ANALIZA PRZYCZYN KRYZYSU GOSPODARCZEGO W USA W ŚWIETLE AUSTRIACKIEJ TEORII EKONOMII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ANALIZA PRZYCZYN KRYZYSU GOSPODARCZEGO W USA W ŚWIETLE AUSTRIACKIEJ TEORII EKONOMII"

Transkrypt

1 Strona 1 z 129 UNIWESYTET EKONOMICZNY W KRAKOWIE WYDZIAŁ EKONOMII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH Bartłomiej Podolski ANALIZA PRZYCZYN KRYZYSU GOSPODARCZEGO W USA W ŚWIETLE AUSTRIACKIEJ TEORII EKONOMII Praca magisterska napisana pod opieką naukową Pani prof. UEK dr hab. Krystyny Przybylskiej Kraków 2008

2 Strona 2 z 129 Serdeczne podziękowania dla pani profesor Krystyny Przybylskiej za cierpliwość, wsparcie i nadanie pracy bardziej naukowej formy.

3 Strona 3 z 129 Spis treści WSTĘP... 5 Rozdział Przegląd najważniejszych koncepcji teoretycznych Austriackiej Szkoły Ekonomii Geneza Austriackiej Szkoły Ekonomii Podstawowe kategorie ekonomiczne Teoria pieniądza Inflacja Preferencja czasowa a oszczędności Rozdział Ewolucja bankowości od magazynu złota do przywileju kreacji pieniądza Symbioza państwa i systemu bankowego narodziny Fiat Money Rodzaje systemów bankowych Loan Banking Deposit Banking Free Banking Wolna Bankowość System Obowiązkowej Rezerwy Częściowej Nacjonalizacja dolara i zmiany w systemie bankowym w USA Kreacja pieniądza Podsumowanie Rozdział Rola państwa w kształtowaniu podaży pieniądza Kształtowanie podaży pieniądza cena kredytu a manipulacja stopą procentową Wpływ państwa na podaż pieniądza Oszczędności Tezauryzacja pieniądza a oszczędności Natura oszczędności Standard złota a siła nabywcza pieniądza Papierowy pieniądz a społeczne zaufanie analiza bieżących wydarzeń Źle pojęta równość obywateli Rozdział Teoria cyklu koniunkturalnego w ujęciu Austriackiej Szkoły Ekonomii Boom ( Rozkwit )... 65

4 Strona 4 z Stagflacja Recesja Próby powstrzymywania recesji Austriacka Teoria Cyklu Koniunkturalnego według Gene Callahana Interwencje państwa i jej skutki według Gene Callahana Podsumowanie Rozdział Przyczyny, przebieg i potencjalne skutki kryzysu finansowego Zawodność wolnego rynku jako przyczyna kryzysu Ekonomiczna świadomość społeczeństwa czy wiemy że nasz pieniądz jest długiem? Co media mówią o kryzysie? Analiza przyczyn kryzysu FED zapobiega recesji -- cięcia stóp procentowych Ceny nieruchomości Dom dla każdego czyli banki pod presją Regulacja Systemu Bankowego System BASEL Największa ekspansja kredytowa w dziejach świata Instrumenty pochodne Przewidywane skutki kryzysu Ostateczny upadek dolara? Standard złota Standard złota a wolność Standard złota lekarstwem na kryzys Jak wprowadzić standard złota? Zakończenie Bibliografia

5 Strona 5 z 129 WSTĘP Wielu naukowców i praktyków gospodarczych zadaje sobie pytanie, jak to się stało, że najpotężniejsza, uważana za najbardziej kapitalistyczną i wolnorynkową gospodarkę na świecie, czyli gospodarka USA, przeżywa w ostatnim czasie problemy finansowe wywołane złą sytuacją na rynku nieruchomości i kredytów hipotecznych. Świadczą o tym dane makroekonomiczne dla gospodarki amerykańskiej. Inflacja od sierpnia 2007 r., kiedy jej poziom był najniższy - 1,97 % w skali roku, rośnie nieprzerwanie. W grudniu 2007 osiąga pułap 4,08%, w styczniu 2008 r. 4.28%.. Rok 2008 to ustawiczny wzrost inflacji, już w czerwcu i lipcu przebija granicę 5% w skali roku ( odpowiednio 5.02% i 5.60%). Zatem o ile średnioroczna inflacja w USA wynosiła w 2007 r. ok. 2,85%, to w 2008 roku zbliża się niebezpiecznie do granicy 5%. W momencie, w którym piszę te słowa, nie ma jeszcze danych odnośnie stopy inflacji w sierpniu czy wrześniu, jednak nie ma przesłanek by przypuszczać, że inflacja wyhamuje 1. Wręcz przeciwnie w świetle teorii Austriackiej Szkoły Ekonomii poczynania Systemu Rezerwy Federalnej ( FED ) czyli amerykańskiego odpowiednika banku centralnego, doprowadzą do jeszcze większej inflacji. W dalszej części pracy szerzej omówię to zagadnienie. Spadek kursu dolara w relacji do większości walut. Powszechnie uważa się, że kryzys gospodarczy w USA w oczywisty sposób odbił się na kursie dolara względem innych walut. Wielu ekonomistów twierdzi jednak, że to nie sam kryzys jest przyczyną tego spadku. Uważają oni raczej, że oba te zjawiska, czyli kryzys gospodarczy i walutowy, są wynikiem działania sektora bankowego, przy aktywnym udziale FED-u. W lipcu 2005 roku dolar kosztował średnio 3,4 zł, w lipcu 2006 roku średnio 3,1 zł.. Od lipca 2007 do sierpnia 2008 dolar stale tracił na wartości. Kosztował odpowiednio ok. 2,76 zł w sierpniu 2007; 2,5 zł w listopadzie; 2,4 zł w styczniu 2008 r.; 2,2 zł w kwietniu aż do ok. 2,1 zł za dolara w sierpniu Ekonomiści ostrzegają - silne gospodarki zawsze są budowane na mocnej walucie. Kiedy ta waluta zmienia się powoli w makulaturę oznacza to, że gospodarka ma problemy. W ostatnim czasie obserwujemy powrót dolara do mocnej pozycji i wysokiej ceny. Zdaniem części komentatorów jest to ostatni, śmiertelny rajd dolara 1 Dane publikowane przez Financial Trend Forecaster, dokładne adresy URL dla źródeł internetowych zostały zebrane w bibliografii.

6 Strona 6 z 129 związany z uprzednim lewarowaniem gospodarki ( dźwignia finansowa ) 2. O przewidywaniach co do dalszych losów dolara będzie mowa w rozdziale trzecim. Bezrobocie. Jak podaje The Bureau of Labour Statistic (Biuro Statystyki Pracy) w sierpniu 2008 roku zatrudnienie straciło osób, a stopa bezrobocia wzrosła do 6,1 % 3. Odpowiedzialność za zaistniały stan rzeczy ponoszą przede wszystkim instytucje państwowe. Wzrost gospodarczy. Prognozy co do wzrostu gospodarczego USA nie są optymistyczne. Chociaż w drugim kwartale 2008 roku wzrost PKB osiągnie aż 3,3%, to analitycy podkreślają, że dzieje się tak tylko za sprawą słabego dolara, który pomaga eksporterom. Gdyby nie poprawa bilansu handlowego, wzrost gospodarczy wynosiłby zaledwie 0,2% w skali roku 4. Bill Gross z grupy Pacyfic Investment Management największego na świecie funduszu obligacji przewiduje, że na przełomie 2008/2009 roku Amerykańska gospodarka zanotuje spadek PKB. Jako powód tego przewidywanego spadku podaje kryzys na rynku nieruchomości. 5. Dane za III kwartał bieżącego roku potwierdzają te przypuszczenia. 6 Ekonomiści zgodnie upatrują źródła opisanych powyżej zjawisk w zaistniałej sytuacji na rynku kredytów hipotecznych i nieruchomości. Różnią się oni w zakresie interpretacji jej przyczyn oraz sposobów wyjścia z tej sytuacji. Według mnie, najlepiej i najpełniej spośród wszystkich teorii wypracowanych przez ekonomię, obecny kryzys finansowy tłumaczy teoria przedstawiona przez tzw. Austriacką Szkołę Ekonomii. Z tego też powodu własne przemyślenia nad przyczynami i potencjalnymi skutkami tego zjawiska oparłem właśnie na poglądach tej Szkoły. Amerykanin Gene Callahan przedstawiciel Austriackiej Szkoły Ekonomii, współpracownik Instytutu Milesa, wyjaśnia, że Nazwa szkoła austriacka pochodzi stąd, że większość jej twórców wywodzi się ( ) z Austrii. Jednakże okupacja nazistowska tego kraju doprowadziła do rozprzestrzenienia się jej przedstawicieli na cały świat. Dzisiaj wybitni ekonomiści reprezentujący szkołę austriacką pracują pod wszystkimi szerokościami geograficznymi 7. 2 N. Schmidt, Dollar Death Ray # 1, Kitco Cmmentaries, 3 Dane publikowane przez Biuro Statystyki Pracy na oficjalnej stronie rządu USA, 4 Analiza portalu finansowego Open Finance, 5 M. Gross z PIMKO: PKB USA będzie spadać na przełomie 2008/2009, 6 Informacja Polskiej Agencji Prasowej, USA: PKB USA spadł w III kwartale 2008 roku, 7 G. Callahan, Ekonomia dla normalnych ludzi, wprowadzenie do szkoły austriackiej, tłum. Jan M Fijor, Wydawnictwo: Fijor Publishing, Wydanie pierwsze, Warszawa 2004, s. 7.

7 Strona 7 z 129 Celem niniejszej pracy jest zbadanie prawdziwych źródeł kryzysu gospodarczego, który rozpoczął się w Stanach Zjednoczonych, skąd rozprzestrzenił się na cały kapitalistyczny świat. Wykorzystując pojęcia i teorię wypracowaną przez Austriaków spróbuję wykazać, że za obecny kryzys gospodarczy odpowiada aparat państwowy, który rozlicznymi interwencjami, zakazami i nakazami doprowadził do zaistniałej sytuacji. W szczególności postaram się wykazać, że zwłaszcza nacjonalizacja pieniądza i związany z nią przymus akceptowania pieniądza papierowego jako środka wymiany oraz ustanowienie obecnego systemu bankowego opartego na rezerwie częściowej, z nieuniknioną w tej sytuacji eksplozją długu publicznego i prywatnego - są w głównej mierze odpowiedzialne za kryzys. W dalszej części pracy zobaczymy, że to właśnie te pierwotne interwencje rządu amerykańskiego doprowadziły do powstanie złych inwestycji (malinvestments) na rynku nieruchomości w USA i dodatkowo wywołały kolejne interwencje państwa mające na celu walkę z recesją, a tak naprawdę tylko tę recesję pogłębiające. To dzięki odejściu od standardu złota i wprowadzeniu monopolu na druk papierowego pieniądza rząd USA, tak jak rząd każdego innego kraju, może bez ograniczeń zwiększać dług publiczny, a nowe pieniądze kierować do zagrożonych firm i branż, utrzymując je w ten sposób przy życiu i pozbawiając tym samym obywateli własnego państwa części bogactwa (inflacja), możliwości wyboru lepszych, korzystniejszych produktów i usług, które pojawiłyby się w miejsce upadłych firm, oraz możliwości stworzenia lepszych i efektywniejszych firm lub możliwości znalezienia lepszej i ciekawszej pracy. Czy zatem prawdą jest, jak zakłada hipoteza badawcza niniejszej pracy i jak twierdzą przedstawiciele Autriackiej Szkoły Ekonomii, że to państwo jest odpowiedzialne za obecny kryzys? Aby odpowiedzieć na to pytanie, konieczne jest odwołanie się do kategorii, którymi operuje ta Szkoła czyli do sposobu w jaki ekonomiści austriaccy patrzą na gospodarkę i zjawiska w niej zachodzące. Będzie to tematem pierwszego rozdziału pracy. W drugim rozdziale przedstawię ewolucję bankowości, od jej początków do systemu, który znamy obecnie. Omówię także wpływ poszczególnych systemów bankowych na gospodarkę, a w rozdziale trzecim pokażę, że obecny system bankowy umożliwia rządzącym wywołanie zjawiska boomów, po których przychodzą recesje, co jest przyczyną kryzysu, który mamy obecnie. Przedstawię także mechanizmy i środki, których państwo używa w tym celu. W rozdziale czwartym przedstawię Austriacką Teorię Cyklu Koniunkturalnego, natomiast w rozdziale piątym omówię sposób, w jaki wcześniej opisane procesy, zgodnie

8 Strona 8 z 129 z przewidywaniami teorii austriackiej, doprowadziły do wybuchu kryzysu. Nakreślę także sposób poradzenia sobie z tą sytuacją proponowany przez Austriaków.

9 Strona 9 z 129 Rozdział 1 Przegląd najważniejszych koncepcji teoretycznych Austriackiej Szkoły Ekonomii 1.1.Geneza Austriackiej Szkoły Ekonomii Za prekursorów Szkoły Austriackiej można uważać scholastyków, którzy pisali i nauczali na Uniwersytecie w Salamance, (..) obserwowali istnienie praw ekonomicznych, niepodważalnych sił przyczyn i skutków, które działały w dużym stopniu, jak inne prawa naturalne, ( ) wyjaśniali prawa podaży i popytu, przyczyny inflacji ( ) oraz subiektywną naturę wartości ekonomicznej 8. Warto zwrócić szczególną uwagę na postulat subiektywnej natury wartości ekonomicznej. Wolny wybór i subiektywne wartościowanie stało się dla Austriaków tym, czym dla Kartezjusza zdanie myślę więc jestem podstawą i fundamentem, na którym zbudowali swoją teorię. Tak jak każda teoria, także i ta, wywodzi się z podstawowych, nie udowadnialnych założeń (aksjomatów), takich jak to, że człowiek działa i wie, co to znaczy działać oraz że w swych wyborach pozostaje całkowicie wolny. Każdy instynktownie wie, czym jest wolny wybór, dlatego nie będę tego zagadnienia wyjaśniał. Natomiast prawo subiektywnego wartościowania mówi o tym, że każde dobro ma taką wartość, jaką przypisuje temu dobru dana osoba (może to być właściciel dobra lub osoba, która zdecyduje się to dobro nabyć). Na przykład, obraz jest wart dla malarza tyle, za ile gotów jest ten obraz odsprzedać. Z drugiej strony, dla nabywcy obraz ten jest wart tyle, ile jest gotów za ten obraz zapłacić i nie będzie on na ogół zainteresowany tym, jak długo obraz ów powstawał, tylko końcowym efektem (czyli znowu tym, jak bardzo w jego subiektywnym odczuciu obraz mu się podoba). Jest to najważniejsze spostrzeżenie, z którego Austriacy wywodzą całą swoją teorię. Wydaje się, że inni ekonomiści nie negują tego spostrzeżenia, jednak ignorują je w swoich teoriach, co, według Austriaków, jest błędem według nich jedynym źródłem wyceny jakiegokolwiek dobra czy usługi jest sam człowiek i jego subiektywne postrzeganie wartości. Nawet Marks zgadzał się z tym, że ilość godzin spędzonych przy pracy ( ) nie wpływa w żaden sposób na wartość wykonanej pracy 9 Zatem wartość danego dobra każdy postrzega subiektywnie to dlatego ceny niektórych 8 G. Callahan, Czym jest ekonomia Austriacka?, tłum: Jan Lewiński, 9 G. Callahan,Ekonomia op.cit., s. 108

10 Strona 10 z 129 obrazów bywają wręcz astronomiczne. Jak ogromne znaczenie ma ów subiektywizm, pokażę w dalszej części pracy. Spostrzeżenia o subiektywnym postrzeganiu wartości przejął od scholastyków Richard Cantillon, który w 1730 r. napisał Ogólne rozważania nad prawami handlu, kontynuując w tym dziele scholastyczne tradycje. Za następcę Cantillona uważa się A. R. J. Turgota, który rozwiązał słynny paradoks diamentu i wody 10 oraz Saya, który odkrył prawo nazwane później jego nazwiskiem. Jest to jedno z podstawowych praw ekonomicznych. Głosi ono, że produkcja jest przyczyną konsumpcji lub innymi słowy- że produktywność ludzi określa ich siłę nabywczą. Jeśli na przykład ktoś uprawia dziesięcioakrowe poletko zboża i zebrał z niego plony, to jego rynkowa siła nabywcza będzie równa cenie zebranego zboża, za jaką inni będą chcieli je kupić 11. Do tych rozważań Claude Frederic Bastiat dodał usługi, twierdząc, że podlegają one tym samym prawom rynkowym co dobra materialne. Jednak za ojca Szkoły Austriackiej uznaje się Carla Mengera ( ). Oto co pisze o Mengerze F. A. Hayek, noblista w dziedzinie ekonomii, obok Ludwiga von Misesa uznawany za jednego z najwybitniejszych Austriaków : co wspólne dla Szkoły Austriackiej, co konstytuuje ich odrębność i co stanęło u podstaw ich późniejszych prac, to akceptacja nauk Carla Mengera 12. Menger wypracował teorię użyteczności marginalnej oraz przedstawił logiczny, oparty na niepodważalnych prawach proces formowania się ceny na rynku. Twierdził też, że proces ten leży u podstawy wszelkich zjawisk ekonomicznych. Zauważył, że dokonanie wymiany, czy też inaczej, transakcji kupna sprzedaży, prowadzi do poprawienia sytuacji obu stron biorących w niej udział, ponieważ wartościują oni przeciwnie wymieniane przez siebie dobra ( nie jest to więc gra o sumie zerowej, gdyby tak było, do wymiany w ogóle by nie doszło, każda ze stron musi uważać, że dokonując transakcji poprawia swoją sytuację). Teorię wypracowaną przez Mengera rozwinął Eugen Boehm-Bawerk, rozciągając ją na obszary do tej pory przez Mengera nie zagospodarowane, to jest, miedzy innymi, na kapitał i procent. Spostrzeżenia Boehm-Bewerka ufundowały podstawy do wyprowadzenia Austriackiej Teorii Cyklu Koniunkturalnego, czego dokonał Mises w swoim wielkim dziele Human Action. Boehm-Bewerk wprowadził do ekonomii pojęcie preferencji czasowej czyli aksjomatu mówiącego o tym, że każdy z nas woli jakieś dobro teraz niż dokładnie to samo dobro potem. Z tej prostej obserwacji wynikają doniosłe prawa, których nikt wcześniej nie zauważył : 10 G. Callahan, Czym op. cit. 11 M. Rothbard i inni, Jak zrujnować gospodarkę czyli Keynes wiecznie żywy, tłum. Witold Falkowski, Wydawnictwo: Fijor Publishing, Wydanie pierwsze, Warszawa 2004, s J.Salerno, Carl Menger, tłum. Jan Lewiński,

11 Strona 11 z 129 stopa procentowa nie jest sztuczną konstrukcją, ale nieodłączną częścią rynku. Odzwierciedla ona uniwersalną prawdę preferencji czasowej, tendencji ludzi do preferowania i zaspokojenia potrzeb raczej wcześniej niż później 13. Zatem, upraszczając nieco, aby dana osoba zrezygnowała z konsumpcji teraz, trzeba jej zaoferować coś więcej w przyszłości. To coś więcej nazywane jest w ekonomii procentem i zależy od subiektywnej preferencji czasowej osoby. Tak rozumiana stopa procentowa nie może być w żaden sposób manipulowana, gdyż stanowi wypadkową preferencji czasowej społeczeństwa. To, z czym mamy do czynienia dzisiaj, kiedy mówimy stopa procentowa, w żaden sposób nie odzwierciedla zatem preferencji społeczeństwa co do oszczędzania. Warto zauważyć, że wiadomo o tym już od ponad dwóch stuleci, niemniej jednak fakt ten jest po prostu ignorowany. Ponieważ rynek nie jest w tym aspekcie wolny (nigdzie na świecie! ), nikt nie ma pojęcia ile tak naprawdę wynosi rynkowa stopa procentowa, czyli ile trzeba by zapłacić ludziom w procencie, aby zgodzili się odłożyć konsumpcję na potem. Jak głoszą Mises i Hayek, właśnie to jest przyczyną okresowych, powtarzających się boomów i recesji. To właśnie ta wada naszego systemu leży u podstaw ostatniego kryzysu na rynku nieruchomości w USA, co postaram się wykazać w dalszej części pracy, wtedy też krótko omówię mechanizm, przyczyny i skutki manipulowania stopą procentową. Wracając do opisu koncepcji ekonomicznych Szkoły Austriackiej należy przyznać, że to nauczanie Boehm-Bawerka ( pełnił on rolę ministra finansów w Austrii) w ogromnym stopniu wpłynęło na życie Ludwiga von Misesa - młodego pracownika Austriackiej Izby Handlu. To właśnie Mises od momentu opublikowania swego największego dzieła Human Action w 1949 roku jest uznawany za najwybitniejszego przedstawiciela Szkoły Austriackiej. W Human Action zebrał i usystematyzował wiedzę swoich poprzedników, wypełniając własnymi przemyśleniami miejsca, które jeszcze tego wymagały. Dodając do już istniejącej wiedzy - teorię pieniądza, stworzył kompletną teorię ekonomiczną, która logicznie i w pełni tłumaczy procesy rynkowe, wahania koniunkturalne i prawidłowości ekonomiczne. Doceniając jego wkład w rozwój ekonomii, Austriacy w 1982 r. powołali do życia Instytut jego imienia. Społeczne uznanie przyszło dopiero po śmierci ekonomisty, w 1974, kiedy jego uczeń Friedrich Hayek otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii ( Mises zmarł w 1973 r. ). Mises skupił wokół siebie znaczące grono myślicieli ( Henry Hazallit, Hans Hoppe czy Murray Rothbard, nie wspominając oczywiście o Hayeku ), jednak nie byli oni nigdy 13 G. Callahan, Czym op.cit.

12 Strona 12 z 129 akceptowani przez środowisko ekonomistów zafascynowane interwencjonizmem państwowym propagowanym przez Keynesa. Obecnie Instytut Misesa aktywnie działa w wielu krajach świata, w Polsce obecny jest od 2003 roku. To, że niniejsza praca miała szansę powstać, jest w dużej mierze zasługą Instytutu, który publikuje artykuły, książki, stanowi forum do wymiany poglądów i nieocenione źródło wiedzy o austriackiej ekonomii. Słuszność teorii ekonomistów austriackich potwierdziły zwłaszcza dwa wydarzenia: upadek komunizmu, co Mises przewidział już w 1920 roku pisząc esej Rachunek ekonomiczny w socjalistycznej wspólnocie, zamieniony potem w książkę Socjalizm, gdzie prognozował, że socjalizm (..) skutkowałby całkowitym chaosem i końcem cywilizacji 14, co w tamtych czasach, przy rosnącej sympatii dla komunistów ze strony elit, wcale nie było pewne oraz kryzys gospodarki światowej w latach siedemdziesiątych XX wieku, kiedy to obserwowano ze strachem jednocześnie występujące : szalejącą inflację i recesję. Oto co na ten temat pisze Murray N Rothbard : Dla zjawiska jednoczesnego występowania wysokiej inflacji i głębokiej recesji w keynesistowskim ( a więc ówcześnie dominującym, przyp. autora ) obrazie świata nie było miejsca. Ekonomiści wiedzieli, że gospodarka jest albo w fazie boomu- i wtedy ceny rosną, albo w fazie recesji lub depresji ( )- i wtedy ceny spadają (..) Ale co ma, do diabła, robić rząd, gdy inflacja i recesja z wysokim bezrobociem pojawiają się jednocześnie? Jakim cudem ma zarazem wciskać pedał przyspieszenia gospodarczego i hamować? 15. Wydaje się, że Austriacy znaleźli rozwikłanie tej zagadki. Obecna sytuacja gospodarki światowej zmusiła świat do spojrzenia na teorię Austriaków z nieco innej perspektywy. Już nie jest ona uważana za anachronizm lecz za przejaw zdroworozsądkowego myślenia. Pojawiło się wiele artykułów i felietonów przybliżających szaremu obywatelowi poglądy Misesa, Hayeka czy Rothbarda. Witold Gadomski w Gazecie Wyborczej nawołuje : Inwestorzy- czytajcie Austriaków 16. Czas pokaże, czy postulat ten został spełniony. 14 Tamże. 15 M.N. Rothbard i inni, op. cit., s W. Gadomski, Inwestorzy czytajcie Austriaków,

13 Strona 13 z 129 Aby dobrze zrozumieć naturę problemów na rynku nieruchomości/kredytów hipotecznych, które dotknęły USA w ostatnim czasie, w w świetle ekonomii austriackiej, oraz aby zobaczyć, jak bardzo interwencje państwa w wolny rynek są niekorzystne dla gospodarki, konieczne jest przybliżenie podstawowych pojęć, którymi szkoła ta operuje. W dalszej części tekstu postaram się wyjaśnić, w jaki sposób różny od tradycyjnego czy też potocznego - szkoła rozumie takie pojęcia jak: inflacja, stopa procentowa, kredyt, wzrost gospodarczy itd. 1.2.Podstawowe kategorie ekonomiczne Teoria pieniądza Pieniądz towarzyszy nam na co dzień, chyba nic na świecie nie jest tak pożądane jak właśnie pieniądze. Czy to zatem nie dziwne, że większość społeczeństwa nie ma pojęcia skąd właściwie się one biorą? Jak już wspomniałem pełną teorię pieniądza opracował w Szkole Austriackiej - Ludwig von Mises, jednak w niniejszej pracy wykorzystam głównie dzieło Murraya Rothbarda ucznia Misesa. Skąd wziął się pieniądz? Według Austriaków do powstania pieniądza doprowadziły procesy rynkowe czyli ciągłe dążenie ludzi w kierunku poprawy swojej sytuacji. Ponieważ jednym ze sposobów osiągnięcia poprawy własnej sytuacji jest wymiana dóbr i usług, ludzkie działania były ukierunkowane między innymi na jej umożliwieniu i ułatwieniu. Postaram się teraz wyjaśnić, w jaki sposób Austriacy argumentują, że wymiana prowadzi do wzrostu zasobności społeczeństwa poprzez poprawę sytuacji obu stron biorących w niej udział. Otóż ten wniosek wywodzą z dobrowolności wymiany (wymiana niedobrowolna nie jest w ogóle tematem ekonomii i nie jest rozpatrywana). Gdyby więc obie strony nie uważały, że odniosą korzyść, nigdy by w wymianie nie uczestniczyły. Bardzo przejrzyście wyjaśnia to Rothbard : Gdy, powiedzmy, Crusoe wymienia pewną ilość ryb na drewno, to kupowane drewno ceni wyżej niż sprzedawane ryby, a Piętaszek odwrotnie ryby przedkłada nad drewno. Od Arystotelesa do Marksa ludzie hołdowali błędnemu przekonaniu, że do wymiany dochodzi, gdy istnieje pewien rodzaj równowartości, gdyż, jeśli beczułkę ryb wymienia się na dziesięć bali, to istnieje między tymi towarami jakiś głębszy rodzaj równowartości. Tymczasem do wymiany

14 Strona 14 z 129 dochodzi tylko dlatego, że każda ze stron ceni te produkty w odwrotnym porządku 17. Wiemy zatem, dlaczego do wymiany dochodzi, ale co to ma wspólnego z pieniądzem? Otóż techniczna strona wymiany w rozwiniętym społeczeństwie byłaby bez pieniądza bardzo utrudniona jeśli nie niemożliwa z powodu problemu podwójnej zbieżności potrzeb: Nie zawsze łatwo jest znaleźć kogoś, kto ma coś, czego potrzebujemy i równocześnie pragnie tego, co my mamy do wymiany 18. Poza tym, niemożliwy byłby rachunek ekonomiczny bez wspólnej jednostki nie da się porównywać niewspółmiernych ze sobą dóbr, zatem jedyną metodą wyceny rentowności jakiegoś przedsięwzięcia byłaby intuicja. W gospodarce opartej na barterze, wszystko co możemy zrobić, aby przekonać się czy działa ekonomicznie czy nie, to korzystać ze swej intuicji 19. W odpowiedzi na te ograniczenia barteru na rynku pojawił się pieniądz. Jak do tego doszło? Stosunkowo łatwo jest określić, które dobra są pożądane przez ludzi na rynku, to znaczy, na jakie dobra warto zamieniać swoje własne, tak aby potem nie było problemów z wymianą tych dóbr na pożądane przez nas. W istocie taka transakcja będzie wymianą pośrednią. Najpierw wymieniam towar, który mam do zaoferowania na łatwiej zbywalne dobro, a potem przy pomocy tego dobra ( które właśnie stało się pośrednikiem, środkiem wymiany czyli pieniądzem ) kupuję to, czego aktualnie mi potrzeba. Na przestrzeni dziejów jako środków wymiany używano wielu różnych towarów: tytoniu w kolonialnej Wirginii, cukru w Indiach Zachodnich, soli w Abisynii, bydła w starożytnej Grecji, gwoździ w Szkocji, miedzi w starożytnym Egipcie, a także zboża, paciorków, herbaty, muszelek kauri (monetek) i haczyków wędkarskich. Z biegiem wieków dwa towary złoto i srebro w wyniku rynkowej konkurencji zostały wyłonione jako pieniądze. 20. Rothbard odkrywa w ten sposób najważniejszą prawdę o pieniądzu: pieniądz jest towarem 21. Złoto osiągnęło status pieniądza dzięki swoim uniwersalnym właściwościom. Ze względu na swoje zdobnicze właściwości był na nie duży popyt, jest podzielne, jest go stosunkowo mało, więc stosunek wagi do ilości dóbr, na które może być wymieniane, jest bardzo korzystny ( dzięki czemu dla dokonania zakupów na targu wystarczyła sakiewka a nie np. worek złota), jest trwałe, nie ulega zepsuciu oraz jest identyczne czyli (poza być może kształtem) nie ma różnicy między dwiema uncjami złota. Złoto zawładnęło rynkiem i przez kilka stuleci nieźle się trzymało ( do momentu kiedy rząd USA ogłosił bankructwo w 1973 roku, czyli zawieszenie wymienialności dolara na złoto). Rothbard zwraca uwagę na to, że 17 M. N. Rothbard, Co rząd zrobił z naszym pieniądzem, tłum Witold Fałkowski, Wydawca : Fijor Publishing, Wydanie pierwsze Warszawa, s Gene Callahan, Ekonomia op.cit.,s Tamże, s M. N. Rothbard, Co rząd op.cit. s Tamże, s. 35

15 Strona 15 z 129 wszystkie nazwy [pieniądza] były nazwami jednostek wagowych złota lub srebra 22. Jak nisko upadł dzisiejszy pieniądz, niech świadczy fakt, że w latach dwudziestych XX wieku dolara definiowano jako nazwę (około) 1/20 uncji złota 23 Dziś 1/20 uncji złota kosztuje około $40. Warto też zauważyć, że to właśnie wtedy wygląd dolara nieco się zmienił. Zniknął z niego napis payable in silver ( płatne w srebrze pomijając już nawet fakt, że jeden dolar w zamierzchłej przeszłości był naprawdę srebrną monetą! ), a pojawił się napis : legal tender ( prawny środek płatniczy). Dolar z akceptowanego przez rynek substytutu złota ( które oczywiście miało swoją cenę w srebrze, podlegającą wahaniom rynkowym) zmienił się w prawny środek płatniczy (fiat money) pusty pieniądz, dla którego jedyną przesłanką do dalszego istnienia jest wymóg rządu, by był akceptowany przy spłacie zobowiązań oraz fakt, że ludzie niczego nie zauważyli. Ta sama zasada tyczy się wszelkich innych walut dolar bowiem był podstawą piramidy, czyli każda inna waluta uczestnicząca w tym niepełnym, ale jednak standardzie złota, była wymienialna na dolary a dopiero te na złoto. Z dobrowolnej akceptacji dolara jako substytutu złota gładko przeszliśmy do akceptacji dolara jako substytutu dobrej woli rządu. Warto może wyjaśnić, dlaczego użyłem słowa niepełny w kontekście standardu złota w poprzednim zdaniu. Otóż dolar miał, przynajmniej teoretycznie, pokrycie w złocie, aż do 1971 roku, kiedy to pan Nixon doprowadził powojenny system z Bretton Woods do gwałtownego upadku, i gdy europejskie banki centralne zagroziły, że wymienią sporą część swoich potężnych zasobów dolarowych na złoto, prezydent Nixon odszedł całkowicie od złota. Po raz pierwszy w historii dolar był zupełnie pusty, nie miał żadnego pokrycia w złocie 24. Zatem do 1971 roku dolar był wymienialny na złoto, ale tylko w transakcjach międzynarodowych, rozgrywanych pomiędzy bankami centralnymi. W ten sposób każda wymienialna na dolary waluta miała pokrycie w złocie przynajmniej w teorii. Klasyczny standard złota ( czyli pełne pokrycie w złocie) trwał niemal dokładnie przez wiek, od 1815 do 1914 roku. Potem nastąpiły jego wariacje, a związek dolara ze złotem nikł coraz bardziej ( np. system waluty 22 Tamże, s Tamże, s Tamże, s

16 Strona 16 z 129 dewizowo-złotowej, wymienialność dolara na sztaby złota - co ograniczało dostępność wypłat złota itd. ) 25 Austriacy są przekonani, że gdyby standard złota został utrzymany, to fakty, jakie miały miejsce w USA 2007 roku na rynku nieruchomości, nigdy nie wystąpiłyby. Dlaczego więc wolne społeczeństwo z niego zrezygnowało? Być może zadziałało brutalne prawo żaby ( cytat z filmu Góra Dantego ) wsadź żabę do wrzątku a wyskoczy, wsadź ją do zimnej wody i podgrzewaj, a zostanie i pozwoli się ugotować. Żabą jest społeczeństwo, dostarczana energia to wzrost podaży pieniądza na rynku a stanem wrzenia - hiperinflacja, która jest empirycznie poznawalnym następstwem podgrzewania wody Neutralność pieniądza Pieniądz traktowany jako towar ma oczywiście swoją cenę wyrażoną w innych towarach, które można za niego kupić. W trakcie poszukiwań materiałów do tej pracy wpadła mi w ręce pewna książka, której autor 26 za pomocą bardzo skomplikowanych wzorów udowadniał tezę, że pieniądz jest neutralny dla gospodarki. Czy aby rozważyć tę kwestię potrzebujemy wyższej matematyki i skomplikowanych wzorów? Austriacy nie podzielają tego zdania. Twierdzą, że w normalnym rozumieniu tego problemu, które dla wyklarowania obrazu nazwę podejściem wąskim, neutralność pieniądza mówi o tym, że zwiększając ilość pieniądza na rynku, społeczeństwo nie staje się ani o włos bogatsze. Działa tu prawo popytu i podaży zwiększenie podaży towaru, przy nie zmienionym popycie na ten towar, prowadzi niechybnie do spadku jego ceny. Tak też jest z pieniądzem. Jego cena wyrażona w ilości innych towarów, które można zań dostać spada, ( Austriacy upierają się, że nie można podać jednej takiej ceny, jest tych cen tyle, ile towarów podlegających wymianie, zatem prowadzenie, np. wskaźników inflacji nie ma większego sensu). Skoro cena pieniądza spadła, oznacza to, że cena innych towarów wzrosła. Ilość pieniądza dostępnego w gospodarce nie ma zatem znaczenia rynek zawsze dostosuje się do sytuacji poprzez zmianę cen towarów. Każda ilość pieniądza w gospodarce spełnia swoje zadanie równie dobrze: Rtothbard wyjaśnia : wielkość podaży pieniądza jest bez znaczenia. Każda podaż tak samo dobrze spełni swoje zadanie 27 ( pomijając jedynie fakt, że w naszym interesie leży, aby nie było go zbyt dużo, nikt pewnie nie chce chodzić po zakupy z workami pieniędzy, kiedy równie dobrze swoje zadanie spełnia zwykły portfel). 25 Tamże, rozdział I V Załamanie sytemu pieniężnego na Zachodzie, s M.Brzoza-Brzezina, Hipoteza neutralności pieniądza, Wydawnictwo NBP, Wraszawa M. N. Rothbard, Co rząd op.cit., s. 49

17 Strona 17 z 129 Widzimy zatem, że wzrost podaży pieniądza, podobnie jak wzrost podaży każdego dobra, powoduje wprawdzie spadek jego ceny, ale w przeciwieństwie do innych dóbr- nie przynosi społeczeństwu korzyści. Ludzie nie stają się bogatsi. Nowe dobra konsumpcyjne i kapitałowe wpływają na podwyższenie poziomu życia, natomiast nowe pieniądze wywołują tylko wzrost cen, tj. rozcieńczają własną siłę nabywczą 28. W tym wąskim zakresie rozumienia słowa neutralność pieniądza, wszystkie doktryny ekonomiczne wydają się być zgodne. Rozbieżności pojawiają się, kiedy przyjrzymy się implikacjom tego faktu. Jedni mówią, że skoro pieniądz jest neutralny w wąskim zakresie, nic zatem złego nie dzieje się, kiedy jego ilość zwiększamy. Nie jest to wszak obojętne dla gospodarki w szerokim zakresie dodatkowy pieniądz pobudzi wzrost gospodarczy, przyciągnie inwestycje bezpośrednie, spowoduje wzrost zatrudnienia, wzrost popytu wewnętrznego i przyrost bazy podatkowej 29 - czytamy na stronie pewnej popularnej w Polsce partii. Statystyki strzelą w górę i wszyscy zyskamy. Inni natomiast tłumaczą, iż mitem jest twierdzenie, że pieniądza może być za mało 30 - co już zostało udowodnione w poprzednim akapicie. Zgadzają się oni także co do tego, że pieniądz nie jest neutralny w szerokim rozumieniu tego słowa, twierdzą jedynie, że w rezultacie zwiększanie ilości pieniądza doprowadzi do zubożenia społeczeństwa.. Egzogeniczne zwiększenie ilości pieniądza może doprowadzić do zakłócenia czasowej koordynacji zasobów przeznaczonych na produkcję. Jego wpływanie w określonych miejscach gospodarki prowadzi do przesunięć i zakłóceń, szczególnie stopy procentowej. Nowy pieniądz prowadzi także do redystrybucji bogactwa, ale co ważne: polityka pieniężna nigdy nie może przynieść pożytku całemu społeczeństwu. Jedyne, co przyniesie, to przesunięcia od jednych do drugich. Nic z nieba nie spada i nic nie zostanie stworzone przez politykę monetarną poza chaosem 31. Nie trzeba chyba wyjaśniać, który pogląd jest zaczerpnięty od Austriaków. Warto sobie wyobrazić, co dzieje się z nowym pieniądzem, kiedy trafia on na rynek. Firmy zostają wprowadzone w błąd, myślą, że popyt na ich wytwory się zwiększył, więc z radością inwestują w nowe moce produkcyjne. Ludzie łatwy pieniądz również powitają z entuzjazmem. Skoro teraz zarabiam więcej, wkładając w 28 Tamże, s M. Bitner, Komentarz cotygodniowy: Analiza manifestu gospodarczego PiS, 30 M.Machaj, Dlaczego Austriacy mają rację,, 31 Tamże,

18 Strona 18 z 129 pracę mniej wysiłku, należy się cieszyć do czasu. Niemal wszystkim firmom z pozoru będzie się dobrze powodziło. Panująca powszechnie atmosfera rynku sprzedawców będzie prowadziła do obniżenia jakości towarów i usług. ( ) Jakość pracy obniży się w czasie inflacji z bardziej subtelnych przyczyn: ludzie będą pod urokiem zasady mówiącej, żeby bogacić się szybko, i będą mieli złudzenie, że sukces jest na wyciągnięcie ręki; ceny będą stale rosły, a oni będą gardzić uczciwą pracą 32. W ten sposób dobrnęliśmy do kolejnego zagadnienia, które Austriacy definiują inaczej, niż jest to powszechnie przyjęte, a mianowicie inflacji, którą analizować będę za chwilę. Natomiast teraz, na zakończenie rozważań o neutralności pieniądza, przybliżę ciekawy pomysł dwóch amerykańskich uczonych, którzy za pomocą symulacji komputerowej badali właśnie to zagadnienie. Steven Dale i Richard Wagner z George Mason University szukali potwierdzenia prawa Cantilliona ( Cantillion Efects). Pozwólmy im zatem wyjaśnić, czym jest to prawo, które zostało sformułowane w XVIII wieku: Cantillon negował założenie ilościowej teorii [pieniądza], że wzrost ilości pieniądza na rynku wywoła proporcjonalny wzrost cen [w całej gospodarce] bez względu na sposób, w jaki te pieniądze zostały wstrzyknięte na rynek. W opinii Cantilliona różne sposoby docierania pieniędzy na rynek wygenerują różne ścieżki cenowe (patterns of prices), w rezultacie prowadzące do różnorakich następstw w realnej gospodarce 33. Szukając potwierdzenia efektu Canilliona, używając języka programowania C++, stworzyli uproszczony model gospodarki podzielonej na dwa identyczne obszary. Na obu tych obszarach wyodrębnionych geograficznie działa tyle samo firm i tyle samo pracownikówkonsumentów ( konkretnie 100 ) pracujących tak samo wydajnie. Słowem, oba obszary są ekonomicznie identyczne. W każdym z tych obszarów działa jeden bank, którego zadaniem jest równomierne rozprowadzenie nowego pieniądza wśród firm ze swojego regionu. Każda firma w razie zwiększenia ilości dostępnych funduszy dąży do zwiększenia rozmiarów działalności, tworząc nowe miejsca pracy i podnosząc płace w razie kłopotów ze znalezieniem pracowników. Każdy pracownik- konsument poszukuje nowych możliwości zatrudnienia za wyższą płacę niż do tej pory, przy czym, jeśli taka możliwość otwiera się w regionie, w którym mieszka, zmienia pracę niezależnie od tego, o ile wyższe będzie nowe wynagrodzenie. Natomiast jeśli taka 32 M.Rothbard, Co rząd op.cit. s S. Daley, R. Wagner,Money and the Real Economy :A Computational Search for Cantillion Effects, Global Prosperity Initiative Working Paper 49, tłum. własne,, s. 4,

19 Strona 19 z 129 możliwość otwiera się w drugim regionie geograficznym, zmienia pracę tylko wówczas, gdy oferowana stawka będzie wyższa niż subiektywny koszt przeprowadzki (ustalony dla każdego na innym poziomie). Do takiego wirtualnego świata badacze deus ex machina wprowadzają dodatkową ilość pieniędzy dystrybuowaną poprzez banki. Najpierw dokonują helikopterowego zrzutu ( helikopter Money) pieniędzy w takiej samej ilości na obu obszarach. Dla jasności warto dodać, że życie w tym sztucznym świecie toczy się w rundach - najpierw decyzje podejmuje jeden podmiot, potem drugi i tak dalej, aż do zakończenia rundy (przy czym kolejność aktywacji pracowników-konsumentów jest losowa). Zatem banki dystrybuują równomiernie nowe pieniądze, firmy proporcjonalnie zwiększają zatrudnienie, daje się zaobserwować kilka przeprowadzek pomiędzy regionami we wczesnych rundach, potem tylko wewnątrz-regionalne zmiany miejsc pracy aż do kompletnego wygaśnięcia tej aktywności. Nic specjalnego zatem się nie dzieje tak jak przewiduje ilościowa teoria pieniądza, płace zostają proporcjonalnie do zastrzyku pieniędzy zwiększone, a w obu regionach mieszka tyle samo osób. Nuda. Znacznie ciekawiej jest, kiedy dokładnie taką samą ilość pieniądza jak w pierwszym przypadku otrzymuje do rozdysponowania tylko jeden bank. W początkowych rundach przeprowadzki mają miejsce tylko w kierunku regionu obdarowanego dodatkową ilością pieniądza. W miarę jak nowy pieniądz rozprzestrzenia się także w drugim regionie, ma miejsce też kilka przeprowadzek w tym właśnie kierunku,,, jednak proporcja osób mieszkających w obu regionach nigdy nie wraca do stanu 1:1, nawet kiedy płace w obu regionach już się wyrównają ( 5,7:4,3 w opisywanym przykładzie). Zatem jednorazowy zastrzyk, kiedy [pieniądze] wchodzą [ do gospodarki] i pozornie znikają w procesie dyfuzji, powoduje jednak nieodwracalną zmianę 34. Pieniądz nie jest więc neutralny, a zwiększanie jego podaży powoduje zakłócenia na rynku i nieprzewidywalne efekty. 34 Tamże, s 16

20 Strona 20 z Inflacja Klasyczne ujęcie inflacji mówi o tym, że zbyt duża ilość pieniędzy podąża za zbyt małą ilością dóbr 35. Ponieważ niemożliwe jest, aby pieniądza było za mało lub za dużo, gdyż, jak naucza Rothbard, pieniądz jest towarem, który rynek wybrał do pełnienia roli pośrednika wymiany, w powyższej definicji musi coś być nie tak. Gdyby tego dobra było zbyt mało lub zbyt dużo, nigdy nie zostałoby wybrane przez rynek Aby jakieś dobro mogło służyć jako pieniądz, musi występować w określonej ilości. Dobra warunku tego nie spełniające nie mogą być użyte jako pieniądz. 36. Inflacja, to bardzo popularne słowo, często pojawia się w telewizji, jest dyskutowana w radio i na portalach internetowych. To wzrost cen, który dotyka każdego i przed którym dzielnie broni nas Bank Centralny wyznaczając sobie cel inflacyjny i majstrując przy stopach procentowych. Inflacja to wzrost cen takie potoczne zrozumienie tego terminu niestety zaciemnia tylko obraz świata. Zamiast na przyczynę, wskazuje na skutek. Ceny nie mogą rosnąć ot tak sobie. Powodem wzrostu cen jest oczywiście ciągłe zwiększanie podaży pieniądza na rynku - i właśnie to rozumieją Austriacy pod pojęciem inflacji. Ponieważ pieniądz jest dzisiaj pusty ( fiat money), zwiększanie jego podaży może być dowolnie duże. Wszak nie trzeba już wydobywać złota czy srebra, wystarczy kawałek papieru. Za zjawisko inflacji nie są więc odpowiedzialni chciwi przedsiębiorcy pragnący w nieskończoność zwiększać swoje zyski, ogranicza ich bowiem popyt konsumentów, czy chciwi pracownicy chcący zarabiać coraz więcej i więcej. Producenci są ograniczeni popytem konsumentów, a ci zachowują się zgodnie z prawem Saya: stać nas jedynie na tyle, ile sami wytworzymy. Nie ma tu miejsca na inflację. Oto co pisze na ten temat Rothbard: W przypadku każdej ceny jej wysokość jest odwrotnie proporcjonalna do podaży towaru i wprost proporcjonalna do popytu na ten towar. Ilość produktów, dzięki rozwojowi gospodarczemu, zwiększa się z roku na rok. A zatem, gdy spojrzymy na proces kształtowania się cen od strony podażowej równania, większość cen powinna spadać i powinniśmy mieć do czynienia z powolnym spadkiem cen ( deflacją ), podobnie jak to miało miejsce w XIX wieku. Gdyby za inflację miała być odpowiedzialna strona podaży, czyli jakieś działania producentów lub związków zawodowych, to podaż towarów musiałaby stale maleć, powodując wzrost cen. Ale ponieważ podaż dóbr w widoczny sposób rośnie, to źródło inflacji musi znajdować się po stronie popytu. 35 G. Callahan, Ekonomia op.cit., s Tamże, s. 152

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce)

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) 1. Wprowadzenie Teoria parytetu siły nabywczej (purchaising power

Bardziej szczegółowo

Złoto i srebro. we współczesnym portfelu inwestycyjnym. Obraz gospodarki jest lepiej widoczny przez tylną, Warren Buffett

Złoto i srebro. we współczesnym portfelu inwestycyjnym. Obraz gospodarki jest lepiej widoczny przez tylną, Warren Buffett Złoto i srebro we współczesnym portfelu inwestycyjnym Obraz gospodarki jest lepiej widoczny przez tylną, zakurzoną Ryzyko bierze szybę, się niż z przez niewiedzy czysto o umytą tym co szybę robisz przednią

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. Polityka monetarna

Pieniądz. Polityka monetarna Pieniądz. Polityka monetarna Definicja Pieniądz można więc najogólniej zdefiniować jako powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy. Istota pieniądza przejawia się w jego funkcjach: środka wymiany

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Autor: Mateusz Machaj #bank centralny #inflacja #polityka pieniężna #stopy procentowe W tym rozdziale dowiesz się: Czym są banki centralne

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji;

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji; 1 Inflacja Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen. Miarą inflacji jest indeks cen dóbr konsumpcyjnych, równy stosunkowi cen dóbr należących do reprezentatywnego koszyka w danym okresie czasu cen tych

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia Polityka monetarna Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin Pieniądz i jego funkcje Pieniądz powszechny ekwiwalent towarów i usług. Kategoria ekonomiczna, w której możemy wyrazić wartość wszelkich towarów i usług.

Bardziej szczegółowo

Złoty trend. Wszystko o rynku złota. Raport specjalny portalu Funduszowe.pl

Złoty trend. Wszystko o rynku złota. Raport specjalny portalu Funduszowe.pl Złoty trend Wszystko o rynku złota Raport specjalny portalu Funduszowe.pl Złoto w dzisiejszych czasach jest popularnym środkiem inwestycyjnym. Uważa się przy tym, że inwestowanie w kruszec (poprzez fundusze,

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże?

Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Bankowość Rynki finansowe Pulpit Analizy Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Ustanowienie przez Narodowy Bank Szwajcarii (SNB) maksymalnego pułapu

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Czy w ekonomii dwa plus dwa równa się cztery? Jak liczą ekonomiści? Mgr Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach 9 kwiecień 2014 r. Co

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie

Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie Wykład 10 z Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych, C UW Copyright 2006 Pearson Addison-Wesley & Gabriela Grotkowska 2 Wykład 10 Kurs walutowy

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny Makroekonomia Blok V Cykl koniunkturalny Cykl koniunkturalny i jego fazy Cykl koniunkturalny okresowe zmiany poziomu aktywności gospodarczej Fazy cyklu: - Kryzys (A-B) - Depresja (B-C) - Ożywienie (C-D)

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych dr Leszek Wincenciak WNUW 2/30 Plan wykładu: Kurs walutowy i stopy procentowe Kursy walutowe i dochody z aktywów Rynek pieniężny i rynek walutowy fektywność

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Projektant biznes planu

Projektant biznes planu Projektant biznes planu Projektant biznes planu Jeżeli planujesz rozpoczęcie nowej działalności lub realizację inwestycji to Projektant biznes planu jest narzędziem stworzonym specjalnie dla Ciebie. Naszym

Bardziej szczegółowo

Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt?

Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt? Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt? Poniższy tekst jest przeniesiony z książki TAJNA BROŃ KREDYTOBIORCY praktycznego poradnika dla wszystkich kredytobiorców. Założenie

Bardziej szczegółowo

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 biuro@assman.com.pl http://www.assman.com.pl 21-11-2006 W części

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Szkoła austriacka w ekonomii

Szkoła austriacka w ekonomii Szkoła austriacka w ekonomii Ekonomia głównego nurtu a ekonomia heterodoksyjna (instytucjonalizm, szkoła historyczna itp.) Istnieje od końca XIX wieku do dziś Założyciel Carl Menger (1840-1921) Ważni przedstawiciele:

Bardziej szczegółowo

OGÓLNA TEORIA ZATRUDNIENIA, PROCENTU I PIENIĄDZA JOHN MAYNARD KEYNES

OGÓLNA TEORIA ZATRUDNIENIA, PROCENTU I PIENIĄDZA JOHN MAYNARD KEYNES OGÓLNA TEORIA ZATRUDNIENIA, PROCENTU I PIENIĄDZA JOHN MAYNARD KEYNES Maciej Bloch Aleksandra Drewniak Iwona Rosa PLAN PREZENTACJI 1. John Maynard Keynes 2. Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza

Bardziej szczegółowo

KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA

KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA Do tej pory skupialiśmy się na technicznej stronie procesu inwestycyjnego. Wiedza ta to jednak za mało, aby podejmować trafne decyzje inwestycyjne. Musimy zatem zmierzyć się

Bardziej szczegółowo

System pieniężny i teoria pieniądza

System pieniężny i teoria pieniądza System pieniężny i teoria pieniądza Wyższa Szkoła Technik Komputerowych i Telekomunikacji w Kielcach 1 Wykład nr 3 System pieniężny i teoria pieniądza 1. Pojęcie i funkcje pieniądza. 2. Klasyczna teoria

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. M1 = gotówka w obiegu + depozyty na żądanie M2, M3 zawierają M1 i mniej płynne rodzaje środków np.. obligacje

Pieniądz. M1 = gotówka w obiegu + depozyty na żądanie M2, M3 zawierają M1 i mniej płynne rodzaje środków np.. obligacje Pieniądz Główne pytania Dlaczego ludzie potrzebują pieniędzy? Dlaczego państwo chce wpływać na podaż pieniądza? Jak rynki finansowe są powiązane z realną gospodarką? Jaka jest zależność między pieniądzem

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Temat spotkania: Matematyka finansowa dla liderów Temat wykładu: Matematyka finansowa wokół nas Prowadzący: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 14 października 2014 r. Matematyka finansowa dla liderów Po

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 07.03.2008r

Makroekonomia 07.03.2008r Makroekonomia 07.03.2008r CREATED BY HooB Czynniki określające poziom konsumpcji i oszczędności Dochody dyspozycyjne gospodarstw domowych dzielą się na konsumpcję oraz oszczędności. Konsumpcja synonim

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Bankiem

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia

Podstawowe zagadnienia Podstawowe zagadnienia Każda społeczność staje przed koniecznością rozwiązania trzech podstawowych problemw codziennej egzystencji: - jakie dobra i usługi - co wytwarzać - dla kogo je wytwarzać Ekonomia

Bardziej szczegółowo

WYCZEKIWANIE NA RYNKI WSCHODZĄCE

WYCZEKIWANIE NA RYNKI WSCHODZĄCE IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH WYCZEKIWANIE NA RYNKI WSCHODZĄCE IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH WYCZEKIWANIE NA RYNKI WSCHODZĄCE W połowie mijającego miesiąca zespół przeprowadził kolejną podróż inwestycyjną,

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

FIAT i inne firmy zagraniczne w Polsce

FIAT i inne firmy zagraniczne w Polsce K.076/12 FIAT i inne firmy zagraniczne w Polsce Warszawa, grudzień 2012 r. Sondaż TNS Polska przeprowadzony w dniach 6-10.12.2012 r. pokazuje aktualny stan opinii publicznej w sprawie firm zagranicznych

Bardziej szczegółowo

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

GDZIE SĄ PIENIĄDZE? A raczej dlaczego ich nie ma... 12.01.2014

GDZIE SĄ PIENIĄDZE? A raczej dlaczego ich nie ma... 12.01.2014 GDZIE SĄ PIENIĄDZE? A raczej dlaczego ich nie ma... 12.01.2014 1 Pomimo masowego drukowania pieniądza trudno się go doszukać na rynku akcji Rynek akcji rośnie a obroty spadają. A jak głosi stara teoria

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Temat spotkania: Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? Prowadzący: dr Anna Miarecka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 28 maj

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚCI CZĘSTOTLIWOŚĆ I ILOŚC SPOTKAŃ:

PRZEDSIĘBIORCZOŚCI CZĘSTOTLIWOŚĆ I ILOŚC SPOTKAŃ: SZKOLNY KLUB PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Spotkania w ramach SKP mają na celu przygotować ucznia do aktywnego i świadomego uczestnictwa w życiu gospodarczym, pobudzić w nim ducha przedsiębiorczości, kształcić postawy

Bardziej szczegółowo

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski Dr Łukasz Goczek Uniwersytet Warszawski Wpływ podatków na podaż i popyt Co decyduje, kto naprawdę ponosi ciężar podatku Koszty i korzyści wynikające z podatków i dlaczego podatki nakładają koszt, który

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

Mieszkania: ceny transakcyjne trzymają poziom

Mieszkania: ceny transakcyjne trzymają poziom RAPORT Open Finance, lipiec 2009 r. Mieszkania: ceny transakcyjne trzymają poziom W lipcu nie doszło do istotnego pogorszenia nastrojów na rynku mieszkaniowym, choć spodziewaliśmy się go od trzeciego kwartału.

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE ASPEKTY ORAZ PRAKTYKA ANALIZY CYKLU NA RYNKU NIERUCHOMOŚCI

TEORETYCZNE ASPEKTY ORAZ PRAKTYKA ANALIZY CYKLU NA RYNKU NIERUCHOMOŚCI Slajd 1 TEORETYCZNE ASPEKTY ORAZ PRAKTYKA ANALIZY CYKLU NA RYNKU NIERUCHOMOŚCI Justyna Karpowicz, gr. 2002Gn Temat ważny i ciekawy m.in. dlatego że cykl na rynku nieruchomości ma główny wpływ na finansowe

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

Finanse dla sprytnych

Finanse dla sprytnych Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet w Białymstoku 28 kwietnia 2011 r. Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? dr Adam Wyszkowski EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

M. Kłobuszewska, Makroekonomia 1

M. Kłobuszewska, Makroekonomia 1 Notatka z zajęć 3 Pieniądz i ceny Pieniądz jest to powszechnie akceptowany towar, za pomocą którego dokonujemy płatności za dostarczone dobra i usługi oraz wywiązujemy się z zobowiązań (spłacamy dług).

Bardziej szczegółowo

Lista 5. Cykle koniunkturalne

Lista 5. Cykle koniunkturalne Zad. 1. Dopasuj definicję do podanych zdań: Lista 5 Cykle koniunkturalne 1. Cykl gospodarczy 2. Cykl koniunkturalny 3. Długość cyklu 4. Amplituda wahań 5. Trend 6. rodukt potencjalny 7. Luka KB 8. Cykl

Bardziej szczegółowo

MÓJ UDZIAŁ W ŻYCIU GOSPODARCZYM POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014

MÓJ UDZIAŁ W ŻYCIU GOSPODARCZYM POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 MÓJ UDZIAŁ W ŻYCIU GOSPODARCZYM POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 Pieniądz to powszechnie akceptowany środek wymiany towarów i usług oraz miernik ich wartości. PIENIĄDZ HISTORIA PIENIĄDZA W

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy CELE LEKCJI: Ogólny: - poznanie waluty euro. Szczegółowe: - uczeń zna

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa Podstawowe pojęcia: rynek, podaż, krzywa podaż, prawo podaż, cena równowagi, cena maksymalna i minimalna, zmiana podaż dr inż. Anna Kiełbus

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca inwestowania w złoto. Wojciech Mróz, CFA Licencjonowany doradca Inwestycyjny nr 219

Prezentacja dotycząca inwestowania w złoto. Wojciech Mróz, CFA Licencjonowany doradca Inwestycyjny nr 219 Prezentacja dotycząca inwestowania w złoto Wojciech Mróz, CFA Licencjonowany doradca Inwestycyjny nr 219 AGENDA SZKOLENIA CZĘŚĆ 1 O GRUPIE MENNICE KRAJOWE S.A. CZĘŚĆ 2 INFORMACJE O RYNKU ZŁOTA CZĘŚĆ 3

Bardziej szczegółowo

RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA

RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA CO Z TYMI PODWYŻKAMI STÓP? IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z PODRÓŻY DO USA CO Z TYMI PODWYŻKAMI STÓP? Na początku marca br. nasz zespół

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty Katowice, 10 marca 2014 r.

Akademia Młodego Ekonomisty Katowice, 10 marca 2014 r. JAK LICZĄ EKONOMIŚCI? JAK OPISYWAĆ GOSPODARKĘ? JAKIMI DANYMI POSŁUGUJĄ SIĘ EKONOMIŚCI? dr Michał Trzęsiok michaltrzesiok@uekatowicepl Akademia Młodego Ekonomisty Katowice, 10 marca 2014 r dr Michał Trzęsiok

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Czy studenci mają wysoki poziom wiedzy finansowej?

Czy studenci mają wysoki poziom wiedzy finansowej? EDUKACJA FINANSOWA Czy studenci mają wysoki poziom wiedzy finansowej?? Zająć się rozwiązaniem tego problemu postanowiła grupa zainicjowana w ramach projektu Klub Pomocy Środowiskowej w sierpniu 2011roku

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW

Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW Wprowadzenie Handel można wyjaśnić poprzez zróżnicowanie wydajności pracy, jak w modelu

Bardziej szczegółowo

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych? Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?, czyli na co zwrócić szczególną uwagę przy doborze kredytu. Autor: Przemysław Mudel p.mudel@niezaleznydoradca.pl Copyright 2007 Przemysław

Bardziej szczegółowo

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa W modelu tym rozważamy optymalny wybór konsumenta dotyczący konsumpcji w okresie obecnym i w przyszłości. Zakładając, że nasz dochód w okresie bieżącym i przyszłym

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo