Rewolucja wolnego oprogramowania Przedmowa - tradycja na sprzedaż?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rewolucja wolnego oprogramowania Przedmowa - tradycja na sprzedaż?"

Transkrypt

1 Rewolucja wolnego oprogramowania Przedmowa - tradycja na sprzedaż? W październiku 2002 roku tuż przed moim pierwszym dłuższym pobytem w Polsce zadzwoniłem do profesora Bernarda Langa guru francuskich informatyków, znanego przeciwnika Billa Gatesa i firmy Microsoft. Gdy dowiedział się, że jadę do Polski po blisko 20

2 latach nieobecności w rodzinnym kraju w celu propagowania tzw. wolnego oprogramowania i zasady otwartego kodu źródłowego nie krył swego zadowolenia i wygłosił krótką przemowę na temat polskiej informatyki i tego szarlatana Billa Gatesa. Profesor Lang był święcie przekonany, że wszyscy Polacy muszą być świetnymi informatykami ponieważ jak stwierdził wy kulturowi spadkobiercy Tarskiego, Leśniwskiego, Łukaszewicza, Kotarbińskiego logikę macie we krwi. Francuski uczony nie wiem czy o tym wiedział mówił o nas to samo co nasz Noblista, który w Ziemi Ulro pisał o plemiennych zdolnościach Polaków do racjonalnego myślenia i logiki (1). Obaj panowie mylili się i mieli rację. Mieli racje ponieważ rzeczywiście, Polacy mogą być dumni z osiągnięć logicznej szkoły lwowsko-warszwskiej, której prace miały ogromny wpływ na rozwój zarówno logiki jaki i informatyki. Mylili się ponieważ naszych zdolności nie mamy zakodowanych we krwi lecz wyrastają one z naszej pogmatwanej historii i tradycji. Profesor Lang mówiąc o Łukaszewiczu stwierdził : C est votre tresor le plus grand (to wasz największy skarb). Gdyby wiedział do jakiego stopnia w ciągu ostatnich 15 lat zapomniano w Polsce o tym skarbie ekonomista współczesny powiedziałby kapitale - to by się nie tylko zdziwił i zgorszył, ale także puknął w czoło. Dlaczego? Dlatego, że na mądrym wykorzystaniu jedynego kapitału (intelektualnego) jaki posiadamy moglibyśmy po prostu dobrze zarobić. Jednak obowiązujący w okresie transformacji dogmat liberalny doprowadził do historycznej amnezji. Będziemy normalni jeśli zapomnimy o naszej historii powtarzano do złudzenia. Autorzy tych słów nie przypuszczali, że praktyczne zastosowanie tego sloganu doprowadzi do utraty poczucia narodowej tożsamości wśród dużej części pokolenia wychowanego w III Rzeczpospolitej a także do lekceważenia całej naszej tradycji intelektualnej. Co gorsza zapomniano o tych jej elementach, które współgrają, ba współtworzą, współczesny kulturowy kapitalizm oparty na gospodarce napędzanej wiedzą. Nawet odkrycia logiczne twórców szkoły lwowsko-warszawskiej : Łukasiewicza, Leśniewskiego, Tarskiego tak podziwiane w Europie i USA są u nas lekceważone i praktycznie nieznane. A odkrycia te zrewolucjonizowały zasady programowania. Każdy informatyk na świecie musi poznać tzw. wyrażenia polskie czy zapisy beznawiasowe. We Francji już w szkołach średnich licealiści uczą się

3 zapisywać działania matematyczne w formie l expression polonaise. Słynne wyrażenie, które zna każdy informatyk : i ++ było wymyślone właśnie przez polskich logików i wykorzystane po raz pierwszy w budowie systemu Unix, starszego brata Linuksa. Czy ten kapitał intelektualny jedyny kapitał jaki posiadamy można jakoś z pożytkiem dla kraju wykorzystać? Tak, tylko najpierw trzeba go wydobyć z śmietnika historii, gdzie go w tak niefrasobliwy sposób wyrzuciliśmy. Nie tylko jednak logika miała i ma nadal wpływ na rozwój współczesnej technologii i kultury, ale także polski teatr, który w pewnym sensie zrewolucjonizował wspólczesną ekonomię, która jak twierdzi Jeremy Rifkin nie jest już gigantyczną fabryką, lecz sceną teatralną na której sztuki reżyserują specjaliści od zarządzania i marketingu (2). W ekonomii spektaklu produkcja dóbr kultury zmienia całkowicie organizacje przedsiębiorstwa podporządkowując jego codzienną aktywność regułom gry obowiązującym w teatrze. Dlatego też niektóre wyższe szkoły zarządzania - np. w Columbie lub Northwestern - wprowadziły do swojego programu nauczania podstawy sztuki dramatycznej. Menadżer XXI wieku musi być dobrym aktorem, bez umiejętności gry, bez umiejętności manipulowania ludźmi przy pomocy głosu, ruchów ciała, bez perfekcyjnego opanowania gestu jako ''nośnika sensu'' nie mógłby on zarządzać dzisiejszym przedsiębiorstwem. Socjologią ''teatralizacji'' życia zawodowego były prace Ervinga Goffmana (3), jej metodologią działalność awangardowych teatrów Grotowskiego i Kantora. Na pozór pytania nurtujące obu artystów nie mają nic wspólnego z tendencjami współczesnej - nam nie im - ekonomii : w 1944 Tadeusz Kantor notował ''doprowadzić twór teatralny do tego punktu napięcia, gdzie krok jeden dzieli dramat od życia, aktora od widza podkr. moje'' i po 30 latach tworzenia widowisk w teatrze Cricot 2 w następujący sposób podsumowuje swoją sceniczną filozofię : ''Dramat na scenie musi się nie dziać ale stawać, rosnąć w oczach widzów. Dramat się staje. Musi się stworzyć wrażenie jakoby rozwój wypadków był samorzutny i nieprzewidzialny'' (4). Dokonując destrukcji teatru jako sztuki, obaj wybitni artyści wyczuleni są jednocześnie na jego potęgującą się obecność w życiu. Swoimi przedstawieniami i autokomentarzami Kantor i Grotowski przerzucają pomost pomiędzy epoką kiedy teatr był jeszcze teatrem a życie

4 życiem i naszymi czasami, kiedy najlepszą sztuką - co prawda coraz mniej zrozumiałą - jest codzienna egzystencja. To nie przypadkiem w ich przedstawieniach widzowie stają się aktorami, a scena i widownia są instalowane w szatni, gdzie wszyscy razem odgrywają życio-teatr. Kiedy gramy? Kiedy jesteśmy - i czy jest to w ogóle możliwe - autentyczni? Pytania pisarza W.Gombrowicza stają się obsesją reżysera Jerzego Grotowskiego. Tworzywem pisarza jest słowo. Tworzywem reżysera człowiek. Jego ciało. Śledząc eksperymenty Grotowskiego przeprowadzane w teatrze Laboratorium i jego kolejne inscenizacje - np. Książe Niezłomny czy Apocalypsis cum figuris - widzowie stawiali sobie mimo woli pytania : dlaczego gest powitania przypomina często gest pożegnania, czy nasze ciało mogłoby się poruszać inaczej, dlaczego chodzimy na nogach a nie na rękach? Doszedłszy do kresu teatru, Grotowski obdarł go po drodze z tajemnicy, rozebrał do naga, udowodnił że jest on rzeczywistością i dlatego właśnie dzisiejsza postmodernistyczna kultura oparta na ekonomi spektaklu powinna go uważać za swego Mojżesza. To samo można powiedzieć o Kantorze, którego artystyczny wysiłek polegał głównie na zacieraniu wszystkich granic istniejących między sceną a życiem. Artur Sandauer podsumowując jego działalność stwierdził : ''Stajemy wobec zjawiska paradoksalnego : teatru, który udaje, że teatrem nie jest, starannie wyreżyserowanego widowiska, które podaje się za próbę, działalności wreszcie reżysera, która chce uchodzić za improwizację - sztuki słowem, które chce stać się rzeczywistością". Fachowcy od marketingu rozpoznają w tych zdaniach opis swojego życia zawodowego. Bo czymże innym jest współczesny akt kupnasprzedaży jak nie ''wyreżyserowanym widowiskiem'', ''teatrem, który udaje, że teatrem nie jest''? Kantor i Grotowski w trakcie kolejnych aktów destrukcji teatru, sceny, aktora tworzyli jednocześnie teologiczne scenariusze niezbędne do funkcjonowania kulturowego kapitalizmu, byli - zachowując wszystkie proporcje - jego Lutrem i Kalwinem, bez których - wg analiz Maxa Webera - pojawienie się kapitalizmu przemysłowego byłoby praktycznie niemożliwe. Wpływ wybitnych polskich artystów nie był rzecz jasna porównywalny z historyczną rolą odegraną przez XVI wiecznych teologów, lecz niewątpliwie przyczynili się oni do ukształtowania kultury gospodarczej nowej ekonomi i dlatego - między innymi - są tak wysoko cenieni na Zachodzie. Czy my jednak o tym wiemy? Czy

5 zdajemy sobie sprawę, że nasza kultura i tradycja często zawierała odkrycia stanowiące bazę współczesnej ekonomii i technologii? Rzecz zadziwiająca, Polska w ciągu ostatnich 15 lat rządzona ponoć była przez warstwę inteligencką a przynajmniej ludzi, którzy do etosu tej warstwy się bezpośrednio odwoływali i właśnie dorobek i system wartości inteligencji polskiej został w tym okresie zaprzepaszczony i kompletnie zapomniany. Czy rzeczywiście neofici gospodarki rynkowej z przełomu lat 80-tych i 90-tych nie wiedzieli, że konsekwencją utraty narodowej pamięci i pogardy dla naszej kultury, będzie nie przyspieszenie rozwoju ekonomicznego Polski, lecz jego zastopowanie i regres? Przecież w latach 90-tych tylko ktoś, kto patrzył na rzeczywistość przez ideologiczne okulary nie dostrzegał, że współczesny system gospodarczy zmienił całkowicie swoją naturę i stał się kapitalizmem kulturowym, którego funkcjonowanie różni się znacznie od mechanizmów rządzących rozwojem wcześniejszych etapów kapitalizmu. Rozdział I Edukacja i nauka była wg. zgodnej opinii fachowców - szansą polskiej transformacji. Szansą ostatecznie utraconą. Jeżeli według szacunków OECD w latach wskaźnik nakładów na naukę wyniósł w Boliwii 0,50 %, w Polsce 0,77 %, w Japonii sięgał 2,80 %, w Niemczech 2,41 %, w USA 2,63 % a w Szwecji 3,76 %, to w przyszłych latach, zgodnie z założeniami rządowych planów nakłady na naukę wyniosą w naszym kraju około 0, % PKB. Polska na trwale znalazła się w grupie krajów niedorozwiniętych. Przepaść dzieląca nas od Zachodu w ciągu ostatnich lat pogłębiła się jeszcze bardziej.

6 Twierdzenie, że wysokie nakłady na kształcenie i naukę są niezbędnym warunkiem dla rozwoju gospodarczego państwa, a w wypadku państw słabo rozwiniętych warunkiem sine qua non przezwyciężenia zacofania, jest często powtarzane w publicystyce ekonomicznej, jednak bardzo rzadko próbuje odpowiedzieć się na pytanie: dlaczego nauka jest dzisiaj podstawowym czynnikiem rozwoju gospodarczego? Przecież każdy średnio wykształcony człowiek wie, że wiedza miała co najmniej od końca XVIII wieku ogromny wpływ na ekonomię. Co takiego zmieniło się w ostatnich 20 latach wieku, że np. P. Drucker, autor Społeczeństwa Postkapitalistycznego stwierdził, że podstawowym zasobem ekonomicznym nie jest już kapitał, bogactwa naturalne czy siła robocza, lecz wiedza zakumulowana w człowieka, a działania tworzące dobrobyt nie mogą już być rozpatrywane zgodnie z teoriami ekonomicznymi XIX i XX w., które dzieliły obszar na kapitał i siłę roboczą. Wartość tę tworzy i tworzyć będzie w coraz większym stopniu produktywność i innowacja, czyli zastosowanie w praktyce wiedzy, która staje się najbardziej dynamicznym czynnikiem otoczenia gospodarczego, a umiejętność wykorzystania kapitału intelektualnego decydować będzie o powodzeniu lub porażce już nie tylko poszczególnych przedsiębiorstw, ale także całych społeczeństw. To dlatego ekonomiści twierdzą, że o miejscu danego kraju w światowym podziale pracy decyduje przede wszystkim jego system edukacyjny. Czy jest on dostosowany do reguł rządzących funkcjonowaniem społeczeństwa informacyjnego? Czy przystosowuje uczniów do pracy w warunkach ekonomii elektronicznej, w której najważniejszym kapitałem jest umiejętność samodzielnego myślenia, kreatywność i wyobraźnia? Dzisiejszym światem rządzi informacja, której produkcja jest już od dawna nie do ogarnięcia dla ludzkiego umysłu. Według ankiety przeprowadzonej przez uniwersytet Berkeley w 2001 roku, poprzez Internet możemy dotrzeć do 550 miliardów dokumentów. Stronic internetowych przybywa codziennie 7.3 mln. Produkcja dobowa jest 500 razy większa od produkcji stronic. Przedsiębiorstwa mają dostęp do różnych praktycznie niepoliczalnych danych, do których szybki dostęp jest warunkiem niezbędnym dla ich funkcjonowania i przetrwania w stale zmieniającym się otoczeniu ekonomicznym.

7 Elektroniczna ekonomia polega na umiejętnym wyszukiwaniu danych potrzebnych przedsiębiorstwu i na ich jak najszybszym przetworzeniu, zorganizowaniu i uporządkowaniu. Jaki typ pracownika jest do tego typu zajęć potrzebny? Hammer w swojej książce Reinżynieria i jej następstwa opisując rolę pracowników w nowoczesnych przedsiębiorstwach wskazuje na fakt, że pracownik ze zwykłego wyrobnika staje się profesjonalistą. Pisze on : W organizacji skoncentrowanej na procesach, samokierujący się pracownicy są odpowiedzialni zarówno za wykonanie pracy, jak i za zapewnienie, że jest ona zrobiona dobrze. Nie ma już wielkiej różnicy pomiędzy robieniem a zarządzaniem. Zarządzanie nie jest już tajemną i niedostępną umiejętnością zarezerwowaną dla obcej i uprzywilejowanej elity. Staje się ono częścią zajęcia każdego / /, profesjonalista nie pracuje zgodnie z wyraźnie określonymi instrukcjami. Skierowany na cel i mający szerokie horyzonty profesjonalista musi być rozwiązywaczem problemów (ang. problem solver), zdolnym do radzenia sobie z nieprzewidzianymi i niezwykłymi sytuacjami bez biegania do kierownictwa po wskazówki. / /.Prawdziwy profesjonalista jest zaangażowany w bezustanne badanie, w niekończące się poszukiwanie wglądu w zrozumienie swej praktyki. Jak widzimy współczesny pracownik musi być przede wszystkim wykształcony i co istotniejsze musi być zdolny do podejmowania samodzielnych inicjatyw i decyzji. Istnienie małych i dużych przedsiębiorstw zależy o wiele bardziej niż w przeszłości od stopnia autonomii ich personelu. Znikają hierarchiczne struktury, upowszechnia się coraz bardziej horyzontalny typ relacji organizacyjnych, w których zakres odpowiedzialności każdego pracownika wzrasta niepomiernie w porównaniu z zasadami pracy obowiązującymi w przedsiębiorstwie XX w. W tych warunkach wartość pracownika nie jest wyznaczona tylko przez studia wyższe, lecz także przez typ otrzymanej w szkole edukacji. W elektronicznej ekonomi pracownik musi umieć przystosować się do ciągle zmieniającego się kontekstu ekonomicznego i technologicznego, co wymaga stałego podnoszenia kwalifikacji. Warunkiem skutecznej pracy jest szybkość z jaką analizuje się i absorbuje zmianę, ponieważ zmiana jest cechą charakterystyczną naszej cywilizacji. Szkoła powinna uczyć uczenia się. Ciągła nauka to jest aksjomat XXI

8 wieku - stała się częścią naszego życia zawodowego i codziennego. Dodajmy że, współczesna gospodarka napędzana wiedzą (knowledge-driven economy) wyróżnia się niezwykłym przyspieszeniem produkcji innowacji. Jak podkreślają autorzy artykułu Innowacyjny potencjał polskich regionów : Innowacja we współczesnej globalnej gospodarce konkurencyjnej ma niezwykle istotna cechę : oto tworzy sobie popyt, stając się tym samym istotnym najważniejszym czynnikiem w gospodarce ograniczonej od strony popytu, jaką jest gospodarka rynkowa. Popyt powstaje dzięki uzmysłowieniu konsumentom nowej potrzeby, którą innowacja ma zaspakajać, lub nowej, znacznie doskonalszej formy zaspakajania potrzeby już uzmysłowionej. Przykładów produktów posiadających tzw. zdolność samokreacji popytu mamy wiele : rejestracja obrazu aparat fotograficzny, aparat cyfrowy; rejestracja ruchu kamera filmowa, kamera wideo, kamera cyfrowa; przesyłanie dźwięku radio, telefon, telefon komórkowy, telefon satelitarny; przesyłanie obrazu telewizja, telewizja kolorowa; rejestracja i odtwarzanie dźwięku - magnetofon, gramofon, CD, cyfrowy CD. Największa jednak rewolucja innowacyjna dokonała się w sferze przechowywania, przetwarzania i przesyłania informacji, co jest wynikiem postępu w technikach i technologiach komputerowych. Ta właśnie cecha innowacji nabiera współcześnie szczególnego znaczenia. Oto konkurencja między innymi w wyniku poszerzenia się sceny gospodarczej, stającej się sceną globalną jest coraz ostrzejsza. Innowator czyli przedsiębiorca (obecnie częściej firma, koncern) może uzyskać stabilną przewagę konkurencyjną, nie jest bowiem zależny od popytu zaspakajanego przez wielu producentów czy dostawców usług, a ma pozycję quasi-monopolistyczną, póki nie pojawi się konkurencyjny innowator. Dlatego też współczesny przedsiębiorca musi być innowatorem, czyli musi stale inwestować w wiedzę. Porównajmy w tym kontekście Polskę z innymi krajami UE, bo zaiste warto. Otóż wbrew powszechnemu odczuciu w okresie transformacji nie nastąpiło zmniejszenie dystansu pomiędzy Polską a UE w obszarze gospodarki wiedzy. Szczególnie duża przepaść dzieli nasz kraj od UE pod względem wynalazczości oraz wydatków na technologie informacyjne. Dystansu tego nie można tłumaczyć tylko przeszłością ustrojową, ponieważ np. w Czechach wydatki na technologie informacyjne przewyższają średnią unijną, a Węgrzy mają

9 bardziej zaawansowaną technologicznie strukturę eksportu niż przeciętny kraj UE. Przy czym warto pamiętać, że przeciętna stopa wzrostu nakładów na edukację w latach wyniosła 2,6 % i była porównywalna z dynamiką wzrostu PKB (2,5 %), co oznacza brak wzrostu znaczenia sektora szkolnictwa w tym okresie. Dlaczego w Polsce jest inaczej niż na całym prawie świecie? Dlaczego, gdy inne kraje inwestują w wiedzę, naukę, edukację, my robimy dokładnie cos przeciwnego? Prof. J. Staniszkis wyjaśniła już w 1995 r., w następujący sposób to zadziwiające ale dla niektórych zrozumiałe - zjawisko: Dziś Solidarność dość dobrze nazywa wady transformacji. Zwłaszcza gdy mówi o sprawach edukacji i zarzuca, że tutaj dokonuje się zbrodnia wyniszczania dobrego systemu oświatowego i kapitału ludzkiego. Kapitał ten dawał nam szanse przeskoczenia pewnych etapów rozwoju i szybszego dojścia do tzw. społeczeństwa informacji XXI w. opartego na bezpośrednich powiązaniach informacyjnych jednostek i małych grup (poprzez np. Internet), przy minimum hierarchii i przez narzucenie z góry systemów dekodowania sygnałów. Poprzez edukację moglibyśmy nadrobić dystans braku powiązań ekonomicznych, instytucjonalnych, technicznych. Ale wymaga to powszechności kwalifikacji społeczeństwa : na poziomie dobrej szkoły średniej.. I dalej : Jednak Zachód ingerując w naszą strukturę budżetu (w tym wydatki oświatowe) poprzez Bank Światowy i MFW widzi nas jako peryferie nowoczesnego świata. Świata informatycznego, w którym człowiek niekoniecznie dyrektor czy menadżer - staje się decydentem, bo sam wybiera źródło informacji, dokonuje wyboru. Na peryferiach czyli w Polsce obowiązuje drugi model istnienia /../ : oligarchiczny. W tym modelu /../ jest elita manipulująca symbolami i sprawująca władzę, kontrolująca przepływ informacji, oraz zupełnie bezbronne społeczeństwo. Jak wyrwać się z tej sytuacji? Jak zapobiec katastrofie być może zaplanowanej edukacyjno-naukowej w Polsce? Takie pytania zadawałem starając się jednocześnie na nie odpowiedzieć w artykułach publikowanych w ciągu ostatnich dwóch lat na łamach polskich czasopism. Pisząc je, wychodziłem przy tym z następujących założeń : 1. Kapitałem w ekonomii elektronicznej jest wiedza, inteligencja, wyobraźnia, umysłowa dociekliwość i zdolność do samodzielnej

10 inicjatywy. Nietrudno także zauważyć, że dzięki nowym technologiom, produkty informacyjne są pozbawione tradycyjnych nośników, że są one niejako zdematerializowane, stanowią jedynie porcje zakodowanej wiedzy. Bogactwem narodów w epoce informacji są koncepcje intelektualne, ludzka kreatywność a nie rzeczy. 2. Do realizacji nowego pomysłu współczesny przedsiębiorca (w przeciwieństwie do swojego kolegi z XIX i XX wieku) nie potrzebuje kapitału czyli pieniędzy, tych dostarczają tzw. spółki ryzykownego kapitału, których finanse zasilane są głównie przez prywatne jak i publiczne fundusze emerytalne. Są one gotowe po raz pierwszy w historii ekonomii finansować innowacje w celu osiągnięcia zysku. Dzięki nim ci, którzy mają rewolucyjne idee, lecz nie mają pieniędzy mogą bez większego trudu realizować swoje marzenia. 3. Rewolucyjne pomysły nie powstają ex nihilo, gwarantem innowacyjności gospodarki danego kraju jest jakość jego systemu edukacyjnego w dziedzinach, które decydują o funkcjonowaniu społeczeństwa informacyjnego, takich jak informatyka, matematyka, fizyka, biologia, ale także przedmioty humanistyczne : można powiedzieć, że w gospodarce napędzanej wiedzą system edukacyjny jest systemem ekonomicznym. 4. Obowiązujący system edukacyjny informatyki w Polsce w szkołach średnich jest dokładnym przeciwieństwem zasad panujących w ekonomii elektronicznej (lub jak kto woli gospodarki napędzanej wiedzą ). Uczy umiejętności obsługiwania komputera, a nie zasad jego funkcjonowania. Poznawanie niezliczonych narzędzi firmy Microsoft, przypomina do złudzenia mechaniczną pracę na taśmach w systemie taylorowskim. Nauka zamienia się w bezmyślną klikomanię. W gruncie rzeczy system nauczania informatyki w Polsce jest zaprzeczeniem samej idei nauki, ponieważ uniemożliwia zrozumienie zasad, wg. których funkcjonuje i rozwija się społeczeństwo informacyjne. 5. Powszechnie wiadomo, że firma Microsoft (ale nie tylko ona) traktuje systemy edukacyjne jako doskonałe narzędzia do

11 zaznajamiania i co gorsza do przyzwyczajania uczniów do używania w przyszłości swoich produktów. Jeżeli uważamy, że celem nauki informatyki w szkole nie jest wychowywanie konsumentów używających automatycznie czyli bezmyślnie oprogramowań potężnych firm, lecz kształcenie podstaw metodologicznych informatyki i nabywania umiejętności obsługiwania narzędzi informatycznych zbudowanych według różnorodnych zasad, to wniosek wydaje się być oczywisty : uczeń powinien poznać w szkole nie jeden, a co najmniej dwa systemy. Powyższe tezy jak już wspomniałem - przedstawiałem wielokrotnie na łamach polskich tygodników i prawie za każdym razem miałem wrażenie, że dyskusja z moimi polemistami jest proszę wybaczyć słowo bezsensowna bo jak dyskutować z kimś, kto pisze polemikę z artykułem którego najprawdopodobniej nie przeczytał, a jeżeli przeczytał to nic nie zrozumiał, a jeżeli coś zrozumiał to na opak. Kilka przykładów : po przeczytaniu mojego artykułu pt. Rewolucja edukacyjna opublikowanego w piśmie ComputerWord prof. Sysło wyciąga następujący wniosek : Obawiam się, że gdyby w szkolnych komputerach królował system Linux, to zapewne pojawiłby się zarzut, dlaczego nie ma systemu MS Windows. A przecież w Rewolucji edukacyjnej napisałem wyraźnie, że chodzi o wprowadzenie pluralizmu metodologicznego, ba jeden z podrozdziałów nosi właśnie taki tytuł! Czy prof. Sysło nie rozumie słowa pluralizm? Mój adwersarz o rozwoju systemu Linux : Faktycznie, w kodzie systemu Linux grzebie na całym świecie niewielka garstka informatyków. Ta uwaga i tym razem nie będę prosił o wybaczenie dyskwalifikuje prof. Sysło jako autora podręczników informatyki. Nazwać garstką potężny liczący setki tysięcy ludzi ruch społeczno-naukowy, który zmienił i zmienia rozwój technologii informatycznej, którego zasady doprowadziły do powstania Internetu, to dowód, że nie wie się dosłownie nic o społeczeństwie informacyjnym. Prof. Staniszkis o społecznych konsekwencjach wolnego oprogramowania pisze w następujący sposób : Moim zdaniem Linux i jego połączenie samoorganizacji z kontrolą mogą służyć jako model organizacji i władzy w XXI wieku. Od siebie mogę dodać tylko tyle, że nawet zasady wewnętrznej budowy Linuxa są skorelowane z współczesną organizacją pracy. Linux umożliwia

12 nam zrozumienie dzisiejszej kultury i w tym miejscu można spytać : czy prof. Sysło wie jakim celom służy system edukacyjny? I na koniec zacytuje opinie prof. Sysło o monopolu Linuxa : Nie chciałbym się wypowiadać na tematy polityczne, ale ochrona przez państwo rynku wolnego oprogramowania niesie w sobie niebezpieczeństwo pojawienia się zakusów monopolistycznych firm związanych z tym rynkiem. Czy Pan profesor naprawdę nie rozumie, że firmy związane z wolnym oprogramowaniem nie mogą z definicji ( otwarty kod źródłowy ) zmonopolizować rynku informatycznego? Czy Pan nie wie, że Niemcy, Francja i inne państwa wspomagały firmy wolnego oprogramowania by walczyć z monopolem Microsoftu? Monopol firm wolnego oprogramowania to iluzja, natomiast realnym jest tylko monopol Microsoftu. W tym miejscu powinienem zakończyć moją dyskusje z prof. Sysło jednak wypada mi w ogromnym skrócie wrócić do podstawowego problemu nauczania informatyki w liceach (podkreślam w liceach, ponieważ mój polemista tego nie raczy nawet zauważyć). Według prof. Sysło : Podstawowym celem edukacji informatycznej w szkołach,/ /, jest, by wszyscy uczniowie zapoznali się z technologią informacyjną, czyli nabyli umiejętności posługiwania się komputerem oraz systemami użytkowymi i Internetem w pracy z informacją pochodzącą z różnych dziedzin i mającą różnorodną postać.. Innymi słowy dokładnie tak jak w PRL-owskich zawodówkach uczeń liceum ma się uczyć tylko i wyłącznie obsługiwania narzędzi, bez zrozumienia mechanizmów rządzących ich funkcjonowaniem. W ten sposób sama idea nauczania w systemie prof. Sysło ulega swojemu zaprzeczeniu. System edukacyjny nie służy już zrozumieniu kultury i cywilizacji, nie przekazuje wiedzy informatycznej, tylko umiejętności obsługi komputera. Przypomnijmy, że według przyjętej w polskiej nauce definicji, informatyka jest dyscypliną, która bada procesy i prawa rządzące kodowaniem, przekształcaniem i przekazywanie informacji, oraz wykorzystywaniem tych praw dla potrzeb tworzenia z tego zakresu urządzeń, metod i systemów. Mówi się, że informatyka, jest w tej chwili, tak jak kiedyś fizyka, elementem dominującym dla rozwoju

13 całej nauki i - przykładowo - badania prowadzone nad genomem człowieka, traktuje się jako badania nad systemem informatycznym. Wniosek jest ewidentny : tylko otwarty kod źródłowy umożliwia naukę informatyki. Jeżeli natomiast ktoś np. prof. Sysło zastępuje informatykę technologią informacyjną, to rzecz jasna bez żadnego wahania może mi przypisać tak absurdalne opinie jak : Bałamutne jest przekonanie autora artykułu Rewolucja edukacyjna, że znajomość mechanizmów działania programu komputerowego, takiego, jak edytor ma znaczenie dla posługiwania się nim. Panie profesorze litości, czy naprawdę dla Pana system operacyjny to edytor Word!? Mój artykuł wzbudził także pewne nieporozumienia, które poniżej postaram się wyjaśnić. Otóż część czytelników przeciwstawiając się moim tezom, twierdzi, że system Windows jest powszechnie używany, łatwy do nauczenia i jego znajomość jest podstawowym warunkiem znalezienia pracy. Argumentacja ta oparta jest jednak na fałszywych przesłankach. Przeanalizujmy je po kolei. 1. Czytelnicy ci podkreślają, że system Windows jest powszechnie używany, ponieważ według zgodnej opinii jego użytkowników jest on łatwy do nauczenia. Otóż w rozumowaniu tym przesłanka z konkluzją powinny zamienić się miejscami (jest on uważany za łatwy ponieważ jest powszechnie używany). Aby stwierdzić, że coś jest łatwiejsze czy trudniejsze musimy dysponować jakąkolwiek skalą porównawczą. W wypadku systemów operacyjnych skala taka z przyczyn historycznych - nie istnieje. 2. Czytelnicy ci są zwolennikami stanowiska, które można przedstawić w sposób następujący : co istnieje teraz, będzie także trwało w przyszłości. Otóż jest to założenie jeżeli weźmie się pod uwagę historię rozwoju technologi informatycznych - fałszywe. W latach supremacja IBM była przygniatająca, jednak kierownictwo firmy zlekceważyło pojawienie się na rynku komputera domowego i przegrało konkurencje z Microsoft. Dzisiaj role się odwróciły. IBM wykorzystuje system Linux do budowania nowych narzędzi informatycznych mogących zagrozić monopolowi Microsoft. 3. Czytelnicy ci uważają, że dobra znajomość systemu Windows ułatwi absolwentom szkół znalezienie pracy. Błąd, za który zapłaci

14 całe polskie społeczeństwo. Za kilka lat, albo pracodawca będzie zmuszony wydać pieniądze na przekwalifikowanie pracowników, albo pracobiorca będzie sam musiał nauczyć się innych wymaganych na rynku pracy narzędzi informatycznych. Jednokierunkowość w nauczaniu informatyki jest formą dodatkowego opodatkowania społeczeństwa przez państwo. Na koniec zacytuję prof. J.Staniszkis o systemie operacyjnym Linux: Linux i jego połączenie samoorganizacji i kontroli mogą służyć jako model organizacji i władzy XXI wieku. Finlandia stała się Japonią Europy : ściąga pomysły z całego świata, przekształcając je w towar. Finlandia czyni z myśli informacje wprowadzoną do systemu. Kraj ten przerabia ok. 40 % pieniędzy z UE na badania, organizując i obsługując zespoły badawcze. Stała się w tym względzie prawdziwym pośrednikiem między Wschodem i Zachodem, bo ułatwia międzynarodową kooperacje w produkowaniu wiedzy. Jak straszno i smutno z tamtej perspektywy patrzeć na panoszące się u nas, zadowolone z siebie nieuctwo polityków i ich doradców, które doprowadziły nas na skraj katastrofy. Myśli i pomysły są marnowane : nagradza się tylko lokajską polityczną poprawność. Rozdział II We Francji, Meksyku, Anglii, Peru nauczyciele, uczniowie i ich rodzice, wspólnie zastanawiają się i próbują rozwiązać jeden z podstawowych dylematów społeczeństwa informacyjnego : jak uczyć informatyki, wiedząc, że narzędzia informatyczne aktualnie używane mogą biorąc pod uwagę błyskawiczne tempo zmian technologicznych być bezużyteczne po skończeniu szkoły przez dzisiejszych licealistów? Czy w takim razie uczyć raczej obsługiwania programów, czy zrozumienia jak one działają? Czy w procesie nauczania korzystać z narzędzi informatycznych firmy Microsoft, które dostarczane są użytkownikowi w formie uniemożliwiającej ich przeczytanie i zrozumienie? Pytań jest wiele i co warto podkreślić - niektóre państwa udzieliły na nie już odpowiedzi. W 1997 r. rząd meksykański wprowadza radykalną reformę systemu nauczania informatyki instalując w szkół system operacyjny Linux, który w przeciwieństwie do narzędzi

15 firmy Microsoft umożliwia czytanie i zrozumienie oprogramowań z których jest zbudowany. Finlandia, której radykalna reforma ekonomiczna sprzed kilku lat, polegała głownie na całkowitym zreorganizowaniu systemu edukacji w szczególności systemu nauczania informatyki. Efekty są znane. Boom gospodarczy. Francja, w której liczne asocjacje skupiające rodziców licealistów i wybitnych informatyków wymusiły na wszechpotężnym Ministerstwie Edukacji Narodowej wprowadzenie do szkół nauki Linuxa. A Polska? W 2002 PWN wydał podręcznik do przedmiotu technologia informacyjna przeznaczony dla uczniów liceów ogólnokształcących. Podręcznik Technologia Informacyjna jest znakomity, obiema rękoma podpisuje się pod stwierdzeniami reklamującymi książkę : prosty, przystępny język, itd. tylko jego tytuł powinien brzmieć Technologia Informacyjna Windowsa. Przyznają to zresztą sami autorzy pisząc na str. 11 W podręczniku, omawiając konkretne bloki tematyczne, wykorzystano głównie platformę systemową Windows. Znajduje się w nim także krótki 10-stronicowy rozdział poświęcony Linuxowi, na którego poznanie autorzy proponują poświęcić 3 godziny dodając : poznanie systemu Linux jest bez wątpienia pożyteczne, jednak nie ma kluczowego znaczenia dla osiągnięcia celów zawartych w podstawie programowej przedmiotu technologia informacyjna. Dlaczego? Dlatego że system Linux umożliwia zrozumienie działania narzędzi informatycznych, natomiast celem przedmiotu technologia informacyjna jest nauka ich obsługiwania. Czy jest jednak możliwe w informatyce automatyczne oddzielenie wiedzy od umiejętności? Przytoczono dwie definicje Internetu: pierwsza jest umieszczona w podręczniku na str. 79 : cytuję Ważne, żebyś rozumiał, że istotą Internetu stanowi infrastruktura sieciowa, /../ oraz zbiór zasad normujących jego działanie i porównajmy ją z określeniem Internetu jakie znajdujemy w książce S.Lema pt. Tajemnica chińskiego pokoju : Dopiero niedawno dowiedziałem się, że zaczątek Internetu jako sieci komputerowej bezośrodkowej, czyli takim sposobem rozgałęzionej, że nie posiada ona żadnego centrum wymyślili fachowcy Pentagonu... Wybitny pisarz w krótkim zdaniu, przedstawił podstawową zasadę funkcjonowania cyberprzestrzeni. Natomiast z definicji umieszczonej w podręczniku informatyki nie

16 dowiadujemy się nic, bo cóż to znaczy, że istotę Internetu stanowi infrastruktura sieciowa, określenie to, przypomina sławne marksistowskie istota człowieka to całokształt stosunków społecznych i dziwić się należy, że autorzy konstruują definicje używając pojęć i metod z epoki zdawałoby się dawno minionej i zapomnianej. Przytoczone przykłady a tak naprawdę cała metodologia, na której oparty jest podręcznik - stawiają na ostrzu noża podstawowy problem związany z nauczaniem informatyki : czy możliwe jest skuteczne obsługiwanie narzędzi informatycznych bez jednoczesnego zrozumienia mechanizmów ich działania? Czy w XXI wieku dychotomiczne rozdzielenie wiedzy i umiejętności nie jest sprzeczne z zasadami regulującymi dużą część rynku pracy? Na czym rzeczywiście polega praca w społeczeństwie informacyjnym? Przeżywamy prawdziwą eksplozje informacji. Jak wspomniałem wcześniej przytaczając ankietę przeprowadzoną przez uniwersytet Berkley w 2001 roku, poprzez Internet możemy dotrzeć do 550 miliardów dokumentów, i wielokrotnie większej liczby i Jaki typ pracownika jest do tego typu zajęć potrzebny? Przede wszystkim musi on być wykształcony i co istotniejsze musi być zdolny do podejmowania samodzielnych inicjatyw i decyzji. Istnienie małych i dużych przedsiębiorstw zależy o wiele bardziej niż w przeszłości od stopnia autonomii ich personelu. Znikają hierarchiczne struktury, upowszechnia się coraz bardziej horyzontalny typ relacji organizacyjnych, w których zakres odpowiedzialności każdego pracownika wzrasta niepomiernie w porównaniu z zasadami pracy obowiązującymi w przedsiębiorstwie XX w. W tych warunkach wartość pracownika nie jest wyznaczona tylko przez studia wyższe, lecz także przez typ otrzymanej w szkole edukacji. W elektronicznej ekonomi pracownik musi umieć przystosować się do ciągle zmieniającego się kontekstu ekonomicznego i technologicznego, co wymaga stałego podnoszenia kwalifikacji. Warunkiem skutecznej pracy jest szybkość z jaką analizuje się i absorbuje zmiany, ponieważ zmiana jest cechą charakterystyczną naszej cywilizacji. Paradoksalnie, doskonała znajomość i ciągłe używanie tylko jednego systemu operacyjnego utrudnia a czasami wręcz uniemożliwia naukę innych opartych na odmiennych zasadach oprogramowań. Ekonomiści nazywają to zjawisko blokadą innowacyjną. Dlatego pluralizm

17 metodologiczny w nauczaniu informatyki jest konieczny właśnie z punktu widzenia praw rządzących ekonomią elektroniczną. Szkoła powinna uczyć uczenia się. Ciągła nauka to jest aksjomat XXI wieku - stała się częścią naszego życia zawodowego i codziennego. W opinii ekonomistów to system edukacyjny decyduje o miejscu zapóźnionych cywilizacyjnie społeczeństw takich jak Polska w światowym podziale pracy. Czy jest jednak możliwe biorąc pod uwagę liczbę godzin przeznaczonych na naukę informatyki w szkole zaznajomienie uczniów z dwoma systemami operacyjnymi, co oprócz ewidentnie korzystnej dla pedagogiki wykładu różnorodności metodologicznej, umożliwiłoby również praktyczne zrozumienie przez młodzież zasady konkurencji na której oparta jest współczesna ekonomia? Byłby to niewątpliwie eksperyment, ale nauczanie informatyki jest ciągłym eksperymentem. Konkurencja informatyczna gdyż używając różnych systemów uczniowie porównują je i oceniają w szkole jest ważna także z innego powodu : gwarantowałaby niezależność programów szkolnych od strategii marketingowej przedsiębiorstw produkujących oprogramowania oparte na prawie własności. Powszechnie wiadomo, że przedsiębiorstwa te traktują systemy edukacyjne jako doskonałe narzędzia do zaznajamiania i co gorsza do przyzwyczajania uczniów do używania w przyszłości swoich produktów. Jeżeli uważamy, że celem nauki informatyki w szkole nie jest wychowywanie konsumentów używających automatycznie czyli bezmyślnie oprogramowań potężnych firm takich jak Microsoft, lecz kształcenie podstaw metodologicznych informatyki i nabywania umiejętności obsługiwania narzędzi informatycznych zbudowanych według różnorodnych zasad to wniosek wydaje się być oczywisty. Rozdział III Co więcej uważam, że walka o wprowadzenie pluralizmu metodologicznego w nauczaniu informatyki w polskich szkołach (nauka zarówno Windowsa jak i Linuxa) jest praktycznym zastosowaniem zasady neutralności technologicznej państwa gwarantującej przynajmniej częściową suwerenność kulturową i ekonomiczną naszego kraju. Uważam też, że postulat ten jest

18 realistyczny, ponieważ sukces zależy w dużej mierze od narodu polskiego czy też od tych jego przedstawicieli dla których słowa : patriotyzm, nacjonalizm, dobro ojczyzny, interes narodowy, ale także etyka pracy edukacja rozum nie straciły jeszcze swego pierwotnego sensu. Odbudowa naszej niepodległości zależy od tego w jakim stopniu zreformujemy system edukacyjny w kierunku pluralizmu technologicznego i kulturowego. Dlaczego właśnie dzisiaj doszło do tego historycznego paradoksu? Dlaczego to ludzie związani z tradycją narodową są zobowiązani do obrony nie tylko wartości utożsamianych z ruchem nacjonalistycznym, ale także wartości ogólnoludzkich takich jak pluralizm, czy demokracja? Współczesna postmodernistyczna kultura oparta na libertyńskim systemie wartości pragnie stworzyć uniwersalny - wykorzeniony z tradycji narodowych - model człowieka, co w konsekwencji prowadzi do totalnego relatywizmu moralnego i kompletnego wyjałowienia naszego życia. W imię tolerancji likwiduje się tradycję. W imię tolerancji dławi się wszelką dyskusję i krytykę. W imię tolerancji i wygody morduje się nienarodzone dzieci. W imię wyzwolenia społecznego kobiet zaciera się różnicę między płciami. W imię abstrakcyjnego globalnego społeczeństwa likwiduje się konkretne zakorzenione w swej kulturze narody. W fazie kapitalizmu kulturowego, którego zasady z takim zapałem - propagują środowiska związane z Gazetą Wyborczą komercjalizacji ulega wszystko, łącznie z naszym życiem codziennym. Jak pisze Jeremy Rifkin : Przez cały czas trwania cywilizacji kultura zawsze poprzedzała wpływy rynków. Ludzie tworzą wspólnoty, konstruują szczegółowe kody zachowań, odtwarzając wspólne treści i wartości, budują wzajemne zaufanie w postaci kapitału społecznego / /. Rzecz w tym, że sfera komercyjna zawsze była pochodną sfery kultury i od niej zależała. Dzieje się tak, ponieważ kultura stanowi źródło z którego powstają ogólnie akceptowane normy zachowań. Z kolei normy te tworzą środowisko zaufania, gdzie mogą działać przemysł i handel./ /.Kiedy sfera komercyjna zacznie pożerać sferę kultury, grozi to zniszczeniem podstaw społecznych, na których powstały stosunki ekonomiczne. I autor Końca pracy ze swojej analizy wyciąga następujący wniosek : Znalezienie skutecznego sposobu ochrony i wzbogacenia różnorodności kultury, która jest duszą cywilizacji, stanowi / / jedno z najważniejszych zadań politycznych

19 nowego stulecia (1). Uniformizacja kultury technologicznej której szczytowym wyrazem są oprogramowania firmy Microsoft grozi na dłuższą metę cywilizacyjnym krachem, jej zróżnicowanie której symbolem jest Linux pozwala mieć nadzieję na przezwyciężenie kryzysu. Sytuację tą można uogólnić na całość ludzkiej kultury. Uniformizacja zapowiada smutny koniec cywilizacji. Zróżnicowanie - jej rozkwit i bogactwo. Rene Girard, wybitny francuski filozof twierdzi, że zanik różnic upodabnianie się narodów, kultur, ba nawet płci jest zapowiedzią upadku cywilizacji judeo-chrześcijańskiej. Z dramatyzmu tej sytuacji nieczęsto zdajemy sobie sprawę, któż bowiem jeszcze wierzy, że walka o zachowanie naszej wiary, tradycji i kultury jest warunkiem sine qua non przetrwania globalnego społeczeństwa? Jednak jak walczyć z czymś co socjologowie nazywają niewidzialną ręką globalizacji? Żyjemy przecież w świecie, w którym w miarę rozwoju technologii informatycznych reglamentacje prawne, dotąd obowiązujące w poszczególnych państwach, są praktycznie niwelowane przez strumień kapitałów i finansowych transakcji elektronicznych, proces ten integruje partykularne rynki finansowe w jedną całość, która obejmuje swoim działaniem cały glob. Rynku tego nikt nie kontroluje. Upodabnia on się coraz bardziej do automatu, którego nagłe ruchy nie są podporządkowane żadnemu prawu ekonomicznemu. Automat ten przypomina do złudzenia potwora ze znanego wiersza Zbigniewa Herberta : mimo, że go szukamy nie możemy go odnaleźć, ale wiemy, że istniej ponieważ często natykamy się na jego ofiary. Przeanalizujmy więc zgodnie z sugestia wybitnego poety historię jednej ofiary potwora globalizacji i być może w ten sposób dowiemy się o nim czegoś bardziej konkretnego. Pamiętamy wszyscy bankructwo fabryki kabli w Ożarowie, jednego z najnowocześniejszych przedsiębiorstw polskich. Pamiętamy z jednej strony zdumienie wysoko wykwalifikowanych pracowników, którzy nie mogli zrozumieć, że ich świetnie prosperująca fabryka bankrutuje w kilka miesięcy i pamiętamy dziesiątki profesorów ekonomii, dziennikarzy, którzy z wyrozumiałym uśmieszkiem tłumaczyli, że winna jest właśnie globalizacja, zmiana struktury cen na rynkach światowych, zmniejszenie popytu itd., tylko nikt z tych wybitnych specjalistów nie wspomniał (dlaczego?), że po sprzedaży Telekomunikacji Polskiej S.A. inwestorowi francuskiemu

20 polski kooperant dostawca kabli (Kable Ożarów) został wyparty przez dostawcę francuskiego z produktem o porównywalnej, a nawet gorszej jakości, co doprowadziło do upadłości Ożarowa. (2) Jest to zgodne z tezą Petera Druckera, że w dobie globalizacji inwestycje kapitału zagranicznego służą utrzymaniu miejsc pracy w kraju macierzystym oraz zdobyciu nowego rynku zbytu. To dlatego prywatyzacja kojarzy się narodowi polskiemu z bezrobociem i nędzą. I to dlatego mamy prawo nazwać prywatyzację współczesną formą kolonialnego wyzysku. Jednak istnieje inny aspekt tej sprawy. Ktoś w imieniu III Rzeczpospolitej podpisał umowę z francuskim inwestorem, podpisał ją mając najprawdopodobniej pełną świadomość, że jej realizacja doprowadzi do zamknięcia fabryki kabli w Ożarowie, czego konsekwencją będzie bezrobocie i nędza tysięcy ludzi. Ten anonimowy urzędnik, działał wbrew żywotnym interesom tych których reprezentował i dlatego mamy pełne prawo stwierdzić, że współczesne Państwo Polskie jest raczej emanacją kapitału międzynarodowego, a nie narodowych aspiracji Polaków. Czy w takim razie Państwo Polskie istnieje? Jak zdefiniować sytuację w której żyjemy na co dzień? Stan w jakim znajduje się Polska proponuję nazwać migotliwą okupacją. Dawniej wiedzieliśmy, że okupantem był Niemiec, Rosjanin, dzisiaj nie wiemy lub precyzyjniej nie mamy pewności kto nim naprawdę jest, prawdopodobnie, Rosja, ale pewności nie mamy, podejrzewamy, że Niemcy, to dlaczego ci Francuzi traktują nas jak mieszkańców podbitego kraju? Co więcej nasza zależność od różnych ośrodków zmienia się czasami z tygodnia na tydzień, ba z dnia na dzień a teoretycznie można sobie wyobrazić sytuację, że zmienia się z minuty na minutę ( nomadyczny kapitał wędrujący elektronicznymi łączami po całej kuli ziemskiej może zrealizować wielomiliardowa transakcję zakupu państwowych obligacji w ciągu kilku sekund!). Struktura naszej zależności jest tak skomplikowana, że wymyka się naszym zdolnościom poznawczym. Wiemy jedno, nasz los zależy nie od nas samych tylko od kogoś innego, anonimowego i praktycznie nierozpoznawalnego. Przy czym i to jest niezwykle groźne III Rzeczpospolita nie kontroluje już nawet struktur swojej administracji publicznej. Żyjemy w społeczeństwie informacyjnym, w którym zastosowanie technik informatycznych zmierza nieustannie do podniesienia zakresu kontroli, jakim dysponuje państwo nad obywatelami. Ale każde

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? 1 Prawdziwe wartości edukacji Europejskie ramy odniesienia Polskie ramy odniesienia Badania PISA 2 Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie. Maciej Strzębicki

Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie. Maciej Strzębicki Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie Maciej Strzębicki Własna firma Inkubator przedsiębiorczości Kryzys Praca na uczelni Garaż VC/PE Wdrożona idea Innowacje Wydatki na badania i rozwój Komercjalizacja

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce?

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ CZYM JEST PLAN DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ (BIZNES-PLAN), I DO CZEGO JEST ON NAM POTRZEBNY? Plan działalności gospodarczej jest pisemnym dokumentem,

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

I etap edukacyjny, uczeń kończący klasę III, edukacja matematyczna

I etap edukacyjny, uczeń kończący klasę III, edukacja matematyczna Scenariusz zajęć I etap edukacyjny, uczeń kończący klasę III, edukacja matematyczna Temat: Telefony Treści kształcenia: 8) uczeń wykonuje łatwe obliczenia pieniężne (cena, ilość, wartość) i radzi sobie

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ W SIEMIATYCZACH prowadzić będzie w roku szkolnym 2015/2016 rekrutację do następujących szkół ponadgimnazjalnych:

ZESPÓŁ SZKÓŁ W SIEMIATYCZACH prowadzić będzie w roku szkolnym 2015/2016 rekrutację do następujących szkół ponadgimnazjalnych: ZESPÓŁ SZKÓŁ W SIEMIATYCZACH prowadzić będzie w roku szkolnym 2015/2016 rekrutację do następujących szkół ponadgimnazjalnych: Liceum Ogólnokształcące im. Komisji Edukacji Narodowej o 3-letnim cyklu nauczania

Bardziej szczegółowo

Temat 2. Program komputerowy

Temat 2. Program komputerowy Temat 2. Program komputerowy Realizacja podstawy programowej 1. 3) stosuje podstawowe usługi systemu operacyjnego i programów narzędziowych do zarządzania zasobami (plikami) i instalowania oprogramowania;

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/16

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/16 PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/16 data zatwierdzenia przez Radę Wydziału kod programu studiów pieczęć i podpis dziekana Wydział Matematyczno-Fizyczno-Techniczny Studia

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Nowe wyzwania (nie tylko obowiązkowa matematyka) Piotr Ludwikowski

Nowe wyzwania (nie tylko obowiązkowa matematyka) Piotr Ludwikowski Nowe wyzwania (nie tylko obowiązkowa matematyka) Piotr Ludwikowski Czy, jak i dlaczego zmieni się: najbliższa matura: rok szkolny 2008/2009? następna matura: rok szkolny 2009/2010? matura w trakcie wdrażania

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów: ADMINISTRACJA Poziom kształcenia: studia I stopnia profil kształcenia: praktyczny SYMBOLE EFEKTÓW DLA KIERUNKU ADMINISTR ACJA OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ODNIESIENIE EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

na przykładzie EWALUACJI EX-ANTE konkursu Rozwiązania jutra w HR

na przykładzie EWALUACJI EX-ANTE konkursu Rozwiązania jutra w HR 2012 Ewaluacja 2.0 nowe formy komunikacji w badaniach jakościowych na przykładzie EWALUACJI EX-ANTE konkursu Rozwiązania jutra w HR GSE POKL Miedzeszyn, 11.06.2012 r. Dotychczasowe konkursy nie przyniosły

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Temat szkolenia: Gryfikacja i inne innowacyjne metody

Bardziej szczegółowo

Opieka zdrowotna jest czymś wyjątkowym i nie powinno się jej pozostawiać w gestii rynku

Opieka zdrowotna jest czymś wyjątkowym i nie powinno się jej pozostawiać w gestii rynku Materiał edukacyjny PAFERE Terree P. Wasley Terree P. Wasley Opieka zdrowotna jest czymś wyjątkowym i nie powinno się jej pozostawiać w gestii rynku 58. Opieka zdrowotna jest czymś wyjątkowym Istnieją

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Nazwa innowacji: Ekonomia i finanse - innowacyjny moduł programowy dla przedmiotu Podstawy przedsiębiorczości Rodzaj innowacji: programowa

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE CZŁOWIEK NAJLEPSZA INWESTYCJA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE realizuje projekt WZMOCNIENIE POTENCJAŁU PWSZ W KONINIE DROGĄ DO WZROSTU LICZBY ABSOLWENTÓW KIERUNKU O KLUCZOWYM ZNACZENIU DLA GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/2016

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/2016 PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/2016 data zatwierdzenia przez Radę Wydziału kod programu studiów pieczęć i podpis dziekana Wydział Matematyczno-Fizyczno-Techniczny

Bardziej szczegółowo

Temat: Wykorzystywanie zasobów przez ucznia

Temat: Wykorzystywanie zasobów przez ucznia Scenariusz zajęć II etap edukacyjny, zajęcia komputerowe Temat: Wykorzystywanie zasobów przez ucznia Treści kształcenia: Zajęcia komputerowe: 1. Wykorzystywanie komputera oraz programów i gier edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? dr Henryk Jarosiewicz Uniwersytet Wrocławski N arodowe Forum Doradztwa Kariery Kontekst: DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DECYZJE ZAWODOWE Są to decyzje ryzykowne, do

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania 1. Cele lekcji: Uczeń: wymienia czynniki wytwórcze, rozumie

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z wiedzy o społeczeństwie dla klasy III gimnazjum

Kryteria ocen z wiedzy o społeczeństwie dla klasy III gimnazjum Kryteria ocen z wiedzy o społeczeństwie dla klasy III gimnazjum Ocenę niedostateczną może otrzymać uczeń, który: nie opanował wiadomości i umiejętności przewidzianych programem nauczania; nie potrafi,

Bardziej szczegółowo

Komputer nie myśli. On tylko wykonuje nasze polecenia. Nauczmy się więc wydawać mu rozkazy

Komputer nie myśli. On tylko wykonuje nasze polecenia. Nauczmy się więc wydawać mu rozkazy Programowanie w C++ 1.Czym jest programowanie Pisanie programów to wcale nie czarna magia, tylko bardzo logiczna rozmowa z komputerem. Oczywiście w jednym ze specjalnie stworzonych do tego celu języków.

Bardziej szczegółowo

Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Kierunki studiów: Europeistyka Filozofia Kognitywistyka Kreatywność społeczna Socjologia Zarządzanie w politykach publicznych

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Źródło: pixabay.com II Kongres Uniwersytetów Dziecięcych, Warszawa, 26 marca 2015 Anna Grąbczewska, Uniwersytet Dzieci Laboratorium - eksperymenty - narzędzia i

Bardziej szczegółowo

Kodowanie produktów - cz. 1

Kodowanie produktów - cz. 1 Kodowanie produktów - cz. 1 25.07.2005 r. Wstęp Do identyfikacji wyrobów od dawna używa się różnego rodzaju kodów i klasyfikacji. Obecnie stosuje się m.in. natowską kodyfikację wyrobów, kodowanie wyrobów

Bardziej szczegółowo

Czym jest nauczanie dwujęzyczne?

Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Języka obcego nauczymy się lepiej kiedy będzie nam on służył do przyswojenia sobie czegoś więcej niż tylko jego samego Jean Duverger Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Od pewnego czasu można zauważyć wzrost

Bardziej szczegółowo

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Czym jest PBL? mgr Alina Stryjak Nauczanie problemowe (Problem Based Learning, PBL) To nauczanie

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność źródłem przewagi konkurencyjnej

Innowacyjność źródłem przewagi konkurencyjnej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wykład w ramach VII edycji Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości 17-23.11.2014 r. Innowacyjność źródłem przewagi

Bardziej szczegółowo

MŁODZIEŻOWY KWESTIONARIUSZ ZAINTERESOWAŃ ZAWODOWYCH MŁOKOZZ

MŁODZIEŻOWY KWESTIONARIUSZ ZAINTERESOWAŃ ZAWODOWYCH MŁOKOZZ MŁODZIEŻOWY KWESTIONARIUSZ ZAINTERESOWAŃ ZAWODOWYCH MŁOKOZZ Test opracowany i wydany w ramach projektu Młodzieżowy Kwestionariusz Zainteresowań Zawodowych MŁOKOZZ współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa im. Jakuba Szelesta w Dębskiej Woli BEZPIECZNA +

Szkoła Podstawowa im. Jakuba Szelesta w Dębskiej Woli BEZPIECZNA + Szkoła Podstawowa im. Jakuba Szelesta w Dębskiej Woli BEZPIECZNA + Rządowy program wspomagania w latach 2015 2018 organów prowadzących szkoły w zapewnieniu bezpiecznych warunków nauki, wychowania i opieki

Bardziej szczegółowo

Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne w nauczaniu przedmiotów humanistycznych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2014

Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne w nauczaniu przedmiotów humanistycznych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2014 Numer i nazwa obszaru: 8 Przygotowanie metodyczne nauczycieli w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu i uczeniu się Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Lody na drodze Ent-teach Rozdział 6 Zarządzanie Projektami

ĆWICZENIE Lody na drodze Ent-teach Rozdział 6 Zarządzanie Projektami ĆWICZENIE Lody na drodze Ent-teach Rozdział 6 Zarządzanie Projektami Opis ćwiczenia W poniższym zadaniu, uczestnicy muszą zaplanować tydzień sprzedaży lodów na ulicy w ich rodzinnym mieście (centrum).

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy placówki

Koncepcja pracy placówki Koncepcja pracy placówki Edukacja jest podstawowym prawem człowieka oraz uniwersalną wartością. [ ] powinna organizować się wokół czterech aspektów kształcenia, [...] uczyć się, aby wiedzieć, tzn. aby

Bardziej szczegółowo

Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów. w nauczaniu wczesnoszkolnym

Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów. w nauczaniu wczesnoszkolnym Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów Temat szkolenia: Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu wczesnoszkolnym

Bardziej szczegółowo

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych Kim jesteśmy? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy to ogólnopolski, nieodpłatny program edukacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE

ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE Tomasz Poskrobko Podyplomowe Studia Zarządzanie w Jednostkach Samorządu Terytorialnego ROLA WIEDZY W PROCESIE ZMIAN CYWILIZACYJNYCH Rozwinięte państwa Świata przeżywają

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. 3. Technologie informacyjne wpływające na doskonalenie przedsiębiorstwa

Wstęp... 7. 3. Technologie informacyjne wpływające na doskonalenie przedsiębiorstwa Spis treści Wstęp.............................................................. 7 1. Przedsiębiorstwo w dobie globalizacji.............................. 11 1.1. Wyzwania globalnego rynku....................................

Bardziej szczegółowo

Program EIT + www.eitplus.wroclaw.pl E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y. Szanowni Państwo,

Program EIT + www.eitplus.wroclaw.pl E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y. Szanowni Państwo, E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y Szanowni Państwo, utworzenie w Europie nowego ośrodka łączącego edukację, badania naukowe i innowacje Europejskiego Instytutu Technologicznego

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Sylwetki absolwenta kierunku Informatyka dla poszczególnych specjalności :

Sylwetki absolwenta kierunku Informatyka dla poszczególnych specjalności : INFORMATYKA Studia I stopnia Celem kształcenia na I stopniu studiów kierunku Informatyka jest odpowiednie przygotowanie absolwenta z zakresu ogólnych zagadnień informatyki. Absolwent powinien dobrze rozumieć

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

JAK ZARZĄDZAMY NASZYMI FIRMAMI? Projekt trwa od czerwca 2012 do marca 2013 r.

JAK ZARZĄDZAMY NASZYMI FIRMAMI? Projekt trwa od czerwca 2012 do marca 2013 r. Firma szkoleniowo-doradcza Empiria wraz z partnerem społecznym: Chrzanowską Izbą Gospodarczą zapraszają wszystkich przedsiębiorców z Powiatu Chrzanowskiego do udziału w projekcie, pt. III etapy projektu:

Bardziej szczegółowo

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna JĘZYK POLSKI Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i platformy Filmoteka Szkolna (45 min) Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu.

KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu. KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu. Nauczanie matematyki w szkole podstawowej w klasach IV VI odbywa

Bardziej szczegółowo

Innowacja geoinformacyjna. Geoinformation innovation

Innowacja geoinformacyjna. Geoinformation innovation Uniwersytet Śląski Instytut Informatyki Małgorzata Gajos Innowacja geoinformacyjna Geoinformation innovation Innowacje w różnych dziedzinach wiedzy ekonomia, marketing i zarządzanie, przedsiębiorczość,

Bardziej szczegółowo

znajdowały się różne instrukcje) to tak naprawdę definicja funkcji main.

znajdowały się różne instrukcje) to tak naprawdę definicja funkcji main. Część XVI C++ Funkcje Jeśli nasz program rozrósł się już do kilkudziesięciu linijek, warto pomyśleć o jego podziale na mniejsze części. Poznajmy więc funkcje. Szybko się przekonamy, że funkcja to bardzo

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO WARSZAWA, 11 MAJA 2012 USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W ustawie z dnia 7 września 1991

Bardziej szczegółowo

Raport ewaluacyjny z praktyk organizowanych w 2012r w ramach projektu Edukacja dla rynku pracy.

Raport ewaluacyjny z praktyk organizowanych w 2012r w ramach projektu Edukacja dla rynku pracy. Raport ewaluacyjny z praktyk organizowanych w 2012r w ramach projektu Edukacja dla rynku pracy. Kielce, marzec 2013 Spis treści 1.Informacja o projekcie... 2 1.1. Informacja o praktykach... 3 1.2 Statystyki

Bardziej szczegółowo

Założenia programowe

Założenia programowe Założenia programowe Nauczanie języków obcych w szkole jest ograniczone czasowo (wymiarem godzin lekcyjnych) i tematycznie (programem nauczania) i z przyczyn oczywistych skupia się często na zagadnieniach

Bardziej szczegółowo

Monika Borowiec. Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.9 Temat zajęć: Powtórzenie wiadomości z działu 2. 1. Cele lekcji: 2. Metody i techniki:

Monika Borowiec. Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.9 Temat zajęć: Powtórzenie wiadomości z działu 2. 1. Cele lekcji: 2. Metody i techniki: Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.9 Temat zajęć: Powtórzenie wiadomości z działu 2 1. Cele lekcji: Uczeń: sprawdza stopień opanowania wiedzy i umiejętności z działu 2, dokonuje

Bardziej szczegółowo

MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych

MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych Urządzenia hybrydowe zagrażają dominacji laptopów biznesowych w Europie Mimo że tablety miały zrewolucjonizować pracę mobilną,

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 6 Portale społecznościowe jako narzędzie pracy grupowej. Temat szkolenia:

Numer i nazwa obszaru: 6 Portale społecznościowe jako narzędzie pracy grupowej. Temat szkolenia: Numer i nazwa obszaru: 6 Portale społecznościowe jako narzędzie pracy grupowej Temat szkolenia: Edukacyjne aspekty korzystania z portali społecznościowych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2013 Wydanie

Bardziej szczegółowo

I. KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU

I. KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU I. KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: TECHNOLOGIA INFORMACYJNA 2. Kod przedmiotu: Ot 3. Jednostka prowadząca: Wydział Mechaniczno-Elektryczny 4. Kierunek: Automatyka i Robotyka 5. Specjalność: Informatyka

Bardziej szczegółowo

Marketing (dla) innowacji. Witamina czy lekarstwo? Maciej Strzębicki

Marketing (dla) innowacji. Witamina czy lekarstwo? Maciej Strzębicki Marketing (dla) innowacji. Witamina czy lekarstwo? Maciej Strzębicki Marketing (dla) innowacji Witamina czy lekarstwo? Warszawa 16 listopada 2011 Maciej Strzębicki Czym jest marketing innowacji? Cykl życia

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych

MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych Urządzenia hybrydowe zagrażają dominacji laptopów biznesowych w Europie Mimo że tablety miały zrewolucjonizować pracę mobilną,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Zagadnienia 1.1. Etapy projektu 1.2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Konieczny (2) wie na czym polega metoda projektu?

Bardziej szczegółowo

Kompetencje przyszłości

Kompetencje przyszłości Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Praca z uczniem zdolnym Katarzyna Lotkowska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 maja 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Kompetencje

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Temat (rozumiany jako lekcja) 1. Etapy projektu 2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Wymagania konieczne (ocena dopuszczająca) wie na

Bardziej szczegółowo

Od wstępnej koncepcji do biznesplanu. Blok 3

Od wstępnej koncepcji do biznesplanu. Blok 3 Od wstępnej koncepcji do biznesplanu Blok 3 1 Od wstępnej koncepcji do biznes planu Agenda - zakres pojęcia biznes plan Definicje - co to jest biznes plan Funkcje - zastosowania i odbiorcy biznes planu

Bardziej szczegółowo

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Scenariusz wywiadu pogłębionego z Nauczycielem Filozofii Scenariusz wywiadu pogłębionego z nauczycielem filozofii Dzień Dobry, Nazywam

Bardziej szczegółowo

XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI im. płk. L. LISA-KULI

XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI im. płk. L. LISA-KULI Gimnazjalisto! W roku szkolnym 2014/15 oferujemy Ci 5 klas ogólnych od drugiego roku nauczania sprofilowanych zgodnie z preferencjami uczniów. Klasa 1a z rozszerzonym programem nauczania języka polskiego,

Bardziej szczegółowo

Polsko-Amerykaoska Fundacja Wolności jest partnerem Fundacji Billa i Melindy Gates w przedsięwzięciu, które ma ułatwid polskim bibliotekom publicznym

Polsko-Amerykaoska Fundacja Wolności jest partnerem Fundacji Billa i Melindy Gates w przedsięwzięciu, które ma ułatwid polskim bibliotekom publicznym Polsko-Amerykaoska Fundacja Wolności jest partnerem Fundacji Billa i Melindy Gates w przedsięwzięciu, które ma ułatwid polskim bibliotekom publicznym dostęp do komputerów, Internetu i szkoleo. Program

Bardziej szczegółowo

Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej. Małgorzata Jagiełło

Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej. Małgorzata Jagiełło Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej Małgorzata Jagiełło Wrocław 2012 Autor: Małgorzata Jagiełło Wydawca: Grupa Ergo Sp. z o.o., 50-127 Wrocław ul. Św. Mikołaja 56/57 www.wydawnictwo-ergo.pl

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych.

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. W szerszym znaczeniu termin "demokracja elektroniczna" obejmuje również elektroniczny

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG MEDYCZNYCH NOWOCZESNE METODY ZARZĄDZANIA

MARKETING USŁUG MEDYCZNYCH NOWOCZESNE METODY ZARZĄDZANIA MARKETING USŁUG MEDYCZNYCH NOWOCZESNE METODY ZARZĄDZANIA DZIEŃ OTWARTY W CENTRUM UŚMIECHU Chrzanów 24.10.2009 www.empiriamanager.com zarządzanie Zarządzanie firmą to dla nas budowanie wartości. To szukanie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

WYBÓR ZAWODOWY GIMNAZJALISTY. wyboru szkoły i zawodu?

WYBÓR ZAWODOWY GIMNAZJALISTY. wyboru szkoły i zawodu? WYBÓR ZAWODOWY GIMNAZJALISTY Jak przygotować dziecko do właściwego Jak przygotować dziecko do właściwego wyboru szkoły i zawodu? RYNEK PRACY XXI WIEKU Wymagania rynku pracy: Kształtowanie u uczniów umiejętności

Bardziej szczegółowo