FORMALNE I NIEFORMALNE OCENY BEZPIECZEŃ STWA MORSKIEGO

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "FORMALNE I NIEFORMALNE OCENY BEZPIECZEŃ STWA MORSKIEGO"

Transkrypt

1 ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLVI NR 3 (162) 2005 Zdzisł aw Kopacz Wacł aw Morgaś Józef Urbań ski FORMALNE I NIEFORMALNE OCENY BEZPIECZEŃ STWA MORSKIEGO STRESZCZENIE Podstawowym zadaniem artykułu jest przedstawienie, a ściślej przybliżenie, zagadnień dotyczących przygotowania oceny bezpieczeństwa morskiego wg zalecanej przez Międzynarodową Organizację Morską (IMO) metodologii formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA Formal Safety Assesment) [2]. Metodologia FSA stanowi starannie opracowaną, całościową i wyczerpującą metodologię, której celem jest zwiększenie bezpieczeństwa morskiego, zwłaszcza bezpieczeństwa życia, zdrowia i mienia oraz ochrony środowiska morskiego poprzez zastosowanie w procesie decyzyjnym oceny ryzyka oraz oceny kosztów i zysków. FSA umożliwia w szczególności uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania: Kto jest najbardziej narażony na ryzyko? Kto osiągnie największy zysk ze zmniejszenia ryzyka? Kto w największym stopniu będzie obciążony kosztami zmniejszenia ryzyka? W artykule przedstawione zostaną, ale w bardzo skróconej postaci, także inne metody oceny bezpieczeństwa morskiego, zwłaszcza zalecane przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Służb Oznakowania Nawigacyjnego (IALA) w procesie tworzenia, doskonalenia i eksploatacji elementów infrastruktury nawigacyjnej. WSTĘP Zapewnienie bezpieczeństwa morskiego, tj. bezpieczeństwa życia, zdrowia i mienia, a także ochrony środowiska morskiego przed zanieczyszczeniami oraz zakłóceniami jego równowagi ekologicznej jest problemem bardzo złożonym, gdyż zależy od wielu różnorodnych czynników: inżynieryjno-technicznych; 51

2 Zdzisław Kopacz, Wacław Morgaś, Józef Urbański osobowych, tj. ludzkich; organizacyjno-eksploatacyjnych; kontekstu środowiska. Czynniki kontekstu środowiska to czynniki polityczne, ekonomiczne, społeczne, unormowań prawnych dotyczących bezpieczeństwa morskiego. Ocena bezpieczeństwa morskiego, również i w przeszłości, stanowiła podstawę do podejmowania decyzji odnośnie zapewnienia odpowiedniego poziomu tego bezpieczeństwa. Istniały specjalne metody i techniki oceny bezpieczeństwa morskiego. Formalna ocena bezpieczeństwa morskiego (FSA) stanowi nie tylko bardzo istotny postęp w tym względzie, ale zasadniczy przełom. Metodologia FSA jest bowiem całościową i spójną metodologią oceny bezpieczeństwa morskiego, która to ocena umożliwia podejmowanie uzasadnionych decyzji dotyczących nie tylko pojedynczych elementów bezpieczeństwa, ale całych obszarów (dziedzin) bezpieczeństwa morskiego, zwłaszcza decyzji odnośnie uregulowań organizacyjno-prawnych. Przykładem takiego zastosowania formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) są wspomniane uregulowania organizacyjno-prawne następujących obszarów i dziedzin bezpieczeństwa morskiego: bezpieczeństwa masowców; bezpieczeństwa tankowców; bezpieczeństwa eksploatacji statków rybackich; bezpieczeństwa przeciwpożarowe na statkach; bezpieczeństwa jednostek szybkich; bezpieczeństwa żeglugi w lodach i wielu innych obszarów i dziedzin bezpieczeństwa morskiego. Formalna ocena bezpieczeństwa morskiego (FSA) jest metodologią opracowaną i doskonaloną przez Międzynarodową Organizację Morską (IMO), a ściślej przez dwa główne jej komitety: Komitet Bezpieczeństwa Morskiego (MSC) oraz Komitet Ochrony Środowiska Morskiego (MEPC) [2]. Metodologia FSA jest obowiązkowa w procesie decyzyjnym IMO, ale jest ona także zalecana do stosowania w procesach decyzyjnych dotyczących zwiększenia bezpieczeństwa morskiego przez regionalne, krajowe i lokalne władze morskie. Na przykład jest ona szeroko stosowana w procesie decyzyjnym przez Agencję 52 Zeszyty Naukowe AMW

3 Formalne i nieformalne oceny bezpieczeństwa morskiego Morską i Straży Przybrzeżnej Zjednoczonego Królestwa. Agencja ta (MCA Maritime and Costguard Agency) prowadzi również szeroką działalność naukowo- -badawczą odnośnie doskonalenia metod i technik analizy i oceny ryzyka oraz analizy i oceny kosztów i zysków [2, 7, 8]. Należy ponadto nadmienić, że proponowana metodologia FSA nie wyklucza stosowania innych metod i technik oceny bezpieczeństwa morskiego, zwłaszcza w procesie podejmowania decyzji odnośnie budowy, modernizacji i eksploatacji pojedynczych elementów infrastruktury nawigacyjnej (oznakowanie i wyposażenie oraz przestrzenne elementy tej infrastruktury). W niniejszym artykule przedstawione zostaną następujące zagadnienia: przedmiot i części składowe formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA); przedmiot i miejsce analizy niezawodności czynnika ludzkiego w formalnej ocenie bezpieczeństwa morskiego (FSA); krótka charakterystyka skróconych sposobów oceny bezpieczeństwa morskiego. PRZEDMIOT I CZĘŚCI SKŁADOWE FORMALNEJ OCENY BEZPIECZEŃSTWA MORSKIEGO (FSA) Formalną ocenę bezpieczeństwa morskiego (FSA) stosuje się do: oceny nowych unormowań dotyczących bezpieczeństwa morskiego oraz ochrony środowiska; porównania istniejących oraz proponowanych unormowań, w celu zrównoważenia czynników technicznych i operacyjnych włącznie z uwzględnieniem czynnika ludzkiego; do porównań pomiędzy poziomem bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska a przewidywanymi kosztami. Przystępując do procesu formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA), należy w pierwszej kolejności określić, tj. wyodrębnić, problem będący przedmiotem formalnej oceny. Metodologia formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) obejmuje pięć etapów (kroków) [2, 8]: identyfikację rodzajów i źródeł zagrożeń; analizę ryzyka; ustalenie opcji kontroli ryzyka; 3 (162)

4 Zdzisław Kopacz, Wacław Morgaś, Józef Urbański ocenę kosztów i zysków; ustalenie zaleceń dla procesu decyzyjnego. Pod pojęciem ryzyko rozumie się kombinacje występowania zagrożenia oraz dotkliwość jego skutków. Pod pojęciem opcja kontroli ryzyka (risk control option) rozumie się kombinację zbliżonych przedsięwzięć kontroli pojedynczych elementów ryzyka. Pod pojęciem przedsięwzięcie kontroli ryzyka (risk control measure) rozumie się przedsięwzięcie kontroli pojedynczego elementu ryzyka. Na rysunku 1. zilustrowano metodologię procesu formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA). Krok 1. Identyfikacja rodzajów i źródeł zagrożenia Krok 2. Analiza ryzyka Krok 5. Ustalenie zaleceń dla procesu decyzyjnego Krok 3. Ustalenie opcji kontroli ryzyka Krok 4. Ocena kosztów i zysków Rys. 1. Model procesu formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) [2] Czynniki będące przedmiotem analiz i ocen prowadzonych w ramach formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) można uważać za swego rodzaju zintegrowany system składający się z czterech części składowych, jak to przedstawia rysunek 2. Przedmiotem 1. kroku formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) jest identyfikacja rodzajów i źródeł zagrożeń (osobowych, pożarowych, niebezpiecznych substancji, zewnętrznych zagrożeń statków itp.). 54 Zeszyty Naukowe AMW

5 Formalne i nieformalne oceny bezpieczeństwa morskiego Kontekst środowiskowy Infrastruktura organizacyjno-zarządzająca Podsystem osobowy / ludzki System inżynieryjno-techniczny Rys. 2. System zintegrowany (i jego części składowe) stanowiący przedmiot formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego Identyfikacja rodzajów i źródeł zagrożeń jest przeprowadzana zwykle przez grupę ekspertów z odpowiednich dziedzin (budownictwo okrętowe, eksploatacja, zarządzanie, identyfikacja zagrożeń, uwzględnianie czynnika ludzkiego itp.). Sesje grupy ekspertów mogą trwać nawet kilka dni. W wyniku tego kroku należy ustalić: wykaz rodzajów zagrożeń, a także towarzyszące im scenariusze zdarzeń, wg stopnia zagrożenia; opis przyczyn i skutków. Przedmiotem 2. kroku procesu formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) jest analiza i ocena ryzyka. Ustala się rodzaje i rangę ryzyka dla ludzi, mienia i środowiska morskiego. W tym celu stosuje się wysoce specjalistyczne metody i techniki analizy ryzyka (wykorzystujące odpowiednie modele ryzyka). W wyniku tego kroku dokonuje się selekcji ryzyka i ustala obszary występowania wysokiego ryzyka, które będą przedmiotem analiz w kolejnych krokach procesu FSA. Przedmiotem 3. kroku formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) jest ustalenie opcji kontroli ryzyka (risk control option) (por. rys. 1.). Krok ten obejmuje cztery podetapy: identyfikację tych obszarów ryzyka, które wymagają kontroli; identyfikację potencjalnych przedsięwzięć kontroli ryzyka; 3 (162)

6 Zdzisław Kopacz, Wacław Morgaś, Józef Urbański ocenę efektywności poszczególnych sposobów kontroli ryzyka (risk control measure); pogrupowanie przedsięwzięć kontroli ryzyka w odpowiednie opcje, które będą stanowić przedmiot unormowań organizacyjno-prawnych. Dla rozwiązania zagadnień stanowiących przedmiot powyższych podetapów stosuje się wyspecjalizowane metody i techniki badań. W wyniku tego kroku powinno się uzyskać następujące dane: zbiór opcji kontroli ryzyka według ich efektywności w zmniejszaniu ryzyka; wykaz odpowiednich podmiotów (ang. entities), których dotyczą opcje kontroli ryzyka. Przedmiotem 4. kroku formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) jest ocena kosztów i zysków. Etap ten obejmuje zwykle kilka podetapów (por. rys. 1.). Dla każdej opcji kontroli ryzyka powinny być określone koszty i zyski. Powinna być też określona i porównana efektywność kosztów za pomocą specjalnych wskaźników. Są nimi: koszt brutto uniknięcia śmiertelnego wypadku (Gross CAF Gross Cost of Averting Fatality); koszt netto uniknięcia śmiertelnego wypadku (Net CAF Net Cost of Averting Fatality) [2]. Koszty, dla każdej opcji kontroli ryzyka, muszą obejmować cały okres oddziaływania przedsięwzięcia i zawierać koszty początkowe, eksploatacyjne, szkolenia, inspekcji, certyfikacji, likwidacji itp. Zyski powinny uwzględniać zmniejszenie śmiertelnych wypadków, obrażeń ciała, strat materialnych, szkód wyrządzonych środowisku, łącznie z likwidacją skutków zanieczyszczeń, kompensacji odszkodowań i zobowiązań pieniężnych, a także przedłużenie średniego czasu eksploatacji statków. Wynikiem oceny kosztów i zysków powinny być: koszty i zyski dla każdej opcji kontroli ryzyka; koszty i zyski dla tych podmiotów, które w największym stopniu odczują skutki nowych unormowań; efektywność kosztów wyrażona za pomocą zalecanych wskaźników (koszt brutto i koszt netto uniknięcia nieszczęśliwych wypadków). Przedmiotem 5. kroku formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) jest ustalenie zaleceń dla procesu decyzyjnego dotyczącego bezpieczeństwa mor- 56 Zeszyty Naukowe AMW

7 Formalne i nieformalne oceny bezpieczeństwa morskiego skiego w zakresie nowych, względnie znowelizowanych, unormowań organizacyjno- -prawnych. W czasie trwania tego etapu należy opracować i przedstawić: obiektywne porównanie alternatywnych opcji kontroli ryzyka, bazując na spodziewanym zmniejszeniu ryzyka oraz efektywności kosztów dla tych obszarów bezpieczeństwa morskiego, dla których unormowania organizacyjno- -prawne powinny być znowelizowane, względnie opracowane i wprowadzone; informację, która pozwoli sprawdzić rezultaty uzyskane w poprzednich krokach prowadzenia formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA). PRZEDMIOT I MIEJSCE ANALIZY NIEZAWODNOŚCI CZYNNIKA LUDZKIEGO W FORMALNEJ OCENIE BEZPIECZEŃSTWA MORSKIEGO (FSA) Czynnik ludzki (human factor, human element) jest jednym z istotnych czynników w zapewnieniu bezpieczeństwa morskiego. Ocenia się, że stanowi on przyczynę około 80% wypadków i awarii morskich. Dlatego też uwzględnianie błędu ludzkiego (human error), a zwłaszcza analiza niezawodności czynnika ludzkiego (HRA Human Reliability Analysis) muszą stanowić nieodłączną część formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA). Pod pojęciem błąd ludzki będziemy rozumieć każde odchylenie od akceptowanego lub pożądanego postępowania. Pod pojęciem niezawodność ludzka (human reliability) będziemy rozumieć prawdopodobieństwo, że operator obsługujący system lub urządzenie nie wykona, w określonym czasie, żadnych czynności, które mogą wpłynąć ujemnie na obsługiwany system lub urządzenie. Pod pojęciem zapobieżenie skutkom błędu ludzkiego (human error recovery) będziemy rozumieć potencjalną sytuację, że operator sam lub inna osoba zapobiegną skutkom tego błędu przed jego zaistnieniem. Analiza niezawodności czynnika ludzkiego (HRA) stanowi część składową trzech pierwszych kroków formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA). Na rysunku 3. przedstawiono kroki procesu formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) z zaznaczeniem kroków, których część składową musi stanowić analiza niezawodności czynnika ludzkiego (HRA). 3 (162)

8 Zdzisław Kopacz, Wacław Morgaś, Józef Urbański Kroki procesu formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) Zadania, dla których należy stosować analizę niezawodności czynnika ludzkiego (HRA) Krok 1. Identyfikacja rodzajów i źródeł zagrożeń Krok 2. Analiza i ocena ryzyka Zagrożenia spowodowane czynnikiem ludzkim. Zidentyfikowanie największych zagrożeń i ich scenariuszy. Wstępny opis skutków. Szczegółowa analiza niebezpiecznych zadań. Analiza czynnika ludzkiego. Skwantyfikowanie błędów ludzkich. Krok 3. Ustalenie opcji kontroli ryzyka Wyselekcjonowanie opcji kontroli ryzyka obejmujących czynnik ludzki. Krok 4. Ocena kosztów i zysków Realizowany w ramach 4. kroku FSA Krok 5. Ustalenie zaleceń dla procesu decyzyjnego Realizowany w ramach 5. kroku FSA Rys. 3. Miejsce analizy czynnika ludzkiego (HRA) w formalnej ocenie bezpieczeństwa morskiego (FSA) [2] Przedmiotem 1. kroku analizy niezawodności czynnika ludzkiego (HRA) jest identyfikacja rodzajów i źródeł zagrożeń powodowanych czynnikiem ludzkim. W tym celu stosuje się specjalistyczne metody i techniki badawcze. Szeroko korzysta się również z wiedzy ekspertów. Do określenia źródeł zagrożeń stosuje się ponadto znane techniki pozyskiwania danych, takie jak: wywiady, obserwacja, testy itp. Źródło informacji o zagrożeniach powinny też stanowić informacja projektowa, informacja eksploatacyjna i doświadczalna oraz rutynowe i alarmowe procedury obsługi systemów i urządzeń. 58 Zeszyty Naukowe AMW

9 Formalne i nieformalne oceny bezpieczeństwa morskiego W wyniku tego kroku należy ustalić zbiory czynności wraz z towarzyszącymi im źródłami zagrożeń spowodowanych czynnikiem ludzkim, które to zbiory winny stanowić przedmiot analiz i ocen w następnych etapach. Przedmiotem 2. kroku analizy niezawodności czynnika ludzkiego (HRA) jest analiza i ocena ryzyka, ściślej identyfikacja tych obszarów działalności ludzkiej, w których czynnik ludzki może stanowić wysokie ryzyko dla bezpieczeństwa systemów i urządzeń, a także określenie czynników wpływających na poziom ryzyka. Celem analizy błędów ludzkich jest ustalenie wykazu potencjalnych błędów ludzkich, które mogą doprowadzić do niepożądanych konsekwencji. Zbiór typowych błędów ludzkich został przedstawiony na rysunku 4. Błędy ludzkie Błędy fizyczne Pominięcie czynności Działanie nadmierne / niedostateczne Działanie błędne Działanie w nieodpowiednim czasie Działanie dotyczy nieodpowiedniego obiektu Błędy psychiczne Niedostateczna znajomość systemu lub sytuacji Niedostateczna koncentracja Niezapamiętanie procedury postępowania Przerwa w porozumieniu się Niewłaściwa ocena sytuacji Rys. 4. Typowe błędy ludzkie [2] Do prowadzenia analizy i oceny ryzyka związanego z czynnikiem ludzkim stosowane są wysoko specjalistyczne metody i techniki. Większość z nich zaczerpnięto z przemysłu jądrowego, gdzie zostały opracowane dla potrzeb uwzględniania niezawodności ludzkiej w obsłudze urządzeń jądrowych. Wynikiem tego kroku winno być opracowanie: analizy kluczowych zadań; identyfikacji błędów ludzkich dotyczących tych zadań; oceny prawdopodobieństwa występowania błędów ludzkich (fakultatywnie). Przedmiotem 3. kroku analizy niezawodności czynnika ludzkiego (HRA) jest ocena, w jakim stopniu czynnik ludzki uczestniczy w technicznych, operatorskich, personalnych i zarządzających opcjach kontroli ryzyka. Przedsięwzięcie kontroli ryzyka odnoszącego się do wzajemnego oddziaływania (interakcji) człowieka i systemu ustala się w sposób podobny jak przy innych 3 (162)

10 Zdzisław Kopacz, Wacław Morgaś, Józef Urbański przedsięwzięciach kontroli ryzyka (risk control measures). Może być ono identyfikowane wg celów, jakimi należy je osiągnąć. Są to: zmniejszenie częstotliwości występowania nieszczęśliwych wypadków; zmniejszenie skutków nieszczęśliwych wypadków; zawężenie okoliczności występowania nieszczęśliwych wypadków; złagodzenie skutków nieszczęśliwych wypadków. Przedsięwzięcia kontroli ryzyka (risk control measures) dotyczące oddziaływania czynnika ludzkiego można odnieść do czterech opcji kontroli ryzyka tworzących obszary zintegrowanego systemu podobne, ale nie identyczne, z obszarami zintegrowanego systemu przedstawionego na rysunku 2. Na rysunku 5. przedstawiono obszary (podsystemy) zintegrowanego systemu warunkujące bezpieczeństwo morskie, odpowiadające rodzajom opcji kontroli ryzyka dotyczącego czynnika ludzkiego. Podsystem organizacyjno-zarządzający Podsystem personalny Środowisko pracy (podsystem operatorski) Podsystem inżynieryjno-techniczny Rys. 5. Obszary (podsystemy) generujące odpowiednie opcje kontroli ryzyka związanego z czynnikiem ludzkim W wyniku tego kroku analizy niezawodności czynnika ludzkiego (HRA) powinny zostać opracowane opcje kontroli ryzyka odnoszące się do obszarów (podsystemów) przedstawionych na rysunku 5., które ułatwiają integrację ryzyka czynnika ludzkiego z opcjami kontroli ryzyka powodowanego innymi czynnikami, będącymi przedmiotem 3. kroku formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA). 60 Zeszyty Naukowe AMW

11 Formalne i nieformalne oceny bezpieczeństwa morskiego Przedmiot 4. i 5. kroku analizy niezawodności czynnika ludzkiego (HRA) stanowi nieodłączną część składową 4. i 5. kroku formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA). KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA SKRÓCONYCH SPOSOBÓW OCENY BEZPIECZEŃSTWA MORSKIEGO Metodologia formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) pozwala ocenić bezpieczeństwo morskie i podjąć kluczowe decyzje dotyczące zapewnienia bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska morskiego, tj. decyzje dotyczące względnie dużych obszarów morskich, bądź decyzje dotyczące poszczególnych rodzajów bezpieczeństwa (np. bezpieczeństwa pożarowego) lub poszczególnych klas użytkowników morza (np. masowców, tankowców, statków rybackich, jednostek szybkich itp.). Metodologia formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA) jest zalecana, a nawet obowiązkowa w procesach podejmowania decyzji strategicznych, zwłaszcza przez Międzynarodową Organizację Morską (IMO), tj. decyzji o charakterze unormowań organizacyjno-prawnych dotyczących całych obszarów bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska. Należy jednak mieć na względzie, że zapewnienie bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska, oprócz uregulowań organizacyjno-prawnych, tj. uregulowań wielkoobszarowych, wymaga również podejmowania decyzji o charakterze i skutkach lokalnych. Przykładem takich decyzji (o charakterze lokalnym), dotyczących zapewnienia bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska, są decyzje dotyczące eksploatacji, modernizacji i instalacji nowych elementów (obiektów) infrastruktury nawigacyjnej o zasięgu lokalnym. Są to zarówno przestrzenne elementy infrastruktury (rozmiary i głębokości torów wodnych, red, kotwicowisk itp.), jak też obiekty oznakowania i wyposażenia nawigacyjnego akwenów morskich (znaki i światła nawigacyjne, systemy pozycjonowania itp.), a także urządzenia i systemy wspomagania nawigacji o charakterze lokalnym (pilotaż, systemy VTS, AIS itp.). Eksploatacja, a zwłaszcza modernizacja i rozbudowa infrastruktury nawigacyjnej o zasięgu lokalnym, jest również ściśle związana z koniecznością oceny bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska, ale oceny o charakterze i skutkach lokalnych. 3 (162)

12 Zdzisław Kopacz, Wacław Morgaś, Józef Urbański Poniżej przedstawione są ogólne zasady oceny bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska dotyczące eksploatacji, modernizacji i rozbudowy elementów (obiektów) infrastruktury nawigacyjnej o charakterze lokalnym. Międzynarodowe organizacje morskie, odpowiedzialne za utrzymanie, eksploatację i modernizację poszczególnych rodzajów infrastruktury nawigacyjnej, wydają własne, specjalistyczne zalecenia dotyczące modernizacji czy też budowy nowych obiektów infrastruktury, które zawierają również zalecenia co do metodologii oceny bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska. A oto te międzynarodowe organizacje morskie: Międzynarodowe Stowarzyszenie Służb Oznakowania Nawigacyjnego (IALA); Stałe Międzynarodowe Stowarzyszenie Kongresów Nawigacyjnych (PIANC); Międzynarodowe Stowarzyszenie Portów i Przystani (IAPH); Międzynarodowe Stowarzyszenie Pilotów Morskich (IMPA). Zalecenia wspomnianych organizacji nie ograniczają jednak, wprost przeciwnie wnioskują, tam gdzie to jest możliwe i celowe, stosowanie metod i technik analiz i ocen bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska uznanych przez metodologię formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA). Można zatem stwierdzić, że zalecane przez wspomniane międzynarodowe organizacje morskie metodologie bezpieczeństwa morskiego stanowią bardzo skrócone wersje metodologii IMO, tj. metodologii formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA). Proces modernizacji lub instalacji dowolnego elementu infrastruktury nawigacyjnej obejmuje realizację wielu podprocesów (przedsięwzięć). Są to: uzasadnienie potrzeby realizacji danej inwestycji (modernizacji, instalacji itp. elementu obiektu infrastruktury nawigacyjnej); określenie podstawowych użytkowników danego elementu (obiektu) infrastruktury nawigacyjnej (zwłaszcza przestrzennego obiektu infrastruktury); określenie charakterystyk elementów środowiska geograficznego (hydrograficznych, meteorologicznych i oceanograficznych), które w największym stopniu warunkują działanie lub użytkowanie danego obiektu infrastruktury nawigacyjnej; określenie międzynarodowych i krajowych wymagań operacyjno-technicznych, które musi spełnić dany obiekt infrastruktury nawigacyjnej; analiza i wybór urządzeń (systemów), które spełniają wymagania eksploatacyjne danego rodzaju obiektu infrastruktury nawigacyjnej i są dostępne ze względu na ich cenę; 62 Zeszyty Naukowe AMW

13 Formalne i nieformalne oceny bezpieczeństwa morskiego ocena rodzaju i zakresu niezbędnych prac związanych z instalacją danego elementu infrastruktury nawigacyjnej oraz oszacowanie ich kosztów; opracowanie (ostateczne sformułowanie) wstępnego projektu realizacji danej inwestycji (modernizacja, instalacja itp. obiektu infrastruktury nawigacyjnej); ocena wstępnego projektu i podjęcie decyzji odnośnie jego realizacji (konieczność i zakres ewentualnych zmian, uzupełnień itp.); opracowanie projektu technicznego (technologicznego) realizacji danej inwestycji dotyczącej obiektu infrastruktury nawigacyjnej; realizacja projektu technicznego (technologicznego) oraz testowanie obiektu infrastruktury nawigacyjnej; zapewnienie właściwej eksploatacji (działania) danego obiektu infrastruktury nawigacyjnej. Pierwszych osiem podprocesów stanowi etap opracowania projektu realizacji inwestycji (modernizacji, budowy, poszerzenia, pogłębienia itp.) obiektu infrastruktury nawigacyjnej. Dwa kolejne to etap realizacji projektu modernizacji, budowy itp. obiektu infrastruktury nawigacyjnej. Ostatni podproces stanowi etap eksploatacji obiektu infrastruktury nawigacyjnej. Poniżej scharakteryzowano tylko osiem pierwszych podprocesów stanowiących etap opracowania projektu wstępnego realizacji inwestycji dotyczącej obiektu infrastruktury nawigacyjnej. Uzasadnienie potrzeby realizacji nowej inwestycji z zakresu infrastruktury nawigacyjnej, tj. modernizacji, budowy, pogłębienia, poszerzenia itp. obiektu infrastruktury nawigacyjnej, stanowi zwykle osiągnięcie jednego lub kilku poniższych celów: umożliwienie lub ułatwienie dostępu użytkowników morza do nowego lub modernizowanego portu, terminalu itp.; umożliwienie bezpiecznego manewrowania statków w obrębie nowych, modernizowanych lub już istniejących terminali; zwiększenie bezpieczeństwa nawigacyjnego okrętów (statków), tj. zmniejszenie niebezpieczeństwa kolizji, wejść na mieliznę lub inną przeszkodę itp. w określonym rejonie; zapewnienie lub udoskonalenie ochrony środowiska morskiego; zwiększenie efektywności ekonomicznej portów, terminali, przystani itp. 3 (162)

14 Zdzisław Kopacz, Wacław Morgaś, Józef Urbański Określenie głównych użytkowników danego obiektu lub obiektów infrastruktury nawigacyjnej powinno uwzględniać: rodzaje i liczbę okrętów (statków) oraz innych jednostek przemysłowych, specjalnych, turystycznych, sportowych itp. korzystających lub planowanych do korzystania z danego obiektu (zwłaszcza z obiektu przestrzennego) infrastruktury nawigacyjnej; rodzaje i ilość niebezpiecznych ładunków przewożonych lub planowanych do przewozu; wymiary największych okrętów korzystających z danego (zwłaszcza przestrzennego) obiektu infrastruktury nawigacyjnej; ekstremalne charakterystyki manewrowe okrętów, statków i jednostek korzystających lub planowanych do korzystania z danego obiektu (zwłaszcza przestrzennego) infrastruktury nawigacyjnej; podstawowe charakterystyki ruchu statków (istniejącego lub planowanego), a także inne istotne dane. Znaczenie oraz wpływ charakterystyk elementów środowiska geograficznego na prace (działanie) obiektu infrastruktury nawigacyjnej zależy głównie od rodzaju obiektu tej infrastruktury, tj. od tego, czy jest to element przestrzenny (tor wodny, kotwicowisko itp.), czy obiekt oznakowania lub wyposażenia nawigacyjnego akwenu morza, czy system wspomagania nawigacji. Do najważniejszych elementów środowiska geograficznego, których charakterystyki (parametry) wpływają na działanie poszczególnych obiektów infrastruktury nawigacyjnej, należą: głębokości i konfiguracja dna morza; rodzaje gruntów dna oraz jego struktura geomorfologiczna; prądy morskie; pływy i prądy pływowe; charakter oraz ilość ruchomych osadów dennych, a także ich wpływ na zmianę warunków batymetrycznych; zlodzenie; rozkład kierunków i siły wiatru; stany morza oraz prądy wiatrowe (dryfowe); pogoda, warunki widzialności i inne. 64 Zeszyty Naukowe AMW

15 Formalne i nieformalne oceny bezpieczeństwa morskiego Opracowanie, a ściślej ostateczne sformułowanie wstępnego projektu realizacji inwestycji dotyczącej obiektu infrastruktury nawigacyjnej, musi być oparte na: ocenie kosztów i zysków realizowanego projektu; ocenie efektywności ekonomicznej projektu. Do analizy oceny kosztów i zysków oraz efektywności ekonomicznej realizowanego projektu powinny być stosowane metody i techniki, o których wspomniano przy omawianiu 4. kroku (ocena kosztów i zysków) formalnej oceny bezpieczeństwa morskiego (FSA). Przewidywane koszty realizacji projektu modernizacji lub budowy nowego elementu infrastruktury nawigacyjnej powinny obejmować: koszty realizacji inwestycji (koszty urządzeń i systemów, koszty prac budowlanych i instalacyjnych, koszty osobowe itp.); koszty utrzymania i eksploatacji obiektu infrastruktury nawigacyjnej (koszty techniczne, osobowe itp.) Ocena kosztów powinna również uwzględniać: koszty bezzwrotne; koszty zwrotne. Przy ocenie zysków należy brać pod uwagę: zmniejszenie ryzyka kolizji, wejść na mieliznę itp.; zapewnienie lub zwiększenie ochrony środowiska morskiego przed zanieczyszczeniami lub katastrofą ekologiczną; poprawienie warunków eksploatacji i efektywności ekonomicznej portów, terminali, przystani itp. Ocena kosztów i zysków powinna być przeprowadzona dla kilku równoważnych wariantów realizacji zadania związanego z modernizacją lub budową nowego elementu infrastruktury, aby na ich podstawie ocenić efektywność ekonomiczną realizacji poszczególnych wariantów rozwiązań (wielkość kosztów poszczególnych rozwiązań dla uzyskania zakładanego wzrostu bezpieczeństwa morskiego lub ochrony środowiska, lub zwiększenia efektywności ekonomicznej pracy portu, terminalu, przystani itd.). Propozycje odnoszące się do realizacji inwestycji dotyczącej budowy, modernizacji itp. obiektu infrastruktury nawigacyjnej zawarte w projekcie wstępnym powinny być wynikiem: 3 (162)

16 Zdzisław Kopacz, Wacław Morgaś, Józef Urbański oceny dotychczasowej sytuacji; oceny wariantów rozwiązania zadania (zwiększenia bezpieczeństwa morskiego, ochrony środowiska, zwiększenia efektywności pracy portu itp.) opartej na analizie efektywności ekonomicznej kosztów; opinii ekspertów (odpowiednich specjalistów, pilotów morskich, kapitanów statków itp.) o proponowanych rozwiązaniach; oceny propozycji potwierdzonych za pomocą metod modelowania matematycznego; oceny propozycji sprawdzonych za pomocą symulacji komputerowej itp. Ocena oraz zatwierdzenie przedstawionych propozycji (projektu wstępnego realizacji inwestycji) kończy cały etap opracowania projektu modernizacji, budowy itp. obiektu infrastruktury nawigacyjnej. Kolejnym etapem jest realizacja projektu. WNIOSKI W artykule przedstawiono, a właściwie zasygnalizowano i przybliżono zagadnienia formalnej i nieformalnej oceny bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska dla potrzeb procesu decyzyjnego zarówno na najwyższym poziomie, tj. na poziomie Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO), jak i na poziomie władz lokalnych. Problematyka analizy i oceny bezpieczeństwa morskiego oraz ochrony środowiska jest stale aktualna, a nawet coraz bardziej aktualna. To wynik stałego rozszerzania się i różnicowania działalności ludzkiej na morzu. Ale jest też druga bardzo istotna przyczyna warunkująca konieczność zwiększania bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska pojawienie się nowego zagrożenia na morzu, jakim jest światowy terroryzm. Z tych powodów stan bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska muszą być w sposób ciągły analizowane, oceniane oraz doskonalone, zarówno przez nowe unormowania systemowe, jak też przez ulepszanie lokalnej infrastruktury nawigacyjnej. 66 Zeszyty Naukowe AMW

17 Formalne i nieformalne oceny bezpieczeństwa morskiego BIBLIOGRAFIA [1] Gucma S., The engineering of ships traffic (in Polish), Handbook, Okrętownictwo i Żegluga, Gdańsk [2] Guidelines for Formal Safety Assessment (FSA) for Use in the IMO Rule making Process, MSC/Circ. 1023, MEPC/Circ. 392, April 5, [3] IALA. Aids to Navigation Guide (NAVI-GUIDE), 3rd edition, [4] Kopacz Z., Morgaś W., Urbański J., Navigational Infrastructure. Its State, its Establishing and its Changes, Annual of Navigation, 2003, No 6. [5] Kopacz Z., Morgaś W., Urbański J., The Maritime Safety System. Its Components and Elements, The Journal of Navigation, 2001, No 2. [6] Posiła J., Urbański J., The navigational and hydrographic support of naval ships activities (in Polish), Set of lectures, WSMW, Gdynia [7] Rosguist T., Tuominen R., Qualification of Formal Safety Assessment. An Explenatory Study, Safety Sciences, [8] Safety Information FSA, MCA. Maritime and Coastguard Agency, materiały internetowe, ABSTRACT The main aim of the paper is to present basic issues related to working out maritime safety according to formal safety assessment (FSA) methodology, recommended by IMO. FSA methodology allows obtaining an answer to the questions: Who is most exposed to risk? Who will benefit most by reducing the risk? Who will bear the most cost of reducing the risk? The paper will also show, in short form, other methods used to assess maritime safety, especially methods recommended by IALA in the process of developing, improving and using elements of navigational infrastructure. Recenzent prof. dr inż. kpt. ż.w. Aleksander Walczak 3 (162)

ZESZYTY NAUKOWE NR 11(83) AKADEMII MORSKIEJ W SZCZECINIE. Metody oceny bezpieczeństwa morskiego. Methods of Maritime Safety Assessment

ZESZYTY NAUKOWE NR 11(83) AKADEMII MORSKIEJ W SZCZECINIE. Metody oceny bezpieczeństwa morskiego. Methods of Maritime Safety Assessment ISSN 1733-8670 ZESZYTY NAUKOWE NR 11(83) AKADEMII MORSKIEJ W SZCZECINIE IV MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA E X P L O - S H I P 2 0 0 6 Zdzisław Kopacz, Wacław Morgaś, Józef Urbański Metody

Bardziej szczegółowo

I. KARTA PRZEDMIOTU INŻYNIERIA BEZPIECZEŃSTWA NAWIGACJI

I. KARTA PRZEDMIOTU INŻYNIERIA BEZPIECZEŃSTWA NAWIGACJI I. KARTA PRZEDMIOTU. Nazwa przedmiotu: INŻYNIERIA BEZPIECZEŃSTWA NAWIGACJI. Kod przedmiotu: Nj. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego 4. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: Nawigacja

Bardziej szczegółowo

PRÓBA PRZEDSTAWIENIA ZASAD STOSOWANIA FORMALNEJ OCENY BEZPIECZEŃ STWA MORSKIEGO (FSA)

PRÓBA PRZEDSTAWIENIA ZASAD STOSOWANIA FORMALNEJ OCENY BEZPIECZEŃ STWA MORSKIEGO (FSA) ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLVII NR 4 (167) 2006 Zdzisł aw Kopacz Wacł aw Morgaś Józef Urbań ski Akademia Marynarki Wojennej PRÓBA PRZEDSTAWIENIA ZASAD STOSOWANIA FORMALNEJ OCENY BEZPIECZEŃ

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA BAZY DANYCH NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA (NHZ) NA POLSKICH OBSZARACH MORSKICH

KONCEPCJA BAZY DANYCH NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA (NHZ) NA POLSKICH OBSZARACH MORSKICH ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK LII NR 3 (186) 2011 Czesł aw Dyrcz Akademia Marynarki Wojennej KONCEPCJA BAZY NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA (NHZ) NA POLSKICH OBSZARACH MORSKICH

Bardziej szczegółowo

NAWIGACYJNE WSPARCIE DZIAŁ ALNOŚ CI LUDZKIEJ NA MORZU

NAWIGACYJNE WSPARCIE DZIAŁ ALNOŚ CI LUDZKIEJ NA MORZU ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLVI NR 2 (161) 2005 Zdzisł aw Kopacz Wacł aw Morgaś Józef Urbań ski NAWIGACYJNE WSPARCIE DZIAŁ ALNOŚ CI LUDZKIEJ NA MORZU STRESZCZENIE W artykule podjęto

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI

WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI C C C C5 C7 C8 C9 C0 C I. KARTA PRZEDMIOTU. Nazwa przedmiotu: ZARZĄDZANIE SYSTEMAMI TRANSPORTOWYMI. Kod przedmiotu:gb. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego 4. Kierunek: Nawigacja

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃ STWO MORSKIE OCENA I KONTROLA RYZYKA

BEZPIECZEŃ STWO MORSKIE OCENA I KONTROLA RYZYKA ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLIX NR 2 (173) 2008 Józef Urbań ski Wacł aw Morgaś Cezary Specht Akademia Marynarki Wojennej BEZPIECZEŃ STWO MORSKIE OCENA I KONTROLA RYZYKA STRESZCZENIE

Bardziej szczegółowo

Zapoznać studentów z przepisami portowymi. Służbami portowymi i ich przepisami

Zapoznać studentów z przepisami portowymi. Służbami portowymi i ich przepisami KARTA PRZEDMIOTU. Nazwa przedmiotu: ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM MORSKIM. Kod przedmiotu: Zzm 3. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego 4. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: Nawigacja

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY SYSTEM BEZPIECZEŃ STWA MORSKIEGO W ZINTEGROWANEJ POLITYCE UNII EUROPEJSKIEJ

KRAJOWY SYSTEM BEZPIECZEŃ STWA MORSKIEGO W ZINTEGROWANEJ POLITYCE UNII EUROPEJSKIEJ ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK LII NR 2 (185) 2011 Zdzisł aw Kopacz Wacł aw Morgaś Akademia Marynarki Wojennej KRAJOWY SYSTEM BEZPIECZEŃ STWA MORSKIEGO W ZINTEGROWANEJ POLITYCE UNII EUROPEJSKIEJ

Bardziej szczegółowo

GÓRNICTWO MORSKIE W DZIAŁALNOŚCI LUDZKIEJ NA MORZU. 1. Działalność ludzka na morzu. Wacław Morgaś*, Zdzisław Kopacz*

GÓRNICTWO MORSKIE W DZIAŁALNOŚCI LUDZKIEJ NA MORZU. 1. Działalność ludzka na morzu. Wacław Morgaś*, Zdzisław Kopacz* Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 4/1 2011 Wacław Morgaś*, Zdzisław Kopacz* GÓRNICTWO MORSKIE W DZIAŁALNOŚCI LUDZKIEJ NA MORZU 1. Działalność ludzka na morzu Działalność ludzka na morzu jest bardzo

Bardziej szczegółowo

ŻEGLUGA MORSKA: JEJ PRZEDMIOT, ZASADY ZARZĄDZANIA ORAZ ZARZĄDZANIE JEJ BEZPIECZEŃSTWEM MORSKIM I OCHRONĄ NA POŁUDNIOWYM BAŁTYKU

ŻEGLUGA MORSKA: JEJ PRZEDMIOT, ZASADY ZARZĄDZANIA ORAZ ZARZĄDZANIE JEJ BEZPIECZEŃSTWEM MORSKIM I OCHRONĄ NA POŁUDNIOWYM BAŁTYKU ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLVIII NR 4 (171) 2007 Józef Urbań ski Wacł aw Morgaś Zdzisł aw Kopacz Akademia Marynarki Wojennej ŻEGLUGA MORSKA: JEJ PRZEDMIOT, ZASADY ZARZĄDZANIA ORAZ

Bardziej szczegółowo

lp tematy pracy promotor dyplomant data otrzymania tematu uwagi ZAKŁAD URZĄDZEŃ NAWIGACYJNYCH

lp tematy pracy promotor dyplomant data otrzymania tematu uwagi ZAKŁAD URZĄDZEŃ NAWIGACYJNYCH Tematy prac dyplomowych inżynierskich dla studentów niestacjonarnych prowadzone przez nauczycieli akademickich Instytutu Inżynierii Ruchu Morskiego na rok akademicki 2008/2009 lp tematy pracy promotor

Bardziej szczegółowo

INFRASTRUKTURA NAWIGACYJNA. JEJ RODZAJE, KRYTERIA OCENY ORAZ ZASADY PROJEKTOWANIA

INFRASTRUKTURA NAWIGACYJNA. JEJ RODZAJE, KRYTERIA OCENY ORAZ ZASADY PROJEKTOWANIA ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLVIII NR 1 (168) 2007 Zdzisł aw Kopacz Wacł aw Morgaś Józef Urbań ski Akademia Marynarki Wojennej INFRASTRUKTURA NAWIGACYJNA. JEJ RODZAJE, KRYTERIA OCENY

Bardziej szczegółowo

J. Urbański, W. Morgaś, Z. Kopacz Instytut Nawigacji i Hydrografii Morskiej, Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni

J. Urbański, W. Morgaś, Z. Kopacz Instytut Nawigacji i Hydrografii Morskiej, Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni J. Urbański, W. Morgaś, Z. Kopacz Instytut Nawigacji i Hydrografii Morskiej, Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni BEZPIECZEŃSTWO MORSKIE I OCHRONA ŻEGLUGI ORAZ ZARZĄDZANIE NIMI; PRÓBA IDENTYFIKACJI I SPECYFIKACJI

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Ruchu Morskiego wykład 01. Dr inż. Maciej Gucma Pok. 343 Tel //wykłady tu//

Inżynieria Ruchu Morskiego wykład 01. Dr inż. Maciej Gucma Pok. 343 Tel //wykłady tu// Inżynieria Ruchu Morskiego wykład 01 Dr inż. Maciej Gucma Pok. 343 Tel. 91 4809 495 www.uais.eu //wykłady tu// m.gucma@am.szczecin.pl Zaliczenie Wykładu / Ćwiczeń Wykład zaliczenie pisemne Ćwiczenia -

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 14 grudnia 2012 r. Poz. 1412 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 4 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 14 grudnia 2012 r. Poz. 1412 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 4 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 14 grudnia 2012 r. Poz. 1412 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 4 grudnia 2012 r. w sprawie Narodowego

Bardziej szczegółowo

NAWIGACJA MORSKA DZIŚ I JUTRO: PRZEDMIOT, PROCES, KOMPETENCJE

NAWIGACJA MORSKA DZIŚ I JUTRO: PRZEDMIOT, PROCES, KOMPETENCJE ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLIX NR 1 (172) 2008 Józef Urbań ski Wacł aw Morgaś Andrzej Felski Akademia Marynarki Wojennej NAWIGACJA MORSKA DZIŚ I JUTRO: PRZEDMIOT, PROCES, KOMPETENCJE

Bardziej szczegółowo

DOWIĄZANIE GEODEZYJNE W WYBRANYCH ZADANIACH SPECJALNYCH REALIZOWANYCH NA MORZU 1

DOWIĄZANIE GEODEZYJNE W WYBRANYCH ZADANIACH SPECJALNYCH REALIZOWANYCH NA MORZU 1 kmdr rez. dr Zdzisław KOPACZ Akademia Marynarki Wojennej, SHM RP kmdr rez. dr inż. Wacław MORGAŚ Akademia Marynarki Wojennej, SHM RP DOWIĄZANIE GEODEZYJNE W WYBRANYCH ZADANIACH SPECJALNYCH REALIZOWANYCH

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Plan Prezentacji Cel artykułu Dlaczego działalność przemysłowa wiąże się z ryzykiem?

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem morskim z wykorzystaniem Formalnej Oceny Bezpieczeństwa Żeglugi na przykładzie Zatoki Pomorskiej

Zarządzanie bezpieczeństwem morskim z wykorzystaniem Formalnej Oceny Bezpieczeństwa Żeglugi na przykładzie Zatoki Pomorskiej Zarządzanie bezpieczeństwem morskim z wykorzystaniem Formalnej Oceny Bezpieczeństwa Żeglugi na przykładzie Zatoki Pomorskiej Mgr inż. Patrycja Jerzyło, dr hab. inż. Waldemar Magda Politechnika Gdańska,

Bardziej szczegółowo

Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego.

Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego. Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego. KONCEPCJA STRUKTURY ORGANIZACYJNEJ CENTRUM Zakład b-r górnictwa morskiego Prowadzenie

Bardziej szczegółowo

WPŁ YW WSPÓŁ CZESNYCH WARUNKÓW Ś RODOWISKA NAWIGACJI MORSKIEJ NA JEJ ROZWÓJ

WPŁ YW WSPÓŁ CZESNYCH WARUNKÓW Ś RODOWISKA NAWIGACJI MORSKIEJ NA JEJ ROZWÓJ ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLX NR 2 (177) 2009 Józef Urbań ski Wacł aw Morgaś Mariusz Mię sikowski Akademia Marynarki Wojennej WPŁ YW WSPÓŁ CZESNYCH WARUNKÓW Ś RODOWISKA NAWIGACJI

Bardziej szczegółowo

Nauczanie budowy stref działania i dokładności: azymutalnych, stadiometrycznych, hiperbolicznych i mieszanych systemów nawigacyjnych.

Nauczanie budowy stref działania i dokładności: azymutalnych, stadiometrycznych, hiperbolicznych i mieszanych systemów nawigacyjnych. C1 I. KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: INFRASTRUKTURA NAWIGACYJNA. Kod przedmiotu: Vk. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego. Kierunek: Nawigacja. Specjalność: Nawigacja

Bardziej szczegółowo

Metodyka opracowania Planów Zarządzania Ryzykiem Powodziowym

Metodyka opracowania Planów Zarządzania Ryzykiem Powodziowym Metodyka opracowania Planów Zarządzania Ryzykiem Powodziowym Dr hab. inż. Andrzej Tiukało prof. IMGW PIB Warszawa 13.01.2015 Celem zarządzania ryzykiem powodziowym jest ograniczenie potencjalnych negatywnych

Bardziej szczegółowo

THE AUTOMATIZATION OF THE CALCULATION CONNECTED WITH PROJECTING LEADING LIGHTS

THE AUTOMATIZATION OF THE CALCULATION CONNECTED WITH PROJECTING LEADING LIGHTS XIII-th International Scientific and Technical Conference THE PART OF NAVIGATION IN SUPPORT OF HUMAN ACTIVITY ON THE SEA Naval University in Poland Institute of Navigation and Hydrography Rafał Ropiak,

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska Wydział Organizacji i Zarządzania Instytut Inżynierii Produkcji. dr inż. Iwona ŻABIŃSKA, dr inż.

Politechnika Śląska Wydział Organizacji i Zarządzania Instytut Inżynierii Produkcji. dr inż. Iwona ŻABIŃSKA, dr inż. Politechnika Śląska Instytut Inżynierii Produkcji Autorzy: dr inż. Iwona ŻABIŃSKA, dr inż. Łukasz DZIEMBA Politechnika Śląska Instytut Inżynierii Produkcji ul. Roosevelta 26 41-800 Zabrze www.roz3.polsl.pl

Bardziej szczegółowo

SYSTEM WYMIANY INFORMACJI BEZPIECZEŃSTWA ŻEGLUGI (SWIBŻ)

SYSTEM WYMIANY INFORMACJI BEZPIECZEŃSTWA ŻEGLUGI (SWIBŻ) SYSTEM WYMIANY INFORMACJI BEZPIECZEŃSTWA ŻEGLUGI (SWIBŻ) System Wymiany Informacji Bezpieczeństwa Żeglugi (SWIBŻ) wraz z infrastrukturą teleinformatyczną, jest jednym z projektów współfinansowanych przez

Bardziej szczegółowo

I. KARTA PRZEDMIOTU WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, Student zna wymagania i zasady zaliczenia przedmiotu oraz podstawową literaturę

I. KARTA PRZEDMIOTU WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, Student zna wymagania i zasady zaliczenia przedmiotu oraz podstawową literaturę C1 C2 C C C5 C6 C7 C8 C9 I. KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: BEZPIECZEŃSTWO NAWIGACJI 2. Kod przedmiotu: Nd. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego. Kierunek: Nawigacja 5.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA NAWIGACYJNO- -HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA NA POLSKICH OBSZARACH MORSKICH

KONCEPCJA NAWIGACYJNO- -HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA NA POLSKICH OBSZARACH MORSKICH ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK LII NR 3 (186) 2011 Zdzisł aw Kopacz Wacł aw Morgaś Akademia Marynarki Wojennej KONCEPCJA NAWIGACYJNO- -HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA NA POLSKICH OBSZARACH

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie poważnym awariom przemysłowym - aktualny stan prawny

Przeciwdziałanie poważnym awariom przemysłowym - aktualny stan prawny Przeciwdziałanie poważnym awariom przemysłowym - aktualny stan prawny dr Agnieszka Gajek Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy HISTORIA Dyrektywa Seveso I Dyrektywa Seveso II Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia.. 2012 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia.. 2012 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia.. 2012 r. w sprawie planu udzielania schronienia statkom potrzebującym pomocy na polskich obszarach morskich 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ WYDZIAŁ NAWIGACJI I UZBROJENIA OKRĘTOWEGO P L A N NIESTACJONARNYCH STUDIÓW PODYPLOMOWYCH

AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ WYDZIAŁ NAWIGACJI I UZBROJENIA OKRĘTOWEGO P L A N NIESTACJONARNYCH STUDIÓW PODYPLOMOWYCH AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ WYDZIAŁ NAWIGACJI I UZBROJENIA OKRĘTOWEGO P L A N NIESTACJONARNYCH STUDIÓW PODYPLOMOWYCH KIERUNEK: nawigacja SPECJALNOŚĆ: hydrografia GDYNIA 2016 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-METODYCZNE

Bardziej szczegółowo

I. KARTA PRZEDMIOTU. Wyrobienie umiejętności korzystania z metod zliczenia matematycznego.

I. KARTA PRZEDMIOTU. Wyrobienie umiejętności korzystania z metod zliczenia matematycznego. . Nazwa przedmiotu: NAWIGACJA II. Kod przedmiotu: NLa. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego 4. Kierunek: Nawigacja. Specjalność: Wszystkie specjalnosci na kierunku Nawigacja

Bardziej szczegółowo

Ocena Ryzyka Zawodowego AKTUALIZACJA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKACH PRACY W ZESPOLE SZKÓŁ SAMORZĄDOWYCH W PARADYŻU

Ocena Ryzyka Zawodowego AKTUALIZACJA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKACH PRACY W ZESPOLE SZKÓŁ SAMORZĄDOWYCH W PARADYŻU Strona: 1 AKTUALIZACJA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKACH PRACY W ZESPOLE SZKÓŁ SAMORZĄDOWYCH W PARADYŻU Zredagował: Specjalista ds. bhp Data: 2014.02.03, podpis Zatwierdził Dyrektor Data: 2014.02.03,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI EFEKTY KSZTAŁCENIA

WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI EFEKTY KSZTAŁCENIA I. KARTA PRZEDMIOTU. Nazwa przedmiotu: PRAWO I UBEZPIECZENIA MORSKIE. Kod przedmiotu: Cna 3. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego 4. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: Wszystkie

Bardziej szczegółowo

Zapoznać studentów z zagadnieniami dotyczącymi eksploatacji statków i operacji statkowych

Zapoznać studentów z zagadnieniami dotyczącymi eksploatacji statków i operacji statkowych KARTA PRZEDMIOTU. Nazwa przedmiotu: OCHRONA STATKU I OBIEKTÓW PORTOWYCH. Kod przedmiotu: Vos 3. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego 4. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: Nawigacja

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE SYSTEMU OCENY WARUNKÓW PRACY OPERATORÓW STEROWNI

MODELOWANIE SYSTEMU OCENY WARUNKÓW PRACY OPERATORÓW STEROWNI Inżynieria Rolnicza 7(105)/2008 MODELOWANIE SYSTEMU OCENY WARUNKÓW PRACY OPERATORÓW STEROWNI Agnieszka Buczaj Zakład Fizycznych Szkodliwości Zawodowych, Instytut Medycyny Wsi w Lublinie Halina Pawlak Katedra

Bardziej szczegółowo

UNIKANIE NIEBEZPIECZNYCH SYTUACJI W ZŁYCH WARUNKACH POGODOWYCH W RUCHU STATKU NA FALI NADĄŻAJĄCEJ

UNIKANIE NIEBEZPIECZNYCH SYTUACJI W ZŁYCH WARUNKACH POGODOWYCH W RUCHU STATKU NA FALI NADĄŻAJĄCEJ MIROSŁAW JURDZIŃSKI Akademia Morska w Gdyni Katedra Nawigacji UNIKANIE NIEBEZPIECZNYCH SYTUACJI W ZŁYCH WARUNKACH POGODOWYCH W RUCHU STATKU NA FALI NADĄŻAJĄCEJ Podstawową zasadą planowania nawigacji jest

Bardziej szczegółowo

OGÓLNA KONCEPCJA EUROPEJSKIEGO SYSTEMU OBSERWACJI MORSKIEJ EUROPEAN NETWORK FOR MARITIME SURVEILLANCE

OGÓLNA KONCEPCJA EUROPEJSKIEGO SYSTEMU OBSERWACJI MORSKIEJ EUROPEAN NETWORK FOR MARITIME SURVEILLANCE JÓZEF URBAŃSKI, WACŁAW MORGAŚ, KRZYSZTOF CZAPLEWSKI OGÓLNA KONCEPCJA EUROPEJSKIEGO SYSTEMU OBSERWACJI MORSKIEJ EUROPEAN NETWORK FOR MARITIME SURVEILLANCE Streszczenie W niniejszym artykule przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system wizualizacji parametrów nawigacyjnych w PNDS

Zintegrowany system wizualizacji parametrów nawigacyjnych w PNDS dr inż. kpt. ż.w. Andrzej Bąk Zintegrowany system wizualizacji parametrów nawigacyjnych w PNDS słowa kluczowe: PNDS, ENC, ECS, wizualizacja, sensory laserowe Artykuł opisuje sposób realizacji procesu wizualizacji

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 Efekty kształcenia dla kierunku studiów inżynieria bezpieczeństwa Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki

Załącznik nr 1 Efekty kształcenia dla kierunku studiów inżynieria bezpieczeństwa Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki 1 Załącznik nr 1 Efekty kształcenia dla kierunku studiów inżynieria bezpieczeństwa Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki IB2A_W1 WIEDZA zna pojęcia i rozumie zasady matematycznego modelowania

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008 Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 09.05. 2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Miasta Czeladź

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REGULUJĄCY SPOSÓB ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

REGULAMIN REGULUJĄCY SPOSÓB ZARZĄDZANIA RYZYKIEM Załącznik do Zarządzenia Nr 11 / 2012 Wójta Gminy Ustronie Morskie z dnia 23 stycznia 2012 roku. REGULAMIN REGULUJĄCY SPOSÓB ZARZĄDZANIA RYZYKIEM Na podstawie 39 regulaminu jednostki oraz działając w oparciu

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki środków transportu

Podstawy diagnostyki środków transportu Podstawy diagnostyki środków transportu Diagnostyka techniczna Termin "diagnostyka" pochodzi z języka greckiego, gdzie diagnosis rozróżnianie, osądzanie. Ukształtowana już w obrębie nauk eksploatacyjnych

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemów informatycznych

Projektowanie systemów informatycznych Projektowanie systemów informatycznych Zarządzanie projektem Autor Roman Simiński Kontakt roman.siminski@us.edu.pl www.us.edu.pl/~siminski Główne procesy w realizacji projektu informatycznego (ang. feasibility

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Koncepcja metody identyfikacji i analizy ryzyka w projektach informatycznych

Streszczenie pracy doktorskiej Koncepcja metody identyfikacji i analizy ryzyka w projektach informatycznych Uniwersytet Szczeciński Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania mgr inż. Aleksandra Radomska-Zalas Streszczenie pracy doktorskiej Koncepcja metody identyfikacji i analizy ryzyka w projektach informatycznych

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI SYSTEM MONITORINGU RUCHU STATKÓW I INFORMACJI

EUROPEJSKI SYSTEM MONITORINGU RUCHU STATKÓW I INFORMACJI ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLVIII NR 2 (169) 2007 Zdzisł aw Kopacz Wacł aw Morgaś Józef Urbań ski Akademia Marynarki Wojennej EUROPEJSKI SYSTEM MONITORINGU RUCHU STATKÓW I INFORMACJI

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Ewa Szczepańska Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Warszawa, dnia 9 kwietnia 2013 r. Agenda Definicje Wytyczne dla zarządzania projektami Wytyczne dla zarządzania ryzykiem Miejsce ryzyka w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Nr Data Dotyczy. 1 07/10/2013 Zakres badań geologicznych i geotechnicznych Pytanie:

Nr Data Dotyczy. 1 07/10/2013 Zakres badań geologicznych i geotechnicznych Pytanie: W odpowiedzi na pytania oferentów dot. przetargu P-12-5.PO32 Projekt budowlany nowego nabrzeża wraz z przyległymi placami składowymi na terenie Portu Gdańsk (Polska), Zamawiający (DCT) publikuje odpowiedzi:

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Podstawowe informacje o przedsiębiorstwie Rodzaj działalności:. Liczba pracowników w jednostce lokalnej:. Wdrożony system zarządzania

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni WYDZIAŁ DOWODZENIA I OPERACJI MORSKICH PROGRAM KONFERENCJI

AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni WYDZIAŁ DOWODZENIA I OPERACJI MORSKICH PROGRAM KONFERENCJI AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni WYDZIAŁ DOWODZENIA I OPERACJI MORSKICH PROGRAM KONFERENCJI Konferencja organizowana jest pod patronatem honorowym REKTORA KOMENDANTA AMW kmdr.

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY OPRACOWYWANIA RAPORTÓW POCZĄTKOWYCH

PRAKTYCZNE ASPEKTY OPRACOWYWANIA RAPORTÓW POCZĄTKOWYCH PRAKTYCZNE ASPEKTY OPRACOWYWANIA RAPORTÓW POCZĄTKOWYCH WARSZAWA, 31 MARCA 2015 1 Agenda Poszczególne etapy przygotowania raportu początkowego Analiza konieczności sporządzenia raportu początkowego Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany proces podejmowania decyzji w zakresie bezpieczeństwa instalacji procesowych

Zintegrowany proces podejmowania decyzji w zakresie bezpieczeństwa instalacji procesowych Zintegrowany proces podejmowania decyzji w zakresie bezpieczeństwa instalacji procesowych M. Borysiewicz, K. Kowal, S. Potempski Narodowe Centrum Badań Jądrowych, Otwock-Świerk XI Konferencja Naukowo-Techniczna

Bardziej szczegółowo

POŻAR W PORCIE, CZYLI O POTRZEBIE ZMIANY REGULACJI PRAWNEJ DOTYCZĄCEJ OCHRONY PRZECIWPOŻAROWEJ W PORTACH MORSKICH

POŻAR W PORCIE, CZYLI O POTRZEBIE ZMIANY REGULACJI PRAWNEJ DOTYCZĄCEJ OCHRONY PRZECIWPOŻAROWEJ W PORTACH MORSKICH POŻAR W PORCIE, CZYLI O POTRZEBIE ZMIANY REGULACJI PRAWNEJ DOTYCZĄCEJ OCHRONY PRZECIWPOŻAROWEJ W PORTACH MORSKICH Dr Magdalena Adamowicz Katedra Prawa Morskiego WPiA walka z pożarem Czas + szybkość reagowania

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZENIE NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNE OCHRONY OBSZARÓW MORSKICH PRZED ZANIECZYSZCZENIAMI

ZABEZPIECZENIE NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNE OCHRONY OBSZARÓW MORSKICH PRZED ZANIECZYSZCZENIAMI ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK LII NR 1 (184) 2011 Krzysztof Czaplewski Akademia Marynarki Wojennej Henryk Nitner Biuro Hydrograficzne MW RP ZABEZPIECZENIE NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNE OCHRONY

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA BIAŁORUŚ UKRAINA

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA BIAŁORUŚ UKRAINA PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA BIAŁORUŚ UKRAINA 2014 2020 WYTYCZNE DO PRZYGOTOWANIA STUDIUM WYKONALNOŚCI 1 Poniższe wytyczne przedstawiają minimalny zakres wymagań, jakie powinien spełniać dokument.

Bardziej szczegółowo

MORSKIE PLANOWANIE PRZESTRZENNE A PLANOWANIE NAWIGACJI W REJONACH OGRANICZONYCH

MORSKIE PLANOWANIE PRZESTRZENNE A PLANOWANIE NAWIGACJI W REJONACH OGRANICZONYCH MIROSŁAW JURDZIŃSKI doi: 10.12716/1002.29.03 Katedra Nawigacji Akademia Morska w Gdyni MORSKIE PLANOWANIE PRZESTRZENNE A PLANOWANIE NAWIGACJI W REJONACH OGRANICZONYCH W pracy przedstawiono zadania i cele

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT I ZADANIA NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA DZIAŁALNOŚCI LUDZKIEJ NA MORZU

PRZEDMIOT I ZADANIA NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA DZIAŁALNOŚCI LUDZKIEJ NA MORZU LOGITRANS - VII KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA LOGISTYKA, SYSTEMY TRANSPORTOWE, BEZPIECZEŃSTWO W TRANSPORCIE Wacław MORGAŚ 1 Zdzisław KOPACZ działalność ludzka na morzu, działalność nawigacyjna i nie-nawigacyjna,

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 marca 2015 r. Poz. 358 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 2 marca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE W ZAKRESIE CZYNNOŚCI KONTROLNYCH W ZAKŁADACH STWARZAJĄCYCH RYZYKO WYSTĄPIENIA POWAŻNEJ AWARII PRZEMYSŁOWEJ 1

WYTYCZNE W ZAKRESIE CZYNNOŚCI KONTROLNYCH W ZAKŁADACH STWARZAJĄCYCH RYZYKO WYSTĄPIENIA POWAŻNEJ AWARII PRZEMYSŁOWEJ 1 WYTYCZNE W ZAKRESIE CZYNNOŚCI KONTROLNYCH W ZAKŁADACH STWARZAJĄCYCH RYZYKO WYSTĄPIENIA POWAŻNEJ AWARII PRZEMYSŁOWEJ 1 WPROWADZENIE GEORGIOS A. PAPADAKIS & SAM PORTER Dyrektywa Rady 96/82/EC (SEVESO II)

Bardziej szczegółowo

NOWE PRZEPISY O REMEDIACJI I MONITORINGU ZANIECZYSZCZONEJ POWIERZCHNI ZIEMI

NOWE PRZEPISY O REMEDIACJI I MONITORINGU ZANIECZYSZCZONEJ POWIERZCHNI ZIEMI NOWE PRZEPISY O REMEDIACJI I MONITORINGU ZANIECZYSZCZONEJ POWIERZCHNI ZIEMI radca prawny Michał Kuźniak Kancelaria Radców Prawnych Klatka i partnerzy www.prawoochronysrodowiska.com.pl m.kuzniak@radca.prawny.com.pl

Bardziej szczegółowo

bezpieczeństwem infrastruktury drogowej

bezpieczeństwem infrastruktury drogowej Systematyka narzędzi zarządzania bezpieczeństwem infrastruktury drogowej Kazimierz Jamroz Michalski Lech Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska Katedra Inżynierii Drogowej Wprowadzenie W ostatnich latach

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka zawodowego w aspekcie prac transportowych. Prawidłowa analiza zagrożeń. Maciej Pertek WSSE Poznań

Ocena ryzyka zawodowego w aspekcie prac transportowych. Prawidłowa analiza zagrożeń. Maciej Pertek WSSE Poznań Ocena ryzyka zawodowego w aspekcie prac transportowych. Prawidłowa analiza zagrożeń Maciej Pertek WSSE Poznań Pojęcie zagrożenia w środowisku pracy Zagrożeniem w środowisku pracy jest każdy czynnik i/lub

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 90/09 WÓJTA GMINY MROZY z dnia 16 grudnia 2009 roku

ZARZĄDZENIE Nr 90/09 WÓJTA GMINY MROZY z dnia 16 grudnia 2009 roku ZARZĄDZENIE Nr 90/09 WÓJTA GMINY MROZY z dnia 16 grudnia 2009 roku w sprawie wprowadzenia procedury identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Gminy Mrozy Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach

Bardziej szczegółowo

Dyrektora Gminnego Zespołu Szkół w Ozimku

Dyrektora Gminnego Zespołu Szkół w Ozimku ZARZĄDZENIE nr 31/2012 Dyrektora Gminnego Zespołu Szkół w Ozimku z dnia 17 października 2012 r. w sprawie organizacji zarządzania ryzykiem w GZS w Ozimku Na podstawie art.. 68 oraz art. 69 ust.1 pkt 3

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MORSKIEGO PAŃSTWA. Kmdr prof. dr hab. Tomasz SZUBRYCHT

STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MORSKIEGO PAŃSTWA. Kmdr prof. dr hab. Tomasz SZUBRYCHT STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MORSKIEGO PAŃSTWA Kmdr prof. dr hab. Tomasz SZUBRYCHT Uzasadnienie konieczności opracowania strategii bezpieczeństwa morskiego państwa w wymiarze narodowym i międzynarodowym stanowić

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa St. inż. I stopnia, sem. IV, Transport. Luty 2015. Automatyzacja statku 1.

Politechnika Gdańska Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa St. inż. I stopnia, sem. IV, Transport. Luty 2015. Automatyzacja statku 1. Politechnika Gdańska Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa St. inż. I stopnia, sem. IV, Transport Automatyzacja statku 1 WPROWADZENIE M. H. Ghaemi Luty 2015 Automatyzacja statku 1. Wprowadzenie 1 Kierunek:

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 2012 r. w sprawie Narodowego Systemu Monitorowania Ruchu Statków i Przekazywania Informacji 2) Na podstawie art. 91 ust.

Bardziej szczegółowo

Oddziaływania na Środowisko dla Programu Budowy Dróg g Krajowych na lata

Oddziaływania na Środowisko dla Programu Budowy Dróg g Krajowych na lata Przygotowanie projektów drogowych a ochrona środowiska" Jak sprawnie przygotowywać inwestycje infrastrukturalne w świetle nowych wymogów ekologicznych? Wnioski z wyników w konsultacji społecznych Prognozy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Str. WSTĘP 9 CZĘŚĆ I 1. WPROWADZENIE 13

SPIS TREŚCI. Str. WSTĘP 9 CZĘŚĆ I 1. WPROWADZENIE 13 3 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I 1. WPROWADZENIE 13 2. OCENA RYZYKA 18 2.1. Definicje 18 2.2. Cele oceny ryzyka 22 2.2.1. Sprawdzenie, czy występujące na stanowiskach pracy zagrożenia zostały zidentyfikowane

Bardziej szczegółowo

OBSZARY BADAŃ NAUKOWYCH

OBSZARY BADAŃ NAUKOWYCH OBSZARY BADAŃ NAUKOWYCH WYDZIAŁ NAWIGACYJNY KATEDRA NAWIGACJI... 3 Bezpieczeństwo na morzu... 3 Geodezyjno- kartograficzne podstawy nawigacji morskiej... 3 Kompleksowe badania wpływu warunków hydrometeorologicznych...

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Szczecin 2013 1 Wprowadzenie Ryzyko zawodowe: prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 11 grudnia 2013 r. Poz. 1517 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 26 listopada 2013 r.

Warszawa, dnia 11 grudnia 2013 r. Poz. 1517 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 26 listopada 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 grudnia 2013 r. Poz. 1517 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 26 listopada 2013 r. w sprawie warunków

Bardziej szczegółowo

Szlakiem latarni morskich

Szlakiem latarni morskich Szlakiem latarni morskich Latarnie morskie LATARNIE MORSKIE Latarnia morska w znaczeniu nawigacji terrestrycznej istotny znak nawigacyjny (stawa lub latarniowiec), o unikalnej konstrukcji, malowany w sposób

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA TRANSPORTOWA

INŻYNIERIA TRANSPORTOWA Patrycja Jerzyło ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM ŻEGLUGI INŻYNIERIA TRANSPORTOWA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII LĄDOWEJ I ŚRODOWISKA ISBN 978-83-60261-48-4 Gdańsk 2016 Inżynieria transportowa Redakcja:

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD URZĄDZEŃ NAWIGACYJNYCH

ZAKŁAD URZĄDZEŃ NAWIGACYJNYCH y prac dyplomowych inżynierskich dla studentów dziennych prowadzone przez nauczycieli akademickich Instytutu Inżynierii Ruchu Morskiego na rok akademicki 2008/2009 lp tematy pracy promotor dyplomant data

Bardziej szczegółowo

MINISTER INFRASTRUKTURY

MINISTER INFRASTRUKTURY KOMUNIKAT MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 04 stycznia 2010 r. w sprawie uzgodnienia standardu zawodowego rzeczoznawców majątkowych Wycena dla zabezpieczenia wierzytelności Na podstawie art. 175 ust.

Bardziej szczegółowo

Ryzyko i zarządzanie ryzykiem w projektach

Ryzyko i zarządzanie ryzykiem w projektach Wykład objęty jest prawami autorskimi Prof.dr hab. Małgorzata Duczkowska-Piasecka Przedmiot: Zarządzanie projektami biznesowymi Ryzyko i zarządzanie ryzykiem w projektach Ryzyko może być definiowane jako

Bardziej szczegółowo

ANALIZA CZYNNIKÓW WPŁYWAJĄCYCH NA BEZPIECZEŃSTWO ŻEGLUGI W REJONACH KIEROWANIA RUCHEM STATKÓW VTS

ANALIZA CZYNNIKÓW WPŁYWAJĄCYCH NA BEZPIECZEŃSTWO ŻEGLUGI W REJONACH KIEROWANIA RUCHEM STATKÓW VTS ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ 2013 Seria: TRANSPORT z. 80 Nr kol. 1895 Adam WOLSKI 1 ANALIZA CZYNNIKÓW WPŁYWAJĄCYCH NA BEZPIECZEŃSTWO ŻEGLUGI W REJONACH KIEROWANIA RUCHEM STATKÓW VTS Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA PROGRAMU BUDOWY INFRASTRUKTURY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ ( LATA 2012-2013 )

REALIZACJA PROGRAMU BUDOWY INFRASTRUKTURY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ ( LATA 2012-2013 ) REALIZACJA PROGRAMU BUDOWY INFRASTRUKTURY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ ( LATA 2012-2013 ) LISTA TEMATÓW : 1.8 HYDROGRAFIA (elementy hydrograficzne, w tym obszary morskie oraz jednolite części wód wraz z podjednostkami

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

Wstęp 1. Misja i cele Zespołu Szkół Integracyjnych w Siemianowicach Śląskich 2

Wstęp 1. Misja i cele Zespołu Szkół Integracyjnych w Siemianowicach Śląskich 2 Załącznik do Zarządzenia Nr 10/2011-2012 Dyrektora Zespołu Szkół Integracyjnych z dnia 8 stycznia 2011r. Instrukcja zarządzania ryzykiem Instrukcja zarządzania ryzykiem Wstęp 1 1. Instrukcja zarządzania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 3. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody pięciu kroków, grafu ryzyka, PHA

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 3. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody pięciu kroków, grafu ryzyka, PHA Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 3. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody pięciu kroków, grafu ryzyka, PHA Szczecin 2013 1 Wprowadzenie W celu przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego

Bardziej szczegółowo

PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. 3.1 WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI.

PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. 3.1 WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. Spis treści PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ROZDZIAŁ 1... BŁĄD! NIE RYNEK GAZU ZIEMNEGO ZASADY FUNKCJONOWANIA.... BŁĄD! NIE 1.1. RYNEK GAZU ZIEMNEGO ZMIANY STRUKTURALNE

Bardziej szczegółowo

Diagramy przypadków użycia. WYKŁAD Piotr Ciskowski

Diagramy przypadków użycia. WYKŁAD Piotr Ciskowski Diagramy przypadków użycia WYKŁAD Piotr Ciskowski Diagram przypadków użycia definiowanie wymagań systemowych graficzne przedstawienie przypadków użycia, aktorów, związków między nimi występujących w danej

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

http://bydgoszcz.stat.gov.pl

http://bydgoszcz.stat.gov.pl Szeroko rozumiane pojęcie warunków pracy obejmuje m. in.: charakterystykę warunków pracy, wypadki przy pracy, czas pracy i strajki. W niniejszym opracowaniu zawarto dane dotyczące warunków pracy i wypadków

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w świetle nowych norm ISO 9001:2015 i 14001:2015

Ryzyko w świetle nowych norm ISO 9001:2015 i 14001:2015 Ryzyko w świetle nowych norm ISO 9001:2015 i 14001:2015 Rafał Śmiłowski_04.2016 Harmonogram zmian 2 Najważniejsze zmiany oraz obszary Przywództwo Większy nacisk na top menedżerów do udziału w systemie

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWA SYMULACJA PROCESÓW ZWIĄZANYCH Z RYZYKIEM PRZY WYKORZYSTANIU ŚRODOWISKA ADONIS

KOMPUTEROWA SYMULACJA PROCESÓW ZWIĄZANYCH Z RYZYKIEM PRZY WYKORZYSTANIU ŚRODOWISKA ADONIS KOMPUTEROWA SYMULACJA PROCESÓW ZWIĄZANYCH Z RYZYKIEM PRZY WYKORZYSTANIU ŚRODOWISKA ADONIS Bogdan RUSZCZAK Streszczenie: Artykuł przedstawia metodę komputerowej symulacji czynników ryzyka dla projektu inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

POSTĘP PRAC NAD PROJEKTEM E-NAVIGATION

POSTĘP PRAC NAD PROJEKTEM E-NAVIGATION Karol Korcz Akademia Morska w Gdyni POSTĘP PRAC NAD PROJEKTEM E-NAVIGATION W artykule przedstawiono podstawowe założenia oraz elementy projektu Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) pod nazwą Strategia

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik nawigator morski 314[01]

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik nawigator morski 314[01] Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik nawigator morski 314[01] Zdający egzamin w zawodzie technik nawigator morski wykonywali zadanie praktyczne wynikające ze standardu

Bardziej szczegółowo

10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ

10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ z przeprowadzeniem oceny strategicznej oddziaływania programu środowiska 10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ Poważna awaria, wg ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo środowiska (Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz.

Bardziej szczegółowo

Spis treści do książki pt. Ocena ryzyka zawodowego Autorzy: Iwona Romanowska-Słomka Adam Słomka

Spis treści do książki pt. Ocena ryzyka zawodowego Autorzy: Iwona Romanowska-Słomka Adam Słomka Spis treści do książki pt. Ocena ryzyka zawodowego Autorzy: Iwona Romanowska-Słomka Adam Słomka WSTĘP... 9 CZĘŚĆ I 1. WPROWADZENIE... 11 2. OCENA RYZYKA... 18 2.1. Definicje... 18 2.2. Cele oceny ryzyka...

Bardziej szczegółowo

Marzec Politechnika Gdańska Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa St. inż. I stopnia, sem. IV, Oceanotechnika, ZiMwGM

Marzec Politechnika Gdańska Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa St. inż. I stopnia, sem. IV, Oceanotechnika, ZiMwGM Politechnika Gdańska Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa St. inż. I stopnia, sem. IV, Oceanotechnika, ZiMwGM Podstawy automatyzacji okrętu 1 WPROWADZENIE M. H. Ghaemi Marzec 2016 Podstawy automatyzacji

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA INŻYNIERII ŚRODOWISKA II STOPIEŃ

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA INŻYNIERII ŚRODOWISKA II STOPIEŃ Załącznik nr 3 do Zarządzenia Rektora nr 10 /12 z dnia 21 lutego 2012r. KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA INŻYNIERII ŚRODOWISKA II STOPIEŃ Efekty kształcenia dla kierunku (IŚ) nazwa kierunku studiów: INŻYNIERIA

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie. Rozdział 1 Definicje

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie. Rozdział 1 Definicje Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr /2006 z dnia 2006r. INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie Rozdział 1 Definicje 1.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 44/2013 BURMISTRZA MIASTA-GMINY STRYKÓW. z dnia 7 czerwca 2013 r. w sprawie zarządzanie ryzykiem

ZARZĄDZENIE NR 44/2013 BURMISTRZA MIASTA-GMINY STRYKÓW. z dnia 7 czerwca 2013 r. w sprawie zarządzanie ryzykiem ZARZĄDZENIE NR 44/2013 BURMISTRZA MIASTA-GMINY STRYKÓW w sprawie zarządzanie ryzykiem Na podstawie art. 68 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. 2009 r. Nr 157,

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK STAŻU. Imię i nazwisko Stażysty. Przyjmujący na Staż. Imię i nazwisko Opiekuna Stażu

DZIENNIK STAŻU. Imię i nazwisko Stażysty. Przyjmujący na Staż. Imię i nazwisko Opiekuna Stażu Załącznik nr 4 do Regulaminu Projektu DZIENNIK STAŻU Imię i nazwisko Stażysty Przyjmujący na Staż Imię i nazwisko Opiekuna Stażu. Termin odbywania Stażu (dd/mm/rr dd/mm/rr) Podpis Opiekuna Stażysty Podpis

Bardziej szczegółowo