POLITECHNIKA GDAŃSKA. Wydział Zarządzania i Ekonomii UWARUNKOWANIA UPADŁOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POLITECHNIKA GDAŃSKA. Wydział Zarządzania i Ekonomii UWARUNKOWANIA UPADŁOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW"

Transkrypt

1 POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Zarządzania i Ekonomii Błażej Prusak, UWARUNKOWANIA UPADŁOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Z przedsiębiorstwem jest jak z miłością Nie sztuką jest czerpać z niego radość w okresie rozkwitu Sztuką jest, umieć poradzić sobie z nim w fazie kryzysu. 1. WSTĘP Upadłość przedsiębiorstw jest nieodłącznym elementem funkcjonowania gospodarki opartej na zasadach rynkowych. Rynek weryfikuje, kto jest w stanie się na nim utrzymać, a kto musi upaść. Jednostki produkujące po wyższych kosztach oraz wytwarzające produkty, na które nie ma zbytu nie mogą w dłuższym okresie czasu funkcjonować. Skazane są one albo na przejęcie przez inne efektywniej działające podmioty, albo na bankructwo. Tylko przedsiębiorstwa, potrafiące przystosować się do zmieniających warunków są w stanie utrzymać się na rynku w dłuższym okresie czasu. W Polsce do końca lat osiemdziesiątych problem ten był praktycznie nieznany. Gospodarka centralnie planowana z samego założenia nie przewidywała upadłości. Przedsiębiorstwa nie działały wówczas zgodnie z zasadą samofinansowania tzn. nie pokrywały własnych kosztów produkcji z osiągniętych przychodów. Brakujące środki pieniężne niezbędne do prowadzenia działalności dostawały z centrali, czyli z budżetu i nie mogło ich zabraknąć, najwyżej były dodrukowywane. Dopiero okres transformacji przyniósł falę bankructw i przekształceń form organizacyjno-prawnych przedsiębiorstw. Upadłości przedsiębiorstw w tym okresie były spowodowane w głównej mierze wprowadzeniem zmian systemowych i dostosowywaniem naszej gospodarki do warunków panujących w krajach rozwiniętych. Sytuacja ta dotyczyła w szczególności przedsiębiorstw państwowych. Okres ten charakteryzował się również rozwojem sektora prywatnego. Powstało wówczas wiele nowych firm prywatnych, które to stały się czynnymi uczestnikami konkurencji wolnorynkowej, przyczyniając się do przyspieszenia upadłości jednostek z sektora państwowego. Ponadto duży wpływ na ten proces miało pojawienie się dużej ilości konkurencyjnych produktów z zagranicy. W związku z tym, że nasza gospodarka funkcjonuje na zasadach zbliżonych do gospodarek krajów rozwiniętych, wydaje się, iż na wzór tamtych gospodarek problem upadłości będzie w naszym kraju narastał. Przyczyny prowadzące przedsiębiorstwa do upadku powinny być zbliżone do tych, jakie występują w gospodarkach rozwiniętych. Celem tego artykułu jest ukazanie głównych przyczyn upadłości przedsiębiorstw w gospodarkach krajów rozwiniętych, zarówno europejskich jak i poza europejskich oraz przedstawienie typowych etapów w działalności przedsiębiorstwa, prowadzących do jego bankructwa. Dokonując wyboru tych krajów kierowano się, po pierwsze dostępnością informacji, po drugie wyborem krajów o rozwiniętym systemie rynkowym. W pracy zwrócono także uwagę na podstawowe przyczyny upadłości przedsiębiorstw polskich. W warunkach polskich można napotkać na wiele problemów związanych z uzyskaniem informacji na temat upadłych przedsiębiorstw. W krajach rozwiniętych takich jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Australia takie informacje są udostępniane przez internet. Gromadzeniem danych dotyczących upadłości przedsiębiorstw zajmują się wyspecjalizowane instytucje np. w Australii jest to ITSA, w Stanach Zjednoczonych ABI. W Polsce od 1 stycznia 2001 obowiązuje ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym 1. Określa ona m.in., iż zgromadzone informacje na temat upadłych, likwidowanych i niewypłacalnych przedsiębiorstw mają być dostępne w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego. 1 Ustawa z o Krajowym Rejestrze Sądowym, Dz.U

2 2. UPADŁOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTWA Upadłość (bankructwo) przedsiębiorstwa można rozpatrywać zarówno w aspekcie prawnym, jak i ekonomicznym. Z punktu widzenia ekonomii bankrutem jest przedsiębiorstwo, które nie jest w stanie regulować swoich długów oraz wartość jego majątku nie wystarcza na pokrycie wszystkich zobowiązań (bankrutem jest także firma, która mimo, iż zaistniały powyższe przesłanki nadal prowadzi działalność). W aspekcie prawnym upadłość przedsiębiorstwa następuje dopiero po ogłoszeniu bankructwa przez sąd. Ma na celu równomierne zaspokojenie wszystkich wierzycieli dłużnika, który nie jest w stanie zaspokoić każdego z osobna. Powinno zapobiec prowadzeniu egzekucji przeciwko dłużnikowi, przez niektórych tylko wierzycieli (w przypadku, gdy inni nie mają jeszcze tytułu egzekucyjnego, np. wtedy, gdy ich wierzytelności nie są jeszcze płatne) oraz w przypadku, gdy istnieje system pierwszeństwa w postępowaniu egzekucyjnym 2. Oznacza to, że fakt bankructwa jest ustalany sądownie na podstawie wniosku skierowanego, bądź to przez dłużnika, bądź przez któregoś z wierzycieli lub przez kilku wierzycieli. W pierwszym przypadku możemy mówić o bankructwie dobrowolnym, w drugim o bankructwie przymusowym 3. Główną przesłanką do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w przypadku prawodawstwa polskiego jest zaprzestanie płacenia zobowiązań w długim okresie czasu. Tak więc krótkotrwałe wstrzymanie płacenia długów, wskutek przejściowych trudności nie jest podstawą do ogłoszenia upadłości 4. Drugą przesłanką może być wystąpienie nadwyżki stanu czynnego nad stanem biernym. W języku ekonomicznym oznaczałoby to brak możliwości pokrycia wszystkich zobowiązań z posiadanego majątku. Upadłość nie występuje nagle, poprzedzona jest zwykle długotrwałym kryzysem w przedsiębiorstwie. Kryzys przedsiębiorstwa można zdefiniować jako nieplanowany proces, czyli ciąg zdarzeń przebiegających w określonym czasie, będących zagrożeniem dla egzystencji przedsiębiorstwa, ale również uniemożliwiających tę egzystencję 5. Tak więc kryzys przedsiębiorstwa jest to patologia w jego rozwoju, zagrażająca bytowi ekonomicznemu przedsiębiorstwa, spowodowana często dysproporcją między celami i zasobami wykorzystywanymi do jego osiągnięcia 6. Należy zwrócić uwagę, że kryzys jest procesem. Przedsiębiorstwa funkcjonując w stale zmieniającym się otoczeniu narażone są na działanie czynników zewnętrznych, do których powinny umieć się dostosować, wykorzystując w odpowiedni sposób zasoby wewnętrzne. Nieumiejętne wykorzystanie własnych zasobów oraz złe zarządzanie prowadzi do wystąpienia różnego rodzaju odchyleń od zamierzonych celów. Zimniewicz wyróżnia cztery fazy kryzysu 7 : fazę kryzysu potencjalnego, kryzysu ukrytego, ostrego (palącego) oraz fazę kończącą się bankructwem. W początkowej fazie występowania kryzysu nie widać znaczących różnic w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa, powstają jedynie pewne odchylenia, którym kierownictwo może w porę zaradzić (następuje np. powolna zmiana koncepcji rozwoju przedsiębiorstwa, występująca w warunkach oczekiwania i braku zdecydowania, bądź konsekwencji kierownictwa przedsiębiorstwa co do kierunku i sposobu zmian) 8. Trudności w rozpoznaniu tych odchyleń oraz błędne działania w zakresie ich usunięcia prowadzą następnie do wystąpienia kryzysu ukrytego. W tej fazie istnieje już większe prawdopodobieństwo wykrycia symptomów kryzysu w przedsiębiorstwie. Zbyt powolne lub nieumiejętne podejmowanie decyzji w zakresie wykorzystania własnego potencjału, w celu usunięcia odchyleń może przyczynić się do wystąpienia fazy kryzysu ostrego (czasami można się spotkać z określeniem kryzysu potencjalnego lub ukrytego mianem dryfu strategicznego). W odróżnieniu od wcześniejszych faz kryzys ostry nie pojawia się nagle. Jest kulminacyjnym punktem rozwoju kryzysu w przedsiębiorstwie, kiedy konieczne są decyzje dotyczące zmiany. Jest to okres, w którym nasilają się i kumulują trudności. Widoczne są już skutki kryzysu, np. malejąca sprzedaż, wzrost zapasów wyrobów, tracenie rynków zbytu, wzrost kosztów, niezrealizowanie zadań finansowych itp. W tym okresie następuje wzrastające oddziaływanie sił destrukcyjnych wewnątrz organizacji. Zarządzający muszą podejmować trudne decyzje w krótkim okresie czasu, dysponując przy tym ograniczonymi możliwościami wyboru różnych wariantów. Równocześnie mogą mieć miejsce żądania przezwyciężenia kryzysu, które często przeradzają się we wszelkiego rodzaju protesty, bądź przyczyniają się do konfliktów wśród osób zarządzających. Źle przeprowadzona sanacja przedsiębiorstwa prowadzi do końca jego żywota, czyli osiągnięcia fazy czwartej. Kryzys nie zawsze jednak prowadzi do upadłości. Dopiero brak działań lub chybione decyzje w trakcie wystąpienia kryzysu w przedsiębiorstwie przyczyniają się do jego bankructwa. Zgodnie z ideą cyklu życia 2 komentarz M. Allerhand, opracowanie B. Kurzępa: Prawo upadłościowe. Studio Stu, Bielsko-Biała 1999; s.13 3 A. Błaszcyński: Słownik pojęć ekonomicznych. Towarzystwo Handlowe Atlant, Kraków 1995; s.72 4 Prawo upadłościowe z , Dz.U , art. 2 5 K. Zimniewicz: Nauka o organizacji i zarządzaniu. PWN, Warszawa-Poznań 1990; s E. Urbanowska-Sojkin: Zarządzanie przedsiębiorstwem. AE, Poznań 1998; s K. Zimniewicz, op.cit.; s B. Wawrzyniak: Odnawianie przedsiębiorstwa na spotkanie XXI wieku. Poltext, Warszawa 1999; s

3 organizacji, kryzys jest jednym z etapów tego cyklu. W literaturze można spotkać się z wieloma modelami cyklu życia organizacji. Większość autorów określa cztery fazy cyklu. Lyden wyróżnia m.in. następujące fazy 9 : Faza pierwsza znalezienie odpowiedniego miejsca dla organizacji i dostosowanie jej poczynań do niego oraz określenie zamierzonego celu, Faza druga zgromadzenie zasobów materialnych, ludzkich i kapitału niezbędnych do powiększenia produkcji i zapewnienia sprawnego przebiegu procesów pracy, Faza trzecia dążenie do osiągnięcia postawionych sobie w fazie pierwszej celów, uzyskanie wysokich efektów ekonomicznych, Faza czwarta dążenie do postępowania według wypracowanych wzorców i procedur działania. W fazie tej następuje wysoki stopień sformalizowania struktur organizacyjnych. Ostatnią z faz można określić mianem fazy dojrzałości przedsiębiorstwa. Zarządzający w mniejszym stopniu zajmują się szukaniem okazji, natomiast skupiają większą uwagę na utrzymaniu stabilności. Zaczynają działać w sposób rutynowy wg określonych wzorców postępowania. Często zdarza się tak, że przedsiębiorstwa po okresie osiągnięcia sukcesu na rynku popadają w entuzjazm, a ich zarząd nie jest w stanie obiektywnie ocenić panującej sytuacji. Brak działań ze strony zarządu lub niewłaściwie podjęte kroki o charakterze zaradczym mogą przyczynić się do wystąpienia następującego scenariusza: Zaślepienie Bezczynność Błędy w działaniu Kryzys Brak (lub nieumiejętne) działań antykryzysowych Upadek Rysunek 1. Scenariusz prowadzący do upadku przedsiębiorstwa [opracowanie własne na podstawie: K.Michaluk: Identyfikacja sygnałów zagrożenia bankructwem. Materiały konferencyjne. IV Zachodniopomorskie Forum Finanse 99, s.163] Argenti wyróżnia zaś cztery etapy prowadzące do kryzysu, a następnie upadłości przedsiębiorstwa 10 : pierwszy, w którym stopniowo następuje utrwalenie niedomagań w działalności mimo, że nie wywołują one jeszcze istotnych zmian, drugi, w którym niedomagania prowadzą do popełniania błędów i pogłębiania nieprawidłowości, trzeci, w którym ujawniają się istotne zakłócenia, szczególnie w sferze wypłacalności, czwarty, w którym następuje upadłość przedsiębiorstwa Można zauważyć, że w pierwszej fazie wystąpienia kryzysu praktycznie nikt nie jest świadomy jego istnienia. Zarząd pamięta jeszcze o sukcesach jakie niedawno osiągnięto, a pogorszenie wyników uznaje się często, jako etap przejściowy, po którym nastąpi ponowna poprawa. Etap ten jest często bagatelizowany, wskutek czego niedomagania przybierają na sile. Pojawiają się m.in. problemy z regulacją zobowiązań na czas, poszukuje się coraz nowszych źródeł finansowania. Typowy proces powstawania kryzysu przedstawia rysunek 2. 9 J.W. Gościński: Cykl życia organizacji. PWN, Warszawa 1989; s L.Bednarski: Symptomy i ocena zagrożeń sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Pieniądze i Więź; Sopot 1999

4 Zmniejszenie liczby zamówień Spadek obrotów Rentowność Płynność Wzrost kosztów Spadek przychodów operacyjnych Spadek przychodów Trudności płatnicze Strata Zatory płatnicze Nadmierne zadłużenie Utrata płynności Rysunek 2. Typowy przebieg kryzysu w przedsiębiorstwie [opracowanie własne na podstawie Symptome wie äßern sich Unternehmenkrise?, Jak wynika z powyższego schematu, kryzys spowodowany jest pogorszeniem pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstwa oraz spadkiem zainteresowania jego produktami np. na skutek pojawienia się nowych substytutów lub nowych produktów na rynku, pogarszającej jakości produktów; czego konsekwencją jest spadek obrotów. Dalej mamy do czynienia z efektem rykoszetu (zmiana jednego czynnika wywołuje automatycznie zmianę kolejnego czynnika): następuje pogorszenie sytuacji zarówno w zakresie rentowności, jak i płynności. Źródeł i pierwszych oznak występowania kryzysu należy upatrywać w sferze strategicznej przedsiębiorstwa. Błędy w zakresie planowania strategicznego, w tym m.in. brak lub chybione działania zmierzające do określenia możliwości rozwoju przedsiębiorstwa, poszukiwania nowych rynków zbytu, wprowadzenia nowych produktów itp. prowadzą do pojawienia się kryzysu w sferze operacyjnej. Pogłębiający się kryzys w sferze operacyjnej jest źródłem problemów w zakresie płynności, a następnie może prowadzić do niewypłacalności organizacji. Rodzaje kryzysów wraz z charakterystycznymi dla nich symptomami przedstawia rysunek nr 3. Kryzys o charakterze strategicznym Malejący udział w rynku Spadek obrotów Niewiel k ie wykorzystanie zdolności produkcyjnych P ogorszenie wyników O graniczenie inwestycji Kr yzys o charakterze operacyjnym U jemny wynik finansowy (strata) Ucieczka kadry zarządzają cej oraz niektórych pracowników Skrócony czas pracy Zwolnienia pracowników Z większone ryzyko kredytowe Kr yzys płynności Niewypłacalność Z miana sposobów płatności Z atory płatnicze Ograniczenie lub zlikwidowanie dodatkowych świadczeń Wyprzedaż majątku Rokowania z bankami Ws t r z ymanie wypłat B rak płynności Nadmierne zadłu żenie Wniosek o upadłość Wstrzyman ie działalności Rysunek 3. Rodzaje i symptomy kryzysu. [opracowanie własne na podstawie: Symptome,

5 Bednarski upatruje symptomów kryzysu w sferze operacyjnej (bezpośrednio związanej z prowadzoną przez przedsiębiorstwo działalnością) i w sferze finansowej 11. W sferze finansowej głównymi sygnałami informującymi o pogarszającej się sytuacji przedsiębiorstwa są: Znaczące zmniejszenie się kwoty zysku lub powstanie straty netto szczególnie w przypadku, gdy z taką sytuacją mamy do czynienia w długim okresie; a co jest z tym także związane pogorszenie się poziomu podstawowych wskaźników rentowności, Niska wartość wskaźników płynności, która często związana jest ze wzrostem należności trudno ściągalnych, z wydłużeniem okresu spłaty należności i skróceniem okresu spłaty zobowiązań, Powtarzająca się w ocenie przyczynowej przychodów ze sprzedaży i wyniku finansowego przewaga wpływu czynników ekstensywnych nad intensywnymi, Wzrost zapotrzebowania na kredyty i pożyczki oraz pojawiające się opóźnienia w ich spłacie, Wzrost zobowiązań wobec dostawców i instytucji publiczno-prawnych, w tym przeterminowanych, Wzrost kosztów operacji finansowych, głównie z tytułu płaconych odsetek w tym także odsetek karnych, Pozyskiwanie środków na finansowanie bieżącej działalności poprzez dyskontowanie weksli i papierów wartościowych oraz wyprzedaż zapasów produktów i składników majątku po niższej cenie, Rosnące zamrożenie środków w inwestycjach nie zakończonych w terminie, Wzrost stanu produkcji nie zakończonej oraz zapasów wyrobów trudno zbywalnych, występowanie przeterminowanych zapasów materiałów i wadliwa struktura zapasów. Natomiast w sferze operacyjnej kryzys może charakteryzować się następującymi objawami: Brak strategii i misji przedsiębiorstwa, Brak przyszłościowych i realnych planów rozwoju przedsiębiorstwa, ograniczona liczba własnych patentów i zakupionych licencji możliwych do wykorzystania, Częste zmiany na stanowiskach kierowniczych w przedsiębiorstwie, brak odpowiednio wykwalifikowanej i kompetentnej kadry, Brak odpowiednio zorganizowanej i spełniającej swoje funkcje kontroli wewnętrznej, Malejący udział w ogólnej sprzedaży w rynku, Niekorzystna struktura maszyn i urządzeń według wieku oraz zaniedbania w konserwacji i remontach, niski poziom technologiczny produkcji, wysoka energochłonność i szkodliwość dla środowiska, Silna siła przetargowa związków zawodowych w przedsiębiorstwie, Utrata najważniejszych odbiorców i rzetelnych finansowo klientów oraz dostawców oferujących wysokiej jakości produkty po stosunkowo niskiej cenie Znaczne zwolnienia pracowników, ograniczenie efektywnego czasu pracy. Inni autorzy zwracają ponadto uwagę na występowanie symptomów o charakterze wewnątrzorganizacyjnym. Do najpoważniejszych i najgroźniejszych z nich można zaliczyć: 12 Objawy behawioralne Obniżenie wydajności pracy, Spadek morale pracowników, Rozluźnienie dyscypliny formalnej lub jej przerost, Pogarszające się stosunki między elementami struktury, Konflikty interpersonalne, Konflikty międzygrupowe, Wzrost znaczenia grup nieformalnych, Lekceważenie przez zarząd sygnałów płynących z niższych szczebli, Liczba tych, którzy powodują problemy przewyższa liczbę tych, którzy je rozwiązują, Dominuje tendencja do przedstawiania historii oraz wizji przyszłości firmy w liczbach, Pogarszające się stosunki public relations. Objawy organizacyjne Brak lub wydłużenie czasu podejmowania decyzji na różnych szczeblach organizacyjnych, Utrudnienia w kooperacji, utrata zaufania ze strony kontrahentów, Przerost biurokracji, Niewłaściwe ustalanie rangi ważności spraw w firmie, Rozbieżność celów właścicieli, zarządu, pracowników, 11 L. Bednarski: Analiza finansowa przedsiębiorstwa. PWE, Warszawa 1997; s A. Zelek, A. Gwarek: Symptomy kryzysu organizacji. Firma i Rynek nr 2/2000; s.53

6 Tendencje kosztotwórcze, Zaniedbanie szkoleń, Rozrost instytucji doradztwa w firmie, Zarządzanie sprowadza się do ustalania wskaźników, Pojawiają się przywódcy, którzy opierają się bardziej na strukturach niż ludziach. Symptomy kryzysu można zidentyfikować w wyniku prowadzenia stałego monitoringu sfery finansowej i operacyjnej. To właśnie na podstawie dobrze przeprowadzonej analizy ekonomicznej, która dostarcza nam niezbędnych informacji o charakterze mierzalnym można stwierdzić, czy sytuacja w firmie poprawiła się, czy pogorszyła oraz w których sferach działalności występują niedomagania. Głównym wyznacznikiem kryzysu w jego początkowej fazie jest występowanie malejącego udziału sprzedaży w rynku, który jest spowodowany w wielu przypadkach brakiem strategii marketingowej oraz nieumiejętnym przeprowadzeniem badań marketingowych (lub ich brakiem). Kolejne symptomy pojawiają się później, szczególnie te o charakterze finansowym. Zmniejszenie przychodów wpływa w sposób negatywny na kształtowanie się wpływów finansowych, co z kolei powoduje problemy związane z regulowaniem zobowiązań na czas. W związku z tym wzrasta zapotrzebowanie na gotówkę. Następuje próba pozyskania kapitału w wyniku zaciągnięcia kredytu (koszt pozyskania kredytu będzie w tym przypadku wysoki, gdyż zwiększa się ryzyko działalności tej firmy; pozyskanie kapitału w inny sposób np. poprzez emisję akcji jest mało prawdopodobne, gdyż akcje takiego przedsiębiorstwa nie znajdą najprawdopodobniej nabywcy, chyba, że ktoś będzie chciał przejąć firmę); wzrastające koszty obsługi kredytu lub brak możliwości jego pozyskania mogą przyczynić się w późniejszym stadium kryzysu do wyprzedaży zapasów po niższych cenach, następnie zaś do wyprzedaży majątku. Jeżeli proces ten nie zostanie w którymś momencie przerwany to na końcu łańcucha pojawia się problem niewypłacalności, który jest jedną z przesłanek ogłoszenia upadłości. Na podstawie powyższego rozumowania można zauważyć, że wystąpienie jednego symptomu implikuje pojawienie się następnych. Główne sygnały informujące kadrę zarządzającą o pogarszającej się sytuacji przedsiębiorstwa pochodzą ze sfery finansowej. Łatwo jest je bowiem wychwycić, gdyż mają one charakter mierzalny. Ważnym hamulcem dla podjęcia działań restrukturyzacyjnych, po pojawieniu się pierwszych symptomów, jest często obawa zarządu przed utratą własnych posad. Jednak nadmierne przedłużanie takiego stanu rzeczy może prowadzić tylko do pogorszenia sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i w konsekwencji do upadłości. O ile objawy kryzysu w sferze finansowej jest stosunkowo łatwo wychwycić (trochę trudniej w operacyjnej), gdyż mają one charakter mierzalny, o tyle trudniejsze do zidentyfikowania są symptomy o charakterze organizacyjnym lub behawioralnym, szczególnie w początkowej fazie kryzysu. Jednym z sygnałów informujących o pojawieniu się kryzysu w przedsiębiorstwie są pogarszające się stosunki między osobami zarządzającymi lub właścicielami przedsiębiorstwa. Sytuacja taka kończy się w wielu przypadkach zmianą składu zarządu lub osób odpowiedzialnych za wyniki finansowe. Problemy wśród kadry zarządzającej odbijają się negatywnie na morale pracowników niższych szczebli. Tworzą się różnego rodzaju grupy interesów, które próbują osiągnąć swój własny cel, kosztem innych grup lub osób. Prowadzi to do powstawania konfliktów międzygrupowych. W skrajnym przypadku, gdy przedsiębiorstwo ma trudności z płynnością i nie wypłaca wynagrodzeń pracownikom na czas, sytuacja taka może przerodzić się w konflikt między pracownikami a osobami zarządzającymi, który często kończy się strajkiem załogi. Strajk jest czymś najgorszym co może spotkać przedsiębiorstwo, w tym trudnym okresie działalności, gdyż pogarsza jeszcze bardziej i tak złą dla niego sytuację. Przedsiębiorstwa w momencie wkraczania w fazę kryzysu są z reguły przeadministrowane, tzn. charakteryzują się wysokim stopniem biurokratyzacji, działają w sposób rutynowy według z góry ustalonych reguł postępowania. Ponadto wydłuża się droga przepływu informacji od szczebli wyższych do niższych i odwrotnie. Utrudnione jest wtedy bezpośrednie i szybkie reagowanie na sygnały płynące z rynku; w wyniku czego pojawiające się okazje zostają zaprzepaszczone, a negatywne sygnały odebrane z opóźnieniem. W przypadku symptomów wewnątrzorganizacyjnych należałoby zaznaczyć, że są one trudne do zidentyfikowania. W ich ocenie można kierować się jedynie doświadczeniem. Przeważnie są one zauważalne dopiero po wystąpieniu sygnałów o charakterze finansowym i operacyjnym. 3. PRZYCZYNY UPADŁOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW W KRAJACH ROZWINIĘTYCH Przedsiębiorstwa rywalizują między sobą w stale zmieniającym się otoczeniu. Ich stan uzależniony jest zarówno od czynników kształtowanych przez otoczenie, jak i od czynników wewnętrznych, m.in. od umiejętności osób zarządzających, poziomu zadłużenia, technologii produkcji itp. W krajach rozwiniętych wiele firm w chwili ogłoszenia bankructwa jest zyskownych. W Wielkiej Brytanii średnio 75-80% upadających przedsiębiorstw było zyskownych w momencie ogłoszenia bankructwa, we

7 Francji zaś 60% 13. Taka sytuacja jest spowodowana błędną polityką przedsiębiorstwa w zakresie płynności. O ile w krótkim okresie czasu mogą funkcjonować zarówno przedsiębiorstwa generujące zyski, jak i te, które wykazują straty, to w długim okresie mogą przetrwać tylko firmy wypracowujące zyski. Firmy te powinny jednak w każdym momencie prowadzenia działalności, pamiętać o zachowaniu płynności. W Polsce, jak do tej pory nie zostały przeprowadzone badania nad przyczynami upadłości przedsiębiorstw, pomijając pojedyncze próby ukazania tej problematyki w stosunku do likwidowanych przedsiębiorstw państwowych. Zagadnienia dotyczące upadłości i likwidacji oraz przekształcenia przedsiębiorstw państwowych mają coraz mniejsze znaczenie. Związane jest to z malejącym udziałem sektora państwowego w gospodarce. Rywalizacja rynkowa jest coraz bardziej zbliżona do tej, która występuje w państwach rozwiniętych. Wzrost konkurencji sprawia, iż firmy walczą ze sobą o pozyskanie nowych klientów oraz utrzymanie dotychczasowych, oferując im coraz lepsze produkty po niższych cenach. Jest to możliwe tylko wówczas, gdy będą one wprowadzać nowe technologie, które przyczynią się m.in. do obniżenia kosztów produkcji, wzrostu jakości produktów. Znaczącą rolę w procesie rywalizacji odgrywa także dział marketingu. Jest on odpowiedzialny m.in. za kreowanie wizerunku firmy i sprzedaż produktów. Przedsiębiorstwa, które nie nadążają za konkurencją są w dłuższym okresie czasu skazane na upadek. Upadłość w gospodarkach rozwiniętych jest w związku z tym, czymś nieuniknionym; można by powiedzieć, że jest jedną z wielu cech tej gospodarki. Poniżej zostaną przedstawione badania dotyczące przyczyn upadłości, w takich krajach jak Niemcy, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Kanada oraz na kontynencie australijskim. Dwa pierwsze kraje należą do najlepiej rozwiniętych krajów europejskich, ponadto Niemcy są naszymi sąsiadami. Wydaje się, że wiele problemów, w tym także czynniki przyczyniające się do upadłości firm niemieckich mogą mieć podobny charakter do tych, które występują, bądź wystąpią w Polsce. Pozostałe kraje wyróżniają się zaś daleko posuniętą liberalizacją gospodarki. Zostaną także ukazane typowe przyczyny kryzysu (należy pamiętać, że kryzys poprzedza upadłość; z tego wynika, iż przyczyny kryzysu są także przyczynami upadłości przedsiębiorstw) przedsiębiorstw polskich z uwzględnieniem okresu początku lat dziewięćdziesiątych oraz połowy lat dziewięćdziesiątych. W publikacji ITSA, zawierającej raport z badania upadłości przedsiębiorstw na kontynencie australijskim w latach zostały przedstawione przyczyny bankructw. Informacje te pokazują poniższe tabele: Tabela 1: Przyczyny bankructw przedsiębiorstw na kontynencie australijskim w latach [opracowanie własne na podstawie s.17] L.p. Przyczyny Wartości liczbowe % 1 Spekulacja oraz gra na giełdzie Sezonowość Zaniedbania w prowadzeniu wymaganej księgowości Wzrost należności nieściągalnych Nadmierne zadłużenie Wysokie stopy procentowe Brak kapitału Brak umiejętności zarządzania Kondycja ekonomiczna przedsiębiorstwa Inne przyczyny Przyczyny osobiste w tym zdrowotne (-) (-) 12 SUMA Por. Upadają z braku gotówki. Rzeczpospolita z ; str. 11

8 Tabela 2: Przyczyny bankructw przedsiębiorstw na kontynencie australijskim w latach [opracowanie własne na podstawie s.17] L.p. Przyczyny Wartości liczbowe % 1 Spekulacja oraz gra na giełdzie Zaniedbania w prowadzeniu wymaganej księgowości Wzrost należności nieściągalnych Sezonowość Nadmierne zadłużenie Inne przyczyny Wysokie stopy procentowe Przyczyny osobiste w tym zdrowotne Brak kapitału Kondycja ekonomiczna przedsiębiorstwa Brak umiejętności zarządzania SUMA Spekulacja oraz gra na giełdzie 2% Brak umiejętności zarządzania 20% Kondycja ekonomiczna przedsiębiorstwa 17% Brak kapitału 16% Zaniedbanie prowadzenia wymaganej księgowości 3% Przyczyny osobiste w tym zdrowotne 10% Wzrost należności nieściągalnych 4% Sezonowość 5% Nadmierne zadłużenie 6% Wysokie stopy procentowe 9% Inne przyczyny 8% Rysunek 4. Przyczyny upadłości przedsiębiorstw na kontynencie australijskim w okresie [opracowanie własne na podstawie s.17] Na podstawie powyższych informacji można stwierdzić, iż głównymi przyczynami upadłości przedsiębiorstw na kontynencie australijskim są brak umiejętności zarządzania, słaba kondycja ekonomiczna przedsiębiorstwa oraz brak kapitału. Duży wpływ mają ponadto takie czynniki jak nadmierne zadłużenie, wysokie oprocentowanie kredytów oraz co jest bardzo zaskakujące przyczyny osobiste. Kolejnym zagadnieniem, na które zwrócono uwagę podczas tych badań jest powiązanie wieku upadłych przedsiębiorstw z przyczynami ich bankructw. Czy w zależności od wieku bankrutów struktura przyczyn ich upadłości się zmieniała? Odpowiedź na to pytanie przedstawia tabela 3. Poniższe wnioski będą sformułowane na podstawie danych procentowych, czyli danych o charakterze relatywnym. Należy zauważyć jednak, że pierwszy przedział jest bardzo szeroki i obejmuje przedsiębiorstwa w wieku do 25 lat. Wydaje się, iż największe zróżnicowanie przyczyn upadłości przedsiębiorstw wystąpiłoby właśnie w tym przedziale, który niestety został ujęty całościowo. Przedział ten powinien zostać podzielony na więcej mniejszych grup wiekowych. Szczególne różnice można by zaobserwować najprawdopodobniej między przedsiębiorstwami młodymi tzn. w wieku ok. 2-3

9 Tabela 3: Wiek a przyczyny upadłości przedsiębiorstw na kontynencie australijskim [opracowanie własne na podstawie: s.32-34] l.p. WIEK < >54 Przyczyny bankructwa wartości udział wartości udział wartości udział wartości udział wartości udział SUMA liczbowe procentowy liczbowe procentowy liczbowe procentowy liczbowe procentowy liczbowe procentowy Wysokie stopy procentowe 62 23, , , , , Przyczyny osobiste 28 10, , , , , Kondycja ekonomiczna przedsiębiorstwa 32 11, , , , , Brak umiejętności zarządzania 58 21, , , , , Brak kapitału 36 13, , , , , Nadmierne zadłużenie 6 2, , , , , Wzrost należności nieściągalnych 4 1, , , , , Sezonowość 10 3, , , , , Zaniedbania w prowadzeniu wymaganej księgowości 10 3, , , , , Spekulacja oraz gra na giełdzie 10 3, , , , , Inne przyczyny 12 4, , , , , SUMA , , , , ,

10 lat a przedsiębiorstwami w wieku ok. 10 lat. Dalej związki te między badanymi cechami zacierają się i w tym przypadku są bardzo słabe. Można zauważyć pewne relacje między wiekiem bankrutów a przyczyną, jaką są wysokie stopy procentowe. Wraz z wiekiem coraz mniej bankrutów uznawało wysokie stopy procentowe jako przyczynę ich upadłości. Być może przedsiębiorstwa, które dłużej funkcjonowały na rynku miały tak wyrobioną markę, dzięki której mogły łatwiej pozyskać środki pieniężne i po niższym koszcie niż przedsiębiorstwa młodsze. Sytuację tą potwierdza, wzrastający wraz z wiekiem udział przyczyny, jaką jest nadmierne zadłużenie. Ponadto im dłużej przedsiębiorstwo istniało, tym częściej podawało złą kondycję ekonomiczną jako przyczynę bankructwa. Pozostałe czynniki nie były w większym stopniu powiązane z wiekiem bankruta. Podobnego typu badania zostały zrealizowane w Kanadzie, w roku Dotyczyły one 1085 upadłych przedsiębiorstw. Przeprowadzono je we współpracy z syndykami masy upadłościowej, którzy odpowiadali szczegółowo na pytania zawarte w ankiecie. Na ich podstawie stwierdzono, iż główną przyczyną upadłości przedsiębiorstw jest brak know-how, oraz brak doświadczenia i umiejętności menedżerów, przy czym nie chodziło tutaj o stosowanie skomplikowanych technik lecz o podstawowe umiejętności w zakresie zarządzania. W szczególności przejawiało się to brakiem wiedzy, wizji oraz nieodpowiednim wykorzystaniem doradców zewnętrznych. Drugim pod względem ważności obszarem działalności przedsiębiorstwa, w którym błędy szczególnie przyczyniły się do bankructwa były finanse. Siedem na dziesięć firm upadło z powodu złego planowania finansowego. Trzy główne problemy dotyczyły: niezrównoważonej struktury kapitału, złego zarządzania kapitałem pracującym oraz brakiem kapitału. Ponadto wiele błędów prowadzących do upadku przedsiębiorstwa można było zauważyć w sferze marketingu. W większości przypadków dotyczyły one błędnej polityki w zakresie kształtowania cen. Oprócz wyżej wymienionych przyczyn o charakterze wewnętrznym, można wyróżnić także te, które leżą poza kontrolą przedsiębiorstwa, czyli czynniki zewnętrzne. Trzy główne z nich to: recesja, wzrost konkurencji i związana z tym utrata rynków zbytu. Młode firmy tzn. te które powstały w latach dziewięćdziesiątych były bardziej narażone na działanie czynników wewnętrznych niż zewnętrznych. W starszych było dokładnie odwrotnie. W firmach, które przetrwały najgorszy okres kilku pierwszych lat działalności czynniki wewnętrzne zaczęły odgrywać mniejszą rolę, gdyż kierownictwo nabierało doświadczenia, przedsiębiorstwo zdobywało większą renomę, mogło łatwiej pozyskać kapitał itd., wówczas to coraz większy wpływ zaczęto przypisywać czynnikom zewnętrznym. Interesujących informacji dostarczyły także badania zrealizowane w Stanach Zjednoczonych przez ABI (American Bankruptcy Institute). Na podstawie przeprowadzonej ankiety okazało się, iż respondenci do głównych przyczyn upadłości przedsiębiorstw amerykańskich zaliczyli 15 : 1. błędy w zarządzaniu przedsiębiorstwem 89% 2. siły rynkowe (wzrost konkurencji) 68% Pozostałe przyczyny, które w mniejszym stopniu miały wpływ na upadek firmy to 3. sprawy sądowe (48%) 4. problemy operacyjne (33%) Zbadano także, jak stopień zurbanizowania wpływa na przyczyny bankructwa. Ogólnie rzecz biorąc nie stwierdzono większej korelacji. Jednak relatywnie, przyczyny typu siły rynkowe, sprawy sądowe i problemy operacyjne były mimo wszystko częściej wymieniane jako przyczyny upadku w 10 największych miastach. Niedokapitalizowanie i błędy w zarządzaniu były zaś relatywnie częściej przyczyną upadłości przedsiębiorstw w obszarach zróżnicowanych (czyli łącznie występujących obszarach miejskich i wiejskich). A błędy w zarządzaniu, spory sądowe i polityka państwa oraz regulacje rządowe były określane relatywnie z mniejszym prawdopodobieństwem jako przyczyny bankructw w obszarze wiejskim. W Stanach Zjednoczonych zostały także przeprowadzone badania nad przyczynami bankructwa małych firm. 16 Badania te miały charakter ankietowy i dotyczyły upadłych w 1998 roku przedsiębiorstw na terenach południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych. Okazało się, iż dwoma głównymi przyczynami bankructwa były: niedostateczne umiejętności zarządzania oraz słaba wiedza dotycząca działalności firmy brak kapitału. Ponadto zapytano respondentów po jakim czasie ich zdaniem zainwestowane środki pieniężne powinny się zwrócić. Większość z nich oczekiwało, że nastąpi to po jednym roku, gdy przeciętny okres zwrotu wynosi 2-3 lata. Jest to dowodem na to, że wielu przedsiębiorcom brakowało planów finansowych, a jeżeli zostały one zrobione to były błędne. Kolejnym problemem, na który napotkały upadłe firmy była zła lokalizacja. Przedsiębiorcy wybierając lokalizację własnej firmy nie brali pod uwagę możliwości osiągnięcia zysków w Por. Report on the state of American Bankruptcy System; s.3 16 Por. D.B.Bradley III: Lack of financial and location planning causes small business bankruptcy,

11 przyszłości, kierowali się raczej niskimi kosztami dzierżawy oraz wybierali najbliżej położone puste budynki. W wielu przypadkach ich zdolność kredytowa była bardzo niska, co wiązało się z trudnościami w pozyskaniu kapitału. Ponadto jedna trzecia respondentów nie korzystała z pomocy doradców przy otwieraniu własnego biznesu, co dla takiego kraju jak Stany Zjednoczone jest zjawiskiem zaskakującym. Powyższe analizy dotyczyły państw położonych poza Europą. Podobnego rodzaju badania zostały zrealizowane także w Europie. Na podstawie ankiety przeprowadzonej w Wielkiej Brytanii w roku 1997 przez Business Planning and Research International na zlecenie Price Waterhouse przedstawione zostały główne przyczyny upadłości przedsiębiorstw. Wyniki badań przedstawiają się następująco 17 : utrata rynku (29%) złe zarządzanie (24%) finanse (18%) inne (13%) należności nieściągalne (10%) efekt rykoszetu (6%) Jak wynika z powyższych badań w Wielkiej Brytanii mniejsze znaczenie przypisuje się złemu zarządzaniu, natomiast największe znaczenie ma utrata rynku, trochę inaczej niż w wyżej opisanych przeze mnie krajach. Kolejnym krajem europejskim, w którym zostały przeprowadzone tego rodzaju badania są Niemcy. Badania przeprowadzone na terenie Niemiec przez Deutsche Ausgleichbank wskazują na 7 głównych przyczyn upadłości, które przedstawione zostaną poniżej 18 : 1. Brak środków finansowych (68,6%) Przyczyną braku środków finansowych są typowe błędy w finansowaniu: Za mały kapitał własny Brak rokowań lub opóźnione rokowania z własnym bankiem dotyczące odłożenia spłat rat kredytów lub częściowego umorzenia Wykorzystywanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bieżącym do finansowania inwestycji (tego rodzaju rachunki powinny być wykorzystywane tylko w przypadku regulacji bieżących zobowiązań) Wysokie zadłużenie u dostawców Nie złożenie wniosku o publiczną pomoc w finansowaniu Brak planów dotyczących zapotrzebowania na kapitał 2. Niedostateczny przepływ informacji (61%) Przedsiębiorcy za mało wiedzą na temat rynku, np. przeszacowują zapotrzebowanie na swoje produkty, niedoceniając konkurencji, 3. Brak kwalifikacji (48%) 4. Braki w planowaniu (30,1%) W wielu przypadkach brakuje jakichkolwiek planów, jeżeli zaś występują to nie są one realizowane 5. Problemy rodzinne (29,9%) 6. Przeszacowanie podstawowych wskaźników (20,9%) Często zarządzający przeszacowują przychody w projektach inwestycyjnych. Później okazuje się, że są one za małe w stosunku do zaangażowanych środków pieniężnych. 7. Pozostałe przyczyny (15,4%) Jako pozostałe przyczyny respondenci wymieniali głównie: zmiany w zachowaniu klientów, utratę wartości droższych maszyn na skutek postępu w technice, ograniczenie siły przetargowej przedsiębiorcy rozumianego jako klienta w grupie docelowej - klienci, finansowe lub techniczno-komunikacyjne skutki zmian planów komunalnych. 17 pod red. L. Pawłowicza: Ekonomika przedsiębiorstw. ODDK, Gdańsk2001; s Die sieben häufigsten Pleite-Ursachen,

12 Przyczyny upadłości przedsiębiorstw niemieckich w [%] Brak środków finansowych Niedostateczna informacja Brak kwalifikacji Braki w planowaniu Problemy rodzinne Przeszacowanie podstawowych wskaźników Rysunek 5: Przyczyny upadłości przedsiębiorstw niemieckich. [opracowanie własne na podstawie: Die sieben häufigsten Pleite-Ursachen, Pozostałe przyczyny Przyczyny upadłości przedsiębiorstw niemieckich są bardzo podobne do tych, które wystąpiły w Wielkiej Brytanii, Australii, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych tzn. brak kapitału, brak kwalifikacji kadry zarządzającej oraz problemy rodzinne. Dodatkowym czynnikiem, który nie był wymieniany we wcześniejszych badaniach jest niedostateczna informacja na temat rynku. Większość wyżej wymienionych przyczyn ma charakter wewnętrzny, co potwierdza, że mimo wszystko sytuacja ekonomiczna firmy zależy od osób nią zarządzających. 4. PRZYCZYNY KRYZYSU PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Dostosowania polskiej gospodarki okresu transformacji do warunków i standardów panujących w gospodarkach krajów rozwiniętych wpłynęły na specyfikę funkcjonowania polskich przedsiębiorstw. Wywarły także znaczący wpływ na przyczyny zagrożenia ich bytu. Okres początku lat dziewięćdziesiątych znacznie różnił się od okresu połowy i końca lat dziewięćdziesiątych. Dlatego przyczyny kryzysu przedsiębiorstw mają inny charakter w tych przedziałach czasowych. W warunkach polskich zdaniem Pawłowicza na początku lat dziewięćdziesiątych dominowały nieklasyczne przyczyny kryzysu (należy pamiętać, że przyczyny kryzysu są także przyczynami upadku), tzn. specyficzne dla naszej gospodarki. Zaliczyć można do nich m.in. 19 : o załamanie dotychczasowych rynków zbytu, co spowodowało zahamowanie wymiany handlowej o pojawienie się na rynku konkurencyjnych produktów zagranicznych o wprowadzenie szokowego programu stabilizacyjnego mającego na celu stłumienie hiperinflacji, o dzięki utrzymywaniu dodatniej realnej stopy procentowej przeszacowanie możliwości adaptacji przedsiębiorstw państwowych do nowych warunków ekonomicznych Wszystkie powyższe przyczyny są bezpośrednio związane z początkiem okresu transformacji polskiej gospodarki, tzn. z załamaniem rynków zbytu na wschodzie, pojawieniem się tanich, często o niezbyt wysokiej jakości produktów zagranicznych oraz polityką utrzymywania wysokiej realnej stopy procentowej, której celem była m.in. stabilizacja złotówki. Pogłębiały się trudności płatnicze wśród przedsiębiorstw, wynikłe m.in. na skutek wzrostu oprocentowania kredytów w krótkim okresie czasu. Te jednostki, które zaciągnęły kredyty w tym okresie czasu nie były w stanie ich spłacić ponieważ stopa inflacji, a poprzez to i stopy oprocentowania kredytów rosły z dnia na dzień. Banki natomiast nie otrzymując gotówki z tytułu spłaty kredytów popadały także w trudności, tak więc zła sytuacja przedsiębiorstw powodowała zagrożenie dla banków. Zdaniem tego samego autora do klasycznych przyczyn kryzysu przedsiębiorstw polskich w połowie lat dziewięćdziesiątych należały: 19 op.cit. pod red. L. Pawłowicza; s

13 niedostateczna jakość zarządzania centralizacja władzy brak silnego centrum decyzyjnego słabe kwalifikacje managmentu średniego szczebla niedostateczna kontrola realizacji decyzji nieprawidłowe struktury organizacyjne struktura organizacyjna nakierowana na produkt lub technologię, a nie na klienta pokrywające się zakresy kompetencji i odpowiedzialności niewłaściwa rozpiętość kierowania nieracjonalna organizacja procesów produkcyjnych w czasie i przestrzeni zaniedbany marketing brak strategii marketingowej niedopasowanie strategii marketingowej do strategii biznesowej firmy brak wiedzy o pozycji produktu na rynku brak rozeznania działań konkurencji zaniedbane zarządzanie finansowe brak wiarygodnej informacji finansowej nieprawidłowa kalkulacja produktów brak planowania przepływów finansowych Wymienione powyżej czynniki mają charakter wewnętrzny. Wynikają one głównie z braku umiejętności i podstawowej wiedzy z zakresu zarządzania. Ponadto można zaobserwować pozostałości po dawnym systemie kierowania przedsiębiorstwem. Przykładem mogą być tutaj takie czynniki, jak: centralizacja władzy, nastawienie na technologię, a nie na produkt, pokrywające się zakresy kompetencji oraz brak (lub nieumiejętność) działań w zakresie marketingu. Obecnie wydaje się, iż przyczyny upadłości przedsiębiorstw w krajach rozwiniętych odgrywają znaczącą rolę także w przypadku polskich firm. Można przypuszczać, że do głównych przyczyn bankructwa polskich przedsiębiorstw należy zaliczyć zarówno brak kapitału, jak również brak wiedzy i umiejętności wśród kadry zarządzającej. Ponadto w wielu przypadkach można stwierdzić, że polscy przedsiębiorcy nie przeprowadzają jakichkolwiek badań rynku oraz planów finansowych. Także pojęcie strategii oraz wizji przedsiębiorstwa jest dla nich często obce. Wśród czynników zewnętrznych decydujące znaczenie mają w naszych warunkach wysokie stopy procentowe oraz wzrost konkurencji, który w znacznym stopniu jest spowodowany wprowadzeniem na nasz rynek produktów zagranicznych. Polska gospodarka jest bardziej uzależniona od rozwoju innych krajów niż gospodarki krajów rozwiniętych. Występują ponadto specyficzne dla naszego regionu przyczyny. Okazało się np., że aż jedna trzecia firm, które zbankrutowały w naszej części Europy skończyła marnie z powodu łapówkarstwa 20. Doradcy Deloitte & Touche twierdzą, że przedsiębiorstwa tracą 2-5 procent obrotów z powodu nadużyć i korupcji. Do tej pory możliwości nadużyć w zakresie upadłości dawało nasze prawo w zakresie regulacji spółki z o.o.. Wielu sprytnych, choć nieuczciwych przedsiębiorców z korzyścią dla siebie lecz kosztem innych uczciwych osób wykorzystywało istniejącą lukę w prawie. To właśnie w okresie transformacji oprócz przedsiębiorstw państwowych spółki z o.o. najczęściej upadały. Dlaczego tak właśnie się działo? Po pierwsze udziałowcy spółki z o.o. odpowiadali za zobowiązania tylko do wartości wniesionych wkładów (co jest zgodne z regulacjami innych państw rozwiniętych w tym zakresie i nie budzi wątpliwości), po drugie zaś minimalna wartość majątku niezbędna do założenia tej właśnie spółki wynosiła tylko 4000 PLN 21. Wartość tychże 4000 PLN często stanowiła tylko zabezpieczenie dla kontrahentów spółki z tytułu zobowiązań. W związku z tym ta forma organizacyjno-prawna mogła stać się łatwym sposobem na wyłudzenie pieniędzy od kontrahentów, a następnie na wyprowadzenie tych środków z przedsiębiorstwa. Majątek spółki pozostawał tak niski, że niejednokrotnie nie wystarczał na pokrycie kosztów postępowania, nie mówiąc już o jakimkolwiek zaspokojeniu roszczeń wierzycieli. Od 1 stycznia 2001 roku obowiązuje nowa regulacja tzw. Kodeks spółek handlowych, która zwiększa minimalną wartość kapitału niezbędną do założenia spółki z o.o. do wartości PLN 22. Powinien być to krok w kierunku lepszego zagwarantowania bezpieczeństwa obrotu dla przedsiębiorców, którzy będą kontrahentami spółki z o.o.. 20 MSW i A na łapówki, Gazeta Wyborcza z 1 grudnia 2000r. 21 komentarz M. Allerhand: Kodeks handlowy. Park, Bielsko -Biała 1998; s A. Wiśniewski: Kodeks spółek handlowych. Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 2001; s. 168

14 5. ZAKOŃCZENIE Bankructwa można rozpatrywać w skali mikro-, makroekonomicznej lub międzynarodowej. Zawsze wywołują one jednak skutki ekonomiczne i społeczne. Dopóki jednak w miejsce upadłych przedsiębiorstw powstają nowe, poziom gospodarczy kraju nie musi się pogorszyć, a nawet może to świadczyć o jego rozwoju. Z taką sytuacją mamy do czynienia wówczas, gdy przyczyny bankructw przedsiębiorstw spowodowane są wzrostem konkurencyjności w danej branży, postępem technologicznym, czy też rozwojem nowych sektorów. Inaczej jest w przypadku, gdy w miejsce upadłych firm nie powstają nowe. Wówczas wzrostowi bankructw przedsiębiorstw odpowiada mniejszy PKB, większy poziom bezrobocia oraz obniżenie zamożności społeczeństwa. W przypadku przedsiębiorstw prowadzących działalność w krajach rozwiniętych dominują przyczyny zawarte w tabeli 4. Zostały one uporządkowane w odpowiedniej kolejności, tzn. od mających największy wpływ na upadek przedsiębiorstwa do tych, które były wymieniane najrzadziej. Tabela 4: Przyczyny upadłości przedsiębiorstw w krajach rozwiniętych [opracowanie własne] WEWNĘTRZNE 1. Brak kapitału 2. Brak kwalifikacji i umiejętności zarządzania u kadry menedżerskiej 3. Utrata rynku 4. Zła kondycja ekonomiczna firmy 5. Brak płynności 6. Nadmierne zadłużenie 7. Brak planów finansowych 8. Brak badań rynku 9. Złe zarządzanie kapitałem pracującym 10. Wzrost należności nieściągalnych 11. Zaniedbania w prowadzeniu wymaganej księgowości 12. Spekulacja 13. Zła lokalizacja przedsiębiorstwa ZEWNĘTRZNE 1. Wysokie stopy procentowe 2. Wzrost konkurencji 3. Problemy rodzinne 4. Recesja 5. Upadłość innych przedsiębiorstw 6. Sezonowość sprzedaży 7. Pogłoski o krytycznej sytuacji firmy 8. Sprawy sądowe Upadłość przedsiębiorstw w państwach rozwiniętych jest uzależniona w głównej mierze od czynników wewnętrznych. To ludzie decydują w szczególności o standingu przedsiębiorstwa, a ich błędy lub zaniedbania są niejednokrotnie przyczyną plajty. Bardzo często, jako główna przyczyna wymieniany był brak lub niewystarczająca ilość kapitału, na drugim miejscu brak kwalifikacji i umiejętności wśród kadry zarządzającej. Ponadto przedsiębiorstwa często popadają w tarapaty z powodu braku płynności. Wśród czynników zewnętrznych najważniejsze znaczenie mają problemy rodzinne oraz wysokie stopy procentowe i wzrost konkurencji. Należy zaznaczyć, że przy prawidłowym zarządzaniu przedsiębiorstwem wpływ czynników zewnętrznych może zostać przynajmniej w pewnym stopniu zneutralizowany. Wiele czynników mogło być konsekwencją występowania innych np. wzrost należności nieściągalnych może być główną przyczyną braku płynności itd. Zarówno w małych, jak i w dużych firmach na pierwszych pozycjach wymieniano brak kapitału oraz brak umiejętności zarządzania. Pozostałe przyczyny były już bardziej zróżnicowane. Badania przeprowadzone w Australii nie wskazywały na występowanie znacznych różnic w zakresie przyczyn bankructwa, w zależności od wieku przedsiębiorstwa. W przypadku polskich przedsiębiorstw przyczyny zagrożenia ich funkcjonowania, szczególnie te występujące na początku lat dziewięćdziesiątych znacznie odbiegały, od tych, które występowały w gospodarkach rozwiniętych. Obecnie wydaje się, iż są one do siebie zbliżone, tzn. możemy do nich zaliczyć: brak kapitału, brak wiedzy i umiejętności zarządzania przedsiębiorstwem, wysokie stopy procentowe. Nadal występują jednak specyficzne dla naszego regionu przyczyny, takie jak wysoki stopień korupcji, niska wydajność pracy, nastawienie na technologię, a nie na produkt. BIBLIOGRAFIA [1] komentarz M. Allerhand: Kodeks handlowy. Park, Bielsko -Biała [2] komentarz M. Allerhand, opracowanie B. Kurzępa, Prawo upadłościowe. Studio Stu Bielsko-Biała [3] A. Błaszczyński: Słownik pojęć ekonomicznych. Towarzystwo Handlowe Atlant, Kraków [4] L.Bednarski: Symptomy i ocena zagrożeń sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Pieniądze i Więź, Sopot 1999.

15 [5] L. Bednarski: Analiza finansowa przedsiębiorstwa. PWE, Warszawa [6] J.W. Gościński: Cykl życia organizacji. PWN, Warszawa [7] K.Michaluk: Identyfikacja sygnałów zagrożenia bankructwem. Materiały konferencyjne. IV Zachodniopomorskie Forum Finanse 99. [8] pod. red. L.Pawłowicza: Ekonomika przedsiębiorstw. ODDK, Gdańsk [9] E. Urbanowska-Sojkin: Zarządzanie przedsiębiorstwem. AE, Poznań [10] B. Wawrzyniak: Odnawianie przedsiębiorstwa na spotkanie XXI wieku. Poltext, Warszawa [11] A. Wiśniewski: Kodeks spółek handlowych. Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 2001 [12] A. Zelek, A. Gwarek: Symptomy kryzysu organizacji. Firma i Rynek nr 2/2000 [13] K. Zimniewicz: Nauka o organizacji i zarządzaniu. PWN, Warszawa-Poznań [14] Ustawa z o Krajowym Rejestrze Sądowym, Dz.U [15] Prawo upadłościowe z , Dz.U [16] MSW i A na łapówki, Gazeta Wyborcza z [17] Upadają z braku gotówki ; Rzeczpospolita z ADRESY INTERNETOWE [1] Symptome wie äßern sich Unternehmenkrise? [2] Symptome, [3] Publications ITSA Insolvency and Trustee Service Australia [4] Business bankruptcy in Canada, [5] Report on the state of American Bankruptcy System, [6] D.B.Bradley III: Lack of financial and location planning causes small business [7] Die sieben häufigsten Pleite-Ursachen,

16

Początkiem kryzysu najczęściej jest konkretne wydarzenie w organizacji, czyli czynnikiem bezpośrednio wywołującym sytuację kryzysową.

Początkiem kryzysu najczęściej jest konkretne wydarzenie w organizacji, czyli czynnikiem bezpośrednio wywołującym sytuację kryzysową. Piotr Miller Początkiem kryzysu najczęściej jest konkretne wydarzenie w organizacji, czyli czynnikiem bezpośrednio wywołującym sytuację kryzysową. W przypadku przedsiębiorstwa sytuacja kryzysowa może być

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW Marek 2011 Agenda - Zarządzanie kapitałem obrotowym Znaczenie kapitału obrotowego dla firmy Cykl gotówkowy Kapitał obrotowy brutto i netto.

Bardziej szczegółowo

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych.

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Rozwinięciem wstępnej analizy sprawozdań finansowych jest analiza wskaźnikowa. Jest ona odpowiednim narzędziem analizy finansowej przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

TEMAT: ANALIZA FINANSOWA PRZEDSIĘBIORSTW Z PUNKTU WIDZENIA ZARZĄDZAJĄCEGO PRZEDSIĘBIORSTWEM.

TEMAT: ANALIZA FINANSOWA PRZEDSIĘBIORSTW Z PUNKTU WIDZENIA ZARZĄDZAJĄCEGO PRZEDSIĘBIORSTWEM. A. Mikołajczyk K. Młynarczyk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu TEMAT: ANALIZA FINANSOWA PRZEDSIĘBIORSTW Z PUNKTU WIDZENIA ZARZĄDZAJĄCEGO PRZEDSIĘBIORSTWEM. Słowa kluczowe: rentowność, zadłużenie, sprawność,

Bardziej szczegółowo

K. Ladra, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krótkoterminowe decyzje w zakresie finansów przedsiębiorstw z branży 10-Manufacture of food products

K. Ladra, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krótkoterminowe decyzje w zakresie finansów przedsiębiorstw z branży 10-Manufacture of food products K. Ladra, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krótkoterminowe decyzje w zakresie finansów przedsiębiorstw z branży 10-Manufacture of food products Słowa kluczowe: finanse krótkoterminowe, finanse przedsiębiorstw,

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Temat: System finansowy firmy

Temat: System finansowy firmy Temat: System finansowy firmy I. Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa Przedsiębiorstwo powinno dysponować kapitałem umożliwiającym prowadzenie działalności gospodarczej. W początkowej fazie działalności

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy.

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy. ANALIZA WSKAŹNIKOWA Prosta, szybka metoda oceny firmy. WSKAŹNIKI: Wskaźniki płynności Wskaźniki zadłużenia Wskaźniki operacyjności Wskaźniki rentowności Wskaźniki rynkowe Wskaźniki płynności: pokazują

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA INTERIM MANAGEMENT 2009 RESTRUKTURYZACJA PRZY UTRACIE PŁYNNOŚCI. Ewa Rytka - Interim Manager. Warszawa, 24 listopada 2009 r.

