Politechnika Wrocławska. Modelowanie procesów biznesowych w ramach technologii SOA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Politechnika Wrocławska. Modelowanie procesów biznesowych w ramach technologii SOA"

Transkrypt

1 Politechnika Wrocławska Studia podyplomowe dla kadr zarzdzajcych i pracowników przedsibiorstw Zarzdzanie projektami Praca dyplomowa: Modelowanie procesów biznesowych w ramach technologii SOA Wykorzystanie architektury opartej o usługi w polskim rodowisku muzealniczym Paweł Schmidt Promotor pracy: dr in. Kazimierz Frczkowski Projekt Studia podyplomowe dla kadr zarzdzajcych i pracowników przedsibiorstw jest współfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, realizowany pod nadzorem Polskiej Agencji Rozwoju Przedsibiorczoci

2 Po fazie tworzenia aplikacji na podstawie komponentów nadchodzi era systemów bdcych zbiorem usług. Upowszechnienie metodologii zwizanych z Service-Oriented Architecture (SOA) ma zaowocowa obnieniem kosztów i wiksz elastycznoci w rozwoju systemów informatycznych. (ComputerWorld, wiat jako usługa)

3 Spis treci Spis treci STRESZCZENIE 4 ABSTRACT 5 1. WSTP WPROWADZENIE CEL PRACY ZAKRES PRACY 7 2. MODELOWANIE PROCESÓW BIZNESOWYCH ORGANIZACJA WIDZIANA PROCESOWO CEL MODELOWANIA PROCESÓW BIZNESOWYCH PROCESY A SYSTEMY INFORMATYCZNE NARZDZIA WSPIERAJCE MODELOWANIE PROCESÓW BIZNESOWYCH ARCHITEKTURA SOA ZAŁOENIA ARCHITEKTURY OPARTEJ O USŁUGI TECHNIKI INFORMATYCZNE WYKORZYSTYWANE W SOA IDENTYFIKACJA I MODELOWANIE PROCESÓW A SOA PRZEGLD NARZDZI INFORMATYCZNYCH DLA TECHNOLOGII SOA ZASTOSOWANIE SOA W MUZEALNICTWIE ANALIZA RODOWISKA PROJEKTU PROCESY W ORGANIZACJI KULTURY I SZTUKI IDENTYFIKACJA USŁUG W RAMACH SOA ANALIZA PROJEKTU WDROENIA SYSTEMU ZAKO CZENIE ANALIZA WYNIKÓW PRACY WNIOSKI PODSUMOWANIE 39 LITERATURA 41 SPIS ILUSTRACJI 42 3

4 Streszczenie Streszczenie PAWEŁ SCHMIDT Modelowanie procesów biznesowych w ramach technologii SOA Majcy miejsce w ostatnich latach ogromny rozwój technik teleinformatycznych, oraz rosnca kultura zarzdcza i projektowa organizacji sprawiła, e modelowanie procesów biznesowych oraz zwizane z nim postrzeganie systemów informacyjnych jako narzdzi wsparcia dla procesów stały si wiodcymi kierunkami w zarzdzaniu i informatyzacji przedsibiorstw. Wraz z rozwojem nowoczesnych technologii informatycznych takich jak J2EE czy Web Services oraz coraz bardziej powszechnym szerokopasmowym dostpem do sieci Internet powstała koncepcja budowania systemów informacyjnych w architekturze opartej o usługi (SOA) jako naturalne dopełnienie tendencji zwizanych z procesowym zarzdzaniem przedsibiorstwem. Głównym celem niniejszej pracy jest przedstawienie zwizków midzy modelowaniem procesów biznesowych organizacji a projektem systemu informacyjnego o architekturze SOA. W tym celu, majc za punkt wyjcia strategi i koncepcj biznesow przedsibiorstwa, przeprowadzono analiz korzyci wynikajcych z identyfikacji i optymalizacji procesów biznesowych wykorzystanych w dalszym etapie do zaprojektowania i wdroenia system wspomagajcego procesowe zarzdzanie organizacj. Powysza analiza została zilustrowana przykładem, w którym zidentyfikowano i zamodelowano najbardziej charakterystyczne procesy dla instytucji muzealniczej, w oparciu o które zaproponowano portfel usług słucych jako podstawa do skonstruowania systemu informacyjnego o architekturze SOA. Przeprowadzono równie analiz projektu wdroenia takiego systemu z uwzgldnieniem analizy rodowiska oraz udziałowców projektu, analizy problemu oraz celów wraz z propozycj strategii realizacji projektu i okreleniem kompetencji wykonawców. Sformułowane na zakoczenie pracy wnioski dowodz prawdziwoci tezy pracy mówicej o zasadnoci biznesowej wdroenia systemu zarzdzania przedsibiorstwem opartego o usługi w instytucji muzealniczej. 4

5 Abstract Abstract PAWEŁ SCHMIDT Business processes modeling within a framework of SOA technology The rapid development of the IT together with growing management and project competency makes the business process modeling and integrated ERP systems the main trends in management and informatics. The modern IT technologies such as J2EE or Web Services enable information systems development on the basis of shared services that can be accessed without their underlying platform implementation knowledge. The idea of the service-oriented architecture (SOA) used for software system development seems to be natural consequence of the business process management. It supports the requirements of business processes and software users. The main purpose of this final thesis is to present the relevance between business process engineering and project of the distributed SOA software system supporting the company management. Provided SOA based BPM system implementation advantage analysis is found on business strategy together with optimized business process map. The research is based on typical Polish museum organization case it identifies and models the most common business processes within such institution. It has been proposed in this work service portfolio needed for process supporting system creation based on business processes within museum. The analysis of the introducing SOA software system in museum has been also considered. Project environment, shareholders, problems, goals and strategy of implementation have been also diagnosed in this paper. The conclusions of this work confirm the main argument that the development and introduction of the process management software system based on service-oriented architecture in the museum organization is reasonable from the business point of view. 5

6 Wstp 1. Wstp 1.1. Wprowadzenie W cigu ostatnich 20 lat nastpił ogromny rozwój technologii nazywanych mianem informacyjnych IT (ang. Information Technology). Informatyzacja przedsibiorstw przestała by postrzegana jako cel sam w sobie. Samo posiadanie systemu informatycznego nie stanowi obecnie kryterium przewagi nad konkurencj, dlatego coraz wiksz wag przykłada si do projektowania i wdraania systemów informatycznych wspierajcych kluczowe procesy biznesowe organizacji. Wymaga to zdefiniowania mapy procesów biznesowych przedsibiorstwa oraz wdroenia złoonego systemu wspierajcego prac rónych, czsto bardzo oddalonych od siebie funkcjonalnie jednostek organizacyjnych. Ze wzgldu na informacyjno-komunikacyjny charakter takich systemów nazywane one s coraz czciej systemami informacyjnymi lub systemami IKT (Informacyjno-Komunikacyjne Technologie). W jednym z ostatnich raportów Hype Cycle analitycy firmy Gartner zaprezentowali 36 kluczowych technologii, które ich zdaniem bd determinowa rozwój brany IT w najbliszych latach. Do najwaniejszych z nich nale Web 2.0, Real-World-Web i architektura zorientowana na usługi SOA (ang. Service-Oriented Architecture). Jednoczenie analitycy uwaaj, e wcigu dwóch najbliszych lat aplikacje tworzone w oparciu o usługi udostpniane w ramach systemów SOA zdominuj rynek oprogramowania dla firm, wypierajc obecnie funkcjonujce aplikacje monolityczne [13]. Ogólna definicja systemu SOA okrela go jako zestaw polis, praktyk i bibliotek, które pozwalaj wykorzysta funkcjonalno aplikacji w taki sposób, by mona było z niej korzysta jako z zestawu usług, opublikowanych tak, by poziom szczegółowoci był dostosowany do potrzeb konsumenta usługi. Publikowane elementy s niezalene od implementacji i stosuj pojedynczy, standardowy interfejs [14]. W praktyce powysza definicja okrela system bd pojedyncz aplikacj widzian z jej otoczenia. Z punktu widzenia implementacji aplikacji moe ona wykorzystywa obecne techniki oraz obiektowe jzyki programowania. W tym wypadku istotne jest wyposaenie aplikacji w odpowiedni interfejs umoliwiajcy dostp do oferowanych przez ni usług przez inne elementy systemu informatycznego zgodne ze standardami SOA. Podstawy technologiczne do budowania systemów zgodnych z ide SOA powstały w latach 90 razem z technologi zdalnego wywoływania procedur RPC (ang. Remote Procedure Call) [18]. Technologia ta umoliwiała zdalne wywołanie udostpnionych funkcji poprzez sie. Moliwo ta była głównie wykorzystywana do wykorzystania mocy obliczeniowej wielu maszyn w celu przyspieszenia czasochłonnych oblicze. Moliwoci wykorzystania RPC do udostpniania usług biznesowych były praktycznie niewykorzystywane. Za pierwsze aplikacje, których idea była zgodna z definicj SOA mona uzna aplikacje typu klient-serwer, w których cz uruchamiana po stronie serwera udostpniała okrelony pakiet usług aplikacji klienckiej. Takich aplikacji nie mona okreli jako zorientowanych na usługi, jednak ich architektura odzwierciedla pewne tendencje, których rozwinicie doprowadziło do powstania architektury SOA. Rozwój obiektowych jzyków oprogramowania wspieranych narzdziami RAD (ang. Rapid Application Development) spowodował coraz wiksz komplikacj systemów informatycznych. Idea wielokrotnego wykorzystania tych samych modułów aplikacji sprawiła, e projektanci systemów i programici skupili si na projektowaniu jak najbardziej uniwersalnych klas i komponentów w celu ich potencjalnego wykorzystania w przyszłoci. W praktyce znaczna cze tych funkcji nie była nigdy wykorzystana. W wikszoci wypadków budowa nowej aplikacji wizała si z ponownym wdraaniem komponentów biznesowych, nawet jeli funkcjonowały ju one w organizacji. Technologie wykorzystywane do tworzenia aplikacji 6

7 Wstp wizały j z konkretnym rodowiskiem oprogramowania, uzaleniajc programistów od producenta konkretnego rodowiska programistycznego. Technologami, które pozwoliły zmieni sposób podejcia do tworzenia aplikacji, były standard Java2 TM Enterprise Edition (J2EE) oraz standard serwisów WWW (ang. Web Services). Na pocztku standardy te były zwizane z interakcj B2B (ang. Business To Buisness), jednak dziki oddzieleniu warstwy implementacyjnej od komunikacyjnej i powszechnoci protokołu HTTP, wraz ze wzrostem wydajnoci serwisów WWW zaczto myle o ich wykorzystaniu take w systemach wewntrz organizacji Cel pracy rodowisko muzealnicze składajce si w znacznej mierze z instytucji non-profit finansowanych z budetu pastwa nie moe by rozpatrywane jedynie w kategoriach biznesu. Jednak w placówkach muzealniczych mona okreli wynikajc z obowizujcych przepisów prawnych strategi oraz koncepcj biznesow jak równie zidentyfikowa najwaniejsze procesy biznesowe. Pod tym wzgldem instytucja kultury i sztuki nie odbiega od przedsibiorstwa rynkowego. Mona wyróni równie interakcje B2B muzeum z innymi podmiotami rodowiska zewntrznego. Celem niniejszej pracy jest analiza efektywnoci modelu usług SOA przy wdroeniu zintegrowanego systemu informacyjnego dla wybranego obszaru wsparcia procesów rodowiska muzealniczego w Polsce, poprzez przegld narzdzi i stanu zastosowa oraz wiedzy w zakresie modelowania procesów biznesowych przedsibiorstw i organizacji jako elementu projektowania zintegrowanego systemu opartego o usługi. Teza pracy zakłada, e istniej podstawy uzasadniajce celowo zaprojektowania i wdroenia efektywnego systemu informacyjnego o architekturze opartej o usługi (SOA) w rodowisku rozproszonych systemów muzealniczych IKT Zakres pracy Punktem wyjcia do stworzenia systemu opartego o usługi jest identyfikacja podstawowych procesów biznesowych organizacji. Procesy te wynikaj wprost ze strategii i koncepcji biznesowej przedsibiorstwa. Z tego powodu w drugim rozdziale niniejszej pracy zdefiniowano pojcie procesu, zaprezentowano procesowe podejcie do zarzdzania organizacj oraz wymieniono główne cele modelowania procesów. Omówiono równie zwizek midzy procesami a systemami informatycznymi oraz przedstawiono dostpne na rynku narzdzia słuce do modelowania i analizy procesów biznesowych. W rozdziale trzecim omówiono koncepcj architektury opartej o usługi. Aby zrealizowa cel pracy przeanalizowano zwizki pomidzy procesami organizacji a systemem wspomagania zarzdzania porównujc przy tym architektur opart o usługi z powszechnie obecnie stosowanymi systemami monolitycznymi. W porównaniu z dostpn literatur dotyczc problemów modelowania procesów oraz zagadnie zwizanych z projektowaniem rozproszonych systemów informatycznych, niniejsza praca wyranie okrela silne zwizki midzy informatyzacj przedsibiorstw a lecymi u podstaw ich działania strategi i koncepcj biznesow. Wychodzc od koncepcji procesowego zarzdzania przedsibiorstwem poprzez ide systemów informatycznych opartych o usługi pokazano sposób projektowania systemu wspierajcego realizacj kluczowych procesów biznesowych organizacji. Główna cz badawcza niniejszej pracy zawarta jest w rozdziale czwartym, który zawiera konkretny przykład wykorzystania architektury SOA w rodowisku organizacji muzealniczych. Opisana w nim, oparta o akty prawne okrelajce zasady funkcjonowania muzeum, charakterystyka rodowiska muzealniczego stanowi punkt wyjcia do sporzdzenia przykładowych modeli najbardziej charakterystycznych procesów biznesowych. Na ich 7

8 Wstp podstawie okreleni s wybrani partnerzy biznesowi placówki muzealniczej oraz pakiet usług niezbdnych do zbudowania systemu SOA wspierajcego zarzdzanie organizacj. Rozdział koczy si analiz projektu wdroenia systemu składajc si z analizy problemów, celu, rodowiska, udziałowców i strategii wraz z miarami efektywnoci procesu wdroeniowego. Na zakoczenie pracy dokonane jest podsumowanie jej wyników. 8

9 Modelowanie procesów biznesowych 2. Modelowanie procesów biznesowych 2.1. Organizacja widziana procesowo Według normy PN-EN ISO 9000:2000 proces jest zbiorem działa powizanych lub wzajemnie oddziałujcych, które przekształcaj wejcia w wyjcia. Rozszerzajc t definicj na procesy biznesowe mona powiedzie, e procesem jest zespół czynnoci lub działa, których celem jest osignicie oczekiwanego rezultatu. Rezultat ten jest osigany poprzez przetworzenie stanu wejcia procesu w stan wyjciowy. Przetworzenie to sterowane jest za pomoc z góry ustalonych reguł. Do osignicia tak okrelonego rezultatu wymagane s okrelone zasoby. Definicja ta okrelana jest terminem ICOM (ang. Input, Control, Output, Mechanism) [26]. Rys. 1. Proces według definicji ICOM Bazujc na powyszej definicji procesem biznesowym mona nazwa spójny zespół sekwencyjnie realizowanych działa ukierunkowanych na realizacj oczekiwa klienta, których celem jest osignicie okrelonej wartoci w postaci produktu. Do wytworzenia produktu wymagane s odpowiednie zasoby, inne produkty oraz zbiór reguł, według których tworzony jest dany produkt. Stanem wejciowym procesu moe by materiał czy informacja, przekształcana w jego wyniku w produkt tj. przedmiot, usług lub informacj. Zasobami niezbdnymi do realizacji procesu bd m. in. wyposaenie, metody, wiedza, umiejtnoci, personel oraz jego kwalifikacje. Bdcy na wyjciu procesu biznesowego produkt musi da si opisa, by mierzalny i jednoznaczny. Z powyszej definicji wynika równie, e zrozumienie procesów zachodzcych w przedsibiorstwie jest elementem kluczowym do jego rozwoju i usprawnienia jego działania. Z tego te powodu koncepcja zarzdzania przedsibiorstwem przez zarzdzanie jego procesami zyskuje w ostatnim czasie coraz wiksze uznanie. Pojcie zarzdzania procesowego BPR (ang. Business Process Reengineering) jest wyjaniane na wiele sposobów. Do najbardziej popularnych definicji nale [20]: analizowanie i projektowanie prac i procesów wewntrz oraz pomidzy przedsibiorstwami (Davenport & Short 94); krytyczna analiza i radykalne przeprojektowanie funkcjonujcych procesów w celu osignicia znaczcych udoskonale we wskanikach produkcyjnych (Tang et al. 94); fundamentalne powtórne przemylenie rozwiza produkcyjnych oraz radykalne przeprojektowanie procesów w przedsibiorstwie w celu uzyskania istotnych postpów w krytycznych, obecnych wskaników produkcyjnych, takich jak koszty, jako, usługi czy wydajno (Hammer & Champy 93). Procesowe zarzdzanie organizacj wraz z innymi technikami zarzdzania takimi jak zarzdzanie przez cele z wykorzystaniem strategicznej karty wyników, zarzdzanie kosztami z wykorzystaniem controlingu i metody rachunku kosztów działa ABC (ang. Activity-Based 9

10 Modelowanie procesów biznesowych Costing) stanowi obecnie główny nurt zmian w zakresie zarzdzania nowoczesnymi firmami [25]. Procesowe podejcie do zarzdzania organizacj zakłada gruntown analiz procesów na styku organizacji i jej otoczenia jak równie zachodzcych wewntrz organizacji (rys. 2) [1]. Rys. 2. Organizacja widziana procesowo Podejcie to wymaga cigłego monitorowania otoczenia oraz analiz wej i wyj procesów. Zaistnienie zdarze na styku otoczenia i organizacji wymagajcego rozpoczcie działa wewntrz firmy stanowi wejcia procesów. Na wyjciach znajduj si wyniki przeprowadzonych działa. Komunikacja organizacji z jej otoczeniem odbywa si poprzez kanały komunikacyjne. Ilo kanałów i rodzaj kanałów jest uzaleniony od charakteru otoczenia przedsibiorstwa, jego kultury organizacyjnej oraz moliwoci technicznych. Organizacja Strategia Koncepcja biznesowa Realizacja koncepcji biznesowej Realizacja procesów biznesowych Rys. 3. Poziomy opisu organizacji Sposób modelowania procesów biznesowych wynika z czterech podstawowych poziomów opisu organizacji (rys. 3) [1]. Najwyszy poziom definiuje strategi firmy. Na tym poziomie okrelane s działania, których realizacja pozwoli na osignicie załoonego celu biznesowego. Poziom koncepcji biznesowej okrela, w jaki sposób ma by realizowana strategia firmy. Realizacja koncepcji biznesowej osadzona w organizacji okrela, jakimi rodkami (zasobami) bd realizowane zadania okrelone w strategii i koncepcji biznesowej. Dopiero najniszy poziom okrela realizacj koncepcji biznesowej na poziomie procesów. Z powyszej hierarchii wynika, e niemoliwe jest procesowe podejcie do zarzdzania przedsibiorstwem bez jednoznacznego okrelenia strategii i koncepcji biznesowej Cel modelowania procesów biznesowych Modelowanie procesów biznesowych dostarcza odpowiedzi na pytania dotyczce działania organizacji oraz procesów realizowanych podczas tych działa. W dalszej kolejnoci moliwa jest odpowied na pytanie, czy realizowane procesy s zgodne ze strategi firmy oraz czy jest moliwe ich usprawnienie. Głównym celem modelowania jest zrozumienie, w jaki sposób funkcjonuje przedsibiorstwo, a take przeanalizowanie jego działania oraz zaproponowanie moliwych 10

11 Modelowanie procesów biznesowych usprawnie. Przejcie na zarzdzanie procesowe pozwala firmom na stopniowe uaktywnianie pracowników poprzez przypisywanie im roli włacicieli procesów oraz na maksymalne wykorzystywanie ich potencjału. Głównymi korzyciami płyncymi z modelowania procesów dla kadej organizacji s midzy innymi [23]: jednolity opis działania przedsibiorstwa, w którym poszczególni uczestnicy procesu poznaj zasady jego funkcjonowania oraz swoj w nim rol, umoliwienie wdroenia precyzyjnych mechanizmów ledzenia postpu prac oraz czynników odpowiedzialnych za dany etap procesu, ustalenie optymalnego pod wzgldem czasu, zasobów i kosztów sposobu funkcjonowania przedsibiorstwa, standaryzacja wykonywanych czynnoci, usprawnienie komunikacji wewntrz firmy, stworzenie podstawy do wdroenia systemu zarzdzania jakoci zgodnego z wymaganiami ISO 9001:2000, ułatwienie wyboru i efektywnego wdroenia zintegrowanego systemu wspomagajcego zarzdzanie przedsibiorstwem ERP (ang. Enterprise Resource Planning), identyfikacja i klasyfikacja obszarów do usprawnie, pozwalajca na udoskonalenie funkcjonowania przedsibiorstwa, uporzdkowanie realizowanych przez organizacj procesów, usprawnienie realizowanych procesów w wymiarach czasowym i finansowym, stałe monitorowanie wyników osiganych przez poszczególne procesy. Podczas usprawnienie działania organizacji poprzez modelowanie procesów biznesowych mona wyróni trzy główne elementy [26]: model biznesowy, map procesów biznesowych, mapy przepływu pracy. Model biznesowy okrela powizania organizacji z jej rodowiskiem. W przypadku przedsibiorstwa bd to jego interakcje z otoczeniem rynkowym. Diagram modelu biznesowego powinien zawiera wszystkie kluczowe podmioty rynku biorce udział w tworzeniu wartoci przez firm jak równie przepływy wartoci: produktów, pienidzy i informacji. Mapa procesów biznesowych to obraz wszystkich funkcji niezbdnych do wytworzenia przez organizacj finalnego produktu lub produktów. Finalny produkt moe stanowi przedmiot bd usługa, czyli wszystko, co ma jednoznacznie zdefiniowane cechy i stanowi warto dla odbiorcy. Mapa procesów powinna by moliwa do zobrazowania przy wykorzystaniu symboliki ICOM. Ze wzgldu na jednoznaczno i obligatoryjno procesów biznesowych na tym etapie nie s modelowane cieki decyzyjne. Sposób realizacji funkcji opisanych przez procesy jest okrelany przez procedury. Na tym etapie modelowane s cieki decyzyjne. W definicji ICOM procedury stanowi wejcie sterujce Controls dla procesów. Projekt modelowania procesów w organizacji mona podzieli na kolejne fazy [23, 25]: faza inicjujca, faza identyfikacji i opisu stanu obecnego, faza analizy i optymalizacji procesów, faza opracowania stanu docelowego, faza weryfikacji planu, faza wdroenia procesów w wersji docelowej. 11

12 Modelowanie procesów biznesowych Rys. 4. Wdroenie projektu modelowania i optymalizacji procesów Czynnikiem sukcesu udanego wdroenia projektu modelowania i optymalizacji procesów w organizacji jest odpowiednio wysoki poziom wiadomoci kadry kierowniczej i pracowników. Z tego powodu faza inicjujca powinna obejmowa cykl szkole dla pracowników przedsibiorstwa. W kolejnej fazie nastpuje opracowanie diagramu hierarchii procesów oraz diagramów wtków procesów zidentyfikowanych i aktualnie realizowanych w przedsibiorstwie. Opis stanu faktycznego stanowi podstaw do usprawniania działania przedsibiorstwa na bazie optymalizacji istniejcych procesów. Zgodnie z filozofi Kaizen podejcie ewolucyjne daje wiksz gwarancj osignicia załoonych celów ni zmiany rewolucyjne, dlatego metodologie optymalizacji procesów biznesowych w przedsibiorstwie zalecaj wprowadzanie zmian stopniowo, metod małych kroków (ang. continous improvement). Podczas fazy identyfikacji i opisu stanu obecnego tworzony jest system mierników procesów oraz okrelane wskaniki, jakie powinny zosta osignite przez kady z wtków procesu. Wskanikami mog by: koszt procesu, czas realizacji procesu, procent wadliwych produktów itp. Po identyfikacji i opisie istniejcych w organizacji procesów nastpuje faza ich analizy i optymalizacji. Faza ta moe by wspomagana narzdziami informatycznymi słucymi do modelowania i optymalizacji procesów. Na tym etapie analizowana jest równie zgodno modelu procesów i celów strategicznych organizacji (rys. 3). Zgodnie z cyklem Deminga PDCA (ang. Plan Do Check - Act) po fazie analizy i optymalizacji procesów zatwierdzony przez kierownictwo nowy model zostaje wdroony w organizacji. Po tej fazie moliwy jest powrót do fazy analizy i stopniowe osiganie optymalnego modelu procesów. Dobrze opracowany i wdroony model procesów realizowanych przez dan organizacj powinien móc by wykorzystany podczas wdraania systemu zarzdzania jakoci jako spełnienie wymaga normy ISO9001:2000 w zakresie punktu 4.1, mówicego midzy innymi, e organizacja powinna [19]: zidentyfikowa procesy potrzebne w systemu zarzdzania jakoci i ich zastosowanie w organizacji, okreli sekwencj tych procesów i ich wzajemne oddziaływanie, monitorowa, mierzy i analizowa te procesy. Modelowanie procesów znajduje równie zastosowanie przy restrukturyzacji przedsibiorstw jako narzdzie diagnozy zjawisk niepodanych w funkcjonowaniu organizacji. Wadliwe bd nieoptymalne procesy, bardziej ni inne elementy organizacji, mog powodowa spadek efektywnoci i wyników przedsibiorstwa. W niektórych wypadkach jedynie zrozumienie, a nastpnie poprawa realizowanych procesów moe spowodowa ogólne polepszenie kondycji przedsibiorstwa [23]. Jeszcze jednym sposobem wykorzystania modelu procesów organizacji, jest wsparcie dla wdroenia dedykowanego systemu informatycznego. Wsparcie to ma szczególne znaczenie podczas projektowania systemu informatycznego opartego o usługi SOA. Dodatkowo, jeli procesy modelowane s przy wykorzystaniu narzdzi informatycznych, które posiadaj wbudowane mechanizmy wymiany danych z narzdziami typu CASE lub systemami klasy ERP, moliwe jest automatyczne wykorzystanie zamodelowanych procesów 12

13 Modelowanie procesów biznesowych do opracowania lub wdroenia systemu informatycznego automatyzujcego zdefiniowane sekwencje czynnoci Procesy a systemy informatyczne Wykorzystanie opisu działania organizacji poprzez zamodelowanie jej procesów biznesowych do zaprojektowania i implementacji dedykowanych systemów informatycznych wspierajcych działanie organizacji znacznie redukuje ryzyko budowy systemu niespełniajcego stawianych przed nim celów. Strukturalno i precyzyjno mapy procesów biznesowych oraz mapy przepływu pracy pozwala przypuszcza, e stworzony w oparciu o nie system informatyczny dla organizacji bdzie wspierał realizowane przez organizacj procesy biznesowe. Metodyki modelowania procesów pod ktem ich póniejszego wykorzystania do projektowania systemów informatycznych postuluj midzy innymi [23]: identyfikacj procesu na podstawie modelu biznesowego i strategii przedsibiorstwa, wzajemne dostosowanie modelu procesów i strategii (rys. 3), automatyzacj wyłcznie procesów kluczowych z punktu widzenia realizacji strategicznych celów organizacji, eliminacj procesów generycznych, czyli takich, które nie przyczyniaj si do realizacji strategii organizacji. Jak zauwaono we wstpie niniejszej pracy, przewag rynkow nad konkurencj moe da wdroony i ekonomicznie zasadny system, który ze wzgldu na stawiane przed nim cele mona okreli mianem informacyjnego. Cele te staj si tosame z celami analizy, modelowania i optymalizacji procesów biznesowych. Z tego powodu dla systemów informacyjnych s stosowane te same miary jak do analizy procesów biznesowych. Wzajemne przenikanie si koncepcji biznesowej przedsibiorstwa wspieranej przez procesowe zarzdzanie oraz systemów informacyjnych sprawia, e działy informatyki staj si kluczowymi jednostkami organizacji a architekci systemów informacyjnych powinni posiada wiedz i kompetencj zarzdcz organizacji Narzdzia wspierajce modelowanie procesów biznesowych Na rynku rozwiza IT istnieje wiele narzdzi wspierajcych modelowanie i optymalizacj procesów. Narzdzia te mona podzieli ze wzgldu na ich funkcjonalno i przeznaczenie na nastpujce kategorie [23]: narzdzia wizualizacji graficznej (np. Microsoft Visio), narzdzia mapowania procesów (np. igrafx FlowCharter), narzdzia modelowania i symulacji procesów (np. igrafx Process 2000, Corporate Modeler 8e, Aris Toolset, ProcessWise WorkBench, WorkFlow Analyser), narzdzia typu CASE słuce do projektowania systemów informatycznych (np. Select Enterprise, Rational Rose), narzdzia modelowania procesów wbudowane w systemy klasy ERP (np. IFS Bussiness Modeler) Poza wymienionymi zastosowaniami narzdzia do modelowania i optymalizacji procesów mona zaklasyfikowa ze wzgldu na wspierane funkcje, a w szczególnoci: moliwoci generowania dokumentacji w formacie HTML, kompatybilno z pakietami biurowymi, moliwo wymiany danych z innymi narzdziami i systemami informatycznymi takimi jak systemy ERP, narzdzia CASE, systemy WorkFlow, łatwoci i intuicyjnoci modelowania procesów, moliwoci pracy grupowej, zastosowaniem wybranych notacji. 13

14 Modelowanie procesów biznesowych Wybór konkretnego narzdzia jest cile zwizany z charakterem wykonywanej pracy oraz preferencjami klienta. Narzdzia wizualizacji graficznej takie jak MS Visio s wykorzystywane podczas wizualizacji procesów, w przypadku, kiedy nie jest konieczne przeprowadzanie skomplikowanych symulacji. Narzdzia takie jak ProcessWise i WorkBench s stosowane do przeprowadzania symulacji procesów. W przypadku, gdy konieczne jest szybkie i precyzyjne przeanalizowanie zachodzcych procesów oraz zaproponowanie ich usprawnie zastosowanie znajduj zaawansowane narzdzia modelowania i optymalizacji takie jak igrafx Process. 14

15 Architektura SOA 3. Architektura SOA 3.1. Załoenia architektury opartej o usługi Wymagania stawiane przed systemami IT wspierajcymi działanie współczesnych przedsibiorstw coraz czciej wymagaj łczenia technologii rónych dostawców. Konieczno współpracy niekompatybilnych ze sob systemów i technologii powoduje powstawanie nadmiarowych usług, redundancj danych oraz funkcjonalnoci. Wraz ze stopniem złoonoci wzrasta awaryjno systemów. Najczciej spotykany obecnie monolityczny model tworzenia aplikacji uzalenia uytkownika od producenta oprogramowania. Ma on do dyspozycji tylko tak funkcjonalno, jak zaoferuje mu dostawca rozwizania informatycznego. Coraz trudniej te okreli granic, gdzie koczy si system informatyczny jednego przedsibiorstwa a zaczyna system partnera biznesowego, kooperanta czy klienta. Z punktu widzenia uytkownika systemu ta granica moe by całkowicie niedostrzegalna [14]. Z tego powodu systemy informatyczne przedsibiorstw powinny mie moliwo wzajemnej komunikacji w oparciu o zrozumiały dla nich protokół. Z drugiej strony systemy informatyczne wymagaj cigłego dopasowania do zmieniajcych si potrzeb biznesowych i wymaga klientów. Uwaa si, e koszty opieki i modyfikacji systemów wspierajcych działalno biznesow przedsibiorstwa sigaj 70% ogólnych kosztów ich utrzymania [10]. Z tego powodu współczesne systemy informatyczne musz umoliwia elastyczne wprowadzanie zmian spowodowanych zmieniajcymi si załoeniami i wymaganiami biznesowymi. Zmiany te powinny by wprowadzane w sposób umoliwiajcy zachowanie całej niezbdnej istniejcej funkcjonalnoci. Przestój systemu informatycznego moe pociga za sob powane straty zarówno w aspekcie finansowym jak i prestiowym dla przedsibiorstwa, dlatego jego rozbudowa powinna odbywa si w sposób nieinwazyjny i bezpieczny dla całoci funkcjonowania systemu. Opisane w poprzednim rozdziale załoenia systemu informacyjnego opartego o model procesów biznesowych przedsibiorstwa pozwalaj zaprojektowa system precyzyjnie wspierajcy działalno organizacji zgodnie z jej strategi i koncepcj biznesow. Architektur, w której tak zaprojektowany system mona zrealizowa, jednoczenie eliminujc problemy integracji oprogramowania pochodzcego od wielu dostawców, zapewniajcego wymian danych i usług pomidzy podobnymi sobie systemami, zapewniajcymi odpowiedni elastyczno i wysoki poziom bezawaryjnoci jest architektura oparta o usługi SOA Model systemu informatycznego opartego o usługi jest przedstawiony na rysunku 5. W ogólnym załoeniu architektura SOA opiera si o pojedyncze moduły udostpniajce dane, informacje i usługi. Moduły te s nazywane usługami Web (ang. Web Services). Korzystaj one z dodatkowych zasobów informatycznych organizacji takich jak bazy danych, zasoby sieciowe inne serwisy niedostpne dla uytkowych aplikacji. Usługi Web przechowywane s abstrakcyjnej warstwie systemowej zwanej zasobnikami (ang. containers)[4, 8]. Zasobnik przechowuje kod serwisu, zarzdza jego instancjami oraz zapewnia komunikacj z pozostałymi elementami systemu. Usługi udostpniane przez Web Services mog by zdalnie wywoływane przez programy tworzone w rónych technologiach [10]. Komunikacja pomidzy elementami systemu odbywa si za porednictwem szyny ESB (ang. Enterprise Service Bus). Z szyny ESB korzystaj aplikacje systemu SOA, których funkcjonalno wykorzystuje usługi udostpniane przez serwisy Web. Szyna ESB poprzez odpowiedni interfejs słuy równie do komunikacji z innymi systemami SOA [21]. 15

16 Architektura SOA Rys. 5. Architektura systemu opartego o usługi Standaryzowanie protokołów komunikacyjnych daje mo liwo udost pnienia w ramach SOA usług oferowanych przez serwisy ró nych producentów oprogramowania. Serwisy te mog by nast pnie wykorzystywane do budowania aplikacji wspieraj cych realizacj wskazanych procesów biznesowych organizacji. Dzi ki zastosowaniu technologii serwisów WWW aplikacje s uruchamiane w dowolnej przegl darce internetowej, niezale nie od platformy. Nowoczesne technologie budowania aplikacji WWW, oparte o j zyk Java, JavaScript i servlety, takie jak Google Web Toolkit, umo liwiaj tworzenie interfejsu u ytkownika o funkcjach, ergonomii i wygl dzie bardzo zbli onym do aplikacji systemu Windows, ł cz c zalety aplikacji typu desktop z mo liwo ciami strony WWW. W przypadku aplikacji monolitycznych istniej cych w organizacji zachodzi konieczno dostosowania ich do systemu pracuj cego w ramach architektury SOA. Je li architektura aplikacji na to pozwala, mo na to osi gn poprzez wymian warstw dost pu do danych aplikacji na pracuj ce zgodnie z logik architektury SOA. Mo na te, bez wprowadzania dodatkowych zmian w istniej cej aplikacji za pomoc systemu zgodnego ze specyfikacj SOA, umo liwiaj cego komunikacj poprzez szyn ESB, udost pni jej usługi dla innych aplikacji systemu SOA. W obu wypadkach u ytkownicy aplikacji pracuj w znanym sobie rodowisku bez konieczno ci zmiany sposobu pracy oraz uczenia nowego systemu informatycznego. Wad obu rozwi za jest pozostawienie aplikacji w stanie hermetycznym, z utrudnion mo liwo ci rozbudowania jej funkcji o nowe usługi udost pniane w ramach systemu SOA. W niektórych wypadkach, szczególnie, gdy aplikacja nie spełnia stawianych przed ni celów wynikaj cych z modelu procesów biznesowych, jej ponownej implementacji wykorzystuj c technologie nale y rozwa y konieczno dost pne w ramach SOA. Mo na równie przypuszcza, e w przypadku rozwoju systemów 16

17 Architektura SOA SOA, aplikacje monolityczne integrowane w ramach tych systemów bd stopniowo zastpowane usługami i aplikacjami zgodnymi z logik architektury zorientowanej na usługi. Rys. 6. Integracja aplikacji monolitycznych w ramach systemów SOA Z informatycznego punktu widzenia tworzenie aplikacji w architekturze SOA jest zadaniem trudnym. Wdroenie systemu opartego o usługi moe wiza si z kosztami przewyszajcymi rozwizania oparte o tradycyjne technologie i architektur. Korzyci z wprowadzenia systemu o architekturze SOA mog by widoczne w dalszej perspektywie jego eksploatacji Techniki informatyczne wykorzystywane w SOA Rozwój standardów zwizanych z architektur SOA i usługami Web jest monitorowany przez instytucj The Web Services Interoperability Organization (WS-I). Organizacja ta skupia z jednej strony najbardziej liczcych si producentów zwizanych z usługami Web, takich jak BEA, IBM, Microsoft, jak równie małe firmy programistyczne oraz podmioty zainteresowane wdraaniem i uywaniem technologii SOA. Działalno WS-I nie koczy si jedynie na okrelaniu specyfikacji. Organizacja gwarantuje, e produkty dowolnych producentów korzystajcych ze standardu bd mogły bezproblemowo współpracowa ze sob na zasadzie wymiany informacji. Opracowany przez WS-I profil podstawowy usług Web obejmuje bazowe usługi w warstwie komunikacyjnej. Obecnie prace organizacji koncentruj si na tworzeniu elementów infrastruktury usług Web, które pozwoliłyby odwzorowa skomplikowane mechanizmy komunikacji biznesowej. Podstaw protokołu komunikacyjnego jest niezaleny od platformy jzyk XML (ang. extensible Markup Language) XML bdcy podzbiorem jzyka SGML (ang. Standard Generalized Markup Language) [7]. Do zarzdzania danymi XML stosuje si obiektowe 17

18 Architektura SOA modele danych XML DOM (ang. Data Object Model). Wbudowane w XML DOM parsery pozwalaj z dokumentu tekstowego uzyska łatwe do przetwarzania i nawigacji struktury danych. Udostpniane w XML DOM mechanizmy pozwalaj na wyszukiwanie, edycj oraz wizualizacj danych w obrbie jednego bd wielu dokumentów XML. Dziki standaryzowaniu składni jzyka XML dokument poprawny składniowo moe by przetwarzany przez XML DOM dowolnego producenta. O ile na poziomie API kady XML DOM moe dysponowa inn składni i zakresem funkcji, to bdce na wejciu i wyjciu dokumenty XML s zgodne z leksyk jzyka [7]. Rys. 7. XML Data Object Model Dokument XML w modelu danych XML jest reprezentowany przez hierarchiczn struktur wzłów XML (ang. XML nodes). Wzły zawierajce elementy tekstowe, atrybuty, oraz inne wzły nazywane s elementami XML (ang. XML elements). Wzłem nadrzdnym dla całej struktury jest dokument XML (ang. XML dokument) zawierajcy jeden element główny (ang. document element). Wikszo XML DOM pozwala na zadawanie zapyta do dokumentu XML przy wykorzystaniu składni XSL (ang. extensible Stylesheet Language) XQuery (ang. XML Query Language). Wynikiem zapytania XQuery jest lista wzłów XML spełniajcych warunki zapytania. Dokumenty XML mog by transformowane za pomoc przekształce XSLT (ang. XSL Transformations) oraz wizualizowane poprzez szablony XSL nazywane niekiedy XSL-FO (ang. XSL Formatting Objects). Wszystkie te mechanizmy sprawiaj, e jzyk XML doskonale nadaje si do przekazywania danych, dokumentów, komunikatów o nieokrelonej lecz usystematyzowanej strukturze. Jego zastosowanie w najniszej warstwie komunikacyjnej pozwala osign elastyczno i niezaleno od platformy czy te producenta oprogramowania niezbdn do uzyskania przy załoonym modelu architektury SOA. Usługami bazowymi zdefiniowanymi przez WS-I s: SOAP (ang. Simple Object Access Protocol) oparty o XML protokół dostpu do obiektów (klas) umoliwiajcy zdalne wywołanie metod klasy wyposaonej w interfejs SOAP. Komunikacja midzy klientem a serwerem SOAP odbywa si poprzez protokół HTTP. WSDL (ang. Web Services Description Language) oparty o XML opisujcy protokoły i formaty usług Web. UDDI (ang. Universal Description, Discovery and Integration) inicjatywa majca na celu stworzenie uniwersalnego rejestru usług Web. W swoim załoeniu UDDI ma umoliwi automatyczne wykrycie i integracj usługi Web w sieci Internet. Elementami architektury SOA bdcymi w opracowaniu przez WS-I s obecnie [14]: WS-Policy i WS-Secutity Policy standardy definiujce zasady działania usług Web, WS-Adressing technologia umoliwiajca warunkowe przekierowanie wywołania usługi, 18

19 Architektura SOA WS-Eventing realizowany w modelu subskrybujco-publikujcym z wykorzystaniem technologii push standard realizujcy odpowiednik zdarze systemowych w aplikacjach desktopowych, Message Transmission Optimization Mechanizm protokół umoliwiajcy przesyłanie duych iloci danych poprzez rozbijanie ich na mniejsze pakiety. Organizacja WS-I zatwierdziła jzyk BPEL (ang. Business Process Execution Language), który pozwala modelowa procesy biznesowe, łczc poszczególne usługi. W chwili obecnej trudno jednoznacznie okreli, które elementy architektury SOA opisane przez WS-I s ju standardami przemysłowymi. Dla uytkowników najwaniejszy jest zdefiniowany w profilu podstawowym zestaw usług, w oparciu o który mona ju budowa aplikacje Identyfikacja i modelowanie procesów a SOA System stworzony w architekturze SOA dostarcza jako funkcjonalno kocow odbiorcy szereg bardziej lub mniej złoonych usług. Jeeli system ten ma stanowi wsparcie zarzdzania przedsibiorstwem, przed jego zaprojektowaniem naley zidentyfikowa, zamodelowa oraz zoptymalizowa procesy kluczowe dla organizacji, eliminujc przy tym procesy generyczne. Tylko takie podejcie da moliwo zidentyfikowania usług, jakie maj by realizowane w ramach systemu informatycznego [2]. '"%"# "-% -!# "-% - " &- "-% -. +# "!!"# $%# % '# - %.- $%# % (&) & %# '# '# " *# +,) & %# Rys. 8. Cykl ycia i warstwy planowania w architekturze SOA Podczas projektowania systemu informatycznego nastpuje przejcie od procesu biznesowego do usług niezbdnych do jego realizacji wspieranych przez odpowiednie funkcje systemu. Nastpuje tym samym automatyzacja kluczowych dla przedsibiorstwa procesów biznesowych. Cykl ycia systemu SOA składa si z czterech podstawowych elementów: planowania, implementacji, udostpnienia i zarzdzania. Z tego punktu widzenia system SOA mona podzieli na trzy warstwy: procesów biznesowych, wynikajcych z tych procesów usług oraz warstwy infrastruktury informatycznej [5] (rys. 8). Cykl ycia polega na nieustannej interakcji pomidzy tymi warstwami wynikajcymi z dostosowania usług do 19

20 Architektura SOA modelu biznesowego organizacji, infrastruktury informatycznej do usług, usuwania błdów w fazie modelowania i implementacji, zmiany wymaga biznesowych. Identyfikacj procesów biznesowych organizacji mona zrealizowa stosujc podejcie oparte na encjach [1]. Podejcie to identyfikuje procesy na podstawie odpowiedzi na pytania dotyczce podstawy działania organizacji na rynku (EBE ang. Essential Business Entity), działa, które nie s wymagane przez rynek, ale s wynikiem podjcia przez organizacj decyzji o okrelonym sposobie funkcjonowania (DBE ang. Designed Business Entity) oraz okrelenia działa prowadzcych do udostpnienia produktów oraz usług oferowanych przez organizacj (UOW ang. Unit of Work). Wykorzystujc to podejcie naley udzieli odpowiedzi na pytania: Co organizacja wytwarza? Co organizacja sprzedaje? Jakie usługi oferuje? Z jakimi klientami zewntrznymi i wewntrznymi współpracuje? Na jakie wydarzenia musi reagowa? Jakie informacje s przechowywane w systemach informatycznych? Na podstawie odpowiedzi na te i podobne pytania okrelane s procesy kluczowe dla działania organizacji, oraz produkty (przedmioty, usługi lub informacje) wytwarzane przez te procesy. Na tej podstawie mona dokona wyboru procesów, których automatyzacja pozwoli na poprawienie funkcjonowania przedsibiorstwa. Procesy te mog zosta nastpnie zdekomponowane na pakiety usług i zaimplementowane przez dostawców rónych elementów zintegrowanego systemu informatycznego. Dziki temu w systemie informatycznym wyeliminowane zostan dane oraz usługi dublujce si w kilku procesach biznesowych. Usługa zapewniajca dostp do bazy kontrahentów bdzie mogła by wykorzystywana przez moduł finansowo-ksigowy jak równie przez oprogramowanie stanowice wsparcie dla procesów działu marketingu czy serwisu. Architektura SOA gwarantuje, e dostawcy oprogramowania bd mogli korzysta z usług ju dostpnych w ramach systemu. Rys. 9. Automatyzacja procesów w architekturze SOA Na rys. 9 przedstawiono ide automatyzacji procesów przy wykorzystaniu architektury SOA. Na podstawie analizy organizacji zidentyfikowano i zamodelowano wynikajce ze strategii organizacji i koncepcji biznesowej procesy 1 i 2. Procesy te zostały zdekomponowane na usługi słuce do ich realizacji. Podczas dekompozycji wykazano usługi wspólne dla obu procesów. Zaprojektowany system informatyczny wspomagajcy procesowe 20

Spis treci. Dzie 1. I Wprowadzenie (wersja 0911) II Dostp do danych biecych specyfikacja OPC Data Access (wersja 0911)

Spis treci. Dzie 1. I Wprowadzenie (wersja 0911) II Dostp do danych biecych specyfikacja OPC Data Access (wersja 0911) I Wprowadzenie (wersja 0911) Kurs OPC Integracja i Diagnostyka Spis treci Dzie 1 I-3 O czym bdziemy mówi? I-4 Typowe sytuacje I-5 Klasyczne podejcie do komunikacji z urzdzeniami automatyki I-6 Cechy podejcia

Bardziej szczegółowo

Programowanie Obiektowe

Programowanie Obiektowe Programowanie Obiektowe dr in. Piotr Zabawa IBM/Rational Certified Consultant pzabawa@pk.edu.pl WYKŁAD 1 Wstp, jzyki, obiektowo Cele wykładu Zaznajomienie słuchaczy z głównymi cechami obiektowoci Przedstawienie

Bardziej szczegółowo

WIADECTWO INNOWACYJNOCI PRODUKTU

WIADECTWO INNOWACYJNOCI PRODUKTU WIADECTWO INNOWACYJNOCI PRODUKTU I. ZAKRES wiadectwo innowacyjnoci produktu dla ASTEC Sp. z o.o. dotyczy prototypu produktu MDT (Magik Development Tools) w fazie studium wykonalnoci. ASTEC Sp. z o.o. ul.

Bardziej szczegółowo

PomysL... i co dalej?

PomysL... i co dalej? Potrzebuj! aplikacj!, która usprawni prac! w naszej firmie... Aplikacja musi dzia"a# stabilnie, niezawodnie, by# "atwa w rozbudowie. PomysL... / i co dalej? Projekt aplikacji Zarz$dzanie projektami informatycznymi

Bardziej szczegółowo

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Analiza procesu jest narzdziem do osignicia wyszej efektywnoci organizacji (midzy innymi). Wymaga ona zbudowania modelu procesu biznesowego bdcego opisem funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

SOA Web Services in Java

SOA Web Services in Java Wydział Informatyki i Zarządzania Wrocław,16 marca 2009 Plan prezentacji SOA 1 SOA 2 Usługi Przykłady Jak zacząć SOA Wycinek rzeczywistości Problemy zintegrowanych serwisów : Wycinek Rzeczywistości Zacznijmy

Bardziej szczegółowo

Jolanta Łukowska Małgorzata Pakowska Stanisław Stanek Mariusz ytniewski

Jolanta Łukowska Małgorzata Pakowska Stanisław Stanek Mariusz ytniewski Zastosowanie systemu agentowego dla wspomagania pracy Biura Obsługi Mieszkaców w Urzdzie Miejskim ze szczególnym uwzgldnieniem funkcjonowania Powiatowego (Miejskiego) Orodka Dokumentacji Geodezyjnej i

Bardziej szczegółowo

1. WSTP. 2. Koncepcja platformy bezpieczestwa publicznego

1. WSTP. 2. Koncepcja platformy bezpieczestwa publicznego Koncepcja Platformy Bezpieczestwa Wewntrznego do realizacji zada badawczo-rozwojowych w ramach projektu Nowoczesne metody naukowego wsparcia zarzdzania bezpieczestwem publicznym w Unii Europejskiej 1.

Bardziej szczegółowo

JBPM [JUG] Tomasz Gratkowski [GRATKOWSKI SOFTWARE]

JBPM [JUG] Tomasz Gratkowski [GRATKOWSKI SOFTWARE] JBPM [JUG] Tomasz Gratkowski [GRATKOWSKI SOFTWARE] Parę słów o mnie 2 Nauczyciel akademicki od 2000 roku Od 2002 współpracuję z firmami jako programista i projektant aplikacji Od 2006 roku właściciel firmy

Bardziej szczegółowo

SiR_13 Systemy SCADA: sterowanie nadrzędne; wizualizacja procesów. MES - Manufacturing Execution System System Realizacji Produkcji

SiR_13 Systemy SCADA: sterowanie nadrzędne; wizualizacja procesów. MES - Manufacturing Execution System System Realizacji Produkcji System informatyczny na produkcji: Umożliwi stopniowe, ale jednocześnie ekonomiczne i bezpieczne wdrażanie i rozwój aplikacji przemysłowych w miarę zmiany potrzeb firmy. Może adoptować się do istniejącej

Bardziej szczegółowo

Projekt: Współpraca i Rozwój wzrost potencjału firm klastra INTERIZON

Projekt: Współpraca i Rozwój wzrost potencjału firm klastra INTERIZON Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt: Współpraca i Rozwój wzrost potencjału firm klastra INTERIZON Opis szkoleń z obszaru INFORMATYKA planowanych

Bardziej szczegółowo

Komunikacja i wymiana danych

Komunikacja i wymiana danych Budowa i oprogramowanie komputerowych systemów sterowania Wykład 10 Komunikacja i wymiana danych Metody wymiany danych Lokalne Pliki txt, csv, xls, xml Biblioteki LIB / DLL DDE, FastDDE OLE, COM, ActiveX

Bardziej szczegółowo

Projekty BPM z perspektywy analityka biznesowego. Wrocław, 20 stycznia 2011

Projekty BPM z perspektywy analityka biznesowego. Wrocław, 20 stycznia 2011 Projekty BPM z perspektywy analityka biznesowego Wrocław, 20 stycznia 2011 Agenda Definicja pojęć: Analiza biznesowa oraz analityk biznesowy Co kryje się za hasłem BPM? Organizacja zarządzana procesowo

Bardziej szczegółowo

Web Services. Bartłomiej Świercz. Łódź, 2 grudnia 2005 roku. Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych. Bartłomiej Świercz Web Services

Web Services. Bartłomiej Świercz. Łódź, 2 grudnia 2005 roku. Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych. Bartłomiej Świercz Web Services Web Services Bartłomiej Świercz Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych Łódź, 2 grudnia 2005 roku Wstęp Oprogramowanie napisane w różnych językach i uruchomione na różnych platformach może wykorzystać

Bardziej szczegółowo

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Zał. do Zarzdzenia Nr 58/05 Starosty Kieleckiego z dnia 30 grudnia 2005 r. w sprawie wprowadzenia procedury rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Procedura rekrutacji pracowników do

Bardziej szczegółowo

danych przestrzennych

danych przestrzennych Katalogi metadanych i usługi ugi przegldania danych przestrzennych Wisła Malinka 5-7 wrzenia 2007 r. URZDOWA GEOINFORMACJA W INTERNECIE MOLIWOCI I OCZEKIWANIA Pierwszoplanowe działania: zatwierdzenie przepisów

Bardziej szczegółowo

Przegldanie stron wymaga odpowiedniej mikroprzegldarki w urzdzeniu mobilnym lub stosownego emulatora.

Przegldanie stron wymaga odpowiedniej mikroprzegldarki w urzdzeniu mobilnym lub stosownego emulatora. I. Temat wiczenia Podstawy tworzenia stron WAP II. Wymagania Podstawowe wiadomoci z technologii Internetowych. III. wiczenie 1. Wprowadzenie WAP (ang. Wireless Application Protocol) - to protokół umoliwiajcy

Bardziej szczegółowo

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna 22/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(1/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA L. KRÓLAS

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie zintegrowanych systemów zarzdzania w małych i rednich przedsibiorstwach moliwoci i ograniczenia

Zastosowanie zintegrowanych systemów zarzdzania w małych i rednich przedsibiorstwach moliwoci i ograniczenia Controlling w małych i rednich przedsibiorstwach 121 Zastosowanie zintegrowanych systemów zarzdzania w małych i rednich przedsibiorstwach moliwoci i ograniczenia The integrated management software in small

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny PROJEKT Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny z dnia w sprawie programu współpracy Miasta Rejowiec Fabryczny z organizacjami pozarzdowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalnoci

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008.

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Załcznik Nr 1 do uchwały Nr XIV/129/08 Rady Gminy Michałowo z dnia 11 stycznia 2008r. Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Wprowadzenie Aktywna działalno organizacji

Bardziej szczegółowo

Grupy pytań na egzamin magisterski na kierunku Informatyka (dla studentów niestacjonarnych studiów II stopnia)

Grupy pytań na egzamin magisterski na kierunku Informatyka (dla studentów niestacjonarnych studiów II stopnia) Grupy pytań na egzamin magisterski na kierunku Informatyka (dla studentów niestacjonarnych studiów II stopnia) WERSJA WSTĘPNA, BRAK PRZYKŁADOWYCH PYTAŃ DLA NIEKTÓRYCH PRZEDMIOTÓW Należy wybrać trzy dowolne

Bardziej szczegółowo

Wymiana opisu procesów biznesowych pomiędzy środowiskiem Eclipse i EMC Documentum

Wymiana opisu procesów biznesowych pomiędzy środowiskiem Eclipse i EMC Documentum Wymiana opisu procesów biznesowych pomiędzy środowiskiem Eclipse i EMC Documentum Stanisław Jerzy Niepostyn, Ilona Bluemke Instytut Informatyki, Politechnika Warszawska Wprowadzenie Systemy CMS (Content

Bardziej szczegółowo

1. Informacje ogólne.

1. Informacje ogólne. Polityka prywatności (Pliki Cookies) 1. Informacje ogólne. Lęborskie Centrum Kultury Fregata 1. Operatorem Serwisu www.lck-fregata.pl jest L?borskie Centrum Kultury "Fregata" z siedzib? w L?borku (84-300),

Bardziej szczegółowo

System Connector Opis wdrożenia systemu

System Connector Opis wdrożenia systemu System Connector Opis wdrożenia systemu Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Spistre ci Wymagania z perspektywy Powiatowego Urzdu Pracy... 3

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do kompilatorów

Wprowadzenie do kompilatorów Wprowadzenie do kompilatorów Czy ja kiedykolwiek napisz jaki kompilator? Jakie zadania ma do wykonania kompilator? Czy jzyk formalny to rodzaj jzyka programowania? Co to jest UML?, Czy ja kiedykolwiek

Bardziej szczegółowo

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Informacja i Promocja Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Spis treci 1. Wstp... 3 2. Ogólne działania informacyjno - promocyjne... 3 3. Działania informacyjno-promocyjne projektu... 4

Bardziej szczegółowo

Wstp. Odniesienie do podstawy programowej

Wstp. Odniesienie do podstawy programowej ! " 1 Wstp Praca dotyczy projektu midzyprzedmiotowego, jaki moe by zastosowany na etapie nauczania gimnazjum specjalnego. Powyszy projekt moe zosta przeprowadzony na zajciach z przedmiotów: informatyka

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI ROZWOJU W INYNIERII JAKOCI

KIERUNKI ROZWOJU W INYNIERII JAKOCI 20/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(1/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 KIERUNKI ROZWOJU W INYNIERII JAKOCI S. TKACZYK 1 Politechnika

Bardziej szczegółowo

JAK OPTYMALNIE DOBRAĆ ODPOWIEDNIE TECHNOLOGIE INFORMATYCZNE?

JAK OPTYMALNIE DOBRAĆ ODPOWIEDNIE TECHNOLOGIE INFORMATYCZNE? K O N F E R E N C J A I N F O S H A R E 2 0 0 7 G d a ń s k 25-26.04.2007 JAK OPTYMALNIE DOBRAĆ ODPOWIEDNIE TECHNOLOGIE INFORMATYCZNE? Zespół Zarządzania Technologiami Informatycznymi Prezentacja dr inż.

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja procesów biznesowych Andrzej Sobecki. ESB Enterprise service bus

Automatyzacja procesów biznesowych Andrzej Sobecki. ESB Enterprise service bus Automatyzacja procesów biznesowych Andrzej Sobecki ESB Enterprise service bus Plan prezentacji Zdefiniowanie problemu Możliwe rozwiązania Cechy ESB JBI Normalizacja wiadomości w JBI Agile ESB Apache ServiceMix

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 6 lipca 2005 r. dotyczca przetwarzania danych osobowych córki Skarcego, przez Stowarzyszenie, poprzez publikacj informacji na temat rodziny

Bardziej szczegółowo

Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych

Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych Wersja: 1.0 17.06.2015 r. Wstęp W dokumencie przedstawiono skróconą wersję pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych.

Bardziej szczegółowo

Terminologia baz danych

Terminologia baz danych Terminologia baz danych Terminologia Banki danych - bazy danych w których przechowuje si informacj historyczne. Hurtownie danych (data warehouse): zweryfikowane dane z rónych baz, przydatne do analiz i

Bardziej szczegółowo

udokumentowanych poprzez publikacje naukowe lub raporty, z zakresu baz danych

udokumentowanych poprzez publikacje naukowe lub raporty, z zakresu baz danych Rola architektury systemów IT Wymagania udokumentowanych poprzez publikacje naukowe lub raporty, z zakresu metod modelowania architektury systemów IT - UML, systemów zorientowanych na usługi, systemów

Bardziej szczegółowo

" # # Problemy budowy bezpiecznej i niezawodnej globalnej sieci szerokopasmowej dla słub odpowiadajcych za bezpieczestwo publiczne

 # # Problemy budowy bezpiecznej i niezawodnej globalnej sieci szerokopasmowej dla słub odpowiadajcych za bezpieczestwo publiczne !! " # # Problemy budowy bezpiecznej i niezawodnej globalnej sieci szerokopasmowej dla słub odpowiadajcych za bezpieczestwo publiczne Sie PIONIER Sieci regionalne i miejskie rodowiska naukowego baz dla

Bardziej szczegółowo

Procesowa specyfikacja systemów IT

Procesowa specyfikacja systemów IT Procesowa specyfikacja systemów IT BOC Group BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management Office

Bardziej szczegółowo

Szkolenie: Budowa aplikacji SOA/BPM na platformie Oracle SOA Suite 11g

Szkolenie: Budowa aplikacji SOA/BPM na platformie Oracle SOA Suite 11g Szkolenie: Budowa aplikacji SOA/BPM na platformie Oracle SOA Suite 11g Opis szkolenia: Termin SOA, czyli Service Oriented Architecture, oznacza architekturę systemów informatycznych opartą o usługi. Za

Bardziej szczegółowo

Opteamum korzyści. Aktualnie poszukujemy kandydatów na stanowisko: Programista ASP.NET MVC / WCF Nr ref. PROGRAMISTA ASP.NET/DRP/2014.

Opteamum korzyści. Aktualnie poszukujemy kandydatów na stanowisko: Programista ASP.NET MVC / WCF Nr ref. PROGRAMISTA ASP.NET/DRP/2014. Programista ASP.NET MVC / WCF Nr ref. PROGRAMISTA ASP.NET/DRP/2014. Twoja praca na tym stanowisku będzie polegała na: Rozwijaniu wielowarstwowych, rozproszonych systemów informatycznych z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie i realizacja projektów systemu Microsoft SharePoint 2010

Zarządzanie i realizacja projektów systemu Microsoft SharePoint 2010 Zarządzanie i realizacja projektów systemu Microsoft SharePoint 2010 Geoff Evelyn Przekład: Natalia Chounlamany APN Promise Warszawa 2011 Spis treści Podziękowania......................................................

Bardziej szczegółowo

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie.

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie. Spis treci: I. Wprowadzenie II. Zadania i czynnoci 1) Potencjalne miejsca pracy. 2) Zakres obowizków. III. Wymagania zawodu 1) Wymagania fizyczne i zdrowotne 2) Wymagania psychologiczne IV. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

Krótka Historia. Co to jest NetBeans? Historia. NetBeans Platform NetBeans IDE NetBeans Mobility Pack Zintegrowane moduły. Paczki do NetBeans.

Krótka Historia. Co to jest NetBeans? Historia. NetBeans Platform NetBeans IDE NetBeans Mobility Pack Zintegrowane moduły. Paczki do NetBeans. GRZEGORZ FURDYNA Krótka Historia Co to jest NetBeans? Historia Wersje NetBeans Platform NetBeans IDE NetBeans Mobility Pack Zintegrowane moduły NetBeans Profiler Narzędzie do projektowania GUI Edytor NetBeans

Bardziej szczegółowo

Podnoszenie efektywnoci produkcji przy wykorzystaniu istniejcych zasobów

Podnoszenie efektywnoci produkcji przy wykorzystaniu istniejcych zasobów Podnoszenie efektywnoci produkcji przy wykorzystaniu istniejcych zasobów Adam Jednoróg Koordynator ds. Systemów Zarzdzania Produkcj Email: ajednorog@ipscontrol.pl pl ips Control idealny partner w biznesie

Bardziej szczegółowo

Platforma Informatyczna Wdrażania Oprogramowania Dedykowanego w PL-Grid

Platforma Informatyczna Wdrażania Oprogramowania Dedykowanego w PL-Grid 1 Platforma Informatyczna Wdrażania Oprogramowania Dedykowanego w PL-Grid Grzegorz Banach Wrocławskie Centrum Sieciowo-Superkomputerowe, Politechnika Wrocławska, Instytut Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych

Bardziej szczegółowo

Bazy danych Podstawy teoretyczne

Bazy danych Podstawy teoretyczne Pojcia podstawowe Baza Danych jest to zbiór danych o okrelonej strukturze zapisany w nieulotnej pamici, mogcy zaspokoi potrzeby wielu u!ytkowników korzystajcych z niego w sposóbs selektywny w dogodnym

Bardziej szczegółowo

Grupy pytań na egzamin magisterski na kierunku Informatyka (dla studentów dziennych studiów II stopnia)

Grupy pytań na egzamin magisterski na kierunku Informatyka (dla studentów dziennych studiów II stopnia) Grupy pytań na egzamin magisterski na kierunku Informatyka (dla studentów dziennych studiów II stopnia) WERSJA WSTĘPNA, BRAK PRZYKŁADOWYCH PYTAŃ DLA NIEKTÓRYCH PRZEDMIOTÓW Należy wybrać trzy dowolne przedmioty.

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy załcznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomidzy Firm A oraz Firm B

Wzorcowy załcznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomidzy Firm A oraz Firm B Wzorcowy załcznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomidzy Firm A oraz Firm B Wersja draft 2.1 Na podstawie: Europejskiej Modelowej Umowy o EDI (w skrócie: EMUoE). 1. Standardy

Bardziej szczegółowo

Web Services. Wojciech Mazur. 17 marca 2009. Politechnika Wrocławska Wydział Informatyki i Zarządzania

Web Services. Wojciech Mazur. 17 marca 2009. Politechnika Wrocławska Wydział Informatyki i Zarządzania Standardy w Rodzaje Przykłady Politechnika Wrocławska Wydział Informatyki i Zarządzania 17 marca 2009 Standardy w Rodzaje Przykłady Plan prezentacji 1 Wstęp 2 Standardy w 3 4 Rodzaje 5 Przykłady 6 Standardy

Bardziej szczegółowo

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa.

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Wstp Przy podejciu do planowania adresacji IP moemy spotka si z 2 głównymi przypadkami: planowanie za pomoc adresów sieci prywatnej przypadek, w którym jeeli

Bardziej szczegółowo

Narzędzia CASE dla.net. Łukasz Popiel

Narzędzia CASE dla.net. Łukasz Popiel Narzędzia CASE dla.net Autor: Łukasz Popiel 2 Czym jest CASE? - definicja CASE (ang. Computer-Aided Software/Systems Engineering) g) oprogramowanie używane do komputerowego wspomagania projektowania oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING

Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING Na podstawie oryginału CISCO, przygotował: mgr in. Jarosław Szybiski Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING Ogólne załoenia dla projektu Przegld i cele Podczas tego wiczenia uczestnicy wykonaj zadanie

Bardziej szczegółowo

Program Certyfikacji Oprogramowania Autodesk. Załoenia

Program Certyfikacji Oprogramowania Autodesk. Załoenia Program Certyfikacji Oprogramowania Autodesk Załoenia Firma Autodesk - wiodcy producent oprogramowania wspomagajcego projektowanie proponuje program umoliwiajcy uytkownikom weryfikacj posiadanego oprogramowania

Bardziej szczegółowo

AUTOMATYCZNE I ZDALNE STEROWANIE STACJ UZDATNIANIA WODY

AUTOMATYCZNE I ZDALNE STEROWANIE STACJ UZDATNIANIA WODY AUTOMATECH AUTOMATYCZNE I ZDALNE STEROWANIE STACJ UZDATNIANIA WODY W roku 2006 Gmina Kampinos dokonała modernizacji swojej stacji uzdatniania wody (SUW). Obok zmian typu budowlanego (nowe zbiorniki wody,

Bardziej szczegółowo

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 WZÓR Załcznik nr 6 MINISTERSTWO GOSPODARKI I PRACY Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w ramach działania 1.5:

Bardziej szczegółowo

III Edycja ITPro 16 maja 2011

III Edycja ITPro 16 maja 2011 III Edycja ITPro 16 maja 2011 SharePoint 2010 SharePoint jako platforma ERP Paweł Szczecki pawel.szczecki@predica.pl Prelegent Paweł Szczecki Współwłaściciel firmy Predica sp. z o.o. Odpowiedzialny za

Bardziej szczegółowo

1. Wybór systemu ERP. 2. Wzajemne relacje systemów ERP i BPMS.

1. Wybór systemu ERP. 2. Wzajemne relacje systemów ERP i BPMS. Agenda 1. Wybór systemu ERP. 2. Wzajemne relacje systemów ERP i BPMS. 1 dr inż. Marek Szelągowski AFiB Vistula marek.szelagowski@dbpm.pl Naszą misją jest: Wspieranie naszych klientów w wypracowywaniu usprawnień

Bardziej szczegółowo

Bazy danych. Plan wykładu. Proces modelowania i implementacji bazy danych. Elementy ERD. Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD)

Bazy danych. Plan wykładu. Proces modelowania i implementacji bazy danych. Elementy ERD. Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD) Plan wykładu Bazy danych Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD) Diagramy zwizków encji elementy ERD licznoci zwizków podklasy klucze zbiory słabych encji Małgorzata Krtowska Katedra Oprogramowania e-mail:

Bardziej szczegółowo

Współpraca firm branowych z ODGiK przy budowie GESUT-u na przykładzie Górnolskiej Spólki Gazownictwa Sp. z o.o. w Zabrzu

Współpraca firm branowych z ODGiK przy budowie GESUT-u na przykładzie Górnolskiej Spólki Gazownictwa Sp. z o.o. w Zabrzu Współpraca firm branowych z ODGiK przy budowie GESUT-u na przykładzie Górnolskiej Spólki Gazownictwa Sp. z o.o. w Zabrzu Wiktor Matuszek Do prowadzenia działalnoci gospodarczej przedsibiorstwa niezbdne

Bardziej szczegółowo

STUDIA NIESTACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe

STUDIA NIESTACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe STUDIA NIESTACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe Technologie informacyjne prof. dr hab. Zdzisław Szyjewski 1. Rola i zadania systemu operacyjnego 2. Zarządzanie pamięcią komputera 3. Zarządzanie danymi

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja Procesów Biznesowych. Systemy Informacyjne Przedsiębiorstw

Automatyzacja Procesów Biznesowych. Systemy Informacyjne Przedsiębiorstw Automatyzacja Procesów Biznesowych Systemy Informacyjne Przedsiębiorstw Rodzaje przedsiębiorstw Produkcyjne największe zapotrzebowanie na kapitał, największe ryzyko Handlowe kapitał obrotowy, średnie ryzyko

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA Wykład 12 Narzędzia CASE Dr inż. Mariusz Makuchowski Narzędzia CASE Obecnie proces tworzenia oprogramowania musi spełniać szereg wymagań, w szczególności dotyczy to:

Bardziej szczegółowo

System INTEGRYB jako zintegrowane repozytorium danych umożliwiające zaawansowaną analitykę badawczą

System INTEGRYB jako zintegrowane repozytorium danych umożliwiające zaawansowaną analitykę badawczą System INTEGRYB jako zintegrowane repozytorium danych umożliwiające zaawansowaną analitykę badawczą Lena Szymanek 1, Jacek Seń 1, Krzysztof Skibicki 2, Sławomir Szydłowski 2, Andrzej Kunicki 1 1 Morski

Bardziej szczegółowo

HP Service Anywhere Uproszczenie zarządzania usługami IT

HP Service Anywhere Uproszczenie zarządzania usługami IT HP Service Anywhere Uproszczenie zarządzania usługami IT Robert Nowak Architekt rozwiązań HP Software Dlaczego Software as a Service? Najważniejsze powody za SaaS UZUPEŁNIENIE IT 2 Brak zasobów IT Ograniczone

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dzień 1. I Wprowadzenie (wersja 0906) II Dostęp do danych bieżących specyfikacja OPC Data Access (wersja 0906) Kurs OPC S7

Spis treści. Dzień 1. I Wprowadzenie (wersja 0906) II Dostęp do danych bieżących specyfikacja OPC Data Access (wersja 0906) Kurs OPC S7 I Wprowadzenie (wersja 0906) Kurs OPC S7 Spis treści Dzień 1 I-3 O czym będziemy mówić? I-4 Typowe sytuacje I-5 Klasyczne podejście do komunikacji z urządzeniami automatyki I-6 Cechy podejścia dedykowanego

Bardziej szczegółowo

1 Wprowadzenie do J2EE

1 Wprowadzenie do J2EE Wprowadzenie do J2EE 1 Plan prezentacji 2 Wprowadzenie do Java 2 Enterprise Edition Aplikacje J2EE Serwer aplikacji J2EE Główne cele V Szkoły PLOUG - nowe podejścia do konstrukcji aplikacji J2EE Java 2

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZDZANIA I KONTROLI FUNDUSZU SPÓJNOCI WYTYCZNE DOTYCZCE OPRACOWANIA CIEEK AUDYTU ORAZ JEDNOLITEGO FORMATU ICH PREZENTACJI

SYSTEM ZARZDZANIA I KONTROLI FUNDUSZU SPÓJNOCI WYTYCZNE DOTYCZCE OPRACOWANIA CIEEK AUDYTU ORAZ JEDNOLITEGO FORMATU ICH PREZENTACJI SYSTEM ZARZDZANIA I KONTROLI FUNDUSZU SPÓJNOCI WYTYCZNE DOTYCZCE OPRACOWANIA CIEEK AUDYTU ORAZ JEDNOLITEGO FORMATU ICH PREZENTACJI Ministerstwo Gospodarki i Pracy Departament Koordynacji Funduszu Spójnoci

Bardziej szczegółowo

Typy bazy danych Textract

Typy bazy danych Textract Typy bazy danych Typy bazy danych bazy tekstowe, Textract, http://www.textract.com - bazy tekstowe, np. archiwum gazety, dla setek gigabajtów, szybkie wyszukiwanie i indeksacja informacji bazy danych bez

Bardziej szczegółowo

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP)

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) str. 1 Załcznik Nr 1 Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) Działanie 1.4 Wzmocnienie współpracy midzy sfer badawczo-rozwojow

Bardziej szczegółowo

STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe

STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe Technologie informacyjne Prof. dr hab. Zdzisław Szyjewski 1. Rola i zadania systemu operacyjnego 2. Zarządzanie pamięcią komputera 3. Zarządzanie danymi

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA URZDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2006 2013

STRATEGIA URZDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2006 2013 STRATEGIA URZDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2006 2013 Warszawa, maj 2006 Załoenia przyjte przy konstruowaniu Strategii Urzdu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego: horyzont

Bardziej szczegółowo

Dotacje na innowacje. Inwestujemy w waszą przyszłość.

Dotacje na innowacje. Inwestujemy w waszą przyszłość. PROJEKT TECHNICZNY Implementacja Systemu B2B w firmie Lancelot i w przedsiębiorstwach partnerskich Przygotowane dla: Przygotowane przez: Lancelot Marek Cieśla Grzegorz Witkowski Constant Improvement Szkolenia

Bardziej szczegółowo

Pytania i komentarze prosimy kierowa do Pana Roberta Izdebskiego Tel.: 503063068 info@mentat.pl

Pytania i komentarze prosimy kierowa do Pana Roberta Izdebskiego Tel.: 503063068 info@mentat.pl Prezentujemy 5 koncepcji serwisów internetowych. S to pomysły na portal biznesowy. Wybierz ten, który najbardziej Ci si podoba, stwórz ranking koncepcji. Do wyboru wykorzystaj metod addytywnej uytecznoci

Bardziej szczegółowo

Rozproszone systemy internetowe

Rozproszone systemy internetowe Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Rozproszone systemy internetowe Wprowadzenie do usług WWW (Web Services) Podniesienie potencjału uczelni

Bardziej szczegółowo

Narzędzie informatyczne do modelowania, zarządzania i dokumentowania procesów systemu zarządzania jakością

Narzędzie informatyczne do modelowania, zarządzania i dokumentowania procesów systemu zarządzania jakością Narzędzie informatyczne do modelowania, zarządzania i dokumentowania procesów systemu zarządzania jakością ProMoS Każde działanie można ująć w formie procesu i odpowiednio doskonalić. (W.E. Deming) ProMoS

Bardziej szczegółowo

Kod pocztowy 00-928. Województwo Mazowieckie. Faks 630-10-19. Adres internetowy (URL) www.mi.gov.pl

Kod pocztowy 00-928. Województwo Mazowieckie. Faks 630-10-19. Adres internetowy (URL) www.mi.gov.pl OGŁOSZE O ZAMÓWIENIU Roboty budowlane Dostawy Usługi Wypełnia Urzd Zamówie Publicznych Data otrzymania ogłoszenia Numer identyfikacyjny SEKCJA I: ZAMAWIAJCY I.1) OFICJALNA NAZWA I ADRES ZAMAWIAJCEGO Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Warszawski Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki. Paweł Parys. Nr albumu: 209216. Aukcjomat

Uniwersytet Warszawski Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki. Paweł Parys. Nr albumu: 209216. Aukcjomat Uniwersytet Warszawski Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Paweł Parys Nr albumu: 209216 Aukcjomat Praca licencjacka na kierunku INFORMATYKA w zakresie INFORMATYKA Praca wykonana pod kierunkiem

Bardziej szczegółowo

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA Projekt z dnia 22.03.2006 Załcznik do uchwały Nr Rady Ministrów z dnia r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA 1 Wstp Rzdowy program wyrównywania warunków

Bardziej szczegółowo

Temat: Programowanie zdarzeniowe. Zdarzenia: delegacje, wykorzystywanie zdarze. Elementy Windows Application (WPF Windows Presentation Foundation).

Temat: Programowanie zdarzeniowe. Zdarzenia: delegacje, wykorzystywanie zdarze. Elementy Windows Application (WPF Windows Presentation Foundation). Temat: Programowanie zdarzeniowe. Zdarzenia: delegacje, wykorzystywanie zdarze. Elementy Windows Application (WPF Windows Presentation Foundation). 1. Programowanie zdarzeniowe Programowanie zdarzeniowe

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie Powiatowym w Krasnymstawie

w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie Powiatowym w Krasnymstawie ZARZDZENIE Nr 13/2005 STAROSTY KRASNOSTAWSKIEGO z dnia 29 sierpnia 2005 roku w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie

Bardziej szczegółowo

2.5 Trwało projektu. 5 Metodologia tworzenia analiz ryzyk w projektach PPP i ich podziału pomidzy stron publiczn i prywatn w kontekcie ich wpływu

2.5 Trwało projektu. 5 Metodologia tworzenia analiz ryzyk w projektach PPP i ich podziału pomidzy stron publiczn i prywatn w kontekcie ich wpływu ryzyk w projektach PPP i ich podziału pomidzy stron publiczn i prywatn w kontekcie ich wpływu na klasyfikacj projektu pod ktem długu i deficytu sektora publicznego 5. 2.5 Trwało projektu Projekty ppp s

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE I PROGRAMOWANIE PRACY

MODELOWANIE I PROGRAMOWANIE PRACY Tadeusz MIKULCZYSKI 1, Daniel NOWAK 2, Rafał WICŁAWEK 3 Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 1. Streszczenie. Zaprezentowano metod Grafpol modelowania dyskretnych

Bardziej szczegółowo

Załcznik nr 1 do Zaproszenie do składania ofert.

Załcznik nr 1 do Zaproszenie do składania ofert. Fundusze europejskie dla rozwoju regionu łódzkiego Projekt współfinansowany przez Uni Europejsk z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budetu pastwa Załcznik nr 1 do Zaproszenie do składania ofert.

Bardziej szczegółowo

SYMULACJA PROCESU OBRÓBKI NA PODSTAWIE MODELU OBRABIARKI UTWORZONEGO W PROGRAMIE NX

SYMULACJA PROCESU OBRÓBKI NA PODSTAWIE MODELU OBRABIARKI UTWORZONEGO W PROGRAMIE NX W Y B R A N E P R O B L E M Y I NY N I E R S K I E N U M E R 2 I N S T Y T U T A U T O M A T Y Z A C J I P R O C E S Ó W T E C H N O L O G I C Z N Y C H I Z I N T E G R O W A N Y C H S Y S T E M Ó W W

Bardziej szczegółowo

5.14 JSP - Przykład z obiektami sesji... 83 5.15 Podsumowanie... 84 5.16 Słownik... 85 5.17 Zadanie... 86

5.14 JSP - Przykład z obiektami sesji... 83 5.15 Podsumowanie... 84 5.16 Słownik... 85 5.17 Zadanie... 86 Spis treści 1 Wprowadzenie - architektura, protokoły, system WWW... 1 1.1 Wstęp.................................................. 1 1.2 Ważniejsze daty......................................... 2 1.3 Protokoły

Bardziej szczegółowo

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r.

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Wieloletni program współpracy samorzdu Powiatu Krasnostawskiego z organizacjami pozarzdowymi oraz z podmiotami

Bardziej szczegółowo

Dostp do zasobów dyskowych uytkowników lcme10 przez protokół SMB (Microsoft Networking)

Dostp do zasobów dyskowych uytkowników lcme10 przez protokół SMB (Microsoft Networking) Dostp do zasobów dyskowych uytkowników lcme10 przez protokół SMB (Microsoft Networking) Powered by: Od 20 stycznia 2003 roku wszyscy u ytkownicy serwera lcme10, posiadajcy konta w domenie SE-AD Instytutu

Bardziej szczegółowo

Rozdział. Badanie technologii Microsoft.NET Remoting w rozproszonym systemie wspomagajcym publikowanie katalogów reklamowych

Rozdział. Badanie technologii Microsoft.NET Remoting w rozproszonym systemie wspomagajcym publikowanie katalogów reklamowych Rozdział Badanie technologii Microsoft.NET Remoting w rozproszonym systemie wspomagajcym publikowanie katalogów reklamowych Wojciech STANKO, Bogdan TRAWISKI Politechnika Wrocławska, Instytut Informatyki

Bardziej szczegółowo

W ramach podstawowej działalnoci operacyjnej projekt przewiduje uporzdkowanie zasad finansowania, w aspekcie kwalifikowania przychodów i kosztów, w

W ramach podstawowej działalnoci operacyjnej projekt przewiduje uporzdkowanie zasad finansowania, w aspekcie kwalifikowania przychodów i kosztów, w UZASADNIENIE Projekt rozporzdzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej uczelni publicznych stanowi wykonanie delegacji ustawowej wynikajcej z art. 105 ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

Wolne oprogramowanie w zakresie tworzenia i publikacji metadanych

Wolne oprogramowanie w zakresie tworzenia i publikacji metadanych Wolne oprogramowanie w zakresie tworzenia i publikacji metadanych Piotr Pachół WODGiK Katowice Metadane standardy (historia) 2003.02.26 opublikowanie standardu ISO 15836:2003 Information and documentation

Bardziej szczegółowo

Regulamin uczestnictwa w systemie patronatu Ministerstwa Gospodarki i Pracy w zakresie szkole na temat instrumentów polityki strukturalnej UE

Regulamin uczestnictwa w systemie patronatu Ministerstwa Gospodarki i Pracy w zakresie szkole na temat instrumentów polityki strukturalnej UE Regulamin uczestnictwa w systemie patronatu Ministerstwa Gospodarki i Pracy w zakresie szkole na temat instrumentów polityki strukturalnej UE I. Przepisy ogólne 1 1. Regulamin okrela zasady funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Norma IEEE 1058.1-1987 SPMP

Norma IEEE 1058.1-1987 SPMP Norma IEEE 1058.1-1987 SPMP Warszawa, 2004-05-09 IEEE - The Institute for Electrical and Electronics Engineering - Instytut inynierii elektrycznej i elektronicznej SPMP - Software Project Management Plan

Bardziej szczegółowo

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych Radziejów: Zorganizowanie i przeprowadzenie szkolenia w kierunku: projektowanie ogrodów Numer ogłoszenia:151938 2010; data zamieszczenia: 01.06.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU usługi Przetarg nieograniczony

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04 Decyzja GIODO z dnia 4 padziernika 2004 r. nakazujca udostpnienie operatorowi telefonii komórkowej, udostpnienie Komendantowi Stray Miejskiej, danych osobowych abonenta telefonu komórkowego, w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych dr inż. Adam Iwaniak Infrastruktura Danych Przestrzennych w Polsce i Europie Seminarium, AR Wrocław

Bardziej szczegółowo

Bazy danych. Plan wykładu. Proces modelowania i implementacji bazy danych. Elementy ERD. Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD)

Bazy danych. Plan wykładu. Proces modelowania i implementacji bazy danych. Elementy ERD. Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD) Plan wykładu Bazy danych Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD) Diagramy zwizków encji elementy ERD licznoci zwizków podklasy klucze zbiory słabych encji Małgorzata Krtowska Katedra Oprogramowania e-mail:

Bardziej szczegółowo

Wykład 1 Inżynieria Oprogramowania

Wykład 1 Inżynieria Oprogramowania Wykład 1 Inżynieria Oprogramowania Wstęp do inżynierii oprogramowania. Cykle rozwoju oprogramowaniaiteracyjno-rozwojowy cykl oprogramowania Autor: Zofia Kruczkiewicz System Informacyjny =Techniczny SI

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie technologii procesowej IBM BPM w EFL

Wdrożenie technologii procesowej IBM BPM w EFL Wdrożenie technologii procesowej IBM BPM w EFL Marcin Naliwajko Z-ca dyrektora Departamentu Technologii Dominik Lisowski Starszy Architekt Systemów IT Grupy EFL WebSphere Message Broker 2008 r. Wdrożenie

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie dokumentów XML w Oracle10g: XML DB

Przetwarzanie dokumentów XML w Oracle10g: XML DB Przetwarzanie dokumentów XML w Oracle10g: XML DB Maciej Zakrzewicz Politechnika Poznaska Streszczenie System zarzdzania baz danych Oracle10g posiada szereg wbudowanych mechanizmów, słucych do przechowywania,

Bardziej szczegółowo

epuap Ogólna instrukcja organizacyjna kroków dla realizacji integracji

epuap Ogólna instrukcja organizacyjna kroków dla realizacji integracji epuap Ogólna instrukcja organizacyjna kroków dla realizacji integracji Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Bardziej szczegółowo