W CIENIUCZEPKA BIULETYN INFORMACYJNY DOLNOŚLĄSKIEJ OKRĘGOWEJ IZBY PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "W CIENIUCZEPKA BIULETYN INFORMACYJNY DOLNOŚLĄSKIEJ OKRĘGOWEJ IZBY PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH"

Transkrypt

1 NUMER 10 /276/ PAŹDZIERNIK W CIENIUCZEPKA BIULETYN INFORMACYJNY DOLNOŚLĄSKIEJ OKRĘGOWEJ IZBY PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH ARTYKUŁY BIORĄCE UDZIAŁ W KONKURSIE DORPIP WE WROCŁAWIU BEZPŁATNY DOSTĘP DO WIRTUALNEJ CZYTELNI IBUK LIBRA KONFERENCJE I SZKOLENIA NA TERENIE DOIPIP ISSN

2 2 W CIENIU CZEPKA Biuletyn informacyjny Dolnośląskiej Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych we Wrocławiu (www.doipip.wroc.pl) Wydawca: Dolnośląska Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych we Wrocławiu. Redaguje Prezydium DORPiP: Urszula Olechowska, Leokadia Jędrzejewska, Anna Szafran, Lucyna Bogumił, Ewa Koziarz, Beata Łabowicz, Marzenna Golicka, Jolanta Kolasińska, Teresa Szerszeń redakcja techniczna, skład, korekta, i przygotowanie do druku Włodziwoj Sawicki Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca, w tekstach publikowanych zastrzega sobie prawo skrótów, zmian tytułów oraz poprawek stylistyczno językowych. Artykuły, listy, uwagi i inną korespondencję prosimy nadsyłać na adres redakcji: Dolnośląska Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych we Wrocławiu, ul. Powstańców Śląskich 50, Wrocław, fax , e mail: REDAKCJA NIE PONOSI ODPOWIEDZIALNOŚCI ZA TREŚĆ TEKSTÓW, OGŁOSZEŃ I REKLAM DOIPiP NIE PROWADZI POŚREDNICTWA PRACY W KRAJU I ZAGRANICĄ UWAGA: Nie przyjmujemy do publikacji tekstów przekazywanych telefonicznie! Nasza okładka: Numer zamknięto r. Do druku przygotowano r. Nakład 3500 egz. Pismo nieodpłatnie rozprowadzane wśród członków Samorządu Pielęgniarek i Położnych. Druk ABIS. Wszystkie artykuły (i nie tylko) na str. wroc.pl WYKAZ TELEFONÓW W SIEDZIBIE BIURA DOIPiP WE WROCŁAWIU Sekretariat tel/fax Przewodnicząca Wiceprzewodnicząca Sekretarz Skarbnik Dyrektor Biura Ewidencja Rejestr praktyk Księgowość Radca prawny Kasa Biblioteka Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej Okręgowy Sąd Pielęgniarek i Położnych Dział Kształcenia Kierownik Działu Kształcenia Dział Kształcenia Oddział w Lubinie DOLNOŚLĄSKA OKRĘGOWA IZBA PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH we Wrocławiu, ul. Powstańców Śląskich 50, Wrocław, e mail: tel. 71/ , tel/fax 71/ KONTO IZBY: NUMER KONTA BANKOWEGO, na który należy przekazywać składki członkowskie: Dolnośląska Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych we Wrocławiu, ul. Powstańców Śląskich 50, Wrocław, Bank PEKAO SA O/Wrocław GODZINY PRACY BIURA Dolnośląskiej Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych poniedziałek czwartek od 8 00 do z wyjątkiem wtorków i piątków wtorek od 8 00 do a w piątek do DZIAŁ KSZTAŁCENIA tel./fax , tel. 71/ poniedziałek czwartek od 8 00 do z wyjątkiem wtorków i piątków wtorek od 8 00 do 17 00, a w piątek do BIURO W LUBINIE, ul. Odrodzenia 18/2, Lubin, tel./fax 76/ KONTO DZIAŁU KSZTAŁCENIA Bank PEKAO SA O/Wrocław KASA poniedziałek wtorek środa czwartek piątek... NIECZYNNA BIBLIOTEKA wtorek...od 13 do 17 czwartek... od 13 do 16 piątek...od 9 do 14 OKRĘGOWY RZECZNIK ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ tel. 71/ , informacja o dyżurach na stronie internetowej DOIPiP w zakładce ORGANIZACJA PRACY BIURA- ORzOZ OKRĘGOWY SĄD PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH Inf.: tel. 71/ lub w Sekretariacie Biura DOIPiP DYŻURY RADCY PRAWNEGO poniedziałki 14 16; środa (mgr E. Stasiak); KASA POŻYCZKOWA PRZY DOIPIP Bank PKO BP IV Oddział Wrocław, ul. Gepperta 4 Nr: Informacje o stanie swojego konta w Kasie Pożyczkowej można uzyskać w czasie dyżuru w środy od do telefonicznie lub osobiście KSIĘGOWOŚĆ IZBY NIE PROWADZI KASY POŻYCZ- KOWEJ I NIE UDZIELA INFORMACJI KONSULTANCI WOJEWÓDZCY W DZIEDZINACH: PIELĘGNIARSTWA mgr JOLANTA KOLASIŃSKA, UM Wydział Nauk o Zdrowiu, ul. Bartla 5, Wrocław, tel. 0-71/ ; PIELĘGNIARSTWA ANESTEZJOLOGICZNEGO I INTENSYWNEJ OPIEKI mgr EWA PIELICHOWSKA 4 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ ul. Rudolfa Weigla 5, Wrocław tel: 71/ , PIELĘGNIARSTWA EPIDEMIOLOGICZNEGO mgr KATARZYNA SALIK Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr 1, ul. M. Skłodowskiej-Curie 58, Wrocław tel , 71/ ; PIELĘGNIARSTWA W GINEKOLOGII I POŁOŻNICTWIE mgr URSZULA ŻMIJEWSKA, Szpital Specjalistyczny im. A. Falkiewicza, ul. Warszawska 2, Wrocław, tel. 0-71/ wew. 344, , DZIEDZINIE PIELĘGNIARTSWA ONKOLOGICZNEGO mgr ELŻBIETA GARWACKA-CZACHOR Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu pl. Hirszfelda Wrocław tel. 71/ lub PIELĘGNIARSTWA PEDIATRYCZNEGO mgr DOROTA MILECKA Uniwersyteckii Szpital Kliniczny, ul. Borowska 213, Wrocław tel. 071/ , , PIELĘGNIARSTWA RODZINNEGO EWA CHLEBEK, ul. Władysława Łokietka, Strzelin, tel

3 3 OD REDAKCJI Jedną z najczęściej przywoływanych we współczesnym świecie cech jest empatia. Według Słownika Języka Polskiego oznacza umiejętność wczuwania się w stan wewnętrzny drugiej osoby. Jest to więc zaleta pożądana w każdej sytuacji, a szczególnie ważna wśród ludzi, których praca ściśle wiąże się z drugą człowiekiem. Warto o niej mówić rozważając także problemy współczesnego pielęgniarstwa. Potrzeba bowiem w kręgu osób z personelu medycznego ludzi z otwartym sercem, pełnych empatii, by skutecznie mogli realizować swoją życiową drogę. W październikowych artykułach zamieszczonych w biuletynie, sprawa empatii zajmuje ważną pozycję, zwłaszcza w przypadku pielęgnowania dzieci i osób przebywających w ośrodkach opieki długoterminowej. Zachowania pracowników służby zdrowia ściśle wiążą się z ich umiejętnością współodczuwania i zrozumienia drugiej osoby, szczególniej chorej lub potrzebującej pomocy. Kiedy potrafimy odczytać informacje, jakie są nam przekazywane przez pacjentów i spróbujemy je wykorzystać, nasze zaangażowanie pomoże w lepszym wykonaniu codziennych obowiązków. A wówczas, jak twierdzi autorka jednego z artykułów, szczęście drugiego człowieka stanie się naszym szczęściem. W cieniu czepka prezentujemy także relacje z zakończonej konferencji w ramach Akademii Pielęgniarstwa, która była poświęcona opiece psychiatrycznej na Dolnym Śląsku, a także konferencji pielęgniarskiej seminarium dla pielęgniarskiej kadry kierowniczej. Słowa uznania kierujemy pod adresem Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr 1, który obchodzi swoje 60 urodziny. Z tej okazji odbyła się konferencja pt. Wielowymiarowość zawodu pielęgniarki i położnej. Jak widać wiele w naszym piśmie ciekawostek z pielęgniarsko-położniczego podwórka. Zapraszamy więc do lektury. W NUMERZE: Redakcja 4 VII Akademia Pielęgniarstwa lat SPSK NR 1 22 Ogłoszenia 8 Dziecięce porażenie mózgowe 18 Szczęściem jednego człowieka Głosujmy na kobietę Ogłoszenie PTP 20 Seminarium w USK na Borowskiej 26 Pamięć i serce 12 Empatia kluczem Bezpłatna czytelnia

4 4 INFORMACJE VII AKADEMIA PIELĘGNIARSTWA mgr Urszula Olechowska Przewodnicząca Dolnośląskiej Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych we Wrocławiu W dniu 01 października 2014 r. w Centrum Konferencyjnym Hotelu Orbis Wrocław odbyła się konferencja naukowo-szkoleniowa z cyklu Akademia Pielęgniarstwa. Tematem VII Akademii Pielęgniarstwa była Opieka psychiatryczna na Dolnym Śląsku wybrane problemy opieki pielęgniarskiej wobec pacjentów z zaburzeniami psychicznymi. W 2014 r. Dolnośląska Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych we Wrocławiu do współpracy w organizacji konferencji zaprosiła Wojewódzki Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Lubiążu, któremu serdecznie dziękuję za włożony trud i poświęcony czas. Patronatem honorowym VII Akademię

5 INFORMACJE 5 Pielęgniarstwa objął Marszałek Województwa Dolnośląskiego. Zaproszenie na konferencje przyjęli: Jarosław Maroszek Dyrektor Departamentu Polityki Zdrowotnej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego, Elżbieta Słojewska-Poznańska Przewodnicząca Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Jeleniej Górze, Ludmiła Domagała Przewodnicząca Dolnośląskiej Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych we Wrocławiu I i II kadencji, Elżbieta Garwacka-Czachor Przewodnicząca Dolnośląskiej Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych we Wrocławiu III i IV kadencji, przedstawiciele władz województwa dolnośląskiego, gminy wołów, konsultanci wojewódzcy w dziedzinach pielęgniarstwa i położnictwa. Podczas konferencji uczestnicy mieli okazję zapoznać się z problemami pielęgniarstwa psychiatrycznego a także problemami pracowników sprawujących opiekę nad chorymi psychicznie, z programem rozwoju psychiatrii.

6 6 INFORMACJE Oto tematy poruszane na konferencji: 1. Rozwój psychiatrii dolnośląskiej Jarosław Maroszek, Dyrektor Departamentu Polityki Zdrowotnej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego. 2. Historia Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Lubiążu a wyzwania współczesności Jacek Kacalak, Dyrektor Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Lubiążu. 3. Oddział Odwykowy o Wzmożonym Zabezpieczeniu dla Młodzieży mgr Agnieszka Kukułka, Pielęgniarka Naczelna Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Lubiążu. 4. Zespół terapeutyczny w oddziale psychiatrycznym mgr Anna Jeleń, młodszy asystent psycholog, Oddział Psychiatrii Sądowej w Wojewódzkim Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Lubiążu. 5. Przymus bezpośredni w warunkach prawa Jacek Kacalak, Dyrektor Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Lubiążu. 6. Przymus bezpośredni w kontekście sposobu realizacji praw pacjenta, określonych w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Beata Wróblewska Radca Rzecznika Praw Pacjenta. 7. Terapia zajęciowa czy leczenie światem? rehabilitacja chorych psychicznie w XXI wieku na przykładzie działalności Dolnośląskiego Stowarzyszenia Aktywnej Rehabilitacji Art mgr Anna Jędryczka- -Hamera, specjalista psycholog kliniczny Dolnośląskie Stowarzyszenie Aktywnej Rehabilitacji ART. 8. Opieka pielęgniarska wobec pacjenta hospitalizowanego w oddziale psychiatrycznym z zespołem PTSD (Zespół Stresu Pourazowego) wykład przygotowała mgr Ksymena Walewska-Lis, Pielęgniarka Oddziałowa Klinicznego Oddziału Psychiatrycznego i Leczenia Stresu Bojowego 4

7 INFORMACJE 7 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką we Wrocławiu. W roli prelegenta wystąpiła Pani Agnieszka Jania. 9. Depresja pacjenta onkologicznegomgr piel. Elżbieta Garwacka-Czachor, Dolnośląskie Centrum Onkologii, Konsultant wojewódzki w dziedzinie pielęgniarstwa onkologicznego. 10. Psychoza, Depresja czy Baby Blues? zaburzenia emocjonalne okresu poporodowego mgr Teresa Małgorzata Trebenda, mgr Marzena Terpiłowska, mgr Małgorzata Żebracka-Górniak, Katedra Ginekologii i Położnictwa Wydziału Nauk o Zdrowiu, Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. 11. Zaburzenia psychiczne związane ze stresem dr n. med. Marcin Szechiński Dolnośląskie Centrum Zdrowia Psychicznego Sp. z o.o. Serdecznie dziękuję wykładowcom za wysoki poziom merytoryczny przygotowanych wykładów, sponsorom oraz uczestnikom za zainteresowanie. Szczególnie serdecznie dziękuję i gratuluję Teatrowi Integracyjnemu EUFORION, którego występ uświetnił przebieg konferencji. Teatr zaprezentował spektakl Dziewięć kochanek kawalera Dorna wg. K. Makuszyńskiego. W konferencji uczestniczyło 186 osób.

8 8 PIELĘGNIARSTWO DZIECKO Z MÓZGOWYM PORAŻENIEM DZIECIĘCYM ARTYKUŁ BIORĄCY UDZIAŁ W KONKURSIE DORPIP WE WROCŁAWIU O TEMATYCE ZWIĄZANEJ Z ZAWODEM PIELĘGNIARKI I ZAWODEM POŁOŻNEJ. PODMIOTEM TROSKI PIELĘGNIARSKIEJ mgr Barbara Haniszewska Uniwersytecki Szpital Kliniczny Zespół mózgowego porażenia dziecięcego (mpdz) jest wynikiem uszkodzenia morfologicznego mózgu na skutek różnych urazotwórczych bodźców i może dotyczyć nawet trojga niemowląt na tysiąc nowourodzonych. Jest to niezwykle złożona jednostka zaburzeń, w której nieprawidłowości funkcjonalne nie obejmują wyłącznie sfery ruchowej, ale dotyczą także procesów poznawczych, psychoemocjonalnych i rozwoju społecznego. Współcześni naukowcy zajmujący się problematyką mózgowego porażenia dziecięcego uważają, że nie powinno się jej postrzegać jako odrębną jednostkę chorobową, ponieważ wiodącym ruchowym cechom chorobowym towarzyszą zmiany sprzężone. W związku z tym mpdz opisywane jest w literaturze w sposób łączny z innymi problemami medycznymi i dlatego często określa się go mianem zespołu mózgowego porażenia dziecięcego. Porażenie mózgowe uznawane jest za jedno z najczęstszych następstw urazów dotyczących okresu okołoporodowego. W ostatnich latach jednak odnotowuje się zmniejszone występowanie mpdz, co wyraźnie wiąże się z poprawą opieki położniczej i pediatrycznej, dzięki czemu zmniejszyła się urazowość noworodków, a z drugiej strony obserwuje się zwiększoną przeżywalność dzieci. Rozpoznanie mpdz przez lekarza opiera się głównie na obrazie klinicznym pacjenta, przede wszystkim po stwierdzeniu

9 PIELĘGNIARSTWO 9 zwiększonego napięcia mięśni, nienaturalnego ruchu kończyn i po występowaniu przetrwałych odruchów neurologicznych. Postawienie diagnozy przed ukończeniem l roku życia jest bardzo utrudnione, co stanowi stresujące doświadczenie dla rodziców oczekujących na wyjaśnienie komplikacji zdrowotnych ich dziecka. Mózgowe porażenie dziecięce oprócz dysfunkcji narządu ruchu charakteryzuje się zaburzeniami towarzyszącymi, które są spowodowane między innymi nieprawidłowościami powstałymi w wyniku uszkodzenia centralnego układu nerwowego (oun). Spośród nich zwraca się uwagę na problemy neurologiczne, takie jak: niepełnosprawność intelektualna, trudności w nauce, zaburzenia w koncentracji uwagi i nadpobudliwość, padaczka, zaburzenia widzenia, mowy, słuchu połykania, problemy ortopedyczne (boczne skrzywienie kręgosłupa, zwichnięcie stawu biodrowego, przykurcze stawowe, asymetria długości kończyn, złamania) oraz inne. Dzieci doświadczające mpdz wymagają kompleksowej rehabilitacji. Z medycznego punktu widzenia z pewnością istotna jest farmakologia. Objawy towarzyszące mpdz mogą być, bowiem, łagodzone lub likwidowane przez dobór odpowiednio działających leków, wśród których można wyróżnić leki psychotropowe. Ta sfera oddziaływania należy do zakresu zadań lekarza. Rola pielęgniarki sprowadza się do nadzoru w ich podawaniu, szczególnie w sytuacji pobytu dziecka w placówkach opieki medycznej, rehabilitacyjnej i szkolnej. Kolejnym sposobem postępowania z pacjentem z mpdz jest leczenie operacyjne, które polega na próbach usuwania pierwotnych lub wtórnych zniekształceń i przywracania kończynom wyglądu zbliżonego mniej lub bardziej do prawidłowego. Zabiegi chirurgiczne należy wykonywać między drugim a piątym rokiem życia, jednak ich przebieg może być trudny, zaś efekt mało skuteczny. Przyczyna niepowodzeń tkwić może w samym charakterze choroby oraz w braku współpracy leczonego dziecka z lekarzem. Ponadto, dobre wyniki uzyskane przez zabiegi chirurgiczne pogarszają się w miarę upływu czasu, prowadzą niekiedy do nawrotów. Tym niekorzystnym skłonnościom mogą przeciwdziałać ćwiczenia wykonywane w okresie pooperacyjnym przez osoby doświadczone, dysponujące odpowiednim zapleczem technicznym w postaci aparatów odciążających, a także możliwościami zaopatrzenia gipsowego. Rehabilitacja jest złożonym procesem, który ma na celu nie tylko przywrócenie w możliwie wysokim stopniu sprawności organizmu, ale przede wszystkim odbudowanie poczucia własnej wartości jednostki. Usprawnianie dziecka należy rozpocząć już w pierwszych dniach jego życia. W praktyce stosowane jest usprawnienie ruchowe, które polega na kształtowaniu postawy i ruchów począwszy od pozycji leżącej poprzez stopniowe przechodzenie do pozycji wyższych (na czworakach, siedzącą, klęczącą, stojącą), aż do chodzenia. Obserwując prawidłowy rozwój dziecka, można spostrzec, że podstawowe znaczenie dla wszystkich czynności ma właściwe utrzymanie pozycji głowy. Dotyczy to zarówno ruchów automatycznych, jak i spontanicznych prób utrzymania równowagi, czy też ruchów dowolnych. Najważniejszy cel to poznanie różnicy między stroną zdrową a porażoną. Stymulacja rozwoju poznawczego polega na dostarczeniu bodźców stymulujących funkcjonowanie zmysłów oraz usprawnianiu artykulacji (terapia logopedyczna). Pielęgnowanie dziecka z porażeniem mózgowym pociąga za sobą konieczność rozwiązywania wielu problemów. Współpraca pielęgniarki z rodzicami jest w tym zakresie nadzwyczaj ważna. Jedynie wówczas, gdy rodzice i specjaliści pracują razem jako zespół, można stworzyć dziecku najlepszą sposobność rozwinięcia jego umiejętności. Należy pamiętać bowiem, że dzieci z mpdz mogą być spastyczne lub wiotkie, a ich inteligencja może się wahać od normalnej do poniżej normy. Istnieje możliwość wystąpienia u nich uszkodzenia wzroku, słuchu i mowy, zaburzeń emocjonalnych, specyficznych kłopotów w uczeniu się, a także pewnych deformacji fizycznych. Wszystkie te, wspomniane już wcześniej, aspekty powinno się wziąć pod uwagę przy ocenie problemów poszczególnych dzieci. Ponadto, w wielu przypadkach rzeczywisty wiek dziecka nie odpowiada wiekowi jego rozwoju. Należy pamiętać, że nie wszystkie dzieci będą niepełnosprawne w takim samym stopniu, w związku z tym rodzice muszą dostosować poszczególne porady medyczne do potrzeb własnych dzieci. Tak w pielęgnacji, jak i w usprawnianiu zasadniczym, dążeniem jest jak najszybsze odejście od wspomagania. Konieczne jest zachęcanie dziecka do poruszania się bez pomocy, co możliwe jest jednak dopiero wtedy, gdy we właściwym czasie osoba wspierająca wycofa się, a następnie zachęci dziecko do samodzielnego ruchu. Jest to trudne, gdyż zanim dzieci zaczną chodzić, są noszone przez dorosłych na rękach, biorą w ten sposób udział w codziennych czynnościach, jak karmienie, kąpiel, zabawa itp. Czynności te nie tylko zapewniają dziecku możliwość poruszania się, ale też wzmacniają więzi psychiczne z rodzicami i innymi bliskimi osobami. W opiece pielęgnacyjnej nad dzieckiem z mpdz warto poruszyć kwestie pielęgnacji ogólnej i pielęgnacji specyficznej. W zakresie pielęgnacji ogólnej istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe podejście do czynności związanych z toaletą, karmieniem, higieną jamy ustnej, ubieraniem i rozbieraniem oraz pozycjonowaniem dziecka. Z kolei pielęgnacja specyficzna, która wynika z charakteru zaburzeń i utrudnień towarzyszących mpdz wymaga od pielęgniarki profesjonalnych umiejętności, wiedzy i zaangażowania. W przypadku wzmożonego napięcia mięśniowego pielęgniarka może podjąć ćwiczenia rehabilitacyjne rozluźniające mięśnie, uspokoić dziecko poprzez ograniczenie bodźców zakłócających, zapobiegać nadmiernemu wygięciu głowy do tyłu

10 10 PIELĘGNIARSTWO odpowiednio je nosząc na rękach. Ważne jest również rozwijanie sprawności ruchowej dziecka przez właściwe sadzanie i pionizację, częstą zmianę pozycji i układanie na brzuchu. Jeżeli dziecko nie sygnalizuje potrzeb fizjologicznych należy zapewnić mu prawidłową higienę osobistą poprzez łączenie codziennej kąpieli z ćwiczeniami w ciepłej wodzie, toaletę krocza kilka razy w ciągu dnia, stosowanie maści lub kremu zapobiegających maceracji naskórka. Obstrukcje spowodowane brakiem ruchu, stałą spastycznością wymagają zastosowania regularnych ćwiczeń z zakresu gimnastyki leczniczej oraz masaży brzucha, które mogą pobudzić trawienie, a także częstej i regularnej zmiany pozycji (zmniejszają ryzyko chronicznego zaparcia a ciepłe kąpiele usprawniają prace jelit), właściwej diety i zastąpienia środków farmaceutycznych. W przypadku powstawania odleżyn i odparzeń ważne staje się częste zmienianie pozycji ciała, stosowanie udogodnień (wałki, podpórki), nacieranie ciała oliwką i masaż, zwracanie uwagi, by nie było fałd i załamań w pościeli i na ubraniu. Dzieci z mpdz ze względu na obniżoną odporność wymagają ochrony przed infekcją poprzez stworzenie odpowiedniego mikroklimatu i ubranie stosowne do temperatury otoczenia. Częste zachorowania na zapalenie dróg oddechowych (zapalenie płuc, oskrzeli) mogą być wynikiem gorszej wentylacji płuc. Opieka pielęgniarska polega na regularnych zmianach pozycji, dbaniu o dopływ świeżego powietrza, utrzymywaniu stałego poziomu wilgotności i unikaniu spadku temperatury, nauce odkasływania i wydmuchiwania nosa, układaniu w pozycji umożliwiającej lepsze spływanie wydzieliny, oklepywaniu pleców, stosowaniu inhalacji oraz leków. W związku z częstym krztuszeniem się podczas przyjmowania pokarmów i leków można zastosować działania profilaktyczne, takie jak masaż języka, żuchwy, stymulację poprawnego gryzienia i żucia, a także stosowanie pozycji zabezpieczającej głowę w linii środkowej, przy lekko zgiętych biodrach. Małym pacjentom, którzy wykazują opóźniony rozwój umysłowy, pielęgniarka może zaproponować zabawę, dostarczyć dziecku aktywnych bodźców wzrokowych (kolorowe ciekawe zabawki). Natomiast podczas nieobecności rodziców wskazane jest zapewnienie kontaktu emocjonalnego z dzieckiem, a także utrzymywanie kontaktu wzrokowego i słownego przy wszystkich czynnościach wykonywanych przy nim. Zakłócenia emocjonalne (drażliwość, płaczliwość) wymagają niwelowania nieprzyjemnych bodźców z otoczenia, zapewnienie poczucia bezpieczeństwa (niepozostawianie dziecka samego), akceptacji i wytworzenie spokojnej, miłej atmosfery. Pielęgniarka jako osoba mająca najbliższy kontakt ze środowiskiem domowym dziecka powinna pomagać rodzicom w rozwiązywaniu problemów wywołanych przez niesprawność dziecka. Istotne jest nawiązanie współpracy z rodzicami, aby jak najlepiej przygotować ich do opieki nad dzieckiem. W związku z tym ważne są: rozmowy z rodzicami, uświadomienie im potrzeby więzi z dzieckiem, wspomaganie ich w opiece, wyrabianie cierpliwości w trakcie zbiegów pielęgnacyjnych, umożliwienie kontaktu z placówką rehabilitacyjną. Pielęgniarka powinna też organizować spotkania z rodzicami, na których może poruszyć zagadnienia dotyczące obserwacji rozwoju psychoruchowego dziecka, uświadamiać rodzicom konieczność nabywania umiejętności rehabilitacyjnych, uczyć dobierania odpowiedniej diety, doradzać jak nauczyć dziecko sygnalizowania potrzeb fizjologicznych, samoobsługi i czynności dnia codziennego. Rolą pielęgniarki jest też zapoznanie rodziny z uprawnieniami przysługującymi osobom niepełnosprawnym oraz ich opiekunom, a także pomoc w poszukiwaniu instytucji i osób, które mogą przyczynić się do poprawy funkcjonowania dziecka i jego rodziny. Po zdiagnozowaniu u dziecka zagrożenia wystąpienia mózgowego porażenia dziecięcego lub z czasem orzeczenie mpdz, rodzice czują się bezradni z powodu braku wiedzy na temat prawidłowej pielęgnacji, rehabilitacji i terapii. Konieczne jest współdziałanie rodziców ze służbami medycznymi. Ważne jest, aby rodzice dokład-

11 PIELĘGNIARSTWO 11 wypełniających swoje zadania. Ta świadomość, a za nią idące wyzwanie do integracji różnych podmiotów dopełniających właściwą opiekę nad dzieckiem z mpdz (lekarzy, fizjoterapeutów, psychologów, pedagogów, logopedów), to perspektywa rozwojowa współczesnego pielęgniarstwa. nie stosowali się do zaleceń lekarzy, rehabilitantów, psychologów, terapeutów. Dlatego lekarze i pielęgniarki są zobowiązani do uświadomienia rodzicom sytuacji ich dziecka, wspierania ich wiedzą i doświadczeniem oraz jak najszybszego skierowania do specjalistów. Zawód pielęgniarki wiąże ze sobą sztukę pielęgnowania ciała ze sztuką wsparcia psychoemocjonalnego pacjenta. Ta wartość pracy pielęgniarki staje się szczególnie ważna, gdy zajmuje się ona chorym dzieckiem. Mali pacjenci z zespołem mózgowego porażenia dziecięcego należą do szczególnie wymagających delikatności, wrażliwości, uśmiechu i dobrej opieki, czasami w zastępstwie nieobecnych rodziców. Pielęgniarka powinna zdawać sobie sprawę, że jej uczestnictwo w procesie powrotu do zdrowia małego pacjenta wiąże się z kształtowaniem jego aktywności na indywidualnie możliwym poziomie, przygotowaniem do samodzielności, pomaganiem w zrozumieniu siebie oraz kształtowaniem odpowiednich nawyków zdrowotnych, higienicznych i pielęgnacyjnych. Nie może to być jednak dążenie skupiające się głównie na jednym zagadnieniu, jakimś problemie jednostkowym, gdyż ujmując kwestię w sposób holistyczny, opieka musi dotyczyć wielu płaszczyzn i często zaangażowanych musi być wiele osób zawodowo Bibliografia 1. Finne N.R. Domowa pielęgnacja małego dziecka z dziecięcym porażeniem mózgowym, TOR, Warszawa Frohlich A. Stymulacja od podstaw, WSiP, Warszawa Levitt S. Rehabilitacja w porażeniu mózgowym i zaburzenia ruchu, PZWL, Warszawa Mazanek E. Dziecko niepełnosprawne ruchowo, WSiP, Warszawa Michałowicz R. Mózgowe porażenia dziecięce, PZWL, Warszawa Nowak I. Problemy rodziców dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym W: Dziecko niepełnosprawne ruchowo (Red.) Mazanek E., WSiP, Warszawa Rutkowska E. Rehabilitacja i pielęgnowanie osób niepełnosprawnych, Czelej, Lublin Synder M. Dziecko z porażeniem mózgowym, Warszawa Szyszło J. XXI wiek nowe wyzwania, pielęgniarstwa. Rola pielęgniarki w procesie usprawnienia dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym, Pielęgniarka i Położna Witak Światłowicz L. Od jedzenia do mówienia. Problemy związane z karmieniem dziecka chorego., W: Dziecko chore. Zagadnienia biopsychiczne i pedagogiczne. Red. B. Cytowska, B. Winczura, Impuls, Kraków 2007 POLSKIE TOWARZYSTWO PIELĘGNIARSKIE ZAPRASZA NA WYKŁADY DO SIEDZIBY DOIPIP WE WROCŁAWIU PRZY UL. POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH r. godz mgr Reneta Urban ŻYWIENIE W CUKRZYCY r. godz mgr Teresa Hyczko CZYNNIKI SPRZYJAJĄCE WYPALENIU SIĘ ZAWODOWEMU W imieniu Zarządu Oddziału PTP mgr Julia Peszyńska

12 12 POŁOŻNICTWO EMPATIA KLUCZEM ARTYKUŁ BIORĄCY UDZIAŁ W KONKURSIE DORPIP WE WROCŁAWIU O TEMATYCE ZWIĄZANEJ Z ZAWODEM PIELĘGNIARKI I ZAWODEM POŁOŻNEJ. DO ZROZUMIENIA POTRZEB PACJENTA mgr Beata Bagińska, położna Wojewódzki Szpital Specjalistyczny ul. Kamieńskiego 73a Oddział Neonatologiczny z Pododdziałem Patologii Noworodka 1. ZAMIAST WSTĘPU. Czy uważasz się za osobę, która potrafi doskonale rozpoznać, kiedy Twój znajomy jest smutny? Czy kiedy ktoś opowiada Ci o swoich problemach, potrafisz wczuć się i zrozumieć Jego punkt widzenia? Czy nie masz problemów z odgadnięciem jaką motywacją kierował się ktoś, kto zrobił coś dziwnego i niespotykanego? Dlaczego zanim zaczniemy się zastanawiać mimowolnie odwzajemniamy szarmancki uśmiech albo czemu śmiech jest zaraźliwy?, Czemu ziewamy, kiedy robią to inni? Dlaczego dorośli spontanicznie otwierają usta, kiedy karmią łyżeczką małe dziecko? Czemu rozmawiające osoby mimowolnie przyjmują podobną pozycję ciała? Co sprawia, że ludzie i całe społeczeństwa postępują moralnie i przyzwoicie? Na czym polega skłonność gatunku ludzkiego, by dostrajać się do emocjonalnego i cielesnego stanu drugiego człowieka? Są sprawy, które czynią nas bardziej bezbronnymi niż przemoc...

13 PIELĘGNIARSTWO/ POŁOŻNICTWO 13 Życie codzienne pełne jest spontanicznych zjawisk rezonansu tego rodzaju... Aby odpowiedzieć na nurtujące pytania należy zatrzymać się na niezwykłej ludzkiej umiejętności warunkującej proces stawania się i bycia człowiekiem... Miej taki punkt widzenia, z którego dobrze widzieć drugiego człowieka... /R. Wasilewski/ 2. CZYM JEST EMPATIA? Empatia wywodząc się z gr. empatheia cierpienie ; pochodzi od niemieckiego terminu Einfulung, oznaczającego skłonność do utożsamiania się z jakimś przedmiotem, powodującym odczucia estetyczne. Angielski termin empathy został wprowadzony dopiero w 1909r. do słownika E.Tichener a i stanowił tłumaczenie słowa Einfulung. W obecnych czasach badacze definiujący empatię, dzielą się na trzy grupy, reprezentujące różne podejście. Pierwsza grupa zwraca szczególną uwagę, na emocjonalną stronę empatii. W psychologii oznacza zdolność odczuwania stanów psychicznych innych istot, daje odpowiedz, zawierającą ładunek emocjonalny, na zachowanie się i emocje drugiej osoby. Sprawia to, że człowiek przeżywa podobne stany, w stosunku do osoby, z którą empatyzuje (widząc smutnego, reaguje na jego zachowanie tą samą emocją, czyli smutkiem). Empatia jest tym, czym co dzieje się z nami, kiedy opuszczamy własne ciała by znaleźć się na chwilę lub na dłuższy czas w umyśle drugiej osoby by obserwować rzeczywistość jej oczami, odczuwać jej emocje i akcje w jej bólu. /K. Lampert/ Druga z grup związana jest ze sferą poznawczą. Naukowcy ci, traktują empatię jako wykształconą umiejętność spostrzegania i rozumienia, tego, co druga osoba w rzeczywistości przeżywa. Osoba empatyczna poprawnie odgaduje uczucia, pragnienia i reakcje osoby, z która empatyzuje, dzięki temu, że jest w stanie za pomocą własnych wyobrażeń i fantazji stworzyć obraz tego, jak czuje się dana osoba. Widząc, że ktoś cieszy się, wie, jakie emocje przeżywa. Przez to jest w stanie dogłębnie zrozumieć radość drugiego człowieka i ją przeanalizować. (...)uczuciowa reakcja, która wywodzi się z lęku lub innego rozumienia stanu emocjonalnego lub odczuwania drugiej osoby, będąca podobną do tego, co druga osoba czuje lub oczekuje, że odczuwa. /N. Eisenberg/ Trzecie podejście jest syntezą obu, zatem skupia się zarówno na emocjach, jak i na poznaniu. Jego przedstawiciele uważają, że empatia to reakcja emocjonalna, którą wywołują procesy poznawcze rozumiane jako percypowanie albo wyobrażanie sobie sytuacji. Zawiera zatem nie tylko ocenę i próbę zrozumienia drugiej osoby, ale też reakcję emocjonalną jaką udziela się tej osobie w zamian. (...)jest możliwością umieszczenia w mentalnych butach innej osoby tak, by zrozumieć własne emocje i uczucia. /A. Goldman/ 3. EMPATIA A NEUROBIOLOGIA, CZYLI CZYM SĄ NEURONY LUSTRZANE? Co jest zatem odpowiedzialne za zdolność do myślenia i odczuwania siebie w wewnętrznym życiu innej osoby /H.Kohut/? Z badań neurobiologicznych i neuropsychologicznych wynika, że reakcja empatyczna jest wynikiem przetwarzania informacji przez neurony lustrzane, czyli układ komórek nerwowych, tworzących w swojej sieci dwie drogi. Realizują swoje programy w naszym organizmie i aktywują się podczas obserwacji lub innej formy współodczuwania przez inną osobę. Neurony lustrzane są specyficznym rodzajem komórek, mających pomóc w rozumieniu emocji drugiej osoby. Pierwsza z dróg to bootom-up. Naukowcy twierdzą, że żeby zrozumieć, co czuje druga osoba trzeba używać tych samych sposobów i reprezentacji, których używamy do odczuwania własnych reakcji. Dzięki nim osoba na widok pewnej czynności jest w stanie niemal natychmiast odgadnąć intencje innego. Druga droga neuronów lustrzanych up- -bottom opiera się na biologicznych mechanizmach kontrolowania i hamowania. U człowieka odpowiedzialne prawdopodobnie są też za zdolność do rozpoznania cudzych emocji i intencji wyrażonych niewerbalnie. Niezbędnym warunkiem zaistnienia empatii pewnego rodzaju sytuacja przepływu, wzajemnego dostrajania się neuronów lustrzanych jest doprowadzenie do takiej sytuacji, w której jesteśmy w stanie skoncentrować się nawet nie tyle na komunikacji, ile na sobie nawzajem. Koncentrację na drugim człowieku z kolei można ćwiczyć poprzez aktywne słuchanie. Jest ono procesem empatycznego dostrojenia się do uczuć i myśli drugiego człowieka. Na poziomie fizjologicznym uaktywniane są właśnie specyficzne struktury mózgowe zw. neuronami lustrzanymi. Na poziomie psychologicznym oznacza maksymalnie możliwe otwarcie na przekazy werbalne i niewerbalne, znaczenia i emocje płynące od osoby, na której koncentruje się słuchający. Na poziomie duchowym oznacza decyzję na osobowe spotkanie, wejście w relację JA-TY. Istotną kwestią w aktywnym słuchaniu jest podarowanie swojej uwagi. Drugim elementem rozwoju dojrzałości empatycznej jest pogłębianie samoświadomości, szczególnie dotyczącej swoich uczuć, emocji oraz doznań z ciała. Jest to swoista introspektywna zdolność do kierowania strumienia uwagi do środka. Praca ta owocuje większą integracją intuicyjnych odruchów z całością relacji danej osoby ze światem. Chodzi o to, aby wiedzieć, jakie emocje, uczucia oraz doznania cielesne przeżywam i z nimi się identyfikuję. Trzecim aspektem procesu rozwoju empatii jest nauka komunikowania się. Dotyczy to komunikowania uczuć, ale także rozumienia wieloznaczności komunikatów, które do nas dopływają. We wszystkich komunikatach trzeba słyszeć przede wszystkim osobę. 4. CO WPŁYWA NA NASZĄ EMPATIĘ? Komórki lustrzane, które rzeczywiście odzwierciedlają, należą do najważniejszego wyposażenia w bagażu, który otrzymuje człowiek w podróż zwaną życiem. Bez neuronów lustrzanych nie ma kontaktu, nie ma spontaniczności i emocjonalnego porozumienia. W chwili narodzin układ neuronów lustrzanych jest jeszcze niedojrzały i niezróżnicowany. Genetyczne wyposażenie zapewnia noworodkowi pakiet startowy neuronów lustrzanych, umożliwiający mu już kilka dni po narodzinach podjęcie pierwszych reakcji odzwierciedlających z najważniejszymi osobami ze swojego otoczenia. Kluczowe znaczenie ma jednak czy będzie miał szansę na realizację takich reakcji. Zapewniona neurobiologicznie gotowość do spontanicznych zachowań naśladowczych jest rusztowaniem, wokół którego buduje się więź niemowlęcia z opiekunem. Między niemowlęciem a matką (opiekunem) rozpoczyna się coś, czego czar można porównać jedynie z uczuciem łączącym dwoje zakochanych. Z perspektywy neurobiologicznej w obu przypadkach dzieje się coś podobnego: wzajemne przyjmowanie i oddawanie odzwierciedlonych sygnałów, badanie i wyczuwanie tego, czego właśnie doświadcza druga osoba, co nią kieruje. Towarzyszy temu próba wysyłania własnych sygnałów i sprawdzanie, na ile druga strona je odzwierciedli, to znaczy na ile zo-

14 14 PIELĘGNIARSTWO/ POŁOŻNICTWO staną odwzajemnione. Ta gra nie jest tylko wstępem do związku miłosnego, ale stanowi, w mniej intensywnej postaci, punkt wyjściowy każdej relacji międzyludzkiej. Mózg noworodka zaprogramowany tak, by rozumieć doświadczenie najpierw musi doświadczyć, zanim zdoła to zrozumieć. Młode mózgi dojrzewają wchodząc w relacje ze światem, szczególnie innych ludzi. Gdy mózgi niemowląt nawiązują interakcje z najbliższymi, ich neurony tworzą w każdej minucie tysiące nowych połączeń z innymi neuronami. Te połączenia tworzą sieci neuronowe, które niezwykle szybko i trafnie przetwarzają określone typy informacji, takie jak: obraz, rozpoznawanie twarzy, dźwięk, język, ruchy, emocje i interakcje społeczne. Dzięki powtarzającym się doświadczeniom świat stopniowo staje się zrozumiały i wyrazisty. Zatem empatia nie jest wrodzona. Jeśli ktoś nie wykorzysta szansy na nawiązanie relacji po narodzinach i w pierwszych latach życia, może doprowadzić do upośledzenia rozwoju i funkcji nerwowego układu lustrzanego, czego konsekwencją będą znaczne deficyty w wykształcaniu działającego poczucia siebie, zdolności wchodzenia w relacje i zdobywania kompetencji. 5. EMPATIA KLUCZEM DO ZROZUMIENIA POTRZEB PACJENTA. W związku z tym, że empatia jest pochodną inteligencji emocjonalnej, czyli umiejętności rozpoznawania swoich uczuć i sterowania nimi w sensie wygaszania negatywnych, a podsycania pozytywnych, umiejętności rozpoznawania stanów emocjonalnych drugiego człowieka i przewidywania pozytywnych sytuacji, bodźców i słów wraz unikaniem negatywnych, ma nieocenione znaczenie wśród zawodów medycznych. Pielęgniarki i położne w swojej pracy zawodowej codziennie stykają się zarówno z początkiem narodzinami życia, jak i jego końcem śmiercią. Właściwe zrozumienie powagi narodzin i śmierci pozwala na głębsze nacechowane empatią współuczestniczenie w tych ważnych momentach. To jak będą wyglądać pierwsze czy ostatnie minuty życia człowieka zależy w dużym stopniu od tego, jaką postawę przyjmie położna czy pielęgniarka. Czy będzie to postawa pełna otwartości, współodczuwania, zrozumienia opartego na empatii czy może postawa zamknięta, przerażona i posępna zależy od nas samych. Empatia polega tylko, a raczej aż na uważnej obecności i próbie dosłyszenia tego, co dzieje się w drugim człowieku/ odbiorcy/ pacjencie. Co on czuje i czego potrzebuje bez m.in. psychologizowania, litowania się, pouczania, bagatelizowania, wypytywania. Nie jest tym samym, co trzymanie strony (to domena sympatii). Nie zakłada też, że zgadzamy się z jego wszystkimi poglądami lub pochwalamy wszystkie czyny i słowa. Nie ulega wątpliwości, iż niesienie pomocy, choremu, cierpiącemu, zagubionemu; towarzyszenie umierającemu czy rodzącemu się człowiekowi należy do najtrudniejszych zadań. Badania dotyczące postaw pielęgniarek i położnych wobec narodzin, umierania i śmierci wskazują na istnienie kilku postaw. Jedną z nich jest postawa partnerska, zakładająca wzajemną wymianę wartości i szanowanie decyzji pacjenta. Działanie pielęgniarki/położnej, którego nadrzędnym celem jest poczucie bycia potrzebnym, to postawa filozoficzno-heterocentryczna. Istotna jest postawa religijna związana z poszukiwaniem pokornie głębszych war-

15 PIELĘGNIARSTWO/ POŁOŻNICTWO 15 tości; podmiotowym, subtelnym i personalistycznym podejściem do pacjenta oraz wydobycia wartości wyższych Pojawia się też postawa obojętna związana ze stereotypami, uprzedzeniem a nawet czasem z lekceważeniem. Postawy te są uzależnione od trzech czynników: emocji, doświadczeń i zachowań. Prof. K.de Walden-Gałuszko uważa, mogą mieć charakter zarówno negatywny, jak i pozytywny. Negatywne postawy przejawiają się, w przedmiotowym traktowaniu pacjenta i ignorowaniu jego potrzeb natomiast pozytywne, cechują się holistycznym zaspokajaniem potrzeb pacjenta i poszanowaniem jego praw. Wykonywane przy chorym czynności pielęgnacyjne, lecznicze sprzyjają rozmowom i zwierzeniom. Ich bliskość w ostatnich chwilach życia przynosi ulgę, daje oparcie i poczucie bezpieczeństwa. Umieranie jest częścią życia. Ten etap, choć najdramatyczniejszy ze wszystkich i niepożądany, powinien być przyjmowany przynajmniej z taką troską i szacunkiem, jak narodziny. Mówiąc o tych momentach życia powinny być spełnione podstawowe zasady, które obowiązują personel medyczny: *empatia, *intymność, *godność, *unikanie zbędnego cierpienia, *umożliwienie obecności najbliższych, *posługa duszpasterska. Bez empatii, noworodka, pacjenta czy człowieka umierającego traktowałoby się jako przedmiot, a nie podmiot. Pielęgniarka/ położna nie tylko monitoruje podstawowe czynności życiowe, skupia się na zapewnieniu prawidłowej wentylacji, odżywianiu, regulacji ciepłoty ciała, wydalaniu, bierze udział w procesie terapeutycznym itp., ale zwraca uwagę na emocje, relacje pacjenta. Potrafi czytać z wyrazu twarzy, myśli o uczuciach, przydaje wagi emocjonalnym działaniom i zachowaniom, rozpoznaje ból, cierpienie, dyskomfort. Przyjmuje perspektywę drugiej osoby, co wymaga intencjonalnego stłumienia własnego punktu widzenia. Empatia chroni przed pewnymi schematami zachowań i rutyną w kontakcie z pacjentem poprzez: postawienie się w sytuacji pacjenta; pozostania z nim w tym samym miejscu i czasie; zadania sobie pytania, które on postawiłby tobie; postaranie się doznać tych samych uczuć, których doznaje pacjent; zwerbalizowanie tego, co w danej sytuacji uczyniłoby się; postąpienie wobec niego w taki sposób, w jaki sama chciałbyś być potraktowana. Skupiając się na empatii można z całą pewnością stwierdzić, że w zawodzie pielęgniarki/położnej podstawą jest zdolność odczuwania stanów psychicznych innych osób i umiejętność przyjęcia ich sposobu myślenia, spojrzenia z ich perspektywy na rzeczywistość. Jest kluczem do zrozumienia drugiego człowieka, jego potrzeb bio-psycho-społecznych. Jeśli pielęgniarka/położna jest świadoma swoich i pacjenta stanów emocjonalnych, jest w stanie nawzajem się porozumieć. W zawodach medycznych empatia jest opisywana jako współodczuwanie nigdy zaś współczucie, litość. Jest umiejętnością postrzegania, rozumienia i wczuwania się w stan innej osoby, co ona przeżywa, czego pragnie / K. Zahradniczek/. Współodczuwanie jest możliwe dzięki sile wyobraźni, same zmysły nie są w stanie w pełni poinformować o fizycznych i psychicznych doznaniach drugiej osoby, dzięki wyobraźni umieszcza siebie w sytuacji drugiego człowieka, wchodzi w jego ciało i staje się w pewnej mierze tą samą osobą. Obejmuje wewnętrzne doświadczenie dzielenia się i rozumienia stanu psychicznego drugiej osoby /R. Schafer/. Pomaga rozwijać wrażliwość na potrzeby pacjenta, spontanicznie i naturalnie dostraja się do myśli i uczuć, umiejętnie interpretuje jego sytuację życiową, wczuwa w stan emocjonalny, uświadamia konieczność ciągłego doskonalenia zdolności empatycznych. Najlepszą nauczycielką empatii w zawodach medycznych jest Cicely Saunders, która w doskonale subtelny sposób potrafiła rozpoznać trudną sytuację pacjenta. Głosiła podobnie, jak Florence Nightingale holistyczne podejście do pacjenta. Pamiętajmy, że empatia wyrasta z samoświadomości. Im bardziej jesteśmy otwarci na nasze własne emocje, tym łatwiej odczytujemy uczucia innych osób. Nauczymy się rozumieć samych siebie, nauczymy się rozumieć innych, aby uczynić świat lepszym, dobrym i spokojniejszym. W obliczu innego człowieka spotykamy własne człowieczeństwo..../-/ 6. CZY JESTEŚ EMPATYCZNA/-NY? Należy zastanowić się nad możliwościami jej zwiększenia, czy tez ulepszenia. Zakładając, że empatia jest zależna od naszego doświadczenia i procesów poznawczych można wpłynąć na nią przez następujące sposoby: 1. Brak koncentracji uwagi jako skuteczna blokada empatii. Kiedy więc chcemy być bardziej empatyczni, podczas rozmowy z drugą osobą należy poświęcić maksimum uwagi, starając się ignorować inne sygnały, hałasy i myśli. 2. Komunikowanie się i zdolność aktywnego słuchania. Aby poprawić empatyczność, powinniśmy wzmocnić nasze umiejętności komunikowania się. 3. Samoświadomość wgląd w swoje emocje i zachowania. W empatii ważna jest nie tylko świadomość własnych emocji, ale i własnego ciała przekazującego sygnały niewerbalne innym. 4. Nauka zmiany ról Gestaltowskie krzesła. Polega na tym, aby wyobrazić sobie, że na krześle obok siedzi osoba, której nie rozumiemy. Następnie przesiadamy się na krzesło tej osoby i wchodzimy w jej rolę. Staramy się, jak najdokładniej oddać jej punkt widzenia, wyobrazić sobie jej myśli i uczucia. Empatyzujemy z nią. 5. Wizualizacja. Jeśli w dalszym ciągu mamy problem ze zrozumieniem drugiej osoby, należałoby zastanowić się, co w takiej sytuacji zrobilibyśmy my. Jeśli pacjentka boi się porodu, pomyśl, jak czułabyś się w takiej sytuacji i co byś zrobiła, co chciałabyś usłyszeć, odczuć. A zatem nic, co ludzkie nie powinno być nam obce NA ZAKOŃCZENIE Nie sądź nikogo dopóki nie znajdziesz się na jego miejscu... /J.W.Goethe/ Piśmiennictwo: 1.Bauer J.:Empatia. Co potrafią lustrzane neurony, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa De Walden- Gałuszko K.: Stres pracy personelu medycznego (w:) Psychoonkologia. Red.: De Walden-Gałuszko K.. Biblioteka Psychiatrii Polskiej, Kraków Eisenberg N.: Empatia i Współczucie, Psychologia emocji, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk Hebanowski M., Kliszcz J., Trzeciak B.: Poradnik komunikowania się z pacjentem, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa Hume D.:Empatia. Co to jest i dlaczego jest taka ważna?, Wydawnictwo Oficyna Ingenium 2013.

16 16 INFORMACJE SZEŚĆDZIESIĄT LAT SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO SZPITALA KLINICZNEGO NR 1 WE WROCŁAWIU WIELOWYMIAROWOŚĆ ZAWODU PIELĘGNIARKI I POŁOŻNEJ mgr Violetta Magiera, Z - ca Dyrektora ds. Pielęgniarstwa Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 1, W ramach obchodów 60 - lecia Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 1 we Wrocławiu dnia 25 września 2014 r. odbyła się Konferencja zatytułowana Wielowymiarowość zawodu pielęgniarki i położnej. Konferencję zorganizowano we współpracy z Kołem PTP działającym przy Szpitalu. Wzięło w niej udział blisko 140 Pielęgniarek i Położnych ze szpitali z obszaru województwa dolnośląskiego, jak też pracujących u Nas. Spotkanie zaszczyciło swoją obecnością wielu znamienitych gości, m. in.: Przewodnicząca Dolnośląskiej Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych, Przewodnicząca Oddziału Wrocławskiego Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego, Konsultant krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa w ginekologii i położnictwie, Konsultanci wojewódzcy w dziedzinach: pielęgniarstwa, pielęgniarstwa epidemiologicznego, pielęgniarstwa onkologicznego, pielęgniarstwa w ginekologii i położnictwie, Kierownicy ośrodków szkoleniowych, Kierownicy Klinik, Zastępcy Dyrektorów ds. Pielęgniarstwa, Pielęgniar-

17 INFORMACJE 17 ki Naczelne z wrocławskich i dolnośląskich Szpitali. Konferencję rozpoczęła od powitania przybyłych Gości i Uczestników Violetta Magiera Z - ca Dyrektora ds. Pielęgniarstwa Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 1, następnie głos zabrały Panie: Urszula Olechowska Przewodnicząca Dolnośląskiej Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych oraz Teresa Fichtner-Jeruzel Przewodnicząca Oddziału Wrocławskiego Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego. Po wypowiedziach Gości, Z-ca Dyrektora ds. Lecznictwa Jerzy Uzar przedstawił historię i teraźniejszość Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 1, po czym Pani Violetta Magiera przybliżyła zebranym temat i ideę Konferencji. Konferencja ukazywała różnorodne obszary działania pielęgniarek i położnych. Stała się okazją do wskazania kierunków rozwoju naszych profesji, które będąc zawodami samodzielnymi, podejmują działania mające na celu stałe podnoszenie kwalifikacji oraz wyzwań badawczych i naukowych. Myślą przewodnią Konferencji było PIE- LĘGNIARKI DLA PIELĘGNIAREK. Wygłoszone referaty przygotowane i przedstawione zostały przez pielęgniarki i położne pracujące w Szpitalu Klinicznym Nr 1. Uczestnicy Konferencji mieli okazję zapoznać się z osiągnięciami zawodowymi oraz wielorakością wyzwań podejmowanych przez środowisko zawodowe pielęgniarek i położnych. Tematyka wykładów była bardzo szeroka i obejmowała: postępowanie w przypadku wystąpienia zakażenia Clostridium difficile zdarzenia niepożądane w praktyce pielęgniarki i położnej rolę pielęgniarki w pracowni aferezy, dawstwo szpiku rolę i organizację szkoły rodzenia rany w onkologii i hematologii dziecięcej problem stresu i wypalenie zawodowe wśród pielęgniarek operacyjnych Konferencja dała możliwość do zaprezentowania wielorakości zadań, jakie pełnią pielęgniarki i położne w naszym Szpitalu. Mamy nadzieję, że zaprezentowane tematy przyczynią się do poszerzenia i ugruntowania wiedzy Uczestników, oraz zostaną wykorzystane w pracy zawodowej. Bardzo serdecznie dziękujemy Wszystkim Gościom i Uczestnikom za tak liczne przybycie.

18 18 PIELĘGNIARSTWO ARTYKUŁ BIORĄCY UDZIAŁ W KONKURSIE DORPIP WE WROCŁAWIU O TEMATYCE ZWIĄZANEJ Z ZAWODEM PIELĘGNIARKI I ZAWODEM POŁOŻNEJ. SZCZĘŚCIEM JEDNEGO CZŁOWIEKA JEST DRUGI CZŁOWIEK Joanna Seregiet, licencjat pielęgniarstwa Specjalista Pielęgniarstwa w Opiece Długoterminowej Dolnośląski Ośrodek Pielęgnacyjno- Rehabilitacyjny Niebieski Parasol w Chojnowie Chciałabym przedstawić jedną z dziedzin pielęgniarstwa, która okazała się moim powołaniem i pasją. Mowa tu o pielęgniarstwie w opiece długoterminowej. W ostatnich latach ta gałąź pielęgniarstwa bardzo prężnie się rozwinęła. Spowodowane jest to głównie starzeniem się społeczeństwa i wzrostem popytu na ten rodzaj usług zdrowotno-opiekuńczych. Obejmuje swoim zakresem osoby przewlekle chore, niepełnosprawne, niezdolne do samodzielnego życia. Osoby te oprócz podstawowej opieki potrzebują specjalistycznej pielęgnacji i kontynuacji leczenia poza murami szpitala. Gdy prawie 13 lat temu rozpoczynałam pracę w nowopowstałym DOPR Niebieski Parasol w mieście mało kto wiedział jak to będzie funkcjonować. Wśród pielęgniarek podejmujących wówczas pracę byłam jedyną bez doświadczenia zawodowego a jednak w szybkim czasie ta pierwsza praca stała się moim powołaniem. Zespół składa się z pielęgniarek i opiekunów medycznych, wspierają nas także fizjoterapeuci i terapeuci zajęciowi. Gdy rozpoczynaliśmy działalność Ośrodek był różnie określany przytułek, dom starców, hospicjum. Wiele koleżanek pracujących w szpitalach, przychodniach dziwiło się Gdzie ty się pchasz? Co to za praca? Mycie, przewijanie, karmienie i tak bez końca. Trochę mają racji, bo zaspokajanie podstawowych potrzeb chorego człowieka to główne aspekty tej pracy. Ale pod monotonią tych czynności kryje się ciężko doświadczony człowiek. Każdy z naszych podopiecznych to odrębna historia. Opiekując się osobami z wieloma różnymi chorobami musimy posiadać ogromną wiedzę z różnych dziedzin. Podczas wykonywania tych podstawowych, prozaicznych czynności musimy umieć zauważać, wychwytywać niepokojące objawy. Wciąż się dokształcamy aby wiedzieć czy zgłaszane dolegliwości związane są z chorobą podstawową czy też zapowiadają coś groźnego dla podopiecznego. To na nas pielęgniarkach także spoczywa obowiązek ciągłego edukowania personelu pomocniczego. Spora grupa wykształconych i zaangażowanych opiekunów medycznych jest nieocenioną pomocą. Dzięki ich udziałowi jesteśmy w stanie objąć opieką większą liczbę chorych. Staramy się ich uwrażliwić na potrzeby podopiecznych. Traktuj drugą osobę tak, jak sam chciałbyś być potraktowany to myśl przewodnia wpajana opiekunom. Nieustannie edukujemy a także nakłaniamy rodziny naszych podopiecznych do aktywnego udziału w procesie opieki. Nieraz wytłumaczenie przyczyn niepokojących i dziwacznych zachowań chorej osoby pozwoliło rodzinie zrozumieć ją i pogodzić się z faktem iż niezbędna jest profesjonalna pomoc. Zajmując się przyjmowaniem podopiecznych do naszego Ośrodka, jako pierwsza mam kontakt z nimi i ich opiekunami. Zbierając wywiad staram się jak najwięcej dowiedzieć o osobie mającej tu zamieszkać. Ponad 70% naszych podopiecznych to osoby z zespołami otępiennymi w znacznym stopniu zaawansowania. Na przyjazd do naszego Ośrodka reagują różnie: jedni lękiem, wycofaniem, inni pobudzeniem, zdenerwowaniem a nawet agresją. Wtedy trzeba uaktywnić wszystkie pielęgniarskie zmysły i umiejętność nawiązania pozytywnej relacji. Często od tego pierwszego spotkania i wrażenia zależą dalsze relacje z rodzinami podopiecznych i z nimi samymi. Nieraz rodziny się dziwią: Dlaczego Pani mówi tak

19 PIELĘGNIARSTWO 19 jak mama (tata), przecież ona (on) paple bez sensu i składu, opowiada bzdury Odpowiadam wtedy, że aby zdobyć zaufanie tej osoby muszę wejść w jej (jego) świat. Nie denerwujemy się, gdy słyszymy wołanie siostrzyczko. Dla tych ludzi jesteśmy córeczkami, przyjaciółkami, siostrami. Na zwrot Pani reagują zdziwieniem: Jaka Pani??? Gienka jestem, przecież znamy się już tak długo. W świadomości Pani Gieni jestem koleżanką z pracy, z którą często chodziła na ploteczki. Ponieważ daje jej to poczucie bezpieczeństwa nie zaprzeczam. Argumentowanie, że widzimy się pierwszy raz wywołałaby frustrację i zaniepokojenie. Podopieczni przebywają w naszym Ośrodku różny czas. Niektórzy nawet kilka lat. Widzimy wtedy jak postępuje choroba, jak rozmowny, wesoły i ruchliwy człowiek staje się coraz mniej samodzielny, zamknięty w sobie. Wykonanie nawet prostej czynności z czasem przerasta jego możliwości. Jest to szczególnie przykre dla osób chorych przewlekle ale z zachowaną świadomością. Trzeba się wykazać ogromnym taktem i empatią proponując pomoc. Staramy się podtrzymywać tą samodzielność jak najdłużej, tak aby chory miał poczucie, że nie jest zdany całkowicie na łaskę drugiej osoby. Spracowane ręce, zmęczone oczy. W nich widoczne nieme pytanie: Kim jesteś? Gdzie jestem? Pamięć prostych gestów zamazuje się powoli. Pozostaje lęk, wycofanie w siebie. Często złość, że żądasz zbyt wiele Starość odziera ze wspomnień. Wpycha w otchłań zapomnienia... (J.S.) Przez lata istnienia Ośrodka przewinęła się spora liczba pielęgniarek. Część z nich zmieniła miejsce pracy przechodząc na szpitalne oddziały ale po pewnym czasie wracają biorąc dyżury na zlecenie. I mimo ciężkiej fizycznej pracy twierdzą, że tu właśnie odpoczywają psychicznie od zgiełku, pośpiechu stale obecnego w szpitalach. Staramy się także dbać, aby starsze, niepełnosprawne osoby nie były odsunięte na margines społeczeństwa. Nasi podopieczni są odwiedzani przez dzieci i młodzież okolicznych szkół. W święta posiłki spożywa się razem, w uroczystej atmosferze. Końcem lata odbywa się coroczny Turniej Tańca i Śpiewu gdzie spotykamy się z podopiecznymi innych podobnych naszemu ośrodków. Wtedy z pielęgniarek przekształcamy się w uczestników dobrej zabawy. Aby zachęcić podopiecznych do aktywnego udziału także śpiewamy, tańczymy wraz z nimi. W opiece długoterminowej nie nastawiamy się na szybkie, spektakularne sukcesy. Tu opieka, pielęgnacja, rehabilitacja trwa tygodnie, miesiące, lata. Personel, podopieczni i ich rodziny stają się społecznością. My pielęgniarki stajemy się dobrymi znajomymi, nieraz powiernikami rodzin nękanych wyrzutami sumienia i bezsilnością. W opiece długoterminowej czas płynie inaczej. Tu człowiek uczy się pokory wobec ogromu nieszczęścia i ludzkiego losu. Nie ma tu wyspecjalizowanych, skomplikowanych procedur. Jest doświadczony przez życie człowiek, który potrzebuje drugiej osoby aby ta pomogła mu przejść godnie przez pozostały mu jeszcze czas. Osoby, której może się poskarżyć, zwierzyć, u której znajdzie pocieszenie i zrozumienie. Największą nagrodą jest dla nas zdanie słyszane, gdy podopieczni wracają po pobycie w szpitalu: Witaj kochana, jak dobrze że już wróciłem do domu Dla mnie to jest istota pielęgniarstwamój podopieczny ma się czuć przy mnie bezpiecznie, jak w swoim domu rodzinnym. Troskliwe ręce dające wsparcie w potrzebie Dla każdego dobre słowo, ciepły uśmiech pełen zrozumienia Serce pełne współczucia. Postać pochylona nad ludzkim losem Cierpliwości niezmierzona ilość Anioł powszedni, żyjący pośród nas (J.S.)

20 20 OGŁOSZENIA III KONFERENCJA PIELĘGNIARSKA SEMINARIUM DLA KADRY KIEROWNICZEJ PIELĘGNIARSKIEJ UNIWERSYTECKIEGO SZPITALA KLINICZNEGO WE WROCŁAWIU Dorota Milecka Z-ca Dyrektora ds. Pielęgniarstwa w USK Beata Dąbrowska Przełożona Pielęgniarek i Położnych USK Dnia 19 września 2014 r., odbyła się III Konferencja Pielęgniarska seminarium dla kadry kierowniczej pielęgniarskiej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu. Wśród prelegentów obecni byli: dr Jolanta Górajek-Jóźwik, emerytowany nauczyciel akademicki Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, która przedstawiła przejmujący wykład pod tytułem Moje niedzisiejsze zauroczenie pielęgniarstwem. I co dalej? ; mgr Joanna Pogorzała, laureatka eliminacji wojewódzkich Konkursu organizowanego przez Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie Pielęgniarka Roku, która zaprezentowała temat Szpital Magnez oraz dr Ewa Kuriata, pracownik Zakładu Organizacji i Zarządzania Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, która przedstawiła wyniki własnej pracy naukowej na temat Warunków pracy pielęgniarek w szpitalu. Całość spotkania poświęcona była refleksji, dokąd zmierza pielęgniarstwo, w jaki sposób strzec najważniejszej funkcji pielęgniarskiej czyli pielęgnowania, jakiego szpitala oczekują pielęgniarki i pacjenci, a także jakie są obecne warunki pracy pielęgniarek i jak negatywne skutki dla pielęgniarek jak i dla pacjentów mogą mieć złe warunki pracy. Przyjęcia zaproszenia przez Panią dr J. Górajek-Jóźwik, sprawiło, że konferencja miała charakter niezwykły, możliwość wysłuchania wykładu łączącego wspomnienia z historią pielęgniarstwa, a także przedstawie-

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją.

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. mgr Irena Ewa Rozmanowska specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego fot. Vedran Vidovic shutterstock.com Depresja ma w psychiatrii pozycję podobną

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 CZĘŚĆ I RODZINA A DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE 1. Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych Andrzej Twardowski... 18 1.1. Systemowy model funkcjonowania rodziny...

Bardziej szczegółowo

Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka. System opieki długoterminowej w Polsce

Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka. System opieki długoterminowej w Polsce Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka System opieki długoterminowej w Polsce Świadczenia w zakresie opieki długoterminowej zapewnia w Polsce ochrona zdrowia i pomoc społeczna cześć świadczeń (usług)

Bardziej szczegółowo

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA rok III semestr V PIELĘGNIARSTWO GERIATRYCZNE (80 godzin) (Oddział geriatrii) 1. Zasady i specyfika komunikowania się z osobą

Bardziej szczegółowo

TEMATY KURSU: 1. Psychologiczno pedagogiczny:

TEMATY KURSU: 1. Psychologiczno pedagogiczny: OFERTA SZKOLENIOWA - BESKIDZKIEGO CENTRUM OPIEKI DOMOWEJ BONA: Zapraszamy na kursy dla opiekunek(ów) osób starszych i niepełnosprawnych oraz dla niań, opiekunek dziecięcych. Organizujemy kursy pierwszej

Bardziej szczegółowo

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12. Specjalność: pielęgniarstwo 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, Piekary Śląskie 41-940 ul. Bytomska 62, Tel. 032 3934 299

Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, Piekary Śląskie 41-940 ul. Bytomska 62, Tel. 032 3934 299 Konsultant Krajowy w dz. Pielęgniarstwa dr n. biol. Grażyna Kruk- Kupiec Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, Piekary Śląskie 41-940 ul. Bytomska 62, Tel. 032 3934 299 Piekary Śląskie

Bardziej szczegółowo

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Standardy Grupy ds. Zdrowia Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Cel główny Cel główny: optymalny stan zdrowia osób bezdomnych (świadczeniobiorców) utrzymanie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY. W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C

PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY. W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C Środowiskowy Domy Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej funkcjonuje od dnia 1 grudnia 2012 r. Dom jest dziennym ośrodkiem

Bardziej szczegółowo

Pomaga przygotować się do porodu. Rozwiązuje problemy laktacyjne oraz udziela wskazówek w pielęgnacji noworodka.

Pomaga przygotować się do porodu. Rozwiązuje problemy laktacyjne oraz udziela wskazówek w pielęgnacji noworodka. Agnieszka Brześcińska położna z wyższym wykształceniem, specjalizacja położnicza, pedagog. Pracuje od 1998 roku w Klinice Położnictwa i Patologii Ciąży Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń zdrowotnych będących przedmiotem kształcenia szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie pielęgniarstwa geriatrycznego

Wykaz świadczeń zdrowotnych będących przedmiotem kształcenia szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie pielęgniarstwa geriatrycznego Wykaz świadczeń zdrowotnych będących przedmiotem kształcenia szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie pielęgniarstwa geriatrycznego realizowanego w ramach projektu Przebudowa Pawilonu Nr 4 Zakładu Opiekuńczo

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo. Długość szkolenia do wyboru: 4h szkoleniowe (4x45 min.) 6h szkoleniowych (6x45 min.) 8h szkoleniowych (8x45 min.

Szanowni Państwo. Długość szkolenia do wyboru: 4h szkoleniowe (4x45 min.) 6h szkoleniowych (6x45 min.) 8h szkoleniowych (8x45 min. Szanowni Państwo Katarzyna Kudyba Centrum Szkoleń Profilaktycznych EDUKATOR z Krakowa oferuje Państwu szkolenia które mają na celu zwiększenie i usystematyzowanie wiedzy pracowników Domów Pomocy Społecznej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA DZIECI ODDZIAŁU PRZEDSZKOLNEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

Bardziej szczegółowo

1. Świadczenia w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki. 1) Rozpoznawanie, ocena i zapobieganie zagrożeniom zdrowotnym podopiecznych.

1. Świadczenia w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki. 1) Rozpoznawanie, ocena i zapobieganie zagrożeniom zdrowotnym podopiecznych. Zakres zadań pielęgniarki i położnej POZ 1. Pielęgniarka i położna podstawowej opieki zdrowotnej wybrana przez świadczeniobiorcę planuje i realizuje kompleksową opiekę pielęgniarską i pielęgnacyjną opiekę

Bardziej szczegółowo

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność Mówiąc o zagrożeniu mamy na myśli każdy czynnik, który może spowodować wystąpienie szkody. Powszechnie przyjęto podział na zagrożenia:

Bardziej szczegółowo

M1_W04 M1_W10 K_W 01 M1_W01 M1_W02 M1_W10 K_W 02 M1_W05 M1_W03 K_W 03 M1_W08 M1_W11, M1_W12 M1_W01 M1_W02 M1_W03 M1_W07 M1_W10 M1_W01 M1_W07 M1_W10

M1_W04 M1_W10 K_W 01 M1_W01 M1_W02 M1_W10 K_W 02 M1_W05 M1_W03 K_W 03 M1_W08 M1_W11, M1_W12 M1_W01 M1_W02 M1_W03 M1_W07 M1_W10 M1_W01 M1_W07 M1_W10 TABELA ODNIESIENIA EFEKTÓW KIERUNKOWYCH DO EFEKTÓW OBSZAROWYCH KIERUNEK FIZJOTERAPIA POZIOM KSZTAŁCENIA - studia i stopnia PROFIL KSZTAŁCENIA - praktyczny OBSZAR KSZTAŁCENIA - obszar nauk medycznych, nauk

Bardziej szczegółowo

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk Metody neurofizjologiczne w pediatrii Mgr Marzena Mańdziuk REHABILITACJA REHABILITACJA LECZNICZA REHABILITACJA PEDAGOGICZNO- -ZAWODOWA REHABILITACJA SPOŁECZNA Stosowane metody terapii: 1. NDT-Bobath 2.

Bardziej szczegółowo

DODATKOWY OPIS WYBRANYCH ZAJĘĆ GRUPOWYCH OFEROWANYCH PRZEZ CENTRUM styczeń-czerwiec 2016 rok

DODATKOWY OPIS WYBRANYCH ZAJĘĆ GRUPOWYCH OFEROWANYCH PRZEZ CENTRUM styczeń-czerwiec 2016 rok DODATKOWY OPIS WYBRANYCH ZAJĘĆ GRUPOWYCH OFEROWANYCH PRZEZ CENTRUM styczeń-czerwiec 2016 rok I. DLA RODZICÓW ZASTĘPCZYCH 1. Być świadomym rodzicem zastępczym Cykl warsztatów wzmacniających kompetencje

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Integracja społeczna Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne YL AB U MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod ORiN modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów pecjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Rehabilitacja i Pielęgnowanie

Bardziej szczegółowo

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka - wczesne, kompleksowe

Bardziej szczegółowo

Zakład Opiekuńczo-Leczniczy

Zakład Opiekuńczo-Leczniczy Zakład Opiekuńczo-Leczniczy Kierownik, Tel. (054) 2856231 Aleksandra Kamińska-Roszak, magister pielęgniarstwa, studia podyplomowe z zarządzania w ochronie zdrowia, psychologii zarządzania, zarządzania

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO 1. Dla dzieci: Propozycje do zrealizowania na terenie przedszkoli: A. Badania przesiewowe logopedyczne 3-6-latków oraz 3 i 4-latków.

Bardziej szczegółowo

Nowa kultura opieki nad seniorami

Nowa kultura opieki nad seniorami Nowa kultura opieki nad seniorami Seminarium edukacyjne Innowacje w geriatrii - ocena dostępności w Polsce dr n. o zdr. Elżbieta Szwałkiewicz Warszawa, 17 listopada 2014 r.) Stary człowiek to też człowiek

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Podstawy klinicznej w psychiatrii

Bardziej szczegółowo

Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka

Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka 1. 1.Banaszek G., Rozwój niemowląt i jego zaburzenia a rehabilitacja metodą Vojty, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2004. 2. Bobkowicz-Lewartowska

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WEWNETRZNY ODDZIAŁU NEONATOLOGICZNEGO

REGULAMIN WEWNETRZNY ODDZIAŁU NEONATOLOGICZNEGO PŁOCKI ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością 09-402 Płock ul. Kościuszki 28 tel. (024) 64-51-00 fax. (024) 64-51-02 www.szpitalplock.pl e-mail: sekretariat@plockizoz.pl REGULAMIN

Bardziej szczegółowo

SPECJANY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W PUŁAWACH

SPECJANY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W PUŁAWACH SPECJANY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W PUŁAWACH Wczesna interwencja (wczesne wspomaganie rozwoju) jest to zintegrowany system oddziaływań: profilaktycznych, diagnostycznych, leczniczo rehabilitacyjnych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO

REGULAMIN KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO Załącznik do Uwały Nr 34/2013 Rady Wydziału Nauk Medycznych z dn. 21 lutego 2013 roku REGULAMIN KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO 1. Kształcenie praktyczne zajęcia praktyczne i praktyki

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA

PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA BIURO PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA STATUS PRAWNY: Państwowa jednostka budżetowa podległa ministrowi właściwemu do spraw

Bardziej szczegółowo

Dr Sztembis. Dr Sztembis. Rok akademicki 2015/2016. (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

Dr Sztembis. Dr Sztembis. Rok akademicki 2015/2016. (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Rok akademicki 2015/2016 Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Regulamin Porządkowy Oddziału Rehabilitacji Dziennej dla Dzieci z Zaburzeniami Wieku Rozwojowego.

Regulamin Porządkowy Oddziału Rehabilitacji Dziennej dla Dzieci z Zaburzeniami Wieku Rozwojowego. Regulamin Porządkowy Oddziału Rehabilitacji Dziennej dla Dzieci z Zaburzeniami Wieku Rozwojowego. I. Charakterystyka Oddziału 1. Oddział Dzienny Rehabilitacji Dzieci z Zaburzeniami Wieku Rozwojowego działa

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

SYLABUS na rok 2013/2014

SYLABUS na rok 2013/2014 SYLABUS na rok 2013/2014 (1) Nazwa przedmiotu Badania fizykalne (2) Nazwa jednostki Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego prowadzącej przedmiot Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia

Bardziej szczegółowo

Kursy dla pielęgniarek i położnych

Kursy dla pielęgniarek i położnych Kursy dla pielęgniarek i położnych Rodzaj kursu Nazwa kursu Czas trwania Cena Pielęgniarstwo geriatryczne 305 godzin, w tym: zajęcia teoretyczne 180 godzin zajęcia praktyczne 125 godzin 1 250 zł Kursy

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Dr A. Wołpiuk- Ochocińska. Dr A. Wołpiuk- Ochocińska

Dr A. Wołpiuk- Ochocińska. Dr A. Wołpiuk- Ochocińska (1) Nazwa przedmiotu Psychologia stosowana (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - () Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ. Maria Nalberczak

Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ. Maria Nalberczak Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ Maria Nalberczak PLAN WYPOWIEDZI Neuronauka -> Neuropsychologia Zaburzenia neuropsychologiczne Holistyczna metoda rehabilitacji neuropsychologicznej

Bardziej szczegółowo

STATUT Domu Pomocy Społecznej w Rożdżałach

STATUT Domu Pomocy Społecznej w Rożdżałach STATUT Domu Pomocy Społecznej w Rożdżałach (nadany Domowi Pomocy Społecznej w Rożdżałach Uchwałą Rady Powiatu Sieradzkiego z dnia 27.05.1999r Nr VII/58/99, ze zmianami dokonanymi Uchwałą Rady Powiatu Sieradzkiego

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE. Zespół Szkół Specjalnych przy Szpitalu Uzdrowiskowym Słoneczko w Kołobrzegu

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE. Zespół Szkół Specjalnych przy Szpitalu Uzdrowiskowym Słoneczko w Kołobrzegu Zespół Szkół Specjalnych przy Szpitalu Uzdrowiskowym Słoneczko w Kołobrzegu Ciechocinek 31.05.2012 Prawo dzieci do ochrony zdrowia perspektywy rozwoju lecznictwa uzdrowiskowego Edukacja zdrowotna jest

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Zdrowia Karta przedmiotu obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Szanowne Koleżanki i Koledzy

Szanowne Koleżanki i Koledzy Szanowne Koleżanki i Koledzy W związku z licznymi pytaniami w sprawie różnych form kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych w załączeniu przesyłam oferty ośrodków kształcenia w celu zapoznania

Bardziej szczegółowo

w Siemianowicach Śląskich na rok szkolny 2014/2015

w Siemianowicach Śląskich na rok szkolny 2014/2015 OFERTA ZAJĘĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2014/2015 ZAPISY NA WSZYSTKIE OFEROWANE ZAJĘCIA PRZYJMUJE SEKRETARIAT PORADNI

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12.6 Specjalność: - 1. PRZEDMIOT NAZWA

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

Problemy pielęgnacyjne w zespole depresyjnym wieku podeszłego

Problemy pielęgnacyjne w zespole depresyjnym wieku podeszłego Problemy pielęgnacyjne w zespole depresyjnym wieku podeszłego mgr Katarzyna Sachryn specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego Wojewódzki Zespół Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie Problemy

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością Opracował zespół wychowawców klas IV-VI 1. Idea i założenia teoretyczne programu Sytuacja

Bardziej szczegółowo

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna.

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna. Kontakt: Punkt Pielęgniarski: (087) 562 64 83, Sekretariat: (087) 562 64 79 Kliknij po więcej informacji Regulamin Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego Psychiatrycznego w Specjalistycznym Psychiatrycznym

Bardziej szczegółowo

W trosce o potrzebujących... Konferencja pt. Wczesna interwencja w systemie wspomagania rodziny i dziecka

W trosce o potrzebujących... Konferencja pt. Wczesna interwencja w systemie wspomagania rodziny i dziecka W trosce o potrzebujących... Konferencja pt. Wczesna interwencja w systemie wspomagania rodziny i dziecka Dzięki inicjatywie prężnie działającego Ośrodka Szkolno Wychowawczego w Hajnówce, w dniach 5-6.12.2014r.w

Bardziej szczegółowo

TERAŹNIEJSZOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ PIELĘGNIARSTWA DIABETOLOGICZNEGO

TERAŹNIEJSZOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ PIELĘGNIARSTWA DIABETOLOGICZNEGO TERAŹNIEJSZOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ PIELĘGNIARSTWA DIABETOLOGICZNEGO Alicja Szewczyk Polska Federacja Edukacji w Diabetologii Gdańsk 15 maja 2014r. EDUKACJA jest kluczem do zbudowania relacji terapeutycznej z

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii.

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii. Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach Opr. Monika Wajda-Mazur Klasy integracyjne w naszej szkole. Nasza szkoła jako placówka z oddziałami integracyjnymi, nie tylko edukuje w zakresie ustalonego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologiczne aspekty opieki nad dzieckiem z chorobą nowotworową

Bardziej szczegółowo

NA II PÓŁROCZE 2015 ROKU

NA II PÓŁROCZE 2015 ROKU PLAN KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO DOLNOŚLĄSKIEJ OKRĘGOWEJ IZBY PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH OBEJMUJACA SZKOLENIA NIEODPŁATNE NA II PÓŁROCZE ROKU SZKOLENIA SPECJALIZACYJNE KONTYNUOWANE Dziedzina Miejsce prowadzenia

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

w Siemianowicach Śląskich na rok szkolny 2014/2015

w Siemianowicach Śląskich na rok szkolny 2014/2015 OFERTA ZAJĘĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich dla uczniów gimnazjum na rok szkolny 2014/2015 ZAPISY NA WSZYSTKIE OFEROWANE ZAJĘCIA PRZYJMUJE SEKRETARIAT PORADNI ZAJĘCIA INDYWIDUALNE

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki pacjenta

Prawa i obowiązki pacjenta Prawa i obowiązki pacjenta Podstawowe unormowania prawne Wynikają one z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) oraz następujących ustaw: z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

OFERTA ZAJĘĆ. PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich. dla uczniów gimnazjum na rok szkolny 2014/2015

OFERTA ZAJĘĆ. PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich. dla uczniów gimnazjum na rok szkolny 2014/2015 OFERTA ZAJĘĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich dla uczniów gimnazjum na rok szkolny 2014/2015 ZAJĘCIA INDYWIDUALNE Terapia indywidualna krótko i długoterminowa Dla kogo: Dla

Bardziej szczegółowo

Poniżej znajdziecie Państwo tematykę naszej oferty warsztatowej skierowanej do przyszłych rodziców.

Poniżej znajdziecie Państwo tematykę naszej oferty warsztatowej skierowanej do przyszłych rodziców. Pracownia Psychologiczna Synapsa w Gdyni to placówka stworzona z myślą o rozwoju umiejętności osobistych i zawodowych oraz udzieleniu pomocy psychologicznej oraz terapeutycznej osobom (dzieci, młodzież

Bardziej szczegółowo

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK Wczesna interwencja to zintegrowany system oddziaływań profilaktycznych, diagnostycznych, leczniczo-rehabilitacyjnych i terapeutycznych, których podmiotem

Bardziej szczegółowo

Ekspertami i wykładowcami głównych bloków tematycznych podczas szkolenia byli:

Ekspertami i wykładowcami głównych bloków tematycznych podczas szkolenia byli: Podsumowanie szkolenia dla kadry medycznej pt. Skuteczna komunikacja z pacjentem w zakresie ograniczania konsekwencji zdrowotnych używania substancji psychoaktywnych we Wrocławiu W dniach 4-5 października

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH

ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH Ucznia... Zawiera: 1. Dane o uczniu. 2. Diagnoza lekarska. 3. Diagnoza psychologiczna. 4. Diagnoza ekologiczna. 5. Umiejętności z zakresu: a) sposobu porozumiewania

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkolenia Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w Radomiu.

Ośrodek Szkolenia Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w Radomiu. Ośrodek Szkolenia Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w Radomiu. Informujemy, że Ośrodek Szkolenia Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w Radomiu organizuje kursy w ramach szkolenia podyplomowego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologia lekarska 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie niepokojące objawy w zachowaniu, możecie Państwo skorzystać z bezpłatnej pomocy

Bardziej szczegółowo

Olinek - ośrodek naszych marzeń

Olinek - ośrodek naszych marzeń W ośrodku, który niebawem będzie obchodził swoje czwarte urodziny, prowadzona jest Oczekiwanie na narodziny upragnionego dziecka to jedna z najpiękniejszych chwil w życiu każdej rodziny. Cud narodzin i

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE PRZEZNACZONE SĄ DLA: Osób dorosłych wykazujących zaburzenia wymienione w art. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego: Chorych

Bardziej szczegółowo

Moduł I. Problemy rozwoju i samorealizacji człowieka 40 godz. (10 wykłady, 10 ćwiczenia audytoryjne, 20 ćwiczeń laboratoryjne).

Moduł I. Problemy rozwoju i samorealizacji człowieka 40 godz. (10 wykłady, 10 ćwiczenia audytoryjne, 20 ćwiczeń laboratoryjne). OPZ załącznik nr 1 Przygotowanie i przeprowadzenie wykładów oraz ćwiczeń audytoryjnych i laboratoryjnych w ramach Kursu kwalifikacyjnego z zakresu terapii pedagogicznej - 5 zadań. Tematyka i terminy realizacji:

Bardziej szczegółowo

Akademia Rozwoju Małego Dziecka

Akademia Rozwoju Małego Dziecka Aktualnie zbieram grupy na następujące zajęcia: Akademia Rozwoju Małego Dziecka 1. Maluszkowo - zajęcia dla dzieci do 2 roku życia - czas trwania zajęć: 45 minut / dziecko+dorosły opiekun zajęcia stymulujące

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2014/2015

Sylabus na rok 2014/2015 Sylabus na rok 204/205 () Nazwa przedmiotu Psychologia (2) Nazwa jednostki prowadzącej Wydział Medyczny przedmiot (3) Kod przedmiotu (4) Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Położnictwo

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Fizjoterapia Stopień II, Profil praktyczny

Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Fizjoterapia Stopień II, Profil praktyczny LISTA PRZEDMIOTÓW, KTÓRE MOGĄ BYĆ UZNANE NA PODSTAWIE OCENY EFEKTÓW UCZENIA SIĘ ZDOBYTYCH NA DRODZE EDUKACJI POZAFORMALNEJ I NIEFORMALNEJ NA ROK AKADEMICKI 2016/2017 Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Leczenie bólu nowotworowego i opieka paliatywna nad dziećmi 2.

Bardziej szczegółowo

Dziecko. autystyczne. Prawdziwa opowieść o Maciusiu

Dziecko. autystyczne. Prawdziwa opowieść o Maciusiu Dziecko autystyczne Prawdziwa opowieść o Maciusiu Beata Zawiślak Mojemu synkowi Maciusiowi, mojej rodzinie, wszystkim specjalistom, których spotkałam na swojej drodze i którzy okazali się bardzo pomocni

Bardziej szczegółowo

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili.

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. (Sokrates) Czym jest pomaganie? Pomaganie jest działaniem, w które

Bardziej szczegółowo

EDUKACYJNE FORUM KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH MULTIMEDIALNY KATALOG ZAWODÓW ZAWÓD: OPIEKUN MEDYCZNY

EDUKACYJNE FORUM KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH MULTIMEDIALNY KATALOG ZAWODÓW ZAWÓD: OPIEKUN MEDYCZNY EDUKACYJNE FORUM KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH MULTIMEDIALNY KATALOG ZAWODÓW ZAWÓD: OPIEKUN MEDYCZNY Program Operacyjny Kapitał Ludzki Priorytet III Wysoka jakość systemu oświaty Działanie 3.4 Otwartość systemu

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12.6 Specjalność: pielęgniarstwo 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

Wsparcie psychospołeczne podopiecznych Łódzkiego Hospicjum dla Dzieci i Dorosłych

Wsparcie psychospołeczne podopiecznych Łódzkiego Hospicjum dla Dzieci i Dorosłych Forum Przedstawicieli Opieki Paliatywno-Hospicyjnej w Regionie Łódzkim Łódź, 14 maja 2016 r. Wsparcie psychospołeczne podopiecznych Łódzkiego Hospicjum dla Dzieci i Dorosłych Jarosław J. Maćkiewicz Fundraiser

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE WNIOSKU* (wypełnia osoba ubiegająca się o umieszczenie lub jej przedstawiciel ustawowy)

UZASADNIENIE WNIOSKU* (wypełnia osoba ubiegająca się o umieszczenie lub jej przedstawiciel ustawowy) Miejscowość,... data... W N I O S E K osoby ubiegającej się o umieszczenie w domu pomocy społecznej Imię i nazwisko... Data i miejsce urodzenia... Adres zamieszkania... Nr PESEL... Na podstawie art. 54

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Etyczne i systemowe uwarunkowania koncepcji pielęgnowania w praktyce opiekuna medycznego

Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Etyczne i systemowe uwarunkowania koncepcji pielęgnowania w praktyce opiekuna medycznego Spis treści 1. Wprowadzenie Elżbieta Szwałkiewicz... 13 1.1. Co zawiera przewodnik zawodowy?... 13 1.2. Opiekun medyczny charakterystyka zawodu... 15 1.3. Zakres kompetencji zawodowych opiekuna medycznego...

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Niwelowanie

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Elżbieta Kraśnianin. Mgr Izabela Kowalska

Dr n. med. Elżbieta Kraśnianin. Mgr Izabela Kowalska (1) Nazwa przedmiotu Położnictwo środowiskowe (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia.

Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia. Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia. Magdalena Charbicka terapeuta integracji sensorycznej, oligofrenopedagog, terapeuta

Bardziej szczegółowo

OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22

OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22 OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22 Ośrodek realizuje świadczenia medyczne na rzecz dzieci zagrożonych nieprawidłowym rozwojem

Bardziej szczegółowo