KONFERENCJA INTERIM MANAGEMENT 2009 RESTRUKTURYZACJA PRZY UTRACIE PŁYNNOŚCI. Ewa Rytka - Interim Manager. Warszawa, 24 listopada 2009 r. KONFERENCJA INTERIM MANAGEMENT 2009 RESTRUKTURYZACJA PRZY UTRACIE PŁYNNOŚCI Ewa Rytka - Interim Manager Warszawa, 24 listopada 2009 r. Najlepszy moment na restrukturyzację - czas prosperity Są fundusze

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo

Temat pracy: Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstwa z branży produkcja urządzeń elektrycznych

Temat pracy: Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstwa z branży produkcja urządzeń elektrycznych Agata Kozłowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Temat pracy: Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstwa z branży produkcja urządzeń elektrycznych Przedmiotem poniższej

Bardziej szczegółowo

Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP. Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA

Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP. Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA Wrocław, 22.09.2010 CZYNNIKI MAKROEKONOMICZNE Tekst [24 pkt.] [RGB 0; 0;

Bardziej szczegółowo

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0 1. WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI WSKAŹNIK BIEŻĄCEJ PŁYNNOŚCI Pozostałe wskaźniki 2,0 Wskaźnik służy do oceny zdolności przedsiębiorstwa do regulowania krótkoterminowych zobowiązań. Do tego

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail 1 z 10 Nazwa i adres Wnioskodawcy (wraz z kodem pocztowym) REGON Telefon Strona internetowa NIP Fax E-mail Rok założenia Forma prawna działalności Wielkość firmy (zaznaczyć) mikroprzedsiębiorstwo Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Z deszczu pod rynnę nie zawsze studium przypadku Autor: Marcin Nikiel Sagan Consulting

Z deszczu pod rynnę nie zawsze studium przypadku Autor: Marcin Nikiel Sagan Consulting II OGÓLNOPOLSKI KONGRES BROKERÓW 15.10.2013 CHORZÓW HOTEL ARSENAL PALACE Z deszczu pod rynnę nie zawsze studium przypadku Autor: Marcin Nikiel Sagan Consulting Case Study: Opis sytuacji. Kluczowe decyzje

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej M.Ryng Wroclaw University of Economycs Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie finansowe, metoda procentu od sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Franczak Ewa. Uniwersytet Ekonomiczny. Krótkoterminowe finanse przedsiębiorstw na przykładzie przedsiębiorstwa z branży handel detaliczny,

Franczak Ewa. Uniwersytet Ekonomiczny. Krótkoterminowe finanse przedsiębiorstw na przykładzie przedsiębiorstwa z branży handel detaliczny, Franczak Ewa Uniwersytet Ekonomiczny Krótkoterminowe finanse przedsiębiorstw na przykładzie przedsiębiorstwa z branży handel detaliczny, z wyłączeniem handlu detalicznego pojazdami samochodowymi. Working

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Finanse dla niefinansistów

Finanse dla niefinansistów Finanse dla niefinansistów Może inny podtytuł? Wszystkie prawa zastrzeżone Racjonalne i świadome podejmowanie decyzji zarządczych, lepsze zarządzanie i wykorzystanie zasobów przedsiębiorstwa, zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży wydawniczej

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży wydawniczej Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży wydawniczej Karolina Piątkowska Wrocław 2013 Spis treści: Wstęp... 3 I. Opis teoretyczny

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa Jak ocenić pozycję finansową firmy? dr Grażyna Michalczuk Uniwersytet w Białymstoku 9 maja 2013 r. Co to jest analiza To metoda poznanie

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Wydział Zarządzania Rachunkowość finansowa Prowadzący: mgr Z. Niesyn Referat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Autor: Barbara Standarska Warszawa 14.12.2011 Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Franciszka Bolanowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Franciszka Bolanowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Franciszka Bolanowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Analiza finansowa przedsiębiorstw z punktu widzenia właściciela, na przykładzie przedsiębiorstw z branży działalność usługowa w zakresie informacji.

Bardziej szczegółowo

Jak określić poziom tej płynności w przedsiębiorstwie?

Jak określić poziom tej płynności w przedsiębiorstwie? Jak określić poziom tej płynności w przedsiębiorstwie? Utrzymanie płynności finansowej to problem, który spędza sen z powiek wszystkim zarządzającym. Rzecz jednak w tym, aby płynność utrzymać nie tyle

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA BUSINESS PLAN PESEL. E-mail

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA BUSINESS PLAN PESEL. E-mail Wydanie: z 0 Nazwa i adres Wnioskodawcy (wraz z kodem pocztowym) REGON Telefon/Fax Strona internetowa NIP PESEL E-mail Rok założenia Forma prawna działalności Kobieta jest właścicielem lub współwłaścicielem:

Bardziej szczegółowo

STANDARD ŚWIADCZENIA USŁUGI SYSTEMOWEJ KSU W ZAKRESIE SZYBKIEJ OPTYMALIZACJI ZARZĄDZANIA FINANSAMI PRZEDSIEBIORSTWA

STANDARD ŚWIADCZENIA USŁUGI SYSTEMOWEJ KSU W ZAKRESIE SZYBKIEJ OPTYMALIZACJI ZARZĄDZANIA FINANSAMI PRZEDSIEBIORSTWA STANDARD ŚWIADCZENIA USŁUGI SYSTEMOWEJ KSU W ZAKRESIE SZYBKIEJ OPTYMALIZACJI ZARZĄDZANIA FINANSAMI PRZEDSIEBIORSTWA dla mikro- i małych przedsiębiorców Opracowane przez: Departament Rozwoju Instytucji

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Ranking Top500. VIII edycja. Najbardziej efektywne spośród 500 największych firm w branży logistycznej

Ranking Top500. VIII edycja. Najbardziej efektywne spośród 500 największych firm w branży logistycznej Ranking Top500. VIII edycja Najbardziej efektywne spośród 500 największych firm w branży logistycznej Dokonać segmentacji rynku Zmierzyć udziały rynkowe Wyznaczyć dominujące tendencje 20% 15% 15,1% Sprzedaż

Bardziej szczegółowo

Pakiet Przedsiębiorca abonamentowe usługi wsparcia biznesu. Oszczędzamy czas i pieniądze Przedsiębiorców

Pakiet Przedsiębiorca abonamentowe usługi wsparcia biznesu. Oszczędzamy czas i pieniądze Przedsiębiorców Pakiet Przedsiębiorca abonamentowe usługi wsparcia biznesu Planowanie sukcesji to system zabezpieczeń prawnych i finansowych, którego celem jest zminimalizowanie ryzyk i zagrożeń związanych ze śmiercią

Bardziej szczegółowo

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r.

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r. Raport miesięczny Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku Warszawa, 14.06.2013 r. Spis treści: 1. INFORMACJE NA TEMAT WYSTĄPIENIA TENDENCJI I ZDARZEŃ W OTOCZENIU RYNKOWYM SPÓŁKI, KTÓRE W JEJ

Bardziej szczegółowo

POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW INFORMACJA SYGNALNA PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna 1 PORTFEL NALEŻNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Analiza finansowa działalności przedsiębiorstwa

Analiza finansowa działalności przedsiębiorstwa Analiza finansowa działalności przedsiębiorstwa Celem każdego przedsiębiorstwa działającego na rynku jest osiągniecie zysku. Konieczność wypracowania zysku zmusza przedsiębiorstwa do starań o wzrost efektywności

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM Analiza finansowa w przedsiębiorstwie portowym (1 godz.) ćwiczenia 3. 1. znaczenie i cele analizy finansowej; 2. uwzględnianie wpływu inflacji; 3. sprawozdania

Bardziej szczegółowo

BION w bankach mapa klas ryzyka i ich definicje

BION w bankach mapa klas ryzyka i ich definicje BION w bankach mapa klas ryzyka i ich definicje Ryzyko kredytowe ryzyko nieoczekiwanego niewykonania zobowiązania lub pogorszenia się zdolności kredytowej zagrażającej wykonaniu zobowiązania. Ryzyko kontrahenta

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ INFORMACJI PRZEDSTAWIANYCH PRZY UBIEGANIU SIĘ O POMOC DE MINIMIS

FORMULARZ INFORMACJI PRZEDSTAWIANYCH PRZY UBIEGANIU SIĘ O POMOC DE MINIMIS FORMULARZ INFORMACJI PRZEDSTAWIANYCH PRZY UBIEGANIU SIĘ O POMOC DE MINIMIS Stosuje się do de minimis udzielanej na warunkach określonych w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013

Bardziej szczegółowo

Dr Jan Zaunar. 20.09.2009 r. Wykład: Rachunkowość bankowa

Dr Jan Zaunar. 20.09.2009 r. Wykład: Rachunkowość bankowa Dr Jan Zaunar 20.09.2009 r. Wykład: Rachunkowość bankowa Temat Nr 1: Cechy szczególne banku jako przedsiębiorstwa 1. Podstawowe kierunki działalności banku W odróżnieniu od zwykłych przedsiębiorstw, które

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE INSTYTUT INFORMACJI RYNKOWEJ DPCONSULTING WWW.IIR-DPC.PL BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE Dla POLSKIEJ IZBY KONSTRUKCJI STALOWYCH lipiec - sierpień 2015 METODOLOGIA Badanie przeprowadzono techniką

Bardziej szczegółowo

Optymalna forma spółki dla planowania sukcesji przekształcenia kapitałowe spółek rodzinnych

Optymalna forma spółki dla planowania sukcesji przekształcenia kapitałowe spółek rodzinnych Optymalna forma spółki dla planowania sukcesji przekształcenia kapitałowe spółek rodzinnych Dorota Szlachetko-Reiter Partner, Radca Prawny Tomasz Kucharski Partner kancelarii Kraków, 26 kwietnia 2011 1.

Bardziej szczegółowo

Co to są finanse przedsiębiorstwa?

Co to są finanse przedsiębiorstwa? Akademia Młodego Ekonomisty Finansowanie działalności przedsiębiorstwa Sposoby finansowania działalności przedsiębiorstwa Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 10 października

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Polskie Towarzystwo Ekonomiczne 28.01.2016 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci znawcy systemów bankowych

Bardziej szczegółowo

Bibby Financial Services

Bibby Financial Services Bibby Financial Services Bibby Financial Services Wspieramy rozwój firm na całym świecie Łukasz Sadowski Piotr Brewczak Jaki jest średni roczny wzrost faktoringu w ostatnich 3 latach? Branża faktoringowa

Bardziej szczegółowo

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Katarzyna Duda Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia 2012 Dotacje na innowacje Spis treści: Czego oczekuje inwestor i jakich pomysłów szuka Biznesplan jak

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. 58-500 Jelenia Góra ul. 1 Maja 27 ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI (PEŁNA KSIĘGOWOŚĆ) 1 Dokumenty wymagane przy składaniu wniosku o pożyczkę: Dokumenty

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

Kapitał dla firm Rozwój Innowacyjność - Optymalizacja podatkowa

Kapitał dla firm Rozwój Innowacyjność - Optymalizacja podatkowa Kapitał dla firm Rozwój Innowacyjność - Optymalizacja podatkowa Źródła pozyskiwania kapitału preferencje i kryteria wyboru Bogusław Bartoń, Prezes Zarządu IPO SA Wrocław, 26 czerwca 2013 r. Jaki rodzaj

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY. Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie

KOMUNIKAT PRASOWY. Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie KOMUNIKAT PRASOWY Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie W Europie Zachodniej tylko co piąta faktura jest regulowana po terminie

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Klub Polska 2025+, Klub Bankowca 30.09.2015 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci - znawcy systemów

Bardziej szczegółowo

A1. Informacje dotyczące wspólnika spółki cywilnej lub osobowej wnioskującego o pomoc de minimis w związku z działalnością prowadzoną w tej spółce 2)

A1. Informacje dotyczące wspólnika spółki cywilnej lub osobowej wnioskującego o pomoc de minimis w związku z działalnością prowadzoną w tej spółce 2) Formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis Stosuje się do pomocy de minimis udzielanej na warunkach określonych w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia

Bardziej szczegółowo

październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan

Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan AKTUALNE PROBLEMY POLITYKI KONKURENCJI KONFERENCJA JUBILEUSZOWA Z OKAZJI XX-LECIA UOKiK KONKURENCJA JAKO FUNDAMENT GOSPODARKI WOLNORYNKOWEJ Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna

lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA

NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA NAKŁADY KWOTA I. Wydatki w ramach kredytu/pożyczki : z tego: II. Nakłady w ramach środków własnych: z tego: SUMA NAKŁADOW (I+II) ŹRÓDŁA FINANSOWANIA: 1. Środki własne 2.

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O UDZIELENIE POŻYCZKI WSPARCIE DLA MAZOWSZA PRZEZ FUNDUSZ POŻYCZKOWY TISE

WNIOSEK O UDZIELENIE POŻYCZKI WSPARCIE DLA MAZOWSZA PRZEZ FUNDUSZ POŻYCZKOWY TISE Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Budżetu Państwa w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Mazowieckiego na lata

Bardziej szczegółowo

O czym będziemy. się uczyć

O czym będziemy. się uczyć 1-1 O czym będziemy się uczyć Rachunkowość zarządcza spełnia dwie role: dostarcza informacji do podejmowania decyzji i kontroli Projektowanie i wykorzystywanie rachunku kosztów Rola specjalisty z zakresu

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną Załącznik do Uchwały Zarządu nr 34/2015 z dnia 10 grudnia 2015 r. Załącznik nr 1 do Regulaminu świadczenia usług zarządzania portfelem przez RDM Wealth Management S.A. na rzecz Klienta Detalicznego Rodzaje

Bardziej szczegółowo

styczeń 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

styczeń 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna styczeń 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski styczeń

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o.

Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o. Powrót do wyników Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o. Zatrudnieni e Na dzień 2 czerwca 2014 r. 400 pracowników (suma uwzględnia uczniów praktycznej nauki zawodu, osoby na urlopach macierzyńskich, rodzicielskich,

Bardziej szczegółowo

Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Stowarzyszenie Klon/Jawor

Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Stowarzyszenie Klon/Jawor Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Marta Gumkowska Stowarzyszenie Klon/Jawor Źródła danych - Kondycja sektora organizacji pozarządowych w Polsce 2006 (reprezentatywna,

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Ocena ryzyka kontraktu Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Plan prezentacji Główne rodzaje ryzyka w działalności handlowej i usługowej przedsiębiorstwa Wpływ udzielania

Bardziej szczegółowo

pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom,

pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom, Obligacje Obligacje Teraz pora zająć się obligacjami.. Wbrew pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom, jak i emitentom. Definicja

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

UPADŁOŚĆ KONSUMENCKA ASPEKTY PRAKTYCZNE

UPADŁOŚĆ KONSUMENCKA ASPEKTY PRAKTYCZNE UPADŁOŚĆ KONSUMENCKA ASPEKTY PRAKTYCZNE Studium przypadku praktyka Sądu Rejonowego dla m. st. W-wy, Wydział X Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych. SŁOWO WSTĘPNE Postępowanie upadłościowe

Bardziej szczegółowo

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

dr hab. Katarzyna Kreczmańska-Gigol Instytut Finansów SGH w Warszawie 2014-04-14 1

dr hab. Katarzyna Kreczmańska-Gigol Instytut Finansów SGH w Warszawie 2014-04-14 1 dr hab. Katarzyna Kreczmańska-Gigol Instytut Finansów SGH w Warszawie 2014-04-14 1 wszystkie podmioty zajmujące się windykowaniem należności w Polsce, dłużnicy zalegający ze spłatą swoich zobowiązań, instytucje

Bardziej szczegółowo

PMR. Stabilizacja koniunktury w branży budowlanej FREE ARTICLE. www.rynekbudowlany.com

PMR. Stabilizacja koniunktury w branży budowlanej FREE ARTICLE. www.rynekbudowlany.com FREE ARTICLE Stabilizacja koniunktury w branży budowlanej Źródło: Raport Sektor budowlany w Polsce I połowa 2010 Prognozy na lata 2010-2012 Bartłomiej Sosna Kwiecień 2010 PMR P U B L I C A T I O N S Bartłomiej

Bardziej szczegółowo

Projektant biznes planu

Projektant biznes planu Projektant biznes planu Projektant biznes planu Jeżeli planujesz rozpoczęcie nowej działalności lub realizację inwestycji to Projektant biznes planu jest narzędziem stworzonym specjalnie dla Ciebie. Naszym

Bardziej szczegółowo

Lipiec 2011 1 5 E D Y C J A

Lipiec 2011 1 5 E D Y C J A Lipiec 2011 1 5 E D Y C J A Spis treści Spis treści 2 Wstęp 3 Badanie wskaźnik BIG 4 Najważniejsze liczby 5 Wskaźnik Bezpieczeństwa Działalności Gospodarczej (BIG) 6 Wskaźnik BIG w poszczególnych sektorach

Bardziej szczegółowo

Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o.

Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o. Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o. Opis działalności Grupa Hoteli WAM Sp. z o.o. to sieć polskich hoteli działająca na terenie Polski, od lat budująca stabilną i przyjazną markę hoteli na rynku usług turystycznych.

Bardziej szczegółowo

RAPORT ZA III KWARTAŁ 2010 R. WERTH-HOLZ SPÓŁKA AKCYJNA. z siedzibą w Poznaniu

RAPORT ZA III KWARTAŁ 2010 R. WERTH-HOLZ SPÓŁKA AKCYJNA. z siedzibą w Poznaniu RAPORT ZA III KWARTAŁ 2010 R. WERTH-HOLZ SPÓŁKA AKCYJNA z siedzibą w Poznaniu 15-11-2010 1. Podstawowe informacje o Emitencie Nazwa WERTH-HOLZ SPÓŁKA AKCYJNA Siedziba ul. Szarych Szeregów 27, 60-462 Poznań

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Co to jest biznes plan?

Co to jest biznes plan? Co to jest biznes plan? Biznes plan jest zestawem dokumentów (analiz i programów), w których na podstawie oceny sytuacji strategicznej firmy oraz danych historycznych zawarta jest projekcja celów firmy

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji rzeczowych w gospodarce rynkowej Ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa wykład 3. dla 5. roku HM zaoczne.

Finansowanie inwestycji rzeczowych w gospodarce rynkowej Ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa wykład 3. dla 5. roku HM zaoczne. Finansowanie inwestycji rzeczowych w gospodarce rynkowej Ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa wykład 3. dla 5. roku HM zaoczne dr Adam Salomon Finansowanie inwestycji rzeczowych: Ocena sytuacji finansowej

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach - 1. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach - 1. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach - 1 dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Przyczyny niepowodzenia małego przedsiębiorstwa Jedna z 10 podawanych przyczyn to brak zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

K A T A R Z Y N A K O C H A N I A K U N I W E R S Y T E T E K O N O M I C Z N Y W K R A K O W I E

K A T A R Z Y N A K O C H A N I A K U N I W E R S Y T E T E K O N O M I C Z N Y W K R A K O W I E UPADŁOŚĆ KONSUMENCKA KONSEKWENCJE REGULACJI DLA ZJAWISKA WŁĄCZENIA FINANSOWEGO K A T A R Z Y N A K O C H A N I A K U N I W E R S Y T E T E K O N O M I C Z N Y W K R A K O W I E NOWA REGULACJA UPADŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

RAPORT: MMP a sposoby finansowania działalności w sytuacji zatorów płatniczych

RAPORT: MMP a sposoby finansowania działalności w sytuacji zatorów płatniczych RAPORT: MMP a sposoby finansowania działalności w sytuacji zatorów płatniczych Wyniki badania dotyczącego sposobów radzenia sobie z utratą płynności przez polskie mikro- i małe przedsiębiorstwa, udzielające

Bardziej szczegółowo

Biznesplan. Budowa biznesplanu

Biznesplan. Budowa biznesplanu BIZNESPLAN Biznesplan dokument zawierający ocenę opłacalności przedsięwzięcia gospodarczego [. Sporządzany na potrzeby wewnętrzne przedsiębiorstwa, jest także narzędziem komunikacji zewnętrznej m.in. w

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010 Ul. Kazimierza Wielkiego 7, 47-232 Kędzierzyn-Koźle INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010 Kędzierzyn-Koźle dnia 31.03.2011 r. Stosownie do postanowień art.

Bardziej szczegółowo

Analiza finansowa i poza finansowa efektywności działań marketingowych

Analiza finansowa i poza finansowa efektywności działań marketingowych Analiza finansowa i poza finansowa efektywności działań marketingowych Dlaczego analiza finansowa? Główne cele marketingu kreowanie wartości dla nabywcy i akcjonariusza, co wiąże się z ponoszeniem kosztów

Bardziej szczegółowo

SKONSOLIDOWANY RAPORT ROCZNY ZA ROK OBROTOWY 2013

SKONSOLIDOWANY RAPORT ROCZNY ZA ROK OBROTOWY 2013 SKONSOLIDOWANY RAPORT ROCZNY ZA ROK OBROTOWY 2013 sporządzony zgodnie z 5 ust. 1 pkt 2 Załącznika nr 3 do Regulaminu Alternatywnego Systemu Obrotu Informacje Bieżące i Okresowe w Alternatywnym Systemie

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Sebastian Lewera Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach. Wprowadzenie. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach. Wprowadzenie. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach Wprowadzenie dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Przyczyny niepowodzenia małego przedsiębiorstwa Jedna z 10 podawanych przyczyn to brak zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo