Bezdotykowe metody obserwacji i pomiarów obiektów budowlanych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Bezdotykowe metody obserwacji i pomiarów obiektów budowlanych"

Transkrypt

1 Instrukcje, Wytyczne, Poradniki 443/2009 SYSTEM KOMPLEKSOWEGO ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W BUDOWNICTWIE Bezdotykowe metody obserwacji i pomiarów obiektów budowlanych Warszawa 2009

2

3 INSTYTUT TECHNIKI BUDOWLANEJ Instrukcje, Wytyczne, Poradniki nr 443/2009 SYSTEM KOMPLEKSOWEGO ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W BUDOWNICTWIE Bezdotykowe metody obserwacji i pomiarów obiektów budowlanych Warszawa 2009

4 PORADNIK Autorzy: dr hab. inż. PIOTR WITAKOWSKI, prof. AGH (rozdz. 1, 2 i 7) prof. dr hab. inż. ZDZISŁAW KURCZYŃSKI (rozdz. 3) mgr inż. JAROSŁAW WÓJTOWICZ (rozdz. 4) prof. dr hab. inż. MAŁGORZATA KUJAWIŃSKA, mgr inż. GRZEGORZ DYMNY (rozdz. 5) mgr inż. PIOTR GAWĘCKI (rozdz. 6) dr inż. MAREK WOŹNIAK (rozdz. 8) Redaktor naukowy: dr hab. inż. PIOTR WITAKOWSKI, prof. AGH Recenzenci: prof. dr hab. inż. JAN SZARLIŃSKI (rozdz. 1) dr hab. inż. ANDRZEJ WINNICKI, prof. PK (rozdz. 2) prof. dr hab. inż. JERZY BERNASIK (rozdz. 3) dr inż. MAREK WOŹNIAK (rozdz. 4) dr hab. inż. ANDRZEJ TRUTY, prof. PK (rozdz. 5) dr hab. inż. ALEKSANDER URBAŃSKI, prof. PK (rozdz. 6) prof. dr hab. inż. MAŁGORZATA KUJAWIŃSKA (rozdz. 7) prof. dr hab. inż. ZDZISŁAW KURCZYŃSKI (rozdz. 8) Skład komputerowy: PIOTR WITAKOWSKI Projekt okładki EWA KOSSAKOWSKA Copyright by Instytut Techniki Budowlanej Warszawa 2005 Publikacja z oryginałów dostarczonych przez redaktora naukowego ISBN INSTYTUT TECHNIKI BUDOWLANEJ DZIAŁ WYDAWNICZY WARSZAWA, UL. KSAWERÓW 21, TEL Format B5 ark.wyd.8,65 ark. druk. 9,37 Złożono w marcu 2009 r.

5 Spis treści 1. WPROWADZENIE OBIEKTY BUDOWLANE I STAWIANE IM WYMAGANIA Zagadnienia prawne Cykl życia obiektu budowlanego SYSTEMY JAKOŚCI I TELEINFORMATYKA W BUDOWNICTWIE Nowoczesność w budownictwie i lokomotywy postępu Poziomy systemów jakości Zinformatyzowane sfery budownictwa TELEINFORMATYCZNY PRZEŁOM TECHNOLOGICZNY W BUDOWNICTWIE AUTOMATYKA I ROBOTYKA W BUDOWNICTWIE KOMPLEKSOWE ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ W BUDOWNICTWIE Uwarunkowania ogólne Wyjątkowość budownictwa betonowego Warunki zapewnienia jakości w budownictwie betonowym SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W BUDOWNICTWIE BETONOWYM MONITORING Cel monitorowania System zdalnego monitoringu RMS i jego segmenty Zdalny Monitoring Wizualny Remote Video Monitoring Zdalny monitoring w budownictwie Faza realizacji zagrożenia Faza eksploatacji zagrożenia CENTRUM USŁUG ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W BUDOWNICTWIE SYMPOZJA NA TEMAT KOMPLEKSOWEGO ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZAKOŃCZENIE LASEROWO-WIZYJNA METODA POMIARU PRZEMIESZCZEŃ OBIEKTÓW BUDOWLANYCH WPROWADZENIE DOTYCHCZAS STOSOWANE METODY POMIARU SYSTEM ZDALNEJ OBSERWACJI WIZUALNEJ Segment obserwacji Segment transmisji Segmenty analizy i dystrybucji

6 2.4. SYSTEM ZDALNEGO POMIARU PRZEMIESZCZEŃ Zasada pomiaru przemieszczeń w metodzie laserowo-wizyjnej Segment obserwacji TESTY NA PLACU BUDOWY ZAKOŃCZENIE INTERFEROMETRIA RADAROWA JAKO TECHNIKA DETEKCJI ZMIAN WYSOKOŚCI TERENU OBRAZOWANIE RADAROWE PODSTAWY INTERFEROMETRII RADAROWEJ. INTERFEROMETRIA LOTNICZA PRODUKTY LOTNICZEJ INTERFEROMETRII RADAROWEJ INTERFEROMETRIA SATELITARNA. RADAROWA MISJA TOPOGRAFICZNA PROMU KOSMICZNEGO SRTM PERSPEKTYWY OBRAZOWANIA RADAROWEGO KONCEPCJA TANDEM-X RÓŻNICOWA INTERFEROMETRIA RADAROWA PODSUMOWANIE METODY TRANSMISJI BEZPRZEWODOWEJ NA PLACU BUDOWY WSTĘP SIECI BEZPRZEWODOWE Pozytywne i negatywne cechy sieci bezprzewodowych Zasięg i przepływność Topologia Anteny TECHNOLOGIE TRANSMISJI BEZPRZEWODOWEJ Transmisja optyczna Transmisja przez podczerwień Bluetooth Telefonia komórkowa GSM (2G) Telefonia komórkowa UMTS (3G) WiFi (Wireless Fidelity) WiMAX (Worldwide Interoperability for Microwave Access) Radiomodemy Łączność satelitarna PRZYKŁADY ZASTOSOWAŃ BEZPRZEWODOWY SYSTEM POMIAROWY WNIOSKI

7 5. DOŚWIADCZENIA Z ZASTOSOWANIA OPTYCZNYCH METOD POMIARU PRZEMIESZCZEŃ I ODKSZTAŁCEŃ NA PLACU BUDOWY WSTĘP HIERARCHICZNE MONITOROWANIE I POMIARY ODKSZTAŁCEŃ NA PLACU BUDOWY METODA KORELACJI OBRAZÓW I WYNIKI UZYSKANE TĄ METODĄ METODA PRĄŻKÓW MORY I WYNIKI UZYSKANE TĄ METODĄ METODA INTERFEROMETRII SIATKOWEJ I WYNIKI UZYSKANE TĄ METODĄ PODSUMOWANIE WIBROMETRY LASEROWE. POMIARY PRZEMIESZCZENIA I PRĘDKOŚCI DRGAŃ OBIEKTÓW BUDOWLANYCH WSTĘP EFEKT DOPPLERA RODZAJE WIBROMETRÓW LASEROWYCH APLIKACJE PRZYKŁAD POMIARU DRGAŃ MOSTU PRZY WZBUDZENIU RUCHEM ULICZNYM Z WYKORZYSTANIEM DOPPLEROWSKIEGO WIBROMETRU LASEROWEGO Wprowadzenie Model teoretyczny Ocena korzyści płynących z zastosowania Dopplerowskich Wibrometrów Laserowych w pomiarach konstrukcji mostowych Pomiar PODSUMOWANIE ZASTOSOWANIE SYSTEMU REX DO POMIARU PRZEMIESZCZEŃ OBIEKTÓW BUDOWLANYCH POMIARY PRZEMIESZCZEŃ W BUDOWNICTWIE SYSTEM REX Informacje ogólne Koncentrator systemu REX Program Rex Serwer Program REX-KLIENT ZASTOSOWANIE SYSTEMU REX W BUDOWNICTWIE ANALIZATOR PRZEMIESZCZEŃ LASEROWO-WIZYJNA METODA POMIARU PODSUMOWANIE I WNIOSKI BEZREFLEKTOROWE SYSTEMY POMIAROWE W MONITOROWANIU PRZEMIESZCZEŃ WPROWADZENIE SYSTEM GEOSURVEY

8 8.3. SYSTEM TC-CALC POMIARY ZMIAN KSZTAŁTU ŚCIAN WIDEOTACHIMETRIA WNIOSKI KOŃCOWE ZAŁĄCZNIK BIBLIOGRAFIA

9 1. WPROWADZENIE Piotr Witakowski Obiekty budowlane i stawiane im wymagania Zagadnienia prawne Historia budownictwa jest równie stara jak historia ludzkości. Od zarania cywilizacji budownictwo stanowiło zawsze jedną z najważniejszych dziedzin kultury ludzkiej, a jego świadectwa sięgają czasów nawet wcześniejszych niż okres objęty badaniami historycznymi. Jest przy tym rzeczą niezwykłą, że niektóre technologie i sposoby budowania pozostają przez cały ten czas stale aktualne. Jednocześnie jednak obserwujemy nieustanne pojawianie się nowych technologii, co określa się jako postęp w budownictwie. W ostatnich latach zaczęto używać w odniesieniu do niektórych nowych technologii określenia nowoczesne technologie budowlane. W określeniu tym kryje się pozytywna ocena. Jednocześnie świadczy ono o jakościowej różnicy tak określanej technologii w stosunku do innych. Trzeba wyjaśnić, czym jest ta jakościowa różnica i na czym polega obecnie nowoczesność w budownictwie. Podstaw nowoczesności w budownictwie nie należy szukać w zastosowaniu nowych materiałów lub wyższym poziomie techniki budowlanej, lecz w zmianie kryteriów oceny i związanej z tym kodyfikacji wymagań stawianych obiektom budowlanym. Kodyfikacja ta zmieniła nie tylko prawo stricte budowlane, lecz również prawo ogólne i zmieniła odbiór społeczny produkcji budowlanej. Podstawowym kryterium oceny stała się jakość. Legislacja w zakresie budownictwa pod tym właśnie kątem reguluje wymagania wobec obiektów, metody kontroli i odpowiedzialność za błędy. Zasadniczą różnicą w stosunku do dawniejszego sposobu budowania jest nacisk na zapobieganie powstaniu lub eksploatacji obiektu wadliwego. Jeśli w przeszłości nawet zaostrzano kontrole jakościowe, to dotyczyły one istniejącego obiektu w trakcie jego budowy lub eksploatacji. Obecnie stosowane systemy jakości mają na celu nie dopuszczenie do tego, aby wadliwy obiekt w ogólne powstał i dotyczą elementów poprzedzających jego budowę lub wytworzenie elementu składowego w trakcie budowy. Podkreślić trzeba, że wprowadzenie takiej legislacji stało się możliwe dzięki pojawieniu się nowych 1 dr hab. inż., prof. AGH, Instytut Techniki Budowlanej, Akademia Górniczo-Hutnicza 7

10 Piotr Witakowski możliwości kontroli jakości, jakie wnosi przede wszystkim postęp w dziedzinie informatyki. Porządek prawny w Polsce w dziedzinie budownictwa jest dostosowany do ogólnych wymagań stawianych przez prawo unijne. Podstawą jest tu Dyrektywa Rady nr 89/106/EWG z dnia 21 grudnia 1988, w sprawie zbliżenia przepisów prawnych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących wyrobów budowlanych, która stwierdza, że Państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za zapewnienie tego, aby obiekty budowlane i inżynierskie na ich terytorium były projektowane i wykonywane w sposób, który nie zagraża bezpieczeństwu ludzi, zwierząt domowych i mienia, uwzględniając przy tym, w interesie dobra ogólnego, inne wymagania podstawowe oraz precyzuje 6 wymagań podstawowych wobec obiektów budowlanych, a mianowicie: 1) nośność i stateczność, 2) bezpieczeństwo pożarowe, 3) wymagania w zakresie higieny, zdrowia i ochrony środowiska, 4) bezpieczeństwo użytkowania, 5) ochronę przed hałasem, 6) oszczędność energii i izolację cieplna, a ponadto stwierdza, że przy normalnej konserwacji obiektów wymagania te powinny być spełniane przez ekonomicznie uzasadniony okres użytkowania, co przekłada się na siódmy wymóg - 7) trwałość. Tak jak każdy kraj członkowski również Polska musiała swoje prawo budowlane dostosować do tej Dyrektywy zharmonizować z Dyrektywą jeszcze przed wstąpieniem do Unii. Na prawo to składają się 3 ustawy i około 60 rozporządzeń. Ustawy to: A) prawo budowlane [1], B) o wyrobach budowlanych [2] i C) o systemie oceny zgodności [3]. Ostatnia z tych ustaw dotyczy ogólnego systemu zgodności, a w tym również wyrobów budowlanych. Rozporządzenia, czyli akty wykonawcze do ustaw, są bardzo liczne. Można wymienić około 60 różnych rozporządzeń, które bezpośrednio ingerują w proces budowy. Do najważniejszych należą rozporządzenia: 1) w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [4], 2) w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie [5], 3) w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogowe obiekty inżynierskie i ich usytuowanie [6], 8

11 WPROWADZENIE 4) w sprawie warunków, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie [7], 5) w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać morskie budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie [8]. Jest rzeczą ciekawą, że prawo budowlane nie definiuje obiektu budowlanego. W ustawie Prawo budowlane [1] wymienia się jedynie 3 rodzaje obiektów budowlanych. W Art. 3 podaje się, że przez obiekt budowlany należy rozumieć: a) budynek wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi, b) budowlę stanowiącą całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami, c) obiekt małej architektury, przy czym przez budowlę należy rozumieć każdy obiekt budowlany nie będący budynkiem lub obiektem małej architektury. Jest to typowa tautologia. Trzeba więc uznać, że polskie prawo budowlane nie definiuje pojęcia obiektu budowlanego. Nie mniejsze wątpliwości nasuwa definicja wyrobu budowlanego. Zgodnie z definicją podaną w ustawie [2] w Art. 2 przez wyrób budowlany należy rozumieć rzecz ruchomą, bez względu na stopień jej przetworzenia, przeznaczoną do obrotu, wytworzoną w celu zastosowania w sposób trwały w obiekcie budowlanym, wprowadzaną do obrotu jako wyrób pojedynczy lub jako zestaw wyrobów do stosowania we wzajemnym połączeniu stanowiącym integralną całość użytkową i mającą wpływ na spełnienie wymagań podstawowych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane. Wbrew tej definicji wyroby przemysłu hutniczego (np. kształtowniki stalowe), ani elektrycznego nie są traktowane jako wyroby budowlane. Żeby nie mieć trudności interpretacyjnych na potrzeby niniejszej pracy można przyjąć następującą definicję: obiekt budowlany jest to dowolny obiekt spełniający 3 warunki: 1) jest obiektem trwałym, 2) jest posadowiony w terenie, 3) został wzniesiony przez człowieka z myślą o zaspokajaniu określonych potrzeb. Taka definicja wymaga dla oceny spełnienia wymagań podstawowych znajomości przeznaczenia funkcjonalnego obiektu intencji, z jaką dany obiekt został wzniesiony. Ten sam obiekt może spełniać pewne funkcje bardzo dobrze, podczas gdy do innych funkcji może się w ogóle nie nadawać Cykl życia obiektu budowlanego Każdy obiekt budowlany cechuje się tzw. cyklem życia, na który składa się 5 etapów. Są to: 1. Koncepcja 2. Projektowanie 3. Realizacja 4. Eksploatacja 9

12 Piotr Witakowski 5. Rozbiórka Podkreślenia wymaga fakt, że prawo budowlane obejmuje jednie etapy od 2 do 5. Etap 1, tj. koncepcja, nie jest regulowany przez żadne przepisy prawa budowlanego. Jest to bardzo niefortunne, gdyż właśnie wybór koncepcji decyduje w dużej mierze o możliwości spełnienia wymaganych od obiektu funkcji, o koszcie jaki pociągnie za sobą realizacja i eksploatacja, a także o jakości obiektu wykonanego w konkretnych warunkach technicznych. Spośród pozostałych 4 faz do problematyki jakości największe znaczenie przywiązuje się w fazie realizacji i eksploatacji. Szczególny nacisk kładzie się zwykle na fazę realizacji i do tej fazy zostały dostosowane systemy jakości. Nie mogłyby być one jednak wyposażone w skuteczne narzędzia kontroli bez wykorzystania osiągnięć z dziedziny informatyki Systemy jakości i teleinformatyka w budownictwie Nowoczesność w budownictwie i lokomotywy postępu Nowoczesność budownictwa oznacza przede wszystkim nowe podejście do zagadnień jakości. W tym kontekście istotną okolicznością jest rozwój systemów jakości. Rozwój tych systemów pozwala na osiąganie coraz wyższej jakości właściwie w każdej dziedzinie wytwórczości. Znaczenie tych systemów w budownictwie różni się jednak od ich znaczenia dla innych dziedzin gospodarki ze względu na konstrukcje prawa budowlanego. Zgodnie z prawem odpowiedzialność za to, czy obiekty budowlane spełniają wymagania podstawowe spada na państwo. Wdrażanie systemów jakości w budownictwie znajduje oparcie w aparacie państwowym i stanowi jeden z najważniejszych czynników postępu w budownictwie. Przykładem intensywnych zmian w tym kierunku jest coraz powszechniejsze przyjmowanie i stosowanie standardów wyznaczanych przez normy ISO. Drugim takim czynnikiem postępu w budownictwie jest ogólny rozwój informatyki i stopniowe informatyzowanie wielu prac w dziedzinie budownictwa. Niektóre z nich, jak np. obliczenia projektowe, zostały już w całości zinformatyzowane. Inne uzyskują coraz silniejsze wsparcie ze strony informatyki, a dotyczy to w szczególności czynności związanych z wdrażaniem systemów jakości, co dowodzi możliwości wprowadzenia głębokiego przewrotu w całej filozofii budowania. Zauważmy też, że szybkiemu rozwojowi informatyki towarzyszy równie szybki rozwój telekomunikacji. Co więcej, nie buduje się już obecnie żadnych urządzeń łączności, których działanie nie byłoby nadzorowane przez procesory, jak też nie buduje się żadnych urządzeń informatycznych bez możliwości teletransmisji. Obie te dziedziny wiedzy i techniki od kilka lat są ze sobą tak ściśle związane, iż obecnie mówimy o już o jednej wspólnej dziedzinie - teleinformatyce. Właśnie pojawienie się i rozwój teleinformatyki rodzi możliwość zrewolucjonizowania systemów budowlanych. 10

13 WPROWADZENIE Można więc stwierdzić, że w budownictwie mamy obecnie dwie lokomotywy postępu - teleinformatykę i systemy jakości. Obie te dziedziny rozwijały się dotąd niezależnie. Oczywistym jest jednak, że najskuteczniejsze będą dla postępu w budownictwie te działania, które stanowią połączone wykorzystanie osiągnięć teleinformatyki i systemów jakości. Po raz pierwszy w historii budownictwa pojawia się możliwość oceny jakości bez żadnych ograniczeń w czasie i przestrzeni. Mówiąc o nowoczesnym budownictwie mamy na myśli taki sposób budowania, którego intencją jest zapewnienie jakości, lecz środkami prowadzącymi do tego celu w praktyce jest informatyka. Zinformatyzowanie procesów budowlanych jest więc znamieniem nowoczesności budownictwa i można powiedzieć, że: Tyle jest w budownictwie nowoczesności ile w niej informatyki Poziomy systemów jakości Przez system jakości rozumie się ogół powiązanych ze sobą środków, których zastosowanie ma doprowadzić do sytuacji, iż przekazany do użytku produkt lub wyrób będzie spełniał wcześniej określone wymagania dobrej jakości. Wszystkie znane systemy jakości można podzielić na 4 poziomy 1. Systemy kontroli jakości. Systemy z tego poziomu znane są od dawna. Ich działanie polega na funkcjonowaniu kontroli jakości gotowego wyboru i porównanie go kryteriami oceny jakości. Jeśli wyrób nie spełnia założonych kryteriów jest eliminowany z dalszego obrotu, skutkiem czego do użytkowania przekazywane są wyłącznie wyroby o dobrej jakości. Znamieniem systemów tego poziomu są istniejące do niedawna działy kontroli jakości i stanowiska brakarza we wszystkich większych zakładach produkcyjnych. 2. Systemy zapewnienia jakości. Systemy te działają w oparciu o normy ISO (International Standard Organisation) z 1994 roku. Cechą charakterystyczną tych systemów jest działanie w oparciu o procedury zapewnienia jakości. Procedury te określają precyzyjnie wszystkie czynności składające się na proces wytwarzania i warunki, w jakich te czynności powinny być wykonane, aby uzyskać wyrób dobrej jakości. W odróżnieniu od systemów kontroli jakości istotą tych systemów jest nie dopuszczenie do powstania produktu nie spełniającego kryterium jakości. 3. Systemy zarządzania jakością. Systemy te działają w oparciu o normy ISO z 2000 roku. Cechą charakterystyczną tych systemów jest działanie w oparciu o wyróżnienie w całym procesie wytwarzania procesów składowych mających wpływ na jakość wyrobu końcowego. W odróżnieniu od systemów zapewnienia jakości istotą tych systemów nie jest wierne przestrzeganie ustalonych procedur, lecz nieustanna analiza procesów i stałe ich doskonalenie celem poprawy jakości. Systemy takie umożliwiają stałe udoskonalanie procesów przez implementację najnowszych osiągnięć techniczno-organizacyjnych. 11

14 Piotr Witakowski 4. Systemy kompleksowego zarządzania jakością. W literaturze anglosaskiej określane są one mianem Total Quality Management - w skrócie TQM. Są to systemy zarządzania jakością, lecz obejmujące wszystkie procesy funkcjonujące u wytwórcy i umożliwiające kompleksową optymalizację procesu wytwarzania. Optymalizacja nie obejmuje tu funkcjonowania każdego z procesów oddzielnie, lecz wspólnie traktuje je wszystkie jako całość. W dziedzinie budownictwa można obecnie spotkać wszystkie 4 systemy jakości. Wyraźnie widoczny jest jednak dynamiczny proces przechodzenia od niższych do wyższych poziomów systemów jakości. Wśród dużych przedsiębiorstw działających w obrębie budownictwa normą jest obecnie posiadanie certyfikatu ISO Ze względu na znaczną konkurencję w Unii i brak barier w postaci granic przedsiębiorstwa nie posiadające tego certyfikatu nie mogą sprostać konkurencji i w praktyce nie mogą utrzymać się na rynku. Nie ma natomiast do tej pory przedsiębiorstwa budowlanego, które miałoby wdrożony system TQM Zinformatyzowane sfery budownictwa Ekspansja informatyki w dziedzinie budownictwa jest faktem już od wielu lat i szereg sfer budownictwa zostało już zdominowane przez techniki informatyczne. Poniżej przedstawiono przykłady tych sfer budownictwa, które w praktyce zostały już całkowicie zinformatyzowane. 1. Obliczenia inżynierskie. Rozwój technik obliczeniowych opartych o metodę elementów skończonych MES doprowadził do całkowitego zarzucenia technik tradycyjnych. Właściwie wszelkie obliczenia inżynierskie -statyczne, dynamiczne, termiczne, hydrotechniczne i inne - wymagane przy projektowaniu obiektów budowlanych wykonuje się programami komputerowymi. Na rynku dostępnych jest wiele różnych programów zarówno krajowych jak też zagranicznych. 2. Projektowanie konstrukcji i sporządzanie dokumentacji technicznej. Dziedzina ta całkowicie została zdominowana przez zastosowanie programy komputerowego projektowania z dziedziny Computer Added Design. Programy te określane są w skrócie jako CAD. 3. Harmonogramowanie prac. Znanych jest od dawna szereg algorytmów służących do automatyzacji harmonogramowania prac budowlanych. Od kilku lat zaczyna w tej sferze dominować oprogramowanie firmy Microsoft znane pod nazwą MS PROJECT. Z polskich produktów zdobył uznanie i od wielu lat utrzymuje się na rynku pakiet PLANISTA. Z pakietu tego korzysta wiele programów kosztorysujących. 4. Kosztorysowanie prac. Istnieje wiele komputerowych systemów kosztorysowania. Wśród polskich programów najpopularniejsze są: NORMA, ZUZIA i WINBUD. Dostępna oferta handlowa zawiera wiele innych programów. Wszystkie te programy działają w oparciu o katalogi nakładów rzeczowych, tzw. KNR, i cenniki. 12

15 WPROWADZENIE 5. Sterowanie węzłami betoniarskimi. Wszystkie liczące się na rynku węzły betoniarskie produkujące beton towarowy zostały całkowicie skomputeryzowane. System komputerowy nie tylko steruje urządzeniami dozującymi i mieszalnikiem, lecz również tworzy samoczynnie dokumentację dla każdego wykonanego zarobu, co umożliwia pozytywne przejście auditu i uzyskanie certyfikatu ISO. 6. Obsługa finansowo-księgowa. Tak jak w innych dziedzinach gospodarki obsługa finansowo-księgowa w jednostkach organizacyjnych budownictwa została całkowicie zinformatyzowana, a na rynku dostępnych jest wiele różnorodnych pakietów oprogramowania pozwalających na informatyczną obsługę wszystkich operacji finansowo-księgowych, a dodatkowo na wiele różnych analiz ekonomicznych praktycznie niewykonalnych bez zastosowania informatyki. 7. Zarządzanie bazami danych. Tradycyjne zasoby informacji budowlanej (katalogi, wykazy, rejestry itp.) właściwie już zanikły. Albo straciły swe znaczenie, albo zostały zinformatyzowane. Wszelkie zasoby informacji są obecnie przechowywane w bazach danych stanowiących jedno z najbardziej spektakularnych osiągnięć informatyki. Zarówno szybkość dostępu do informacji jak też wielkość zasobów przechowywanych we współczesnych bazach danych są zupełnie nie do osiągnięcia bez zastosowania technik komputerowych Powyższe przykłady nie wyczerpują zakresu zastosowania informatyki w budownictwie. Właściwie nie ma już obecnie takiej sfery, w której nie stosowano by komputerów i technik informatycznych. Jednakże już te powyżej wymienione przykłady ilustrują, jak wielki wpływ na współczesne budownictwo wywiera postęp w informatyce. Pamiętać ponadto trzeba, że dzięki teleinformatyce informacja może być przekazywana z ogromną prędkością na bardzo nawet duże odległości. Niejednokrotnie ma to decydujący wpływ na sprawność organizacji procesu budowlanego. Prawie wszystkie (poza sterowaniem węzłami betoniarskimi) wymienione powyżej zinformatyzowane sfery budownictwa mieszczą się jednak w ramach prac określanych jako biurowe. Informatyzacja tych sfer biegnie już od lat 30. Można stwierdzić, że cały zakres prac technicznych składających się na etap Projektowanie został już w pełni zinformatyzowany. Około 10 lat temu zaczął się okres informatyzowania etapów Realizacja i Eksploatacja. W doniesieniu do tych etapów coraz powszechniejsza staje się obsługa informatyczna obejmująca przygotowanie inwestycyjne, obsługę finansową i zarządzanie. Odrębnym zagadnieniem było przeniesienie produkcji betonu z placu budowy do węzłów betoniarskich i powszechne stosowanie betonu towarowego. Pozwoliło to na wykorzystanie w produkcji betonu metod przemysłowych i tak jak w innych zamkniętych zakładach produkcji materiałów budowlanych na zastosowanie zinformatyzowanych systemów sterowania przemysłowego. 13

16 Piotr Witakowski 1.3. Teleinformatyczny przełom technologiczny w budownictwie Początek wieku XXI przyniósł nowe jakościowo zjawiska wpływające bezpośrednio na technologie budowlane i zmieniające stopniowo całą filozofię budowania, a jednocześnie stwarzające możliwość wprowadzenia w budownictwie kompleksowego zarządzania jakością - TQM. Zjawiska te polegają na implementacji w budownictwie najnowszych osiągnięć z dziedziny teleinformatyki i zwiastują wręcz przełom technologiczny. Przełom ten polega na informatyzowaniu samego placu budowy. Oprócz ogólnego postępu w dziedzinie elektroniki, teleinformatyki i miernictwa istotnymi elementami w tym procesie były: rozwój Internetu, rozwój sieci bezprzewodowych WLAN, usunięcie sygnału zakłócającego w GPS, rozwój systemów informacji geograficznej GIS i rozwój systemów zdalnego monitoringu RMS. W wyniku tych przemian stało się możliwe pozyskiwanie właściwie każdej informacji o obiekcie budowlanym w sposób zdalny, tj. bez konieczności obecności na obiekcie. Po raz pierwszy w historii budownictwa pojawiła się możliwość obserwacji i pomiarów obiektów budowlanych bez żadnych ograniczeń wynikających z czasu i przestrzeni. Z punktu widzenia technik pomiarowych cały glob ziemski może być traktowany jak pomieszczenie laboratoryjne w dowolnym miejscu i dowolnym czasie możemy mieć komplet informacji o interesującym nas obiekcie, jeśli tylko zainstalowano na nim odpowiednie urządzenia obserwacyjno-pomiarowe. W szczególności możemy mieć w czasie rzeczywistym komplet informacji o procesie budowy i poddać go analizie niezbędnej z punktu widzenia TQM. Obserwowany proces informatyzowania placu budowy biegnie wielowątkowo i trudno byłoby do niedawna wskazać jakiś punkt, który go zapoczątkował. Wydaje się jednak obecnie, że za punkt taki można uznać decyzję prezydenta USA Bila Clintona z 2 maja 2000 roku o zniesieniu sygnału Selective Availability zakłócającego wcześniej dokładność systemu GPS. Podniesienie dostępnej dla użytkowników cywilnych dokładności otworzyło cały kierunek badań i zastosowań technicznych satelitarnego pozycjonowania [9, 10]. W szczególności otworzyło nowe możliwości przed geodezją inżynierską i jej zastosowaniami w budownictwie, zrewolucjonizowało systemy informacji o terenie [11], stworzyło możliwość globalnej nawigacji satelitarnej GNSS [12] i możliwość nawigacji precyzyjnej. Ta ostatnia znana jest pod nazwą RTK (ang. Real Time Kinematic) [13] pozwala na ustalanie w czasie rzeczywistym położenia ruchomego obiektu z dokładnością lepszą niż 1 cm. Technologia ta stała się podstawą do budowy maszyn i bezoperatorowych urządzeń budowlanych działających w oparciu o zakodowany w pamięci maszyny projekt obiektu i aktualne położenie maszyny i narzędzia roboczego identyfikowane przez odbiornik GPS. zagadnieniom tym 14

17 WPROWADZENIE poświęcone są w dużej części ostatnie konferencje IARCC. State of art w tej dziedzinie znaleźć można w pracy [14]. Rys. 1. Równiarka wyposażona w system RTK i system sterowania oparty na aktualnej pozycji i projekcie budowlanym zakodowanym w pamięci komputera pokładowego. Przy wsparciu skanera laserowego maszyny takie mogą w pracować w sposób bezoperatorowy i zapewnić dokładność niwelety 1 mm. Powszechne zastosowanie znalazła teleinformatyka w zarządzaniu procesem budowy i coraz częściej przy wspieraniu zarządzania jakością z uwzględnieniem informacji zbieranych na placu budowy - w pracy [15] można znaleźć informacje o zastosowaniu teleinformatyki w zarządzaniu jakością w budownictwie chińskim. Informatyzacja placu budowy obejmuje stopniowo wszystkie rodzaje prac. Najbardziej znamienne jest stopniowe automatyzowanie prac budowlanych, co nie byłoby możliwe bez zastosowania teleinformatyki. W pracy [16] przedstawiono 12 kategorii prac budowlanych w których, znajduje zastosowanie automatyzacja. Zdaniem autorów są to: 1) sterowane przez GPS i laser roboty ziemne polegające na przemieszczaniu, układaniu i zagęszczaniu gruntu, 2) zastosowanie palmtopów dla kontroli jakości i ilości wykonanych robót, 3) skaner laserowy 3D (LADAR) dla tworzenia rysunków i danych o obiektach budowlanych, 15

18 Piotr Witakowski 4) badanie dojrzałości betonu i modelowanie dla optymalizacji jego układania i przyspieszenia budowy, 5) zautomatyzowane zbieranie danych o wydajności, 6) modelowanie 4D CAD dla analizy poprawności konstrukcji i udoskonalenia wymiany informacji, 7) internetowe rozstrzyganie przetargów i systemy zarządzania projektem, 8) zdalne monitorowanie budowy z wykorzystaniem Internetu i rozmieszczonych na placu budowy kamer, 9) prefabrykacja i modularyzacja, np. przez zastosowanie elementów z betonu sprężonego, 10) zastosowanie szybkich robotów do naprawy styków, wybojów i uszczelniania pęknięć w nawierzchni, 11) zarządzanie parkiem maszynowym za pośrednictwem GPS i radiokomunikacji i 12) zastosowanie ręcznych automatów do wiązania zbrojenia. Ich zainteresowanie skupia się przede wszystkim na budownictwie drogowym. Lecz nawet w tym budownictwie automatyzacja obejmuje już szereg innych prac, w szczególności drążenie tuneli (automatyczne TBM) i roboty bezwykopowe (mikrotunelowanie, przewierty sterowane teleoptycznie i inne) Automatyka i robotyka w budownictwie Zagadnieniom zastosowania teleinformatyki w budownictwie poświęcone jest międzynarodowe czasopismo Automation in Construction ( Automatyka w budownictwie ). Czasopismo zamieszcza materiały na temat wszystkich aspektów odnoszących się do wykorzystania technologii informatycznych w zakresie projektowania, inżynierii budowy, technologii, zarządzania i konserwacji oraz wykonawstwa budowlanego. Zakres pisma jest szeroki, obejmujący wszystkie 5 etapów cyklu życia obiektu - od wstępnego planowania i projektowania, poprzez budowę obiektu, jego eksploatację i konserwację, do ewentualnego demontażu i recyklingu budynków i konstrukcji inżynierskich. Poniższa lista tematów nie jest wyczerpująca, lecz raczej wskazuje tematy, które wchodzą w zakres kompetencji czasopisma: komputerowo wspomagane projektowanie (CAD), modelowanie, systemy wspomagania decyzji, klasyfikacja i normalizacji, wymiana danych o obiektach, komputerowo wspomagane wykonawstwo, modele symulacyjne procesów, grafika, robotyka, metrologia, logistyka, zautomatyzowana kontroli, rozbiórki i rekultywacje, usługi zarządzania, zarządzanie systemami informacji, systemów inteligentnego sterowania i nadzoru. Automation in Construction stała się międzynarodowym organem reprezentującym środowiska zajmujące się implementacją teleinformatyki w budownictwie. Środowiska te 16

19 WPROWADZENIE skupione są w kilku organizacjach zajmujących się automatyzacją i zastosowaniem technik informatycznych w budownictwie. Są to przede wszystkim: - Education in Computer Aided Architectural Design in Europe (ecaade) - International Association for Automation and Robotics in Construction (IAARC) - International Council for Research and Innovation in Building and Construction (C.I.B.) Na szczególna uwagę zasługuje tu IAARC, która poczynając od roku 1984 corocznie organizuje międzynarodową konferencję ISARC (International Symposium on Automation and Robotics in Construction) poświęconą informatyzacji i automatyzacji budownictwa. Pierwsza z nich odbyła się w USA, ostatnia, 24, jaka miała miejsce w roku 2007 odbyła się w Cochin w Indiach. Najbardziej spektakularnym zastosowaniem teleinformatyki jest automatyzacja i robotyzacja robót budowlanych przy wznoszeniu budynków. Prekursorem w tej dziedzinie była Japonia, gdzie systemy automatycznego montażu rozwijano poczynając już od roku Systemy te określane jako automatyczne systemy budowlane ABCS (ang.:the Automated Building Construction System). Są one szczególnie przydatne przy budowie wieżowców z wieloma powtarzalnymi kondygnacjami. Pierwszy prototyp ABCS do budowy wieżowców został uruchomiony przez koncern Shimizu w roku Od tamtej pory przez różne przedsiębiorstwa japońskie (Taisei, Takenaka, Kajima, Maeda, Kumagai) zostało wprowadzonych do użytku już 20 systemów ABCS [17]. W ogólnym zarysie ABCS polega na zmontowaniu na placu budowy zautomatyzowanego zakładu budowlanego (montażowego) SCF (ang.: Super Construction Factory), który wyposażony jest we własny dach i ściany boczne oraz posiada wyposażenie do automatycznego podnoszenia z terenu dostarczanych prefabrykowanych elementów i automatycznego ich montażu na budowanej kondygnacji. Po zmontowaniu całej kondygnacji zakład montażowy wspina się po zmontowanej kondygnacji i rozpoczyna montaż następnej kondygnacji - Rys. 2[18]. Rys. 2. Kolejne fazy wznoszenia budynku za pomoca ABCS [18]. 17

20 Piotr Witakowski Rys. 3. Wnętrze SCF (bez ścian bocznych) [18] System ABCS składa się z 3 części: 1) zautomatyzowanego zakładu budowlanego SCF, 2) systemu równoległego (równoczesnego) zaopatrzenia PDS (ang. Parallel Delivery System) i 3) zintegrowanego systemu zarządzania, na który składają się 4 podsystemy: a) system zarządzania produkcją, b) system zarządzania urządzeniami, c) system sterowania maszynami i d) system obserwacji i nadzoru 3D (trójwymiarowy). Kluczową sprawą dla funkcjonowania ABCS i wszystkich jego części jest pozyskiwanie informacji o wszystkich wydarzeniach technologicznych i przekazywanie jej do wszystkich osób, urządzeń i podsystemów informatycznych, dla których ta informacja ma znaczenie. Toteż niezwykle intensywnie rozwijane są w ostatnich kilku latach systemy monitorowania. Monitorowaniu poddaje się wszystkie czynności technologiczne [19], a także miejsce pobytu poszczególnych pracowników [20]. Wykorzystuje się do tego system GPS, a także wszystkie możliwości naziemnej łączności bezprzewodowej, co zwykle związane jest z budową sieci WLAN (ang. Wireless Local Area Network) opartej na punktach dostępowych (ang. Access Point) i łączności radiowej WiFi (ang. Wireless Fidelity) o częstotliowści 2,4 lub 5 GHz, a także telefonię GSM, GPRS, UMTS i systemy Bluetooth. Pozwala to na tworzenie bezoperatorowych systemów monitorowania i pomiarów [21,22]. 18

Bezprzewodowy monitoring obiektów budowlanych

Bezprzewodowy monitoring obiektów budowlanych TQM w budownictwie Materiały z IX Sympozjum SYSTEM KOMPLEKSOWEGO ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W BUDOWNICTWIE Bezprzewodowy monitoring obiektów budowlanych Warszawa 2010 SYSTEM KOMPLEKSOWEGO ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Automatyzacja i Robotyzacja Procesów Produkcyjnych Dr hab. inż. Jan Duda Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Podstawowe pojęcia Automatyka Nauka o metodach i układach sterowania

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.20.02.01. Próbne obciążenie obiektu mostowego

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.20.02.01. Próbne obciążenie obiektu mostowego WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH Próbne obciążenie obiektu mostowego 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot Warunków wykonania i odbioru robót budowlanych Przedmiotem niniejszych Warunków wykonania i odbioru

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR TECHNIK MECHATRONIK ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR 2 os. SZKOLNE 26 31-977 KRAKÓW www.elektryk2.i365.pl Spis treści: 1. Charakterystyka zawodu 3 2. Dlaczego technik mechatronik? 5 3. Jakie warunki musisz

Bardziej szczegółowo

Technologia robót budowlanych

Technologia robót budowlanych Technologia robót budowlanych ROK III SEM.5 Wykład 1 ROK AKADEMICKI 2015/2016 Dr inż. Marek Sawicki Zakład Technologii i Zarządzania w Budownictwie Z6 Budynek C-7, pok. 816 Konsultacje: wtorek 13-15, Środa

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS. Planowanie inwestycji drogowych w Małopolsce w latach 2007-2013 Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Bardziej szczegółowo

Zawód: technik budownictwa

Zawód: technik budownictwa Zawód: technik budownictwa symbol cyfrowy: 311[04] Etap pisemny egzaminu obejmuje: Część I-zakres wiadomości i umiejętności właściwych dla kwalifikacji w zawodzie Czytać ze zrozumieniem informacje przedstawione

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacja K3 B.30. Sporządzanie kosztorysów oraz przygotowywanie dokumentacji przetargowej

Kwalifikacja K3 B.30. Sporządzanie kosztorysów oraz przygotowywanie dokumentacji przetargowej Kwalifikacja K3 B.30. Sporządzanie kosztorysów oraz przygotowywanie dokumentacji przetargowej 1. Przykłady zadań do części pisemnej egzaminu dla wybranych umiejętności z kwalifikacji B.30. Sporządzanie

Bardziej szczegółowo

Katalog handlowy e-production

Katalog handlowy e-production 1 / 12 Potęga e-innowacji Katalog handlowy e-production 2 / 12 e-production to zaawansowany system informatyczny przeznaczony do opomiarowania pracy maszyn produkcyjnych w czasie rzeczywistym. Istotą systemu

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika. Rok akademicki 2012/2013

Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika. Rok akademicki 2012/2013 Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika Rok akademicki 2012/2013 Nr Promotor Tytuł / zakres pracy dyplomowej UM/AG1 prof. dr hab. inż. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska Techniki CAx dr inż. Michał Michna 1 Sterowanie CAP Planowanie PPC Sterowanie zleceniami Kosztorysowanie Projektowanie CAD/CAM CAD Klasyfikacja systemów Cax Y-CIM model Planowanie produkcji Konstruowanie

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN

ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 1896-771X 37, s. 141-146, Gliwice 2009 ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN KRZYSZTOF HERBUŚ, JERZY ŚWIDER Instytut Automatyzacji Procesów

Bardziej szczegółowo

Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej

Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki Politechniki Gdańskiej Katedra Systemów Elektroniki Morskiej Stacja Badań Hydroakustycznych Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania

Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania Andrzej URBANIAK Metodyka projektowania KSS (1) 1 Projektowanie KSS Analiza wymagań Opracowanie sprzętu Projektowanie systemu Opracowanie oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw KATEDRA AUTOMATYKI kierownik katedry: dr hab. inż. Kazimierz Kosmowski, prof. nadzw. PG tel.: 058 347-24-39 e-mail: kazkos@ely.pg.gda.pl adres www: http://www.ely.pg.gda.pl/kaut/ Systemy sterowania w obiektach

Bardziej szczegółowo

Oferta produktów i usług w zakresie monitorowania pojazdów firmy Monitoring Wielkopolski. Oferta handlowa. www.monitoringwielkopolski.

Oferta produktów i usług w zakresie monitorowania pojazdów firmy Monitoring Wielkopolski. Oferta handlowa. www.monitoringwielkopolski. Firma Monitoring Wielkopolski działa na rynku od 1998 roku w zakresie ochrony osób i mienia poprzez monitorowanie sygnałów alarmowych i wysyłanie grup interwencyjnych na miejsce zdarzenia. Firma Monitoring

Bardziej szczegółowo

NODA System Zarządzania Energią

NODA System Zarządzania Energią STREFA sp. z o.o. Przedstawiciel i dystrybutor systemu NODA w Polsce NODA System Zarządzania Energią Usługi optymalizacji wykorzystania energii cieplnej Piotr Selmaj prezes zarządu STREFA Sp. z o.o. POLEKO:

Bardziej szczegółowo

SAMOCHODOWY RADAR POWSZECHNEGO STOSOWANIA

SAMOCHODOWY RADAR POWSZECHNEGO STOSOWANIA Koncern Delphi opracował nowy, wielofunkcyjny, elektronicznie skanujący radar (ESR). Dzięki wykorzystaniu pozbawionej ruchomych części i sprawdzonej technologii monolitycznej, radar ESR zapewnia najlepsze

Bardziej szczegółowo

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska Techniki CAx dr inż. Michał Michna 1 Komputerowe techniki wspomagania projektowania 2 Techniki Cax - projektowanie Projektowanie złożona działalność inżynierska, w której przenikają się doświadczenie inżynierskie,

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W)

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W) EFEKTY KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU "MECHATRONIKA" nazwa kierunku studiów: Mechatronika poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia profil kształcenia: ogólnoakademicki symbol kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Oferta produktów i usług w zakresie monitorowania pojazdów firmy Monitoring Wielkopolski. Oferta handlowa. www.monitoringwielkopolski.

Oferta produktów i usług w zakresie monitorowania pojazdów firmy Monitoring Wielkopolski. Oferta handlowa. www.monitoringwielkopolski. Firma Monitoring Wielkopolski działa na rynku od 1998 roku w zakresie ochrony osób i mienia poprzez monitorowanie sygnałów alarmowych i wysyłanie grup interwencyjnych na miejsce zdarzenia. Firma Monitoring

Bardziej szczegółowo

Oferta dydaktyczna. INSTYTUTU METROLOGII, ELEKTRONIKI i INFORMATYKI

Oferta dydaktyczna. INSTYTUTU METROLOGII, ELEKTRONIKI i INFORMATYKI Oferta dydaktyczna INSTYTUTU METROLOGII, ELEKTRONIKI i INFORMATYKI Zielona Góra, 2015 Na Wydziale Informatyki, Elektrotechniki i Automatyki prowadzone są studia: stacjonarne (dzienne), niestacjonarne (zaoczne).

Bardziej szczegółowo

Czym jest OnDynamic? OnDynamic dostarcza wartościowych danych w czasie rzeczywistym, 24/7 dni w tygodniu w zakresie: czasu przejazdu,

Czym jest OnDynamic? OnDynamic dostarcza wartościowych danych w czasie rzeczywistym, 24/7 dni w tygodniu w zakresie: czasu przejazdu, Czym jest OnDynamic? OnDynamic (Multimodalny System Monitoringu Ruchu Drogowego) to inteligentna architektura czujników i specjalistycznego oprogramowania, które gwarantują przetwarzanie dużej ilości różnorodnych

Bardziej szczegółowo

Oferta produktów i usług w zakresie monitorowania pojazdów firmy Monitoring Wielkopolski. Oferta handlowa. www.monitoringwielkopolski.

Oferta produktów i usług w zakresie monitorowania pojazdów firmy Monitoring Wielkopolski. Oferta handlowa. www.monitoringwielkopolski. Firma Monitoring Wielkopolski działa na rynku od 1998 roku w zakresie ochrony osób i mienia poprzez monitorowanie sygnałów alarmowych i wysyłanie grup interwencyjnych na miejsce zdarzenia. Firma Monitoring

Bardziej szczegółowo

Człowiek najlepsza inwestycja Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Załącznik nr 1

Człowiek najlepsza inwestycja Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Załącznik nr 1 Załącznik nr 1. (pieczątka szkoły) Ramowy Program praktyki w projekcie,,modernizacja Kształcenia Zawodowego na Dolnym Śląsku II, współfinansowanym ze środków Unii Europejskiej w ramach PO KL, Priorytet

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC prowadzący dr inż. Grzegorz Kostro pok. EM 313 dr inż. Michał Michna pok. EM 312 materiały

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Inteligentne budynki (2) Źródła Loe E. C., Cost of Intelligent Buildings, Intelligent Buildings Conference, Watford, U. K., 1994 Nowak M., Zintegrowane systemy zarządzania inteligentnym budynkiem, Efektywność

Bardziej szczegółowo

Słowo mechatronika powstało z połączenia części słów angielskich MECHAnism i electronics. Za datę powstania słowa mechatronika można przyjąć rok

Słowo mechatronika powstało z połączenia części słów angielskich MECHAnism i electronics. Za datę powstania słowa mechatronika można przyjąć rok Słowo mechatronika powstało z połączenia części słów angielskich MECHAnism i electronics. Za datę powstania słowa mechatronika można przyjąć rok 1969, gdy w firmie Yasakawa Electronic z Japonii wszczęto

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH U.02.05.01 POSADZKI BETONOWE

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH U.02.05.01 POSADZKI BETONOWE WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH POSADZKI BETONOWE 1. Wstęp 1.1 Określenia podstawowe Określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi odpowiednimi polskimi normami i definicjami. 2. Materiały

Bardziej szczegółowo

Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych.

Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych. Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych. Potwierdzając swoje zaangażowanie w nowe normy o zasięgu europejskim EN

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

fizyka budowli zużycie energii w budownictwie

fizyka budowli zużycie energii w budownictwie fizyka budowli Karolina Kurtz-Orecka dr inż., arch. Wydział Budownictwa i Architektury Katedra Dróg, Mostów i Materiałów Budowlanych 1 zużycie energii w budownictwie TRANSPORT WYDOBYCIE PRODUKCJA SKŁADOWANIE

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Krzysztof Karsznia Leica Geosystems Polska XX Jesienna Szkoła Geodezji im Jacka Rejmana, Polanica

Bardziej szczegółowo

SEKWENCJA PRZEDMIOTÓW KIERUNEK: BUDOWNICTWO, II STOPIEŃ, STUDIA STACJONARNE

SEKWENCJA PRZEDMIOTÓW KIERUNEK: BUDOWNICTWO, II STOPIEŃ, STUDIA STACJONARNE 13 maj 2013 KIERUNEK: BUDOWNICTWO, II STOPIEŃ, STUDIA STACJONARNE Strona 1 z 20 SEKWENCJA PRZEDMIOTÓW KIERUNEK: BUDOWNICTWO, II STOPIEŃ, STUDIA STACJONARNE UWAGI: 1. Oznaczenie dla przedmiotów prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... Podstawowe oznaczenia... 1. Ustalenia ogólne... 1 XIII XV

Spis treści. Wprowadzenie... Podstawowe oznaczenia... 1. Ustalenia ogólne... 1 XIII XV Spis treści Wprowadzenie... Podstawowe oznaczenia... XIII XV 1. Ustalenia ogólne... 1 1.1. Geneza Eurokodów... 1 1.2. Struktura Eurokodów... 6 1.3. Różnice pomiędzy zasadami i regułami stosowania... 8

Bardziej szczegółowo

Metrologia wymiarowa dużych odległości oraz dla potrzeb mikro- i nanotechnologii

Metrologia wymiarowa dużych odległości oraz dla potrzeb mikro- i nanotechnologii Metrologia wymiarowa dużych odległości oraz dla potrzeb mikro- i nanotechnologii Grażyna Rudnicka Mariusz Wiśniewski, Dariusz Czułek, Robert Szumski, Piotr Sosinowski Główny Urząd Miar Mapy drogowe EURAMET

Bardziej szczegółowo

EKSPLOATACJA DRÓG. Praca zbiorowa pod kierunkiem Leszka Rafalskiego

EKSPLOATACJA DRÓG. Praca zbiorowa pod kierunkiem Leszka Rafalskiego EKSPLOATACJA DRÓG Praca zbiorowa pod kierunkiem Leszka Rafalskiego Warszawa 2011 STUDIA I MATERIAŁY - zeszyt 65 SPIS TREŚCI Streszczenie/Summary... 3/4 1. WSTĘP... 11 2. PRZEPISY PRAWNE I WYMAGANIA TECHNICZNE

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji Spis treści Wstęp... 11 część I. Techniczne przygotowanie produkcji, jego rola i miejsce w przygotowaniu produkcji ROZDZIAŁ 1. Rola i miejsce

Bardziej szczegółowo

BADANIA UZUPEŁNIONE SYMULACJĄ NUMERYCZNĄ PODSTAWĄ DZIAŁANIA EKSPERTA

BADANIA UZUPEŁNIONE SYMULACJĄ NUMERYCZNĄ PODSTAWĄ DZIAŁANIA EKSPERTA dr inż. Paweł Sulik Zakład Konstrukcji i Elementów Budowlanych BADANIA UZUPEŁNIONE SYMULACJĄ NUMERYCZNĄ PODSTAWĄ DZIAŁANIA EKSPERTA Seminarium ITB, BUDMA 2010 Wprowadzenie Instytut Techniki Budowlanej

Bardziej szczegółowo

Problemy i wyzwania analizy obszaru ICT

Problemy i wyzwania analizy obszaru ICT Problemy i wyzwania analizy obszaru ICT Rafał Żelazny Główny Konsultant Zespołu ds. Wdrażania i Monitoringu Strategii Społeczeństwa Informacyjnego Województwa Śląskiego do roku 2015 22.11.2013, TECHNOPARK

Bardziej szczegółowo

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Załącznik nr 2 Rozdział 1 Techniki precyzyjnego pozycjonowania w oparciu o GNSS 1. Podczas wykonywania pomiarów geodezyjnych metodą precyzyjnego pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020.

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020. Z A T W I E R D Z A M P R E Z E S Polskiego Komitetu Normalizacyjnego /-/ dr inż. Tomasz SCHWEITZER Strategia informatyzacji Polskiego Komitetu Normalizacyjnego na lata 2009-2013 1. Wprowadzenie Informatyzacja

Bardziej szczegółowo

PL 204370 B1. Moduł pomiarowy wielokrotnego użytku do pomiaru temperatury wewnątrz konstrukcji budowlanych. Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa,PL

PL 204370 B1. Moduł pomiarowy wielokrotnego użytku do pomiaru temperatury wewnątrz konstrukcji budowlanych. Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa,PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 204370 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 365980 (22) Data zgłoszenia: 08.03.2004 (51) Int.Cl. G01K 1/02 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

ASG-EUPOS wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania i nawigacji w Polsce

ASG-EUPOS wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania i nawigacji w Polsce ASG-EUPOS wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania i nawigacji w Polsce Jarosław Bosy, Marcin Leończyk Główny Urząd Geodezji i Kartografii 1 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską Europejski

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I POZYSKIWANIE ZDJĘĆ, OBRAZÓW I INNYCH DANYCH POCZĄTKOWYCH... 37

Spis treści CZĘŚĆ I POZYSKIWANIE ZDJĘĆ, OBRAZÓW I INNYCH DANYCH POCZĄTKOWYCH... 37 Spis treści Przedmowa... 11 1. Przedmiot fotogrametrii i rys historyczny jej rozwoju... 15 1.1. Definicja i przedmiot fotogrametrii... 15 1.2. Rozwój fotogrametrii na świecie... 23 1.3. Rozwój fotogrametrii

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Informatyczny (ZSI)

Zintegrowany System Informatyczny (ZSI) Zintegrowany System Informatyczny (ZSI) ZSI MARKETING Modułowo zorganizowany system informatyczny, obsługujący wszystkie sfery działalności przedsiębiorstwa PLANOWANIE ZAOPATRZENIE TECHNICZNE PRZYGOTOWANIE

Bardziej szczegółowo

System CMMS Profesal Maintenance wspiera prace UR w firmie MC Bauchemie

System CMMS Profesal Maintenance wspiera prace UR w firmie MC Bauchemie System CMMS Profesal Maintenance wspiera prace UR w firmie MC Bauchemie Firma MC Bauchemie Firma MC Bauchemie w Środzie Wielkopolskiej to wyspecjalizowany zakład produkcyjny dodatków do betonu, produktów

Bardziej szczegółowo

WARSZTATY SZKOLENIOWE

WARSZTATY SZKOLENIOWE WARSZTATY SZKOLENIOWE Z ZAKRESU EKSPLOATACJI MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ORAZ DYREKTYWY BUDOWLANEJ szk ol en ia wa rs ztat y ku r sy Oferta warsztatów szkoleniowo-doradczych z zakresu eksploatacji maszyn

Bardziej szczegółowo

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r.

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r. Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16c; 35-959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@ur.edu.pl Uchwała nr 282/03/2014 Senatu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Efektywność energetyczna szansą na modernizację i rozwój polskiej gospodarki

Efektywność energetyczna szansą na modernizację i rozwój polskiej gospodarki Efektywność energetyczna szansą na modernizację i rozwój polskiej gospodarki Efektywność energetyczna w budownictwie a wdrażanie dyrektyw Tomasz Gałązka Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Data utworzenia 2014-01-07. Numer aktu 1. Akt prawa miejscowego NIE

Data utworzenia 2014-01-07. Numer aktu 1. Akt prawa miejscowego NIE ZARZĄDZENIE Nr 1/2014 MARSZAŁKA WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 7 stycznia 2014 roku w sprawie zmiany Zarządzenia Nr 40/2013 Marszałka Województwa Małopolskiego z dnia 30 kwietnia 2013 roku w sprawie

Bardziej szczegółowo

M.20.01.07 Obciążenie próbne 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot STWiORB 1.2. Zakres stosowania STWiORB 1.3. Zakres robót objętych STWiORB

M.20.01.07 Obciążenie próbne 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot STWiORB 1.2. Zakres stosowania STWiORB 1.3. Zakres robót objętych STWiORB M.20.01.07 Obciążenie próbne 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot STWiORB Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych (STWiORB) są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów Transport należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego

Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego Dziś bardziej niż kiedykolwiek narzędzia używane przez

Bardziej szczegółowo

ug geoinformacyjnychnych na przykładzie

ug geoinformacyjnychnych na przykładzie Małgorzata Gajos Rozwój j usług ug geoinformacyjnychnych na przykładzie geoportalu Zakopane 25-28.09.2007 Geoinformacja Informacja uzyskiwana w drodze interpretacji danych geoprzestrzennych (dotyczących

Bardziej szczegółowo

Oferujemy możliwość zaprojektowania i wdrożenia nietypowego czujnika lub systemu pomiarowego dedykowanego do Państwa potrzeb.

Oferujemy możliwość zaprojektowania i wdrożenia nietypowego czujnika lub systemu pomiarowego dedykowanego do Państwa potrzeb. Projekty dedykowane - wykonywane w przypadkach, gdy standardowe czujniki z oferty katalogowej ZEPWN nie zapewniają spełnienia wyjątkowych wymagań odbiorcy. Każdy projekt rozpoczyna się od zebrania informacji

Bardziej szczegółowo

INSTALACJA WENTYLACJI -KLIMATYZACJI

INSTALACJA WENTYLACJI -KLIMATYZACJI INSTALACJA WENTYLACJI -KLIMATYZACJI 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot specyfikacji technicznej 1.2. Zakres stosowania specyfikacji technicznej 1.3. Zakres robót objętych specyfikacją techniczną 1.4. Ogólne wymagania

Bardziej szczegółowo

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku ZARZĄDZENIE Nr 84/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku zmieniające zasady organizacji studiów podyplomowych Zarządzanie jakością Na podstawie 7 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego.

Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego. Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego. KONCEPCJA STRUKTURY ORGANIZACYJNEJ CENTRUM Zakład b-r górnictwa morskiego Prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Trackery Leica Absolute

Trackery Leica Absolute BROSZURA PRODUKTU Trackery Leica Absolute Rozwiązania pomiarowe Leica Leica Absolute Tracker AT402 z sondą B-Probe Ultra przenośny system pomiarowy klasy podstawowej Leica B-Probe to ręczne i zasilane

Bardziej szczegółowo

Łańcuch dostaw Łańcuch logistyczny

Łańcuch dostaw Łańcuch logistyczny Zarządzanie logistyką Dr Mariusz Maciejczak Łańcuch dostaw Łańcuch logistyczny www.maciejczak.pl Łańcuch logistyczny a łańcuch dostaw Łańcuch dostaw w odróżnieniu od łańcucha logistycznego dotyczy integracji

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki:

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki: Rozdział pochodzi z książki: Zarządzanie projektami badawczo-rozwojowymi. Tytuł rozdziału 6: Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście adaptacyjne

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY STUDIÓW STACJONARNYCH II STOPNIA

PRZEDMIOTY STUDIÓW STACJONARNYCH II STOPNIA PRZEDMIOTY STUDIÓW STACJONARNYCH II STOPNIA Tabela 1-1 Matematyka - Metody numeryczne 30 15 4 2a 2b Teoria sterowania (kierunek AUTOMATYKA i ROBOTYKA) Systemy mikroprocesorowe w mechatronice (kierunek

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie i realizacja projektów systemu Microsoft SharePoint 2010

Zarządzanie i realizacja projektów systemu Microsoft SharePoint 2010 Zarządzanie i realizacja projektów systemu Microsoft SharePoint 2010 Geoff Evelyn Przekład: Natalia Chounlamany APN Promise Warszawa 2011 Spis treści Podziękowania......................................................

Bardziej szczegółowo

FIRMY BIORĄCE UDZIAŁ W STAŻACH STUDENCKICH

FIRMY BIORĄCE UDZIAŁ W STAŻACH STUDENCKICH FIRMY BIORĄCE UDZIAŁ W STAŻACH STUDENCKICH Zadanie 11 - Współpraca uczelni z pracodawcami w zakresie wzmocnienia praktycznych elementów nauczania (staże i praktyki studenckie) Beiersdorf Manufacturing

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA W TRAKCJA PRKiI S.A. Warszawa, maj 2015 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od 1999 roku Trakcja PRKiI S.A. mając na uwadze satysfakcję Klienta i

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych. Raport LMB 326/2012

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych. Raport LMB 326/2012 POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych Raport 326/2012 WDROŻENIE WYNIKÓW BADAŃ WYTRZYMAŁOŚCI BETONU NA ŚCISKANIE ORAZ GŁĘBOKOŚCI

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl 1 Program przedmiotu Wprowadzenie definicja, cel i zastosowania mechatroniki Urządzenie mechatroniczne - przykłady

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej ze strony systemów informatycznych

Wsparcie dla działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej ze strony systemów informatycznych Wsparcie dla działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej ze strony systemów informatycznych Potencjał efektywności energetycznej w przemyśle Seminarium Stowarzyszenia Klaster 3x20 Muzeum Górnictwa

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

Efektywność i bezpieczeństwo biznesu morskiego - impulsy dla wdrożeń IT

Efektywność i bezpieczeństwo biznesu morskiego - impulsy dla wdrożeń IT Efektywność i bezpieczeństwo biznesu morskiego - impulsy dla wdrożeń IT wykorzystanie technologii ICT dziś systemy automatyki przemysłowej oraz sensory pozwalają na zdalne monitorowanie pracy urządzeń

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

Edukacja techniczno-informatyczna I stopień studiów. I. Pytania kierunkowe

Edukacja techniczno-informatyczna I stopień studiów. I. Pytania kierunkowe I stopień studiów I. Pytania kierunkowe Pytania kierunkowe KMiETI 7 KTMiM 7 KIS 6 KMiPKM 6 KEEEiA 5 KIB 4 KPB 3 KMRiMB 2 1. Omów sposób obliczeń pracy i mocy w ruchu obrotowym. 2. Co to jest schemat kinematyczny?

Bardziej szczegółowo

Technologia robót budowlanych ROK III SEM.5 Wykład 2

Technologia robót budowlanych ROK III SEM.5 Wykład 2 ROK III SEM.5 Wykład 2 Procesy budowlane klasyfikacje procesów budowlanych, elementy procesu budowlanego, formy zapisu, technologia i efektywność wznoszenia obiektów budowlanych Definicje procesu W literaturze

Bardziej szczegółowo

dr inż. Jan Bobrowicz mgr inż. Jadwiga Tworek mgr inż. Marek Kaproń Propozycje dotyczące zakresu i statusu przepisów technicznych w budownictwie

dr inż. Jan Bobrowicz mgr inż. Jadwiga Tworek mgr inż. Marek Kaproń Propozycje dotyczące zakresu i statusu przepisów technicznych w budownictwie dr inż. Jan Bobrowicz mgr inż. Jadwiga Tworek mgr inż. Marek Kaproń Propozycje dotyczące zakresu i statusu przepisów technicznych w budownictwie Posiedzenie Komisji Kodyfikacyjnej Budownictwa Warszawa,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r.

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia planów studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych Odniesienie do Symbol Kierunkowe efekty kształcenia efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT. Podłoża pod posadzki

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT. Podłoża pod posadzki SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT Podłoża pod posadzki SST 10.1 OBIEKT: Budowa Przedszkola nr 10 na os. Kombatantów 22 w Jarosławiu INWESTOR: Gmina Miejska Jarosław ul. Rynek

Bardziej szczegółowo

Waloryzacja właściwości środowiskowych konstrukcji stalowych Poradnik projektowania. June 2014

Waloryzacja właściwości środowiskowych konstrukcji stalowych Poradnik projektowania. June 2014 Waloryzacja właściwości środowiskowych konstrukcji stalowych Poradnik projektowania June 2014 Wprowadzenie Celem poradnika projektowania jest dostarczenie informacji dotyczących poszczególnych etapów oceny

Bardziej szczegółowo

Człowiek najlepsza inwestycja Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Załącznik nr 1

Człowiek najlepsza inwestycja Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Załącznik nr 1 Załącznik nr 1. (pieczątka szkoły) Ramowy Program praktyki w projekcie,,modernizacja Kształcenia Zawodowego na Dolnym Śląsku II, współfinansowanym ze środków Unii Europejskiej w ramach PO KL, Priorytet

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC prowadzący dr inż. Grzegorz Kostro pok. EM 313 dr inż. Michał Michna pok. EM 312 materiały

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁY, KIERUNKI, POZIOMY, TRYBY STUDIOWANIA ORAZ SPECJALNOŚCI OFEROWANE NA STUDIACH NIESTACJONARNYCH

WYDZIAŁY, KIERUNKI, POZIOMY, TRYBY STUDIOWANIA ORAZ SPECJALNOŚCI OFEROWANE NA STUDIACH NIESTACJONARNYCH WYDZIAŁY, KIERUNKI, POZIOMY, TRYBY STUDIOWANIA ORAZ SPECJALNOŚCI OFEROWANE NA STUDIACH NIESTACJONARNYCH I. STUDIA PROWADZONE W WARSZAWIE Wydział ADMINISTRACJI I NAUK SPOŁECZNYCH Kierunek Administracja

Bardziej szczegółowo

IDEA. Integracja różnorodnych podmiotów. Budowa wspólnego stanowiska w dyskursie publicznym. Elastyczność i szybkość działania

IDEA. Integracja różnorodnych podmiotów. Budowa wspólnego stanowiska w dyskursie publicznym. Elastyczność i szybkość działania Integracja różnorodnych podmiotów Budowa wspólnego stanowiska w dyskursie publicznym Elastyczność i szybkość działania IDEA Platforma współpracy/ networking Wsparcie rozwoju Niezależność badawcza, technologiczna

Bardziej szczegółowo

Początki MABUDO Sp. z o.o. sięgają dnia 10 kwietnia 1989 roku, kiedy to jako Wytwórnia Materiałów Budowlanych MABUDO z siedzibą w Suchoczasach 24,

Początki MABUDO Sp. z o.o. sięgają dnia 10 kwietnia 1989 roku, kiedy to jako Wytwórnia Materiałów Budowlanych MABUDO z siedzibą w Suchoczasach 24, Początki MABUDO Sp. z o.o. sięgają dnia 10 kwietnia 1989 roku, kiedy to jako Wytwórnia Materiałów Budowlanych MABUDO z siedzibą w Suchoczasach 24, koło Zduńskiej Woli rozpoczęła swoją działalność. Firma

Bardziej szczegółowo

SYSTEM MONITOROWANIA TEMPERATURY

SYSTEM MONITOROWANIA TEMPERATURY SYSTEM MONITOROWANIA TEMPERATURY BEZPIECZEŃSTWO ŻYCIA CODZIENNEGO Dla konsumenta gwarancja zachowania prawidłowych warunków przechowywania produktów. Dla rodziców pewność, że ich dzieci w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Inwestycje w technologie IT 1 muszą podlegać takim samym regułom oceny, jak wszystkie inne: muszą mieć ekonomiczne uzasadnienie. Stanowią one koszty i jako takie

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie oprogramowania Proficy (ifix, Historian oraz Plant Applications) w laboratoryjnym stanowisku monitoringu systemów produkcyjnych in-line

Zastosowanie oprogramowania Proficy (ifix, Historian oraz Plant Applications) w laboratoryjnym stanowisku monitoringu systemów produkcyjnych in-line Zastosowanie oprogramowania Proficy (ifix, Historian oraz Plant Applications) w laboratoryjnym stanowisku monitoringu systemów produkcyjnych in-line Dr inż. Grzegorz Ćwikła Stanowisko do monitoringu systemów

Bardziej szczegółowo

PRZEZNACZENIE I OPIS PROGRAMU

PRZEZNACZENIE I OPIS PROGRAMU PROGRAM ZESP1 (12.91) Autor programu: Zbigniew Marek Michniowski Program do analizy wytrzymałościowej belek stalowych współpracujących z płytą żelbetową. PRZEZNACZENIE I OPIS PROGRAMU Program służy do

Bardziej szczegółowo

Tabela efektów kształcenia. Kształcenie zawodowe teoretyczne

Tabela efektów kształcenia. Kształcenie zawodowe teoretyczne Tabela efektów kształcenia Nazwa przedmiotu / pracowni Podstawy konstrukcji maszyn Tabela przyporządkowania poszczególnym przedmiotom efektów kształcenia dla zawodu : technik pojazdów samochodowych ; symbol:

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych w roku akademickim 2012/2013 zgłoszone w Zakładzie Systemów Rozproszonych

Tematy prac dyplomowych w roku akademickim 2012/2013 zgłoszone w Zakładzie Systemów Rozproszonych Tematy prac dyplomowych w roku akademickim 2012/2013 zgłoszone w Zakładzie Systemów Rozproszonych L.p. Opiekun pracy Temat 1. dr hab. inż. Franciszek Grabowski 2. dr hab. inż. Franciszek Grabowski 3. dr

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA EKOLOGII I ZARZĄDZANIA. 00-792 Warszawa, ul. Olszewska 12 BUDOWNICTWO OGÓLNE. plansze dydaktyczne. Część II

WYŻSZA SZKOŁA EKOLOGII I ZARZĄDZANIA. 00-792 Warszawa, ul. Olszewska 12 BUDOWNICTWO OGÓLNE. plansze dydaktyczne. Część II WYŻSZA SZKOŁA EKOLOGII I ZARZĄDZANIA Wydział Architektury 00-792 Warszawa, ul. Olszewska 12 BUDOWNICTWO OGÓLNE plansze dydaktyczne Część II Obiekty budowlane Budynki Oznaczenia w projektowaniu podstawowych

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH BUDOWLANYCH OBIEKT: BUDYNEK BIUROWY UL. KRAKOWSKIE PRZEDMIEŚCIE 21/23, W WARSZAWIE OPRACOWANIE: KOD CPV: DOSTAWA I MONTAŻ URZĄDZEŃ SYSTEMU KLIMATYZACJI DLA POMIESZCZEŃ BIUROWYCH NA PODDASZU BUDYNKU 45331220-4

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo