CARLO GOLDONI SŁUGA DWÓCH PANÓW

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CARLO GOLDONI SŁUGA DWÓCH PANÓW"

Transkrypt

1 CARLO GOLDON SŁUGA DWÓCH PANÓW Maska musi ciągle hamować aktora w wyzarówno radości jak smutku. Czy postać zaleca się, czy się gniewa, czy żar tuje, ma ona na twarzy ten sam kawałek skóry, i bez względu na to, jak bardzo gestykuluje i zmienia ton swego głosu, nigdy nie może pokazać z pomocą owych ekspresji twarzy, będących tłumaczami serca, rozmaitych uczuć wstrząsających duszą". Wprawdzie Grecy używali masek, ale działo się to z tej racji, iż teatry w owych czasach byly olbrzymie, a w żadnym razie emocji i sentymentów nie doprowadzono do takiej subtelności, jakiej się wymaga dzisiaj; żądamy obecnie, by aktor miał duszę, dusza zaś pod maską jest jak ogień pod popiołem. Dlatego to powziąłem myśl zreformowania masek włoskiej komedii i zastąpienia fars przez komedie". rażaniu CARLO GOLDON [z:) A. Nicoli, W Awlecle Arlekina, W-wa 1967, s

2 ommedia dell'arte (wł.) - włoska komedia ludowa o parta na szkicowym scenariuszu, który pozo s ta wiał aktorom m oż liwość swobodnej improwizacji, rozpowszechniona w XV-XV wieku, grana przez wędrowne trupy aktorskie. Scenariusze sta_~ nowiące podstawę pr z ed s tawień komedu dell'arte (zachowało s i ę ich blisko tysiąc, przede wszystkim rękopiśmiennych, rzad~iej drukowanych) zary s owyw a ły ramowo głowny wątek i intrygę widowiska, typy i _sc~ematy sytuacji scenicznych, nie okreslając bliżej ani sposobu gr)'., a ni dialogów. Tematy utworów tego gatunku pochodziły z r~zmaitych źródeł: ze znanych nowel, ze w~połczesnych komedii literackich, z antycznej komedii intrygi (Plautus, Terencjusz). Najbardziej charakterystycznym elementem komedii dell'arte był szereg typowych postaci powracających w różnych utworach ": an~logicznych konwencjonalnych okol~cznosciach scenicznych. Najważniejsze z mch to: Pantalone, Doktor, Arlekin, Kolombina, Kapitan. Postacie te wyst _ po wały w maskach i ustalonych tradycyjnie kostiumach. W przedstawieniach komedii del 'arte podsta ' O \\'ą rolę odgry\va ł y ch wy y komizmu sytuacyjnego, koncepty grote owe, wymagaj ąc e od aktorów akrobatycznej niemal spraw o ci, burleskowe triki (tzw. lazzi), jaskrawe efekty parodystyczne. Włoska komed ia dell'arte rozpowsz ech niła się w wielu k ajach Europy, zapu ś ci ła korzenie przede wszystkim we Francji, znana by ła także w P olsce (na dworach W ła ys ła a V i Jana Sobieskiego). Konwencje tego gatunku,. pł ynę ły na twórcz ość szeregu wybitnych dr maturgów, m.in.: Moliere'a, Ben J ansona, C. Gozzi, C. Goldoniego. Do jego doświadc z e ó. n a wi ą z y wali dwudziestowieczni nowatorzy sztuki teatru (m.in. G. Craig, N.' N. Jewreinow, W. E. Meyer old) poszukujący nieliterackiej esencji tej dyscypliny sztuki. Próbę rekonstrukcji tradycji komedii dell'arte podejmuje wsp ó łc ześnie mediolański Piccolo Teatro, a we Francji J. Fabri. M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, Słownik terminów literackich, Wrocław-Warszawa 1976, s. 61

3 Dwie księgi nad którymi dumałem naiwięcei co do których nigdy nie będę żałował, że zrobiłem z nich użytek, były to»swiał T eałr«. Pierwszy roztacza przed mym wzrokiem coraz to więcej postaci ludzkich, maluje mi je tak naturalnie, iż wydają się tam u.mieszczone po to, aby dostarczyć mi ciągłych tematów do sztuk przyjemnych i pouczających. Przedstawia mi zewnętrzne oznaki, potęgę i skutki wszystkich ludzkich uczuć, ukazuje niezwykłe epizody, informuje o aktualnych zwyczajach. Uczy mnie o występkach i błędach najpospolitszych w naszym wieku i kraju, występkach zasługujących na dezaprobatę lub wyśmianie ze strony ludzi mądrych, a jednocześnie pokazuje mi w osobach cnotliwych sposoby, za pomocą których Cnota opiera się zepsuciu. z tej to księgi czerpię swą kolekcję osób i zdarzeń, stale przerzucając jej karty i rozmyślając nad nimi bez względu na okoliczności czy działania, w jakich się znajduję, wybierając to wszystko, co musi być na pewno znane każdemu, kto chce zdobyć jakieś powodzenie w tej mojej profes,ji. Druga księga,»teatru«, którą posługuję się w praktyce, mówi mi, jak powinienem przedstawiać na scenie postaci, uczucia, zdarzenia, o których wyczytałem w księdze» Świata «- jak wycieniować ich tony, aby nadać im większą plastykę, jak dobrać owe odcienie, które mogą uczynić je przyjemnymi dla wrażliwych oczu widzów. Nade wszystko uczę się z»teatru«wyróżniać ro, co bardziej zdolne wzbudzić sentyment, zadziwienie lub śmiech albo jakiś taki przyjemny zachwyt w sercu ludzkim, zachwyt, który powstaje głównie przez odkrycie w sztuce wad i szaleństw, odmalowanych naturalistycznie i wytwornie zaprezentowanych widowni. CARLO GOLDON [z:] A. Nicoli, W świecie 1967, s Arlekina, W-wa

4 LUBU Kl TEATR MENA LEONA KRUCZKOWSKEGO w ZELONEJ GÓRZE ZESZYTY TEATRALNE... DYREKTOR KEROWNK ARTYSTYCZNY MROSŁAW WAWRZYNAK KEROWNK LTERACK EWA MOROŃ KONSULTANT PROGRAMOWY JERZY ADAMSK ZANN ARLEKN

5 PANTALONE równujących jego arcydziełom z lat pięćdziesiątych. Prawdziwy sukces przyniosła mu jedynie komedia Le Bourru bienfaisant (Dobroczynny zrzęda) z 1771 r. W ostatnich Jatach życia pisał po francusku pamiętniki. Owe Memoires stanowią ciekawy dokument, opisujący m.in. dwie batalie, jakie stoczył o nowy teatr: po raz pierwszy we Włoszech, gdy stopnio wo doprowadzał do zastąpienia komedii dell'arte nowym, zreiormowanym spektaklem, którego podstawę stanowił tekst literacki, a p o raz drugi we Francji, gdzie również musiał krok za krokiem wpł y wać na zmianę gustu publicz n oś ci, przyzwy czajonej do stałego repertuaru Comectie talien ne. Wprawdzie pamiętniki te, spisane między 76 a 80 rokiem życia pisarza, nie odzwierciedlają w pełni konfliktów i walk, które po latach pod piórem starca wiele straciły na ostrości, ale dają one świadectwo działań autora, który świadomie dążył do stworzenia nowego teatru literackiego, jakiego dotychczas Włochy nie posiadały. JÓZEF HESTEN CARLO GOLDON REFORMA TEATRU KOMCZNEGO SCAPNO ajwybitniejszym przedstawicielem teatru we Włoszech XV w. był Carl o Go 1 do n i ( ). Urodził się w Wenecji w rodzinie lekarza i przeznacwny został do adwokatury. Po ukończeniu studiów prawniczych w Padwie rzeczywiście rozpoczął praktykę adwokacką, ale w jego życiu górę wzięła pasja teatralna, która nb. daje o sobie znać jeszcze w młodości. W 1732 r. stworzył pierwszą tragedię muzyczną pt. Amalasunta, próbował potem sił układając melodramaty, tragikomedie, scenariusze do komedii dell'arte. Dopiero jednak na początku lat czterdziestych zaczął pisać komedie według nowych założeó, które sam stopniowo kształtował i krystalizował. Etapem w ewolucji jego komediowej twórczości stał się Momolo cortesan (Momoio światowiec) z 1738 r. - scenariusz w duchu komedii dell'arte, ale z pełn y m tekstem dla głównej postaci, podczas gdy pozostałe korzystały jeszcze z prawa do improwizacji. Pełny tekst dialogowany dla wszystkich postaci zawierała już komedia Donna di garba (Uk adna kobieta) z 1743 r. Od chwili wystawienia tej komedii w 1747 r. stale współpracował z teatrami, dostarczając kilka sztuk rocznie. Szczególnie płodny był rok 1750, gdy zobowiązał się do napisania 16 komedii, a dał nawet o jedną więcej. Goldoni nie łatwo zdobywał pozycję dla siebie i swego teatru; najpierw musiał pokonać opór publiczności i aktorów przyzwyczajonych do tradycyjnej komedii dell'arte, potem spotkał się z zaciekłymi polemikami rywali, przede wszystkim zaś Oarla Gozziego, zacofanego purysty i przeciwnika idei oświeceniowych. W 1762 r. przeniósł się więc do Paryża, gdzie kierował tamtejszą Komedią Włoską, ale w tym czasie nie stworzył już sztuk do-,

6 CARLO GOLDON PRE"\UE RA D A 17 MAJ A 80 ROKU O GODZNE 19. O A DUŻ E J C EN E SŁUGA DWÓCH PANÓW (L SERVO D DUE PADRON) Przekł a d : ZOFA JACHMECKA Teksty piosenek: BARBARA K. RADECKA OSOBY: Pantalone dei Bisognosi Klarysa, jego córka Doktor Lombardi Sylwiusz, jego syn Beatrice z Turynu Florindo Aretusi z Turynu Brighellina, oberżystka Smeraldina, pokojówka Klarysy Truffaldino, służący Beatrice Służący z gospody Służący Pantalona Posługacz Cyganki JAN CYBULSK MAŁGORZATA MREŁA ROMA:\' TALARCZYK ADAM ZYCH WONA KOWALSKA FERDYNAND ZAŁUSK JANNA BULAWANKA BARBARA WŁODARCZYK ZDZSŁAW GRUDZEŃ TADEUSZ BARTKOWAK "** *** DA:\'UTA AMBROŻ LUDWNA NOWCKA MARTA WOŻNAK REŻYSERA: RZECZ DZEJE SĘ W WENECcT BARBARA K. RADECKA J SCENOGRAFA: BARBARA JANKOWSKA PLASTYKA RUCHU: JERZY KOZŁOWSK OPRACOWANE MUZYCZNE: GERARD NOWAK ASY1STENT REŻYSERA: JANNA BUŁAWANKA NSPCJENT: JÓZEF MCHALCEWCZ SUFLER: WALDEMAR TRĘBACZ W spektaklu wykorzystano muzykę ludową z różnych regionów Włoch

7 KAPTAN rzeczywistą, a wymowa konfliktów rozprasza się: w bogactwie i kolorycie szczegółów. Zresztą konflikty te nie mają prawie nigdy charakteru społecznego; ich podstawą są niezmienne, stare jak świat ludzkie dążenia, uczucia cechy - zazdrość, skąpstwo, pycha... Również rytm dziiałań scenicznych bardziej przypomina rytm muzyki i tańca niż twardej egzystencji ludzkiej. Goldoni-artysta nie zatraca jednak istotnych treści w swoich komediach, szczególnie w najlepszych utworach. Dając stosunkowo obiektywny, wcale nie wyidealizowany obraz postaci z ludu, często wydobywa ich walory moralne, dostrzega ich patriotyzm. Motyw godności narodowej odnejdujemy np. w komedii Vedoi:a scaltra (Sprytna wdówka). O Rosanę ubiegają się przedstawiciele czterech narodowości: Anglik, Hiszpan, Francuz oraz Włoch, i właśnie ten ostatni wychodzi zwycięsko ze wsp ó ł zawodnictwa. Trzeba zaznaczyć, że nnwet ten tak komediowo potraktowany wątek, skomplikowany zresztą pod koniec utworu, posiadał dużą wartość w momencie budzenia się ducha walki o zjednoczenie i niezależność kraju. Natomiast w znanej komedii Locandiera (Oberżystka; w wersji polskiej komedia znana także pt. Mirandolina) Goldoni - znów za pomocą komediowych chwytów - deprecjonuje sfery wyższe, by na tym tle tym mocniej pokazać zdrowe walory ludu. Spryt i takt boha- terki nie tylko zmusza szlachcica, by zniżył się" do ludu, ale też chroni ją samą od nowego typu mezalitlnsu. Pełna wdzięku, uroku, inteligencji dziewczyna (świetnie zarysowana psychologicznie postać!) wykazuje nie tylko mądrość życiową, aletakże swoiście pojętą solidarność w stosunku do partnera ze swojej klasy, odrzucając względy szlachcica i wybierając człowieka z ludu. Goldoni nie był teoretykiem i myślicielem, jego działalności przyświecały cele bardziej praktyczne. Znał dzieła teoretyczne o teatrze napisane przez krytyków dawnych i jemu współczesnych, ale reformy, które wprowadza!, sięgały daleko poza sferę techniczną teatru - ich źródła tkwią w ideach epoki, czyli w myśli oświeceniowej. Dowodzi tego m.in. stosunek współczesnych do teatru Goldoniego - jego wrogami byli zaciekli puryści i konserwatyści, natomiast cenili go ludzie reprezentujący ideał y oświeceniowe, jak np. Pietra Verri; również we Francji był ceniony przez Woltera i Diderota. Puryści zwalczali go za antyklasycyzm, odejście od wzorów komedii erudycyjnej, wprowadzenie na scenę postaci z warstw najniższych, za język będący niemal wyzwaniem dla zwolenników klasycznych reguł rozsądku, umiaru i dobrego smaku. Bardziej jeszcze obce, szczególnie dla konserw:::tystów i ich ideologii, były zawarte w teatrze Goldoniego treści. Nie niosły one zresztą z sobą idei jaskrawo rewolucyjnych, ale były z.vierciadlem przemian społecznych charakterystycznych dla Wioch XV wieku. Goldoni nie tylko wprowadzał do swych komedii postaci z warstw niższych, ale odważy ł się pokazywać je w świ etle bardziej pozytywnym niż arystokratów. Tym ostatnim, jak również powołanym przez nich instytucjom, nie szczędził ironii, przeciwstawiając pustce ich życia użyteczny trud mieszczan, rzemieślników, kupców. Tezy o przewadze mieszczan nad ar ys tokracją stano wią część składową m yśl i oświeceniowej, wyrażonej wówczas przez Diderota w teorii dramy mieszczańskiej. Tematyka komedii Goldoniego posiada wymowę społeczną wypływającą nie tyle z świa domych ideologicznych" zamierzeń autora, ile z jego poglądów dotyczących konieczności powiązania teatru ze współczesnym życiem. Pewien wpływ na charakter tego teatru miał tu także niewątpliwy osobisty sentyment pisarza do ludzi z uiicy weneckiej - rybaków, gondolierów itp. Warto przypomnieć, że właśnie Goldoni domagał się prawa wstępu do teatru, przynajmniej na ostatni akt komedii, dla gondolierów czekających na swoich lientów. Niektórzy krytycy starają s ię podkre ślić realistyczne cechy teatru Goldoniego, powołując się na fakt, że wprowadz.a on na scenę zwykłych"' ludzi, że podstawy ich działania wiąże z ich kond yc ją społeczną. Wydaje się jednak, że jest to realizm raczej ograniczony - obraz tych postaci został bowiem wtopiony w atmosferę bardziej poetycką niż PULCNELLA

8 PANTALONE Goldoni. czę~to tworzył ciekawe obrazy ilustrujące stosunki w srodowisku mieszczllilskim. Przykładem te~o może być choćby La bottega del caffe (Kawiarenka wenecka). Mamy tutaj przeciwstawienie dwóch kupcóvv: uczciwego, uczynnego i rozsądnego, oraz dekadenckiego", ulegającego gr oź n m namiętnościom, usiłującego zdobyć ma j ą tek nawet dro g ą szalbierstwa. Niejasny jest jednak kodeks moralny pisarza Na przykład w epizod cznej postaci Don Marz1ana, który demaskuje szulen.i, wi <lzowie dostrzegli donosiciela. postać zdecydowanie ~egat y wną. Przyczyna takich nieporozumie!'l jest Jednak prosta - Goldoni nie chce bvć i nie iest w swych sztukach moralistą - jest malariem obyczajów, a nie ich interpretatorem, a przede ~v~zystkim twórcą widowisk teatralnych, których zrodeł szukał w otoczeniu - w naturze. Sam często powtarzał, że więcej winien jest naturze niż studiom. Można jednak śmiało dodać, że Goldoni w iele winien jest również tradycji - i to zarówno tradycji komedii dell'arte, teatru ludowego z jego posta ciami. uwolnionymi już jednak od schematów. jak też doświadczeniom wyro s łym z poet~ ki a rkadyjskiej, z jej melodramatem. baśnio\\ atmosferą i muzycznym rytmem. Ocz y wiście, zasłu gą reformy Goldoniego jest nie t ylko powrót do komedii literackiej", to jest do komedii o peł n y m tekście dialogowym, przeciwstawiającej s ię improwizacjom na modłę dell'arte. Potrafił też wzbogac i ć wizerunek postaci przez umieszczenie ich v określonym społecznie ś rodowisku. z jego bo gat ą ob~ czajowością, oraz znaleźć właściwe śro::lki nadające jego dziełu swoisty wdzięk. Goldoni pozostawił ponad dwie ś cie komedii. Oczywiście, nie wszystkie są arcydziełami sztuki dramatycznej, wiele z nich uległo całkowitemu zapomnieniu i można je odnaleźć tylko w wydaniach kompletnych. Wystarczy jednak kilkana ś cie sztuk, które weszły na stałe do skarbnicy teatru ś wiatowego i do dziś pozostają ~, jego repertuarze, b~' ustalić cechy artyzmu tego komediopisarza. Autor Oberżystki wyróżn ia się przede wszystkim pomysłowością w k s z tałtowaniu wątków. Rzadko w jego sztukach mo żn a znaleźć powtórzenia, a już w żadnym razie nie można go posądzać o lagiowanie wątków antycznych i komedii erud:vcyjnej. Wprawdzie korzystał ze scenariuszy komedii dell' arte, ale tak potrafił je wzbogacić, że z pierwowzoru pozostało niewiele. Goldoni był doskonał y m malarzem gromady ludzk i.ej, stąd wątki miłosne nie odgrywają w jego sztukach zbyt istotnej roli, analityczne studium charakterów nie jest bowiem jego najmocniejszą stroną. Pod tym względem Molier przewyższał go zdecydowanie. Bohaterem w komediach Goldoniego nie jest jednostka, ale cały zespół składający się na środowisko. Stosował pro- stą metodę charakterystyki środowiska - przez rozdzielanie ról. Każda z postaci wnosiła jak ąś szczególną cechę, będącą ułamkowym składnikiem charakterystyki całej grupy. Trzeba jednak przyznać, że niekiedy tworz i ciekawe indywidualne portrety; zwłaszcza wizerunki niektórych kobiet to swego rodzaju arc y dzieła. Jest to jedngk portreto wanie szczególne. Jego bohaterowie (bo dotyczy to także postaci mężczyzn) nie są postaciami z krwi i kości", to swego rodzaju figurynki". ::\listrzostwo osiąga w tworzeniu kobiecyh,,figurynek ', reprezentujących tzv,. miłe dmz: czki", ruchliwe, pełne wdzięku, troszczące s ię o wielbicieli, stroje itp. Goldoni doskonale znał strategię i pomysłowość kobiet. W Le smanie della villeggiatura (Sza! letn iskowy), na prz y kład. bohaterem nie jest osoba, ale kostium, wokół którego rozpala się temperatura tajonej zazdro~ci. Główny konflikt komedii polega na dąże n iu do wywołania zazdrości u pozostałych kobiet. Z koncepcji zbioro\vości wypływa typ komizmu, który np. u Moliera polega na ostrym konfrontowaniu skrajnie przeciwnych w :: rtośc i. Komizm Goldoniego jest zazwyczaj niefrasobliwy, niekiedy łatwy, nie zawsze związany z postacią bo!latera. Śmiech \\ ywołują często postacie' epizodyczne, '.ł więc nie jest ~o komizm organiczny, raczej do bu- dowany. W tej dziedzinie autor Kawiarenki weneckie} wykaz1?.ł również \Viele pomysłowości, nadającej jego ubvorom urok, który do dziś działa na widza. Goldoni stworz y ł teatr, który rzucił wyzwanie staremu porządkowi, w y wołał nienawiść Kościola i arystokracji, mimo iż celem pisarza było t,!ko" podobanie się. W dość ubogiej dotychczas w dziedzinie dramatu liter"lturze włoskiej pojawił się więc wielki talent, który shrnrzył no\\ ożyt n ą komedię, do dziś p rzyciągającą widza teatralnego na cał y m ś wiecie. Trzeba tu jednak dodać, że choć Goldoni wniósł wiele nowych warto ś ci artystycznych do teatru włoskiego, przesadne jest kreowanie go na rewoluc. jnego reprezentanta epo :i. Pisarz zawsze bowiem s ta ł na uboczu wielkich problemów i mimo wieloletniego pobytu we Francji, nigdy właściwie nie zrozumiał zasad i celów rewolucji. Józef Heistein. Historia literatury włoskiej, Wrocław-Warszawa 1979, s SCENA Z KO:\-ED DELL' ARTE

9 imenem więcej naturze niż studiom" - stwierdza Goldoni i n i e ulega wątpliwości, że w parównaniu z zasobem obserwacyj i doświadczeń życiowych, to co zawdz ięcza li teraturze, j est raczej skromnym nabytkiem. Mimo to poetyka dramatu i zagadnienia sztuki scenicznej interesowaiy go żywo, chociaż nie miał za sobą tak poważnego przygotowania teoretycznego* [.) O swej reformie" Goldoni mówił chętnie i niemało. Nie zapominał o jej hasłach w przedmowach do drukowanych utworów i zwłaszcza z perspektywy lat, w swych pamiętnikach francuskich, przedstawiał j ą niemal jako misję, którą w ciągu swego żywota wypełnił z całą świadomością i konsekwencją. [.../ Założenia tej poetyki nie uderzają orygin_alnością głoszonych zasad czy też ich ujęc i a: zamykają się w haśle wierności naturze" i przy j ęciu moralnego celu sztuki. Pełniejszej treści, a nawet zabarwienia nowatorskiego nabiera j ą one dopiero jako wytw'ór określonego momentu historycznego, jako jeden z postulatów odnowy kultury artystycznej Wioch osiemnastowiecznych. [.../ Stosunek Goldoniego do komedii dell'arte mial jednak dwa swoje oblicza. Tępiąc wszystko, w czym słusznie widział znamiona upadku jej i zwyrodnienia, równocześnie kontynuował Goldoni najlepsze tradycje teatru improwizowanego'', czego dobitnym przykładem Sługa dwóch panów". Wartkie tempo akcji scenicznej, ruchliw'ość zwinnego aktora, pomyslowość w stwarzaniu sytuacji, wyra- ' ' ~ ł ł ;: f - SCENA Z KOMED DELL' ARTE SCENA Z KOMED DELL'ARTE MECZYSŁAW BRAHMER TWÓRCZOŚĆ TEATRALNA GOLDONEGO zistość mimiki i gestu - te zalety głośnych u; świecie wędrownych zespołów włoskich umial zachować ocierając się stale o środowisko aktorskie, pisząc' wiele ról z myślą o prz ~ widywanym ~Y_konawcy. nawet gdy opiera s i ę na. obcym zrodle i nie oddala! s ię od pi erwowzoru (Jak w prze 1 ę tym z Corneille'a Ł ga rzu " ), dawa.l vxażen i e swobody i niekrępowan ej weny, Jakby 1mprowzzowal. Postaci, które byly J UŻ tylko wy ćwicwnymi. i hałaśliwymi marionetkami, na nowo zhumanzzou:al i podobnie jak od Pantalona doszedł do Teodora Zrzędy, tak od Col.ombiny znalazl d rogę do piękne.i aosposi, Mirandoliny. W dzięk k (} b1ecy, niepoko j ąca ama niewieściej k okiet er ii, zręczność małych rąc:::ek w splataniu intrygi s t ~Jq s ~ę. Jednym z motywów przew dnich ca le:i tworczosci Goldon i ego... z innych jeszcze spośród ówczesnych rodza1ow.t e atralnych komedia Gol.doniego spow i.nowacona Jest blisko, a pokrew i eństwo to uderza zi.das:::cza krytykę nowszą: z dramatem muzyczn.y m, r epr_ezentowanym czy to przez Metastasia i Jego wspolpracowników, czy pr:::ez grotes kę opera buffa. Sam Goldoni byl autorem licznych Libret operowych. Nie idzie tu j ednak o wpla.tanie w teks~ 1ftworu ~ niczym w popularnym wodewilu - pz.esnz do tanca. Struktura ko med ii niejeclnokrotnie ma u. Goldoniego wyraźne cechy kompozycji mu~ycznej,_ sc.~ny uklada j ą się w duety, tercety- ( Miran~olina. ), kwartety ( Gbury"), to znów brzmią jak chory w zeloglosowe. Określenia muzyczne ~ kontrapu.nkt - znajdują tu właściwe zastosowani~, odslania?ąc zarazem granice tego, co zwyklo się naz~wac reo. lizmem" Goldoniego. Realizm ten czerpie elementy z bliskiej pisarzowi rzeczyw i stości i nie rezy-

10 . gnuje ani z psychologicznej sylwetki postaci, ani z anegdotyczne.i wierności szcze gółów - z elementów tych konstruuje jednak wybitnie teatralną i teatralnie umowną wizję świata czy też racze.i światka, w którym się ro zgrywa ją zabawne sprawy ludzkie. W parze z muzycznym uksztaltouyaniem dialogu idzie dbałość o plastykę malarską obrazu. [... ] Goldoni jest nade wszystko mistrzem w odtwarzaniu środowiska i jego odrębn e.i atmosfery. Ta u mie j ętnoś ć pisarza rozwija się z biegiem lat i - wyraźna już w sztukach wcześnie j szy c h, j ak Momolo" lub Uczciwa dziewczyna'' - szczyt swój osiąga w utworach naj l epszego okresu, p eł n ej d oj rzałośc i artystycznej autora Gburów", Teodora Zrzędy" i Awantury w Chioggi". Jest t o gnlpa. komedyj pisanych w ca ło ści gwarą r odzinnego m iasta, w której Goldoni czul się o wiele swobodniej szym i osiągał bez porównania wyższe walory ekspresji n iż wówczas, gd y p rz em a wi a ł bardzie.i bezosobowym j ęzykiem literackim. [... ] świat e k to mały i mimo różn y c h micisc akcji po prawdzie niew iele wubiega.i ący :::a wenecką l. agimę. Krąg drobnych sporów i pr ze ciętnych ludzi, podwórzowych plotek i nie trudnych do roz plą t ania intryg, wypróbowanych podstęp ów frantowskich obok zwykłych powik łań przypadk u i miłości. Goldoni j ednak n ie odsiania go w dosłownej powszedniośc i, ale wprawia w ruch o rytmie muzycznym i wnosi do n iego fan tazj ę m alarza. Na śm ie sznośc i i wady swe.i gromadki s pogląda pobła żliwie, z przyj aznym uśmiechem, a w m ia rę u p ły wa j ących lat z przywią zaniem i czułością, trzymanymi na wodzy lekką ironią. Ten sentyment, w ogólnym wrażeniu, zastąpić mo że ów głębszy akcent melancholii, którego brak odczu w ał D e Sactis. W lat dwieście od historycznej ref ormy" kilkanaście najlepszych utworów Goldoniego nie pr.zesta)e powracać na scenę, także poza granicami Wioch, i trafia do widzów zarówno w ytrawnych i obytych z problemami sztuki, j ak. wc lw dzących dopiero w szerszy świat doznaii artystycznych. Mieczysław Brahmer, Twórc zość teatralna Goldoniego; oraz w s tęp [w :] C. Goldoni, Komedie, Warszawa 1957, s SCENA Z KOMED DELL'ARTE ZASTĘPCA ZASTĘPCA DYREKTORA JOZEF WEBER DYREKTORA D/S FNANSOWYCH TADEUSZ KAPUSTKA KEROWNK TECHNCZNY TADEUSZ FJAŁKOWSK ZASTĘPCA KEROWNKA TECHNCZNEGO TADEUSZ ROGOWSK KEROWNCY PRACOWNl: stolarskiej STANSŁAW SWĄTEK, malarsko-modelatorskiej RYSZARD JAWOR SK tapicerskiej BRONSt.AW WALCZAK, fryzjersko-perukarskiej EMLA DANE):.., krawieckiej damskiej WA LENTYNA ROGOWSKA, krawieckiej męskiej JÓZEF PODRZYCK, sekcji elektrycznej Wt.ADY SŁ.\ W LSO- W!SK Brygadier sceny - MARAN PAKULA, elektroakustyk - JANUSZ TROJANOWSK. światło - FRANCSZEK TOM CZAK, garderobiana - DANUTA KOZt.OWSKA, rekwizytor - EDW ARO TULiiSZKA LUBUSK TEATR M. LEONA KRUCZKOWSKEGO ZELONA GÓRA ALEJA NEPODLEGt.OSC 3/5 Dział Organizacji Widowni przyjmuje zamówienia na bilety zbiorowe na zlecenia pisemne. Biuro Orgamzacji Widowni prowadzi sprzedaż biletów codziennie (oprócz poniedziałków) w godzinach od 8.00 do Kasa biletowa czynna jest na dwie godziny przed spektaklem. Telefony centrali: do 59. Dyrekcja sekretariat: KEROWNK DZAt.U ORGANZACJ WDOWN BARBARA KWASNEWSKA-POLKOWSKA SPECJALLSTA D/S UPOWSZECHNANA TEATRU KRYSTYNA DACHTERA Druk: Poznai1skie Zakłady Graficzne im. M. Kasprzaka, Zakład w Zielonej Górze, zam. 1053, nakl egz. - T-19/292 Redakcja programu EWA MOROŃ Opracowanie graficzne JERZY MOSKAL fotograficzna JAN HANUSK Współpraca Redaktor techniczny TADEUSZ STRYSZOWSK Cena zł O,-

11 KOMCZNA SERENADA