryzyka złamań i ubytku kości. Przy ocenie ubytku masy kostnej odpowiedź jest uzyskiwana już po 3- do 6-ciu tygodniach wobec 12 miesięcy niezbędnych w przypadku stosowania w tym celu badart densytometrycznych. Wyższa czułość i specyficzność wdrożonych badań wskazuje na dokonujący się przełom. Należy mieć nadzieję, że dokonujący się dynamiczny postęp metodyczny zaowocuje także szerszym ich zastosowaniem praktycznym w klinice ludzkiej. B-02 PRÓBA ZASTOSOWANIA MARKERÓW METABOLIZMU KOSTNEGO, DO PROGNOZOWANIA SZYBKOŚCI UTRATY MASY KOSTNEJ Łukaszkiewicz J 1., Marowska J 1., Prószyńska K'., Bielecka U., Korczyk P 2., Hoszowski K 2., Lorenc R 1. Instytut-Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka, Zakład Biochemii i Medycyny Doświadczalnej, Warszawal, Centralny Szpital Kolejowy, II Oddział Wewnętrzny, Warszawa 2 Zgodnie z aktualnymi poglądami dotyczącymi profilaktyki i leczenia osteoporozy uzgodnionymi na konferencjach w Denver i Amsterdamie, jednym z najważniejszych kryteriów oceny zagfożeń wynikających z osteoporozy jest oszacowanie ryzyka wystąpienia złamania. Prawdopodobieństwo to w głównej mierze określają trzy czynniki: 1. wiek pacjentki, 2. gęstość minerału kostnego (BMD), 3. tempo ubytku masy kostnej. O ile pierwsze dwa z wymienionych parametrów są łatwe do ustalenia, o tyle określenie tempa ubytku masy kostnej napotyka na trudności. Ze względu na błąd pomiaru, dla pewnego określenia tego parametru densytometryczną metodą pomiaru BMD potrzebny jest czas od 1 do 2 lat. Z kolei metody radiochemiczne polegające na pomiarach radioaktywności szkieletu po podaniu znakowanych izotopowo związków metabolizowanych przez kość, czy też skrócenie bazy czasowej pomiarów densytometrycznych mają ograniczony potencjał diagnostyczny. Z danych literaturowych wiadomo, że wśród populacji kobiet postmenopauzalnych istnieje subpopulacja o przyspieszonej utracie masy kostnej (FBL - fast bone losers). Stanowi ona około 1/3 całej populacji, przy czym należące do niej kobiety charakteryzują się szybkością utraty masy kostnej powyżej 3% rocznie (przy średniej populacyjnej ok. 1,5%), niższą masą ciała, oraz podwyższonym obrotem kostnym. Ze względu na dużą potencjalną przydatność diagnostyczną, posiadania możliwości łatwego zakwalifikowania danej pacjentki do grupy FBL, podjęto próbę wyodrębnienia takiej subpopulacji wśród kobiet postmenopauzalnych, na podstawie ich cech biochemicznych i antropologicznych, oraz opracowania łatwego w użyciu modelu umożliwiającego zaliczenie pacjentki do tej grupy ryzyka. Materiał do badań stanowiła grupa 120 kobiet postmenopauzalnych (ośr. wieku ok.65 lat), których parametry biochemiczne charakteryzujące przemianę kostną (stężenia markerów obrotu kostnego) poddano analizie statystycznej ukierunkowanej na wykrywanie odrębnych grup w całej' populacji (Cluster Analysis). W efekcie otrzymano podział badanej grupy na dwie podgrupy, z których mniejsza (n=39) posiadała znacząco wyższe wartości stężeń wszystkich badanych markerów obrotu kostnego świadczące o podwyższonym obrocie kostnym, oraz znacząco niższą masę ciała. Z kolei zależność pomiędzy przynależnością do grupy o podwyższonym obrocie kostnym a stężeniami poszczególnych markerów obrotu kostnego badano metoda regresji logistycznej (Logistic Regression). Stwierdzono, że dobrą kwalifikację pacjentów do grupy o podwyższonym obrocie kostnym uzyskać można przy zastosowaniu pomiaru stężenia osteokalcyny (BGP) w surowicy krwi i usieciowanego N-końcowego telopeptydu prokolagenu I (Ntx) w moczu, w przeliczeniu na kreatyninę. Otrzymano wzór: Z=exp(12,847-0,113*X-0,198*Y)/(1+exp(12,847-0,113*X-0,198*Y)), gdzie X - stężenie NTX w moczu/kreatyninę; Y - stężenie BGP w surowicy krwi. Wartość Z poniżej 0,5 świadczy o przynależności danej pacjentki do subpopulacji o szybkim obrocie kostnym, a powyżej 0,5 do reszty populacji. Przynależność pacjentki do grupy o szybkim obrocie kostnym można określić z prawdopodobieństwem ok. 82%. Przyjęcie tego rodzaju model kwalifikacji pacjentów do grupy zagrożonej szybką utratą masy kostnej, może mieć duże znaczenie w określaniu ryzyka złamań osteoporotycznych, chociaż wydaje się wskazanym potwierdzenie go poprzez określenie rzeczywistego spadku masy kostnej u poszczególnych pacjentek, w drodze odległych w czasie badań densytometrycznych.

19 SESJA B METABOLIZM KOSTNY 17 ZNACZENIE WYBRANYCH BADAŃ BIOCHEMICZNYCH W DIAGNOSTYCE OSTEOPOROZY U DZIECI B-03 Danuta Chlebna-Sokół, Anna Sikora. Elżbieta Loba-Jakubowska, Michał Bujnowski, Henryka Brózik Klinika Propedeutyki Pediatrii Instytutu Pediatrii AM w Lodzi Kierownik Kliniki: dr hab.med. D. Chlebna-Sokół Podstawowe znaczenie w diagnostyce osteoporozy ( OP ) mają badania densytometryczne - pomiary gęstości mineralnej kośćca. Natomiast stosowane powszechnie, biochemiczne markery obrotu kostnego są niejednokrotnie prawidłowe. Szczególnie często jest to spotykane w okresie intensywnego wzrastania, co może mieć także przyczynę w braku właściwych, uwzględniających różnice rozwojowe, wartości referencyjnych. Celem pracy była ocena przydatności niektórych wskaźników gospodarki wapniowo-fosforanowej w diagnostyce OP u dzieci. Badaniami objęto 28 dzieci w wieku od 5-19 lat, w tym 16 dziewcząt i 12 chłopców. W tej grupie u 6 dzieci rozpoznano samoistną osteoporozę młodzieńczą (dziecięcą), 13 było chorych na młodzieńcze przewlekłe zapalenie stawów, 2 - na wrodzoną łamliwość kości (typu I), a u pozostałych OP występowała w przebiegu rożnych chorób - jako wtórna ( w tym posteroidowa ). U wszystkich pacjentów określono gęstość mineralną kośćca ( BMD ) metodą DEXA w programie total" i spine". Osteoporozę rozpoznawano wówczas, gdy BMD wyliczona, jako Z-score, była niższa od -2,00. Wśród badań biochemicznych oznaczono: stężenie wapnia, magnezu i fosforu nieorganicznego w surowicy krwi oraz wydalanie tych jonów z moczem. Oznaczano również aktywność fosfatazy zasadowej całkowitą i izoenzymu kostnego metodą elektroforezy na agarozie po inkubacji z neurominidazą oraz aktywność parathormonu ( PTH ) metodą radioimmunometryczną, a także stężenie 25 OHD metodą radiokompetycyjną. Oprócz tego określono wydalanie hydroksyproliny całkowitej (HP) z moczem, metodą kolorymetryczną opracowaną przez Prockopa i Udenfrienda w modyfikacji Kiviriko. Oznaczono wydalanie hyroksyproliny na /m z /dobę oraz wskaźnik hydroksyprolinowo-kreatyninowy dla których są opracowane wartości referencyjne dla populacji dziecięcej regionu łódzkiego. Wyliczono korelacje między wartościami BMD a biochemicznymi z wykorzystaniem współczynnika korelacji liniowej Pearsona. Na podstawie badań przeprowadzonych u dzieci z rozpoznaną (klinicznie i densytometrycznie) osteoporozą stwierdzono szereg odchyleń w zakresie prawidłowych wartości wskaźników biochemicznych. Wykazano m.in.: zwiększone wydalanie HP z moczem u 50,0% dzieci i hiperkalciurię u 14,3 %; obniżone stężenie 250HD w surowicy występowało u 28,6% badanych, obniżone stężenie PTH u 60,7% i hiperfosfatemia u 53,6% dzieci zop. Wydaje się, że największe praktyczne znaczenie, wśród wykonywanych w pracy badań, ma ocena wydalania HP z moczem. Stwierdzono ujemną korelację pomiędzy BMD a wskaźnikami wydalania HP. Znamiennie wyższe wydalanie hydroksyproliny dowodzić może wzmożonego rozpadu kolagenu w wyniku nasilenia procesów resorpcyjnych w kośćcu. BIOLOGICZNA ZMIENNOŚĆ WYDALANIA Z MOCZEM PIRYDYNOUNYI DEOKSYPIRYDYNOLINY U DZIECI: IMPLIKACJE KLINICZNE B-04 Joanna Marowska. Maria Kobylińska, Roman S. Lorenc Zakład Biochemii i Medycyny Doświadczalnej, Instytut Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka", Warszawa - Międzylesie Potencjalne zastosowania biochemicznych markerów obrotu metabolicznego kości u dzieci obejmują identyfikację pacjentów z nieprawidłowym tempem resorpcji lub kościotworzenia, ocenę skutków leczenia oraz wczesne przewidywanie reakcji wzrostowej na terapię hormonem wzrostu. Kliniczna przydatność markerów u indywidualnych pacjentów jest jednak uzależniona od ich całkowitej (analitycznej i biologicznej) zmienności. Znajomość rozmiarów tej zmienności powinna być podstawą decyzji o wykorzystaniu markerów do określonych celów klinicznych, jak też podstawą racjonalnej interpretacji uzyskanych wyników. Z tego względu celem pracy było zbadanie trzech komponent zmienności wydalania z moczem pirydynoliny (PYR) i deoksypirydynoliny (DPYR): wewnątrzoznaczeniowej zmienności analitycznej oraz wewnątrz- i międzyosobniczej zmienności biologicznej. Komponenty zmienności wydalania PYR i DPYR z moczem oceniano w pierwszych porannych zbiórkach moczu, powtarzanych czterokrotnie (w odstępach jednotygodniowych) u 10 zdrowych dzieci (5 dziewczynek i 5 chłopców w wieku 4-9 lat), a także w zbiórkach moczu, uzyskiwanych w ciągu trzech kolejnych dni od 10 dziewczynek w wieku 4-7 lat. PYR i DPYR oznaczano w duplikatach metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej (HPLC) z fluorymetryczną detekcją, po uprzedniej hydrolizie i wstępnym oczyszczeniu na celulozie CF1. Wszystkie próbki analizowano w ramach jednego testu, co pozwoliło na wyeliminowanie międzyoznaczeniowej zmienności analitycznej. Uzyskane wyniki wykorzystano do obliczenia krytycznej różnicy (najmniejszej znamiennej różnicy między seryjnymi pomiarami przy p<0,05), indeksu indywidualności (stosunku zmienności wewnątrzosobniczej do międzyosobniczej), którego wartość determinuje kliniczną użyteczność klasycznych przedziałów referencyjnych, a także liczby próbek, wymaganych do określenia prawdziwej wartości średniej (poziomu homeostazy) u indywidualnego pacjenta z błędem ±5%. Ze względu na znaczny stopień indywidualności wydalania PYR i DPYR z moczem u dzieci stwierdzono ograniczoną przydatność konwencjonalnych wartości referencyjnych do wykrywania patologicznych zmian resorpcji kości u pojedynczych pacjentów pediatrycznych. Duża zmienność biologiczna markera wskazuje także, że pojedynczy pomiar PYR i DPYR może nie odzwierciedlać w sposób dostatecznie wiarygodny rzeczywistego poziomu homeostazy resorpcji kości.

20 18 SESJA B METABOLIZM KOSTNY B-05 UDZIAŁ CZYNNIKÓW GENETYCZNYCH W OSTEOPOROZIE Łukaszkiewicz J.. Klocińska K., Lorenc R. Instytut-Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka, Zakład Biochemii i Medycyny Doświadczalnej, Warszawa Osteoporoza stanowi powszechny problem zdrowotny w krajach wysoko - rozwiniętych. Zagrożonych jest nią powyżej 1/4 populacji kobiet i 1/10 populacji mężczyzn. Osteoporoza związana jest z niską masą kostną, która będąc jej czynnikiem determinującym może być mierzona i przedstawiana jako gęstość minerału kostnego - BMD (bone mineral density). Wiadomo również, że za 75 - do 80% zmienności międzyosobniczej BMD, odpowiedzialne są czynniki genetyczne Udział czynnika genetycznego w osteoporozie bada się poprzez określanie sprzężeń naturalnych wariantów allelicznych tzw. genów kandydatów" z BMD w wybranych populacjach ludzkich. Do grupy tej należą geny kodujące białka regulujące działanie osteoklastów i osteoblastów (cytokiny), białka strukturalne macierzy kostnej, czy też receptory wrażliwe na regulatory metabolizmu kostnego. Ze względu na duże zaangażowanie w utrzymanie homeostazy mineralnej organizmu a co za tym idzie wpływu na metabolizm kostny, dotychczas najczęściej badany był gen kodujący receptor (VDR) aktywnej formy witaminy D (1,25-dwuhydroksywitaminy D). Gen ten w okolicy regionu 3'UTR, posiada miejsca rozpoznawane przez enzymy restrykcyjne Apal, Bsml i Taql. Obecność miejsca restrykcyjnego oznaczana jest małą literą alfabetu: a, b, t, a jego brak dużą literą: A, B, T. Obecnie znane są wyniki szeregu prac, w których wykazano istnienie sprzężenia pomiędzy genotypem VDR a gęstością minerału kostnego. Znaczna część tych prac wskazywała na homozygotę bb (ew. TT), jako na genotyp związany z wyższą masą kostną niż pozostałe kombinacje alleliczne. Chociaż zasada ta sprawdziła się dla różnych grup wiekowych, populacji oraz rodzajów parametrów związanych z metabolizmem kostnym, to istnieje szereg prac wskazujących na odwrotne zależności lub też ich całkowity brak. Dla rozstrzygnięcia tego problemu zastosowano dokładniejsze określenie genotypu (trawienie trzema restryktazami na raz), co dało 5 wariantów allelicznych, tworzących 12 możliwych genotypów VDR. Jednak badania wykonane w Rotterdamie na grupie liczącej blisko 2000 osób nie przyniosły jednoznacznego rozstrzygnięcia (być może ze względu na maskujący wpływ znacznego spożycia wapnia). Badania powtórzono tą samą techniką w populacji warszawskiej (78 mężczyzn śr. wiek 67,4 lat i 104 kobiety śr. wiek 64,7 lat), stwierdzając przy znacznie niższym zaopatrzeniu w wapń, znaczące różnice w BMD w rejonie stawu biodrowego pomiędzy poszczególnymi genotypami VDR. Wykazano również, że stan zaopatrzenia w witaminę D (stężenie 25-hydroksywitaminy D w surowicy krwi) również wykazuje znaczącą zmienność w zależności od genotypu, przy czym najniższe wartości występowały w przypadku genotypu z najniższą wartością BMD. Jedną z możliwych interpretacji rozbieżności dotyczących powiązań BMD z genotypem VDR, jest założenie, że badany gen położony jest na swoim chromosomie (12q) w pobliżu innego genu ( X") znacznie ściślej włączonego w metabolizm kostny. Rzadko występujące rekombinacje w odcinku pomiędzy nimi, powodowały by powstawanie populacji o przeciwnych, pozornych sprzężeniach genotypu VDR z masą kostną, a także populacji mieszanych wykazujących statystyczny brak sprzężenia. Ze względu na dużą potencjalną wartość diagnostyczną posiadania ewentualnego markera genetycznego" wskazującego na predyspozycje do niskiej masy kostnej i umożliwiającego odpowiednio wczesne wdrożenie procedur profilaktycznych i leczniczych, prowadzenie dalszych badań w tym kierunku wydaje się bardzo celowe. Oprócz genu kodującego VDR, znaczną potencjalną wartość diagnostyczną posiadają geny kodujące białka strukturalne kości, jak np. kolagenu typu I. B-06 WSTĘPNA ANALIZA CZĘSTOTLIWOŚCI WYSTĘPOWANIA WARIANTÓW POUMORFICZNYCH GENU KODUJĄCEGO RECEPTOR WITAMINY D, W POPULACJI POLSKIEJ Kłócińska K'. Łukaszkiewicz J 1., Korczyk P 2., Hoszowski K 2., Lorenc R 1. Instytut-Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka, Zakład Biochemii i Medycyny Doświadczalnej, Warszawa', Centralny Szpital Kolejowy, II Oddział Wewnętrzny, Warszawa 2 Osteoporoza jest szeroko rozpowszechnionym schorzeniem, którego najpoważniejsza konsekwencją są złamania osteoporotyczne. Leczenie ich jest procesem trudnym i kosztownym, a śmiertelność (szczególnie po złamaniu szyjki kości udowej) sięga 20%. Zatem wśród innych czynników ryzyka, poszukuje się markera genetycznego", który mógłby pozwolić na wczesne wykrycie wrodzonej skłonności do posiadania niskiej masy kostnej, a co za tym idzie do osteoporozy. Najbardziej popularnym obiektem badań w tej dziedzinie, jest gen kodujący receptor aktywnej formy witaminy D (VDR), którego genotyp będący efektem naturalnego polimorfizmu w rejonie 3»UTR, może być w niektórych populacjach ludzkich sprzężony z masą kostną. Ponieważ w warunkach polskich brak jest danych dotyczących genetycznego podłoża osteoporozy, celem pracy było uzyskanie wstępnych informacji o ewentualnych sprzężeniach genu VDR z masa kostną. Materiał do badań stanowiła grupa mężczyzn (śr. wiek 67,4 lat) i kobiet (śr. wiek 64,7 lat). Genotyp VDR badano po ekstrakcji DNA z białych krwinek metoda fenolową i amplifikacji (PCR) odcinka (ok. 2,2 kb) genu VDR położonego w pobliżu 3»UTR. Układy alleliczne związane z naturalnym polimorfizmem genu VDR, określano poddając amplifikowany odcinek trawieniu trzema enzymami restrykcyjnymi Apa I, Bsm I i Taq I. Obecność miejsca ciętego przez dany enzym oznaczano małą literą alfabetu (a,b,t) a jego brak - dużą (A,B,T). Równoczesne zastosowanie trzech enzymów, umożliwia otrzymanie pięciu wariantów allelicznych genu VDR, a to z kolei oznaczenie 12 genotypów. Wykazano istnienie znamiennych różnic w średnich wartościach gęstości minerału kostnego (BMD) mierzonych w obrębie stawu biodrowego (szyjka, krętarz, tr. Warda), korygowanych na płeć, wiek oraz BMI (parametr wiążący wzrost z masą ciała). Z kolei stężenie 25-hydroksywitaminy D w surowicy krwi, będące miernikiem zaopatrzenia organizmu w witaminę D było najniższe, w grupie o najniższym BMD. W podobnym badaniu przekrojowym wykonanym w Rotterdamie na 10 krotnie większej populacji (ok osób, w podobnym wieku co w populacji polskiej), nie wykazano znaczących różnic BMD pomiędzy poszczególnymi genotypami, co może być związane z e znacznie lepszą podażą wapnia w warunkach holenderskich, maskującą różnice międzygenotypowe. Stwierdzono również, że frekwencje występowania poszczególnych genotypów w populacji polskiej, zbliżone są dla określonych dla populacji holenderskiej, przy czym genotyp wykazujący w populacji polskiej najniższe wartości BMD w rejonie stawu biodrowego, występuje z częstotliwością 3%. Wydaje się, że podobne badania obejmujące również geny kodujące inne białka zaangażowane w metabolizm kostny a także białka strukturalne macierzy kostnej (np. kolagen I), powinny być w Polsce kontynuowane, szczególnie wobec znanych problemów niskiej podaży wapnia, niskiego zaopatrzenia w witaminę D i zagrożenia osteoporoza u ludzi starszych w populacji polskiej.

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Zasady postępowania w osteoporozie. skrócona wersja

Zasady postępowania w osteoporozie. skrócona wersja Zasady postępowania w osteoporozie skrócona wersja Zasady postępowania w osteoporozie skrócona wersja 1 U kogo wykonywać badania w kierunku osteoporozy? Badania w kierunku osteoporozy należy wykonać u

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3. Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Specjalność: Bionanotechnologie

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3. Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Specjalność: Bionanotechnologie Nazwa modułu: Genetyka molekularna Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Kierunek: Inżynieria Biomedyczna

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

XXVII KONFERENCJA NAUKOWA nt. PADACZKI POLSKIEGO TOWARZYSTWA EPILEPTOLOGII. XXVII th CONFERENCE ON EPILEPSY of the POLISH SOCIETY OF EPILEPTOLOGY

XXVII KONFERENCJA NAUKOWA nt. PADACZKI POLSKIEGO TOWARZYSTWA EPILEPTOLOGII. XXVII th CONFERENCE ON EPILEPSY of the POLISH SOCIETY OF EPILEPTOLOGY XXVII KONFERENCJA NAUKOWA nt. PADACZKI POLSKIEGO TOWARZYSTWA EPILEPTOLOGII Warszawa 12-14.05.2016 Pierwsze powiadomienie XXVII th CONFERENCE ON EPILEPSY of the POLISH SOCIETY OF EPILEPTOLOGY Warsaw, May

Bardziej szczegółowo

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF)

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Gliwice, Poland, 28th February 2014 Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Krzysztof A. Cyran The project has received Community research funding under the 7th Framework

Bardziej szczegółowo

KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII. Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro

KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII. Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro Koło Naukowe Immunolgii kolo_immunologii@biol.uw.edu.pl kolo_immunologii.kn@uw.edu.pl CEL I PRZEDMIOT PROJEKTU Celem doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚLĄSKA INSTYTUT AUTOMATYKI ZAKŁAD SYSTEMÓW POMIAROWYCH

POLITECHNIKA ŚLĄSKA INSTYTUT AUTOMATYKI ZAKŁAD SYSTEMÓW POMIAROWYCH POLITECHNIKA ŚLĄSKA INSTYTUT AUTOMATYKI ZAKŁAD SYSTEMÓW POMIAROWYCH Gliwice, wrzesień 2005 Pomiar napięcia przemiennego Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zbadanie dokładności woltomierza cyfrowego dla

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

Maria Szczotka ROZPRAWA HABILITACYJNA

Maria Szczotka ROZPRAWA HABILITACYJNA Maria Szczotka ZASTOSOWANIE CYTOMETRII PRZEPŁYWOWEJ DO OCENY EKSPRESJI BIAŁKA gp51 WIRUSA ENZOOTYCZNEJ BIAŁACZKI BYDŁA (BLV) W LIMFOCYTACH ZAKAŻONYCH ZWIERZĄT ROZPRAWA HABILITACYJNA RECENZENCI: prof. dr

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii Życie jest procesem chemicznym. Jego podstawą są dwa rodzaje cząsteczek kwasy nukleinowe, jako nośniki informacji oraz białka, które tę informację wyrażają w postaci struktury i funkcji komórek. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/press.html?print=1

Bardziej szczegółowo

Zmienność genu UDP-glukuronozylotransferazy 1A1 a hiperbilirubinemia noworodków.

Zmienność genu UDP-glukuronozylotransferazy 1A1 a hiperbilirubinemia noworodków. Zmienność genu UDP-glukuronozylotransferazy 1A1 a hiperbilirubinemia noworodków. Katarzyna Mazur-Kominek Współautorzy Tomasz Romanowski, Krzysztof P. Bielawski, Bogumiła Kiełbratowska, Magdalena Słomińska-

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

WITAMINA D ELIKSIR ZROWIA

WITAMINA D ELIKSIR ZROWIA RAMOWY PROGRAM KONFERENCJI WITAMINA D ELIKSIR ZROWIA WARSZAWA, 11 LIPCA 2014r. SESJA INAUGURACYJNA 09:00 9:40 Rejestracja uczestników, kawa powitalna 09: 40-10:00 OTWARCIE KONFERENCJI - Wystąpienia zaproszonych

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Drugorzędowe wzorce farmaceutyczne Agnieszka Kossakowska

Drugorzędowe wzorce farmaceutyczne Agnieszka Kossakowska Drugorzędowe wzorce farmaceutyczne Agnieszka Kossakowska Warszawa, 21.03.2013 1 Wzorce farmakopealne problemy Drogie Małe ilości w opakowaniu Brak certyfikatu analitycznego 2 Drugorzędowy Materiał Odniesienia

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Zasady wdroŝenia absolutnego ryzyka złamaz. amań w algorytmach diagnostyczno-leczniczych

Zasady wdroŝenia absolutnego ryzyka złamaz. amań w algorytmach diagnostyczno-leczniczych Zasady wdroŝenia absolutnego ryzyka złamaz amań w algorytmach diagnostyczno-leczniczych Dr hab. med. Jerzy Przedlacki XVII Wielodyscyplinarne Forum Osteoporotyczne Warszawa-Mi Międzylesie, 20.05.2006 Algorytm

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Osteoporoza. (skrypt z najważniejszymi informacjami dla studentów nieobecnych na wykładzie)

Osteoporoza. (skrypt z najważniejszymi informacjami dla studentów nieobecnych na wykładzie) 1 Osteoporoza (skrypt z najważniejszymi informacjami dla studentów nieobecnych na wykładzie) 1. Osteoporoza jest chorobą metaboliczną kości, charakteryzująca się zmniejszoną mineralną gęstością kości,

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA XX Międzynarodowa konferencja Polskie Stowarzyszenie Choroby Huntingtona Warszawa, 17-18- 19 kwietnia 2015 r. Metody badań i leczenie choroby Huntingtona - aktualności INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia:

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia: Kwalifikacja do leczenia osteoporozy i kosztoefektywność leczenia osteoporozy w Polsce, polska wersja FRAX konferencja okrągłego stołu podczas IV Środkowo Europejskiego Kongresu Osteoporozy i Osteoartrozy

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski Mateusz Romanowski Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na aktywność choroby i sprawność chorych na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Dr hab., prof. AWF Anna Straburzyńska-Lupa

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Oznaczenie Hevylite polega na rozpoznaniu epitopów pomiędzy stałymi regionami ciężkich i lekkich łańcuchów. lg oznacza lgg, A lub M.

Oznaczenie Hevylite polega na rozpoznaniu epitopów pomiędzy stałymi regionami ciężkich i lekkich łańcuchów. lg oznacza lgg, A lub M. Unikatowy test do dokładnego oznaczania kompletnych cząsteczek immunoglobulin. Hevylite umożliwia lepsze monitorowanie pacjentów ze szpiczakiem mnogim. Łańcuch lekki κ Łańcuch lekki λ docelowy epitop dla

Bardziej szczegółowo

Problemy nauki i szkolnictwa wyższego

Problemy nauki i szkolnictwa wyższego Problemy nauki i szkolnictwa wyższego SPIS TREŚCI Ryszard Maciołek, Wiesław Maik, Krzysztof Sikora WPROWADZENIE 11 Część I NAUKA 15 Zbyszko Chojnicki NAUKA JAKO SYSTEM SPOŁECZNO-POZNAWCZY 17 Jan Woleński

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

Bioinformatyka wykład 3.I.2008

Bioinformatyka wykład 3.I.2008 Bioinformatyka wykład 3.I.2008 Białkowa bioinformatyka strukturalna c.d. krzysztof_pawlowski@sggw.pl 2008-01-03 1 Plan wykładu analiza i porównywanie struktur białek. doświadczalne metody badania struktur

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Centrum Geriatrii, Medycyny Medycyny Regeneracyjnej i Profilaktycznej

Centrum Geriatrii, Medycyny Medycyny Regeneracyjnej i Profilaktycznej Nie można być mistrzem we wszystkich dyscyplinach. Czas na biogospodarkę Jerzy Samochowiec Centrum Geriatrii, Medycyny Medycyny Regeneracyjnej i Profilaktycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Folia Medica Lodziensia

Folia Medica Lodziensia Folia Medica Lodziensia tom 38 suplement 1 2011 Folia Medica Lodziensia, 2011, 38/S1:5-124 ZNACZENIE WYBRANYCH POPULACJI KOMÓREK IMMUNOLOGICZNYCH W LECZENIU ZAOSTRZEŃ STWARDNIENIA ROZSIANEGO Z ZASTOSOWANIEM

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Załącznik nr 1 do SIWZ Nazwa i adres Wykonawcy Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Przedmiot zamówienia; automatyczny system do diagnostyki molekularnej:

Bardziej szczegółowo

katedra fizjologii i biochemii zwierząt

katedra fizjologii i biochemii zwierząt katedra fizjologii i biochemii zwierząt RYS HISTORYCZNY Powstanie Katedry 1951 r Z chwilą utworzenia Wydziału Zootechnicznego Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu (rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych

Bardziej szczegółowo

Jak poprawić dostępność do leczenia osteoporozy w Polsce? Jerzy Gryglewicz Warszawa, 20 października 2015 r.

Jak poprawić dostępność do leczenia osteoporozy w Polsce? Jerzy Gryglewicz Warszawa, 20 października 2015 r. Jak poprawić dostępność do leczenia osteoporozy w Polsce? Jerzy Gryglewicz Warszawa, 20 października 2015 r. Plan prezentacji: 1.Organizacja i finansowanie poradni osteoporozy w 2016 r. 2. Propozycje zmian

Bardziej szczegółowo

Program sesji sprawozdawczej Warszawa, 27-29.10.2010 Instytut Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk. 27.10.2010 środa.

Program sesji sprawozdawczej Warszawa, 27-29.10.2010 Instytut Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk. 27.10.2010 środa. 27.10.2010 środa 09:00 otwarcie sesji sprawozdawczej Prowadzenie obrad: Prof. Wojciech Bal 09:10 10:30 Wielkoskalowe projekty naukowo-badawcze 1 10:30 10:50 przerwa na kawę 10:50 11:05 Laboratorium Medycyny

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka molekularna w OIT

Diagnostyka molekularna w OIT Diagnostyka molekularna w OIT B A R B A R A A D A M I K K A T E D R A I K L I N I K A A N E S T E Z J O L O G I I I I N T E N S Y W N E J T E R A P I I U N I W E R S Y T E T M E D Y C Z N Y W E W R O C

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

miniature, low-voltage lighting system MIKRUS S

miniature, low-voltage lighting system MIKRUS S P R O F E S S I O N A L L I G H T I N G miniature, low-voltage lighting system /system/ elements 20 20 47 6 6 profile transparent 500-94010000 1000-94020000 2000-94030000 20 6 6 20 connector I 94060000

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Business Development Manager Konferencja naukowo-szkoleniowa Ryn Badania laboratoryjne w chorobach nerek Wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest badanie

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

10. 11. Histologia. 12. Bioetyka 13. 14. 15. 1,5 45 16. 0,5 4 17. 0,5 2 18. 0,5 3 19. Matematyka ze statystyką Mathematics and Statistics

10. 11. Histologia. 12. Bioetyka 13. 14. 15. 1,5 45 16. 0,5 4 17. 0,5 2 18. 0,5 3 19. Matematyka ze statystyką Mathematics and Statistics PLAN STUDIÓW - I rok - Biotechnologia specjalność biotechnologia medyczna (studia I stopnia) STUDY PLAN I year - Biotechnology program, specialty in Medical Biotechnology (first cycle) Matematyka ze statystyką

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Mgr Mayank Chaturvedi

Mgr Mayank Chaturvedi Mgr Mayank Chaturvedi Dziedzina: nauki biologiczne Dyscyplina: biologia Otwarcie: 12.04.2013 r. Temat: Nanoparticles mediated delivery of Tissue Inhibitor of Matrix Metalloproteinases -1 (TIMP-1) to the

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny Symbol kierunkowych efektów kształcenia l K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny WIEDZA Zna budowę,

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Klonowanie molekularne Kurs doskonalący Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Etapy klonowania molekularnego 1. Wybór wektora i organizmu gospodarza Po co klonuję (do namnożenia DNA [czy ma być metylowane

Bardziej szczegółowo

TACHOGRAPH SIMULATOR DTCOSIM

TACHOGRAPH SIMULATOR DTCOSIM TACHOGRAPH SIMULATOR DTCOSIM Service Manual USB-KSIM interface General description The simulator is a device that is used as a replacement for tachograph in the vehicle where the tachograph is not mandatory,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Małgorzata Szerszunowicz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Wprowadzenie Statystyczna kontrola jakości ma na celu doskonalenie procesu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Oprogramowania Firmowego (Fleszowanie) Microprocessor Firmware Upgrade (Firmware downloading)

Aktualizacja Oprogramowania Firmowego (Fleszowanie) Microprocessor Firmware Upgrade (Firmware downloading) Aktualizacja Oprogramowania Firmowego (Fleszowanie) Microprocessor Firmware Upgrade (Firmware downloading) ROGER sp.j. Gościszewo 59 82-416 Gościszewo Poland tel. 055 2720132 fax 055 2720133 www.roger.pl

Bardziej szczegółowo

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA)

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) RAPORT GENETYCZNY Wyniki testu dla Pacjent Testowy Pacjent Pacjent Testowy ID pacjenta 0999900004112 Imię i nazwisko pacjenta Pacjent Testowy

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe w rozpoznawaniu osteoporozy

Badania przesiewowe w rozpoznawaniu osteoporozy Badania przesiewowe w rozpoznawaniu osteoporozy Informacja dla pacjenta Czy powinniśmy wykonywać badania przesiewowe w kierunku osteoporozy? Badania przesiewowe Informacja dla pacjenta Czy powinniśmy wykonywać

Bardziej szczegółowo

03 April 2015 03 kwietnia 2015 r. Zmiana satelity dostarczającego sygnał Animal Planet HD. Change of Delivery Satellite for Animal Planet HD

03 April 2015 03 kwietnia 2015 r. Zmiana satelity dostarczającego sygnał Animal Planet HD. Change of Delivery Satellite for Animal Planet HD 03 April 2015 03 kwietnia 2015 r. Dear Sirs, Change of Delivery Satellite for Animal Planet HD We refer to the Affiliation Agreement with a Commencement Date of 01/11/2009 between ( DCEL / we ) and you,

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

NEW CUSTOMER CONSULTATION QUESTIONNAIRE KWESTIONARIUSZ KONSULTACYJNY DLA NOWEGO KLIENTA

NEW CUSTOMER CONSULTATION QUESTIONNAIRE KWESTIONARIUSZ KONSULTACYJNY DLA NOWEGO KLIENTA NEW CUSTOMER CONSULTATION QUESTIONNAIRE KWESTIONARIUSZ KONSULTACYJNY DLA NOWEGO KLIENTA 1. CLIENT: KLIENT: 2. CONTACT: KONTAKT: 3. DATE: DATA: 4. CONSULTANT: KONSULTANT: 5. VENUE: MIEJSCE: 6. Briefly summarize

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM

FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM F I L E : Nazwa Firmy Name of the company VAT VAT number Adres (siedziby, dla której

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES Kompozyty 11: 2 (2011) 152-156 Werner A. Hufenbach, Frank Adam, Maik Gude, Ivonne Körner, Thomas Heber*, Anja Winkler Technische Universität Dresden, Institute of Lightweight Engineering and Polymer Technology

Bardziej szczegółowo

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe wykorzystujące mikromacierze DNA Genotypowanie: zróżnicowane wewnątrz genów RNA Komórka eukariotyczna Ekspresja genów: Które geny? Poziom

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE / ABSTRACT

STRESZCZENIE / ABSTRACT STRESZCZENIE / ABSTRACT Wstęp: Rtęć jest metalem o silnym działaniu neuro, nefro i hepatotoksycznym oraz zwiększającym ryzyko chorób układu krążenia. Pracownicy zatrudnieni w zakładach przemysłowych wykorzystujących

Bardziej szczegółowo

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej MedTrends 2016 Europejskie Forum Nowoczesnej Ochrony Zdrowia Zabrze, 18-19 marca 2016 r. Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej Prof. dr hab. n. med. Tomasz Szczepański Katedra i Klinika

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski. Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul.

Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski. Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul. Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul. Smętna 12, Kraków Plan prezentacji: Cel naukowy Podstawy teoretyczne Przyjęta metodyka

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo