ROZWIĄZANIA. Od pomysłu do produkcji pod kątem technologii dozowania płynów TEKST: MAREK BERNACIAK ZDJĘCIA: AMB

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROZWIĄZANIA. Od pomysłu do produkcji pod kątem technologii dozowania płynów TEKST: MAREK BERNACIAK ZDJĘCIA: AMB"

Transkrypt

1 ROZWIĄZANIA Od pomysłu do produkcji pod kątem technologii dozowania płynów Technologiczność konstrukcji Choćby nie wiem jak się konstruktor starał, to nie może sobie za bardzo pozwolić na szaleństwo właściwe artystom, choćby takim... scenarzystom. Napisze taki, że muchy mają chodzić po partyturze, a potem niech się Alan Starski martwi, jak te muchy do chodzenia po partyturze zmusić 1. Niewiele osób zdaje sobie ciągle sprawę z istnienia technologii dostępnych od ręki, a umożliwiających np.: estetyczne łączenie różnorakich materiałów z sobą (klejenie), tanie, ale efektywne uszczelnianie (FIPG) 2, wydajne i precyzyjne smarowanie na cały czas życia wyrobu, zalewanie, nanoszenie powłok ochronnych na precyzyjnych elementach (np. elektronicznych), wydajne łączenie lutowaniem (poza elektroniką). Poruszam te zagadnienia głównie dlatego, że rzadko w swojej praktyce zajmuję się projektami, w których te technologie są brane pod uwagę przez POLSKICH projektantów. Najczęściej, gdy bierzemy udział w nowych projektach, w których stosuje się bardziej ambitne rozwiązania technologiczne, są to konstrukcje amerykańskie, francuskie, nawet czeskie. Polscy inżynierowie są wierni śrubom, zatrzaskom, wkrętom, a jak się nie da tą drogą, to poświęcają estetykę i oryginalność wyrobu na ołtarzu technologiczności ograniczonej do poznanych w szkole możliwości wykonania. TEKST: MAREK BERNACIAK ZDJĘCIA: AMB Konstruktorom, projektantom, ale również menedżerom zarządzającym nowymi projektami wpajano, że trzeba pamiętać nie tylko o tym, co zaprojektować, ale również pamiętać jak to potem będzie wykonane. Chodzi więc o technologiczność konstrukcji 24 DESIGN NEWS Polska [www.designnews.pl] czerwiec 2007

2 ROZWIĄZANIA Dla tych, którzy chcą pokonać ograniczenia, pragnę zaprezentować kilka dostępnych od ręki technologii, bardzo rzadko omawianych w szkołach. Klejenie profesjonalne Niedawno spotkałem inżyniera, który właśnie opuścił politechnikę (przemilczę jaką, bo znaną) i był zdziwiony, że samoloty są klejone. Tym, którzy jeszcze dziwią się, powiem krótko: SĄ! I bardzo często ich konstrukcja nośna opracowana została pod kątem użycia klejów. Polscy konstruktorzy unikają klejenia, bo mu nie ufają. Nie ufają jego sile ani nie wiedzą, jak uniknąć babrania się, wycierania Sprawę siły klejenia pozostawiam firmom oferującym kleje. My możemy zająć się szybkością jego realizacji. Nanieść klej, złożyć detal i gotowe! Kleje nanosimy za pomocą dyspenserów, a także ręcznych i automatycznych pistoletów, czasem tor nanoszenia jest kierowany robotem. Robot nie musi być bardzo drogi, a inwestycja zwraca się w imponującym czasie. Uszczelki wylewane Uszczelki wylewane są naturalnym konkurentem uszczelek kształtowych. Wydaje się, że uszczelka kształtowa to ideał. Jednak w kalkulacjach nie bierzemy zwykle pod uwagę: kosztów logistyki i składowania różnych uszczelek, utraty skuteczności uszczelniania, związanego z brakiem ich możliwości dopasowania się do nierównych powierzchni, a w konsekwencji: zwiększonych kosztów obróbki powierzchni lub wykonania połączeń. Uszczelka wylewana może zostać naniesiona ręcznie albo za pomocą robota. Jedna inwestycja może zostać wykorzystana do nanoszenia wielu rodzajów i kształtów Można znacznie uprościć kształt złącza, a także zrezygnować z wysokiego standardu wykonania powierzchni przylegających. Mimo to możliwe jest utrzymanie estetyki na najwyższym poziomie. Rozróżniamy dwa podstawowe rodzaje uszczelek wylewanych: na mokro gdy detal zaraz po naniesieniu uszczelki jest montowany. Uszczelka twardnieje (sieciuje) w zmontowanym wyrobie. W przypadku demontażu lub otwarcia wymaga powtórnego naniesienia uszczelniacza; na sucho uszczelka jest wylewana i pozostawiona do utwardzenia. Utwardzona (ale najczęściej elastyczna) uszczelka zachowuje swoje właściwości uszczelniające mimo wielokrotnego demontażu i montażu elementów. Osobną dziedziną są wylewane uszczelki piankowe (FIPFG) 3 w tym wypadku uszczelniamy na sucho uszczelka wykonana z pianki poliuretanowej lub silikonowej (odpornej na wysokie temperatury) bije rekordy pod względem kosztów wykonania. Jest to najtańsza i jednocześnie najefektywniejsza metoda uszczelniania przemysłowego. Efektywne smarowanie w produkcji Coraz częściej spotykamy się z oczekiwaniem klientów, by raz nasmarowany podzespół nie wymagał powtarzania tego procesu. Producenci środków smarnych wychodzą naprzeciw tym oczekiwaniom. Ubocznym skutkiem jest wysoka cena takich produktów. Dodatkowym wymaganiem jest umieszczenie w odpowiednim miejscu tylko takiej ilości środka smarnego, jaka wystarczy (ekonomia), jak i takiej, by użytkownik nie ubrudził się wyciekającym smarem, ale nie tylko użytkownik wyrobu, także pracownik wykonujący operację smarowania. Nasi klienci często korzystają z usługi pakowania smarów w opakowania technologiczne, umożliwiające redukcję nadmiernego zużycia materiału, wyeliminowanie zbędnych czynności oraz wprowadzenie niezależnej od operatora, zdefiniowanej dawki. Zalewanie żywicami Zalewanie żywicami stosuje się w elektronice i elektrotechnice najczęściej jako zabezpieczenie przed wodą, wilgocią oraz: wibracjami, udarami i innymi niepożądanymi zjawiskami. Zalewanie coraz częściej stosowane jest też jako technologia mocowania. Projektuje się luźne elementy, wsuwane lub wręcz składane z dużą szczeliną (która stanowi zamknięcie łańcucha wymiarowego). Zalanie tej szczeliny żywicą jest ostatnim, zamykającym operację montażu procesem. Powłoki i wypełnienia specjalne Elementy elektryczne i elektroniczne narażone na kontakt z agresywnym środowiskiem oraz na wibracje i udary mechaniczne ulegają korozji, zwarciom i uszkodzeniom. Aby zapobiec tym niepożądanym zjawiskom, stosuje się różne techniki zalewania żywicami, elastomerami i lakierami, wiele z nich ma własny termin w języku angielskim, nietłumaczony na język polski, jak: dam & fill, underfill, encapsulation, conformal coating, selective conformal coating Wiele tych technologii zaczyna się stosować również w innych dziedzinach. Techniki te pozwalają nanosić płyny montażowe za pomocą precyzyjnych zaworów dozujących, również nanoszących płyny bezkontaktowo. Nanosimy je zarówno [www.designnews.pl] DESIGN NEWS Polska 25

3 ROZWIĄZANIA Polscy inżynierowie mają możliwość uzyskania niespotykanych właściwości projektowanych przez siebie wyrobów coś zwykłego, widzę, że dla wielu osób jest to technologia nowa. Tym bardziej więc jest to metoda nowa wśród osób nienależących do wąskiego kręgu elektroników. Sposób jest prosty: łącząc dwa elementy, wprowadzamy pomiędzy nie (albo wręcz w okolicy złącza) kroplę pasty, która po podgrzaniu złącza rozpływa się tworząc złącze lutowane, bez żadnych dodatkowych czynności. Szczególnym przypadkiem jest wykonywanie złącz lutowanych w elementach aluminiowych. Aluminiowe elementy wypierają miedź, obniżając koszty. Specjalne pasty lutownicze, precyzyjnie dozowane, pozwalają na otrzymanie estetycznego i trwałego złącza. za pomocą mikrosprayu, jak i za pomocą zaworów natryskujących (jetting). W tym miejscu tylko zaznaczamy istnienie tych technologii, nie rozwijając tematu. Istniejąca literatura 4 pokazuje, że rozważania dotyczące projektowania układów pod kątem tych technologii dają ogromne możliwości techniczne i rozszerzają spektrum zastosowań. Lutowanie za pomocą past lutowniczych W połączeniach mechanicznych i elektrycznych rzadko bierze się pod uwagę możliwości past lutowniczych. Te zawiesiny stopu w topniku pozwalają na niespotykane rozwinięcie możliwości technologicznych i technicznych. Nawet kontaktując się z technologami na rynku elektronicznym, który powinien traktować pasty lutownicze jako Czas na wnioski W przedstawionym tekście starałem się pokazać istnienie technologii, jakie dziś są podstawą nowoczesnych konstrukcji. Większości z nich nie omawia się w programach szkół wyższych 5. Wprowadzając te technologie do produkcji, polscy inżynierowie mają możliwość uzyskania niespotykanych właściwości projektowanych przez siebie wyrobów. Technologie te ujawniają też możliwości obniżenia kosztów produkcji, a dalej: zdobywania nowych rynków, podniesienia konkurencyjności, a w dalszym kontekście także rozwoju gospodarczego. 1) Czytałem wywiad z Alanem Starskim w jednym z popularnych czasopism. Zamówił on specjalny gatunek nielatających much, wykorzystanych do potrzeby jednej tylko sceny w filmie Pianista. 2) Formed In Place Gasketing (uszczelka formowana na miejscu) 3) Formed In Place Foamed Gasket (uszczelka piankowa wylewana) 4) Patrz m.in.: Design Considerations for High-Speed Underfill of CSP and Flip Chip Packages, APEX CONFERENCE JANUARY 2001, dostępne na 5) Oczywiście są wyjątki, jak Politechnika Lubelska czy Politechnika Wrocławska. Zdarzają się osoby, które zwracają się do mnie po pomoc w zgromadzeniu materiałów do pracy dyplomowej, jednak z mojej perspektywy jest to zjawisko ograniczone, a oczekiwania są, delikatnie mówiąc, bardzo podstawowe. 26 DESIGN NEWS Polska [www.designnews.pl] czerwiec 2007

4

5 IDEE, PROJEKTY Sposób na korki Latający samochód Przeczuwaliście na pewno, że jest tylko kwestią czasu, zanim ludzie zapragną posiadać jakiegoś rodzaju maszyny latające, które zastąpią samochody. Oczywiście, maszyny te będą musiały dysponować możliwościami VTOL, być łatwe w obsłudze, tanie w utrzymaniu, dostępne i bezpieczne. Cóż, wszyscy tutaj w Moller International wierzymy, że nadchodzi coś, co spełni te marzenia. Tym czymś stanie się pojazd nazwany M400 Skycar. ROZKŁAD ciśnień przy obciążeniu statycznym. PONIŻEJ: Skycar i jego twórca podczas prób Marzenie i mrzonka? Absolutnie nie. Latające samochody rozpalały co prawda wyobraźnię wielu twórców z branży rozrywkowej wspomnę tutaj reżyserów i realizatorów filmów science-fiction (z kultowym moim zdaniem obrazem Luca Besson Piąty element ; polecam tym, którzy nie widzieli, dodatkowym argumentem może być atrakcyjna Mila Jovovich), ale jak się okazuje nie tylko. Poważni inżynierowie już od dawna poszukiwali aparatów latających zdolnych do pionowego startu i lądowania i oczywiście pokonywania odległości we w pełni kontrolowanym locie poziomym. Takie możliwości zapewniały śmigłowce. Jednak wiele z ich wad (trudności w pilotażu, ograniczenia manewrowe; chociaż trudno o nich mówić, podziwiając w locie tak ekstremalne maszyny, jak: Super Huey, Tomahawk czy Sikorsky Black Hawk), powodowało, iż szukano innych rozwiązań. Rozwiązań określanych terminem VTOL. Vertical Take Off and Landing...oznacza dokładnie pionowy start i lądowanie, a używane jest w lotnictwie w odniesieniu do samolotów zdolnych do wykonywania takich manewrów. Wbrew pozorom niewiele samolotów zasługuje na takie określenie. Statki powietrzne, takie jak wspomniane śmigłowce, autożyra, żyroplany czy balony nie należą do tej kategorii. Poza tym większość samolotów VTOL może także startować i lądować w sposób konwencjonalny (CTOL) lub skrócony (STOL), dlatego też w rzeczywistości należą one do klasy V/STOL i oznaczenia te czasami stosuje się w sposób zamienny. Inne z kolei działają tylko i wyłącznie w trybie VTOL ze względu na brak podwozia umożliwiającego ruch poziomy. Skycar inżyniera Paula Mollera ma być na tle istniejących konstrukcji czymś zupełnie nowym. Narodziny koncepcji W 1928 roku Nikola Tesla opatentował aparat latający, który nazwał Flivver. Był to jeden z pierwszych samolotów typu VTOL. Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku projektowano liczne prototypy samolotów myśliwskich, mających cechy samolotów VTOL. Była to reakcja na groźbę zniszczenia wszystkich lotnisk podczas ewentualnego pierwszego ataku (and. First Strike), przez bombowce uzbrojone w broń jądrową, która mogła pozostawić kraj bez ochrony własnych myśliwców przed kolejnymi nalotami. Rozwiązaniem miały być samoloty myśliwskie typu VTOL, które byłyby zdolne do startów i lądowań z każdego miejsca, a zniszczenie lotnisk nie zmniejszało by ich wartości bojowej. W rzeczywistości koszty zbudowania samolotu o własnościach VTOL okazały się olbrzymie. Główną, żeby nie powiedzieć jedyną korzyścią była łatwość przerzucania samolotów, natomiast zapewnienie im zaopatrzenia w paliwo i uzbrojenie już nie było tak proste. W połowie lat 60. ubiegłego stulecia zainteresowanie samolotami VTOL spadło, prawdopodobnie ze względu na wprowadzenie międzykontynentalnych pocisków rakietowych wyposażonych w głowice jądrowe. Obecnie w praktycznym użyciu są tylko dwa rodzaje samolotów typu VTOL (w rzeczywistości, V/STOL): Bell- Boeing V-22 Osprey, a także BAe Harrier oraz jego amerykańska wersja Boeing AV-8B Harrier II. Wspominane maszyny doskonale sprawdzają się w lotnictwie morskim, ratowniczym, a Harriery swój chrzest bojowy przeszły podczas bitwy o Falklandy. Latający samochód Z dzieciństwa zapamiętałem ostatnią stronę tygodnika Motor, na której zamieszczano Moto-notki, Moto-plotki ; szczególnie w pamięci zapadły mi dwa zdjęcia: jedno przedstawiające pokraczny czterokołowy samochodzik, ciągnący na przyczepie skrzydła i ogon zdawać by się mogło samolotu lub motoszybowca. Drugie przedstawiało ten sam samochodzik już... w locie, z doczepionymi, wcześniej przewiezionymi na przyczepce, elementami. Pomysł inżyniera Mollera to rozwinięcie tej koncepcji; pojazdu zdolnego do przem- 28 DESIGN NEWS Polska [www.designnews.pl] czerwiec 2007

6 REKLAMA ieszczania się samodzielnie drogą kołową, ale także zdolnego do lotu. Ideałem byłby taki pojazd, który nie wymaga montażu dodatkowych elementów, zajmuje niewiele więcej miejsca niż popularny samochód, umożliwia wykonywanie naziemnych manewrów, wreszcie charakteryzuje się zaletami do tej pory dostępnymi wyłącznie dla bojowych maszyn VTOL. Moller Skycar......jest prototypowym osobistym statkiem powietrznym, prawdziwym latającym samochodem, który prawdopodobnie będzie pierwszym pojazdem tego typu wprowadzonym do masowej produkcji (zgodnie z zamierzeniami twórców nastąpi to prawdopodobnie w 2009 roku). Pojazd powietrzny o nazwie M400, nad którym nadal trwają prace, w założeniu ma umożliwiać przewiezienie do 4 osób. Kontrola pojazdu dzięki zastosowaniu w szerokim zakresie automatyki nie będzie wymagać znajomości technik tradycyjnego pilotażu, będzie odbywać się intuicyjnie; potrzebne będzie jedynie wskazanie kierunku lotu i określenie jego prędkości. Proponowane specyfikacje pojazdu mówią: o prędkości maksymalnej dochodzącej do bagatela 600 km/h, ośmiu ekologicznych silnikach rotacyjnych, rozmiarach samochodu klasy kompakt, wreszcie: poborze paliwa porównywalnym do zwykłego samochodu (silniki Wankla słyną nie tylko z problemów z uszczelnieniem tłoka, ale także z możliwej do uzyskania wysokiej mocy przy niskiej pojemności i masie, dużym momencie obrotowym, a ostatnio za sprawą m.in. konstrukcji Mazdy z ekonomiki spalania). System ratowniczy w postaci spadochronu w celu zapewnienia bezpieczeństwa powoli staje się standardem w lotnictwie ultralekkim i lekkim, jego zastosowanie jest więc czymś oczywistym, podobnie jak zapewnienie możliwości jazdy po dobrej nawierzchni (Skycar to samochód miejski) na krótkich dystansach. Rozwiązania techniczne Żeby sprostać wymogom zapewnienia mocy wystarczającej dla swobodnego manewrowania pojazdem w locie, w zawisie i swobodnego wznoszenia i opadania w przypadku manewrów startu i lądowania, niezbędne było wykorzystanie silników zapewniających wysoki współczynnik mocy w stosunku do masy i zużycia paliwa (rozmiary Skycara ograniczają przestrzeń przeznaczoną na zbiornik paliwa). Twórcy pojazdu przeprowadzili prostą analizę poszukiwanego źródła napędu i sformułowali następujące wnioski: Aby uzyskać stosunek mocy rzędu 2 HP/lb (przeliczyć!), przy jednoczesnym zapewnieniu minimalnego zużycia paliwa, do wyboru pozostają jedynie dwa silniki: turbodoładowany, zasilany wtryskiem silnik dwysuwowy ale taki silnik, możliwy do wykorzystania w maszynach latających, musiałby zostać dopiero wynaleziony; silnik rotacyjny, z aluminiową głowicą i wirującym tłokiem chłodzonym cieczą. Takie silniki są obecnie produkowane. I takie zastosowano w prototypowym M400 Skycar. Bardzo dużą wagę przy opracowaniu założeń konstrukcyjnych przywiązano do kwestii bezpieczeństwa. Zdublowano silniki, co oznacza w praktyce, iż w widocznych na zdjęciach obrotowych komorach umieszczono po dwa rotacyjne silniki. Awaria jednego z nich w niczym nie ogranicza zdolności manewrowych pojazdu. System komputerowy zapewnia kontrolę nad zachowaniem stabilności w locie pojazdu. Jego elementy zostały opracowane na zasadzie systemu rozproszonego, w przypadku awarii jednego z podzespołów, pozostałe elementy są w stanie przejąć jego rolę, a Skycar może kontynuować lot w trybie awaryjnym. Uzupełnieniem jest system bezpieczeństwa w postaci podwójnych spadochronów... Czy on lata? Do tej pory przeprowadzano proste doświadczenia, podczas których Skycar unosił się kilkanaście metrów nad ziemią, po czym lądował - są to jak na razie jedyne zarejestrowane próby pojazdu, które można zobaczyć w Internecie. Aktualnie trwają prace nad większymi silnikami, w drugiej połowie 2007 r. przeprowadzone mają być poważniejsze testy. Jako ciekawostkę warto zacytować za Wikipedią, iż w nadawanym na telewizyjnym kanale Discovery programie Pogromcy Mitów (Myth busters) stwierdzono, iż na projekt wydano już ponad 200 milionów USD. Pozostaje nam śledzić internetową stronę Moller International w poszukiwaniu najnowszych informacji i w przerwie odliczania do Euro 2012 odliczać czas pozostały do 2009 roku, w którym to latający samochód ma trafić do sprzedaży. Ci, którzy niecierpliwią się, wpłat dokonywać mogą już teraz. Ale uwaga pamiętajmy, co spotkało właścicieli przedpłat na PF 126p... Maciej Stanisławski

7 PROGRAMY Co ja wiem o PLM? TEKST: MICHAŁ MURAWSKI PLM (Product Lifecycle Managment) to skrót, który coraz częściej występuje na łamach artykułów poświęconych tematyce CAD. Mimo to dość często można spotkać inżynierów, którzy nie potrafią jednoznacznie zdefiniować, co się za nim kryje. Wynika to między innymi z tego, iż prawie każdy dostawca tego typu rozwiązań ma nieco inną wizję PLM... Która jest najlepsza, trudno jednoznacznie powiedzieć. Ważne, by przy jej wdrażaniu przedsiębiorstwo odniosło możliwie jak najwięcej korzyści PLM nie jest systemem informatycznym oferującym jakąś zdefiniowaną listę funkcji, mimo że często pojawia w kontekście skrótów CAD, ERP czy CRM, które tak naprawdę oznaczają konkretny typ aplikacji. W rzeczywistości PLM oznacza proces zarządzania całym cyklem życia produktu od pomysłu poprzez projekt, serwisowanie, aż do zakończenia eksploatacji. Podczas tego procesu używane są dziesiątki różnych systemów, których ilość i rodzaj zależą od branży czy też od konkretnego produktu. Możemy tu wymienić na przykład różnego rodzaju systemy wspomagające projektowanie, systemy do symulacji, zarządzania i przygotowania produkcji. W skali wszystkich branż przemysłowych ilość wykorzystywanych aplikacji może sięgać tysięcy. Trudno sobie wyobrazić jeden system, który potrafiłby realizować wszystkie funkcje tych programów, nawet jeśli zawężymy jego użycie dla określonej branży. Dlatego, jeśli zetkniemy się z próbą sprzedania nam systemu PLM, należy to raczej odebrać jako ofertę sprzedaży czegoś, co wspiera budowę rozwiązania PLM. Tym bardziej, że elementami PLM są nie tylko systemy komputerowe, lecz także: dane, procesy biznesowe, metodologie czy wreszcie inżynierowie i narzędzia. W skrócie można powiedzieć, że w PLM chodzi o integrację tych wszystkich elementów w jeden spójny system. Integrować warto bo potencjalnych korzyści jest sporo. Są to między innymi: szybsze czasy tworzenia nowego produktu, redukcja ilości błędów do minimum, wsparcie innowacyjności, ograniczenie kosztów, oszczędność czasu i pieniędzy. Najważniejszą potencjalną korzyścią jest jednak szansa na zostawienie w tyle konkurencji. Należy bowiem pamiętać, że wdrożenie PLM to coś więcej niż wdrożenie jednego czy nawet grupy systemów. Tak naprawdę mówimy tu o transformacji biznesowej przedsiębiorstwa, które staje się dobrze naoliwioną maszyną, przygotowaną na stawienie czoła każdemu wyzwaniu rynku. Czym jednak są rozwiązania PLM, które coraz częściej oferują nam nasi dostawcy systemów inżynierskich? Z reguły taka oferta to dwa główne elementy: system CAD wzbogacony o pewne funkcje i interfejsy, ważne z punktu widzenia integracji z innymi systemami, oraz system PDM (Product Data Management). Należy jednak pamiętać, iż mimo, że te systemy stanowią trzon większości rozwiązań PLM, nie znaczy to, iż są z nim tożsame. Zresztą w ofercie największych graczy na rynku znajdziemy też wiele innych aplikacji wspierających tworzenie rozwiązania PLM. Przede wszystkim są to aplikacje usprawniające wymianę danych oraz integrację z innymi popularnymi systemami. Na tym jednak ich oferta się nie kończy. Generalnie im więcej klocków znajduje się w portfolio, tym jest większa szansa, że zbudowane z nich rozwiązanie będzie optymalne. Czy twój system CAD jest... PLM Ready? Rodzaj używanego systemu CAD nie determinuje tego, czy w firmie warto wdrażać PLM. Nawet najprostsze narzędzia do projektowania mogą być z powodzeniem włączane do łańcucha zarządzania cyklem życia produktu. To, na ile efektywnie da się to zrobić, zależy wówczas od elastyczności konkretnego systemu PDM, a w szczególności od możliwości jego integracji z systemem CAD. Nie ma jednak wątpliwości, że najlepiej przystosowane do integracji z łańcuchem PLM są systemy 3D nowej generacji. Predysponuje je między innymi możliwość zarządzania strukturą produktu już na etapie projektowania. Struktura ta jest przeważnie reprezentowana hierarchicznie w postaci drzewka, którego węzłami są poszczególne komponenty produktu. Ułatwia to zadanie użytkownikom, którzy całą strukturę (wraz z wszystkim powiązaniami) mogą automatycznie przekazać do systemu PDM bez konieczności tworzenia w nim ręcznie zależności między poszczególnymi komponentami. Dodatkowo systemy takie wyposażone są w rozbudowane interfejsy programisty (API), które umożliwiają tworzenie pod klienta aplikacji, które potrafią rozpoznać 30 DESIGN NEWS Polska [www.designnews.pl] czerwiec 2007

8 REKLAMA Najlepiej przystosowane do integracji z łańcuchem PLM są systemy 3D nowej generacji strukturę produktu i wykonać specyficzne dla zastosowania operacje lub też przekazać je w czytelnej formie do dalszego przetwarzania przez dedykowane aplikacje. Niemniej istotnym aspektem z punktu widzenia PLM, którego głównym celem jest efektywne zarządzanie wiedzą, są takie metodologie, jak Knowledege Base Engineering. Jednak prawdziwym centrum zarządzania wiedzą i centrum zarządzania cyklem życia produktu jest system PDM. Który PDM jest najlepszy? Istnieje pewna grupa podstawowych funkcji, które powinien realizować system PDM. Należą do nich między innymi: zarządzanie strukturą produktu i historią zmian (wersjonowanie), zgrupowanie kompletnej dokumentacji produktu / projektu w elektronicznej teczce, budowanie katalogów części i łatwy dostęp do już zgromadzonej w systemie wiedzy, wsparcie dla zespołowej pracy nad produktem, elastyczne przydzielanie praw dostępu informacja jest dostępna dla każdego w zakresie wynikającym z jego zakresu obowiązków. Jeśli interesuje nas używanie systemu PDM w podstawowym zakresie, wystarczy tylko sprawdzić, czy wyżej wymienione funkcje faktycznie są dostępne. Jeśli jednak interesuje nas wdrożenie PDM pod kątem budowania kompletnego rozwiązania PLM, należy zwrócić uwagę na kilka innych aspektów. Jednym z nich jest elastyczność definiowania schematu danych. Najlepsza jest sytuacja, gdy użytkownik ma nieograniczone możliwości definiowania typów obiektów, ich atrybutów oraz relacji między nimi. Dodatkową zaletą będzie możliwość wykorzystania takiej cechy obiektowości, jak dziedziczenie. Różnice w zakresie modelowania schematu danych między poszczególnymi systemami mogą być dość spore, dlatego warto dokładniej sprawdzić jego możliwości w tym zakresie. Nowoczesne systemu pozwalają na dowolne kształtowanie schematu danych. Istnieją też takie, w których schemat danych jest tworzony na podstawie zestawu na stałe zdefiniowanych typów abstrakcyjnych, ale spotkamy również systemy, w których możemy korzystać tylko z grupy predefiniowanych schematów dostarczonych przez producenta bez możliwości wpływania na ich kształt. Jednak im większa elastyczność w ich definiowaniu, tym większy potencjalny zakres wykorzystania systemu. Może on przecież z powodzeniem przejmować funkcje innych używanych w przedsiębiorstwie baz danych i aplikacji. Przykładowo może on realizować funkcję bazy danych materiałów albo używanych technologii produkcji czy też narzędzia do konfiguracji produktu. Przy rozbudowaniu go o dodatkowe programy, może on służyć nawet jako prosty system ERP. To właśnie możliwość rozbudowy o dodatkowe programy jest innym, ważnym aspektem decydującym o sile systemu PDM. Programy takie mogą być używane w systemie na wiele różnych sposobów. Na przykład jako funkcje globalne systemu, dokonujące analiz umieszczonych w systemie danych lub wykonujące określone zadania administracyjne, jak synchronizacja z zewnętrznym źródłem danych. Mogą to być również programy skojarzone z określonym typem obiektu i wywoływane w zależności od zaistnienia pewnej ściśle zdefiniowanej sytuacji, np. gdy obiekt znajdzie się w określonym stanie lub jego atrybuty przyjmą pewną kombinację wartości. Tego typu programy określane są popularnie jako triggery. Triggery są jednym z ważnych elementów innej funkcjonalności PDM, zwanej Workflow, która umożliwia definiowanie i kontrolowanie przebiegu procesów biznesowych. Tego typu procesy można modelować w postaci graficznej za pomocą specjalnego narzędzia będącego częścią systemu. Proces taki dotyczy zwykle konkretnego obiektu danych (może to być

9 PROGRAMY Konieczna jest integracja aplikacji i automatyzacja przepływu danych między nim np. projekt lub konkretny model) i opisuje kolejne akcje, jak mogą być wykonywane na obiekcie oraz jakie kolejne stany obiekt przyjmuje. Proces taki można przedstawić w postaci grafu. Użytkownicy wykonując kolejne zadania, powodują zmianę stanu obiektu. Takiej zmianie z kolei może towarzyszyć określona akcja (trigger), która np.: w momencie, gdy praca nad produktem została zakończona, wysyła automatycznie do odpowiedniego działu z listą materiałową w załączniku. W każdym stanie obiektu można przydzielić prawa dostępu osobom wyłącznie odpowiedzialnym za realizowane zadanie. Zaletą wprowadzenia tego rodzaju organizacji pracy jest przede wszystkim łatwość śledzenia postępów projektu i możliwość ustalenia w każdym momencie, kto w danej chwili nad nim pracuje, a w przypadku opóźnień czy błędów ustalić odpowiedzialne osoby. Zarządzanie procesami w systemie PDM to jedna z kluczowych funkcji w kontekście tworzenia kompletnego łańcucha PLM. Procesy definiowane w systemie PDM mogą bowiem obejmować dane pochodzące z innych aplikacji, np. ERP czy CRM. W tym kontekście system PDM staje się centralnym punktem naszej PRZYKŁAD procesu w systemie SmarTeam infrastruktury PLM, bowiem to z jego poziomu możemy odczytywać i przesyłać dane do innych systemów informatycznych lub też przejmować częściowo ich zadania. Jednak by to osiągnąć, konieczna jest integracja aplikacji i automatyzacja przepływu danych między nimi. Trzeci element To właśnie rozbudowywanie systemu PDM o dodatkowe interfejsy pozwalające mu na wymianę danych z innymi systemami stanowi o sile i efektywności całego rozwiązania PLM. Wspomniany trzeci element nie jest czymś, co można kupić, rozpakować z pudełka i zainstalować. Oczywiście istnieją pewne gotowe rozwiązania, pozwalające na budowanie rozwiązań integracyjnych lub też ułatwiające wymianę danych z popularnymi aplikacjami. Prawie zawsze jednak jest to element, który firma wdrażająca PLM w przedsiębiorstwie musi dostarczyć pod klienta. To bardzo istotny aspekt, nad którym warto zastanowić się w kontekście wyboru dostawcy. Szczególnie, że zarówno systemy CAD, jak i PDM są w Polsce sprzedawane poprzez dystrybutorów, którzy od lat zajmowali się wyłącznie dystrybucją systemów wspomagających projektowanie. W ostatnich latach otrzymali oni do swoich portfolio systemy PDM, które choć tak naprawdę dalej mają służyć (między innymi) użytkownikom systemów CAD, to do ich wdrożenia potrzebny jest inny rodzaj wiedzy. Systemy PDM to tak naprawdę obiektowe bazy danych, a prawidłowe ich wdrożenie wymaga wiedzy z zakresu modelowania baz danych i architektury systemów informatycznych. Dołączanie trzeciego elementu to już robota czysto informatyczna praca z danymi na poziomie modeli danych, plików XML/ XSLT oraz języków programowania. Nawet dla informatyka, orientującego się w tych technologiach IT, sprawa może nie być prosta, gdyż schematy danych systemów PDM, opisujące struktury produktu, mają swoją specyfikę. Żeby mieć pojęcie o możliwym stopniu ich skomplikowania, wystarczy spojrzeć na definicje zawarte w normie ISO (popularnie STEP), np. AP212/214. Sprawne posługiwanie się takimi modelami oraz wykonanie transformacji na danych wymaga wprawy i sporej wiedzy z pogranicza informatyki i mechaniki. Popełnienie błędów na etapie projektowania modelu danych, przy dużym stopniu skomplikowania produktu, może prowadzić do trudnych do przewidzenia w skutkach problemów lub po prostu znacznie wydłużyć czas i koszty wdrożenia. Warto więc zwrócić uwagę na poziom wiedzy i doświadczenie ekspertów oferujących nam rozwiązania PLM. Trzeba jednak uczciwie przyznać, iż dostawcy systemów PDM próbują jak mogą odciążyć swoich dystrybutorów. Robią to poprzez dostarczenie kompletnych instalacji systemów PDM wraz z predefiniowaną bazą danych sprzedawanych z kilkudniowym wsparciem przy wdrożeniu. Tego typu rozwiązania to bardzo dobry krok na początek. Warto się jednak zastanowić co dalej... Michał Murawski IPL Solutions 32 DESIGN NEWS Polska [www.designnews.pl] czerwiec 2007

10 PROGRAMY Kierunki rozwoju systemów CAD: KBE (cz. II) Omówione w poprzednim odcinku zagadnienia związane z metodami projektowania, parametryzacją modelu oraz asocjatywnością powiązań pomiędzy tym modelem nie wyczerpują oczywiście tematu definiowania inteligentnego środowiska projektowego. Parametry i formuły obliczeniowe są jedynie pierwszym etapem definicji takiego środowiska TEKST I RYSUNKI: ANDRZEJ WEŁYCZKO Niezwykle ważnym aspektem projektowania jest: zgodność z normami i powszechnie akceptowanymi procedurami konstrukcyjnymi oraz spełnienie różnego rodzaju wymagań. Tak rozumiana poprawność projektu oznacza konieczność stosowania takich komponentów, które z definicji są zgodne ze wszystkimi wymaganiami. Na przykład: jeśli parametry jakiegoś komponentu projektowego mogą być zapisane w tabeli (*.txt, *.xls), to jej powiązanie z Tabelą Wariantów Konstrukcyjnych (Design Table) ułatwia wybór wielkości lub rodzaju komponentu. Wystarczy wskazać wiersz tabeli lub inaczej wybrać konfigurację, a system automatycznie dostosuje wartości wszystkich parametrów komponentu. Każda grupa (rodzina) klasycznych części znormalizowanych może być za pomocą Design Table w łatwy sposób zapisana w katalogu. Wybór takiej części z katalogu polega na wskazaniu wiersza tabeli, a system stosownie do wartości parametrów zapisanych w tym wierszu generuje graficzną reprezentację (płaską lub przestrzenną) wybranego komponentu. Tu trzeba podkreślić, że części znormalizowane nie muszą być opisane tylko parametrami geometrycznymi (długość, średnica, liczba otworów itp.), bo projekt powinien uwzględniać na przykład zastosowany (lub zalecany!) materiał lub rodzaj wykonania (na przykład LEWE lub PRAWE). Taki statyczny katalog części znormalizowanych jest jednym z istotnych elementów środowiska projektowania. Trudno sobie przecież wyobrazić środowisko CAD, w którym konstruktor określonej specjalności nie ma do dyspozycji katalogów elementów typowych dla jego branży, na przykład elementów złącznych, łożysk czy uszczelek. Ale niestety jest to tylko biblioteka, z której konstruktor może zastosować elementy o z góry określonym kształcie i wymiarach. Inaczej mówiąc to konstruktor wybiera z biblioteki odpowiedni (jego zdaniem) komponent i jeśli z jakiegoś powodu nie pasuje on do kontekstu projektowego, to sam musi zmodyfikować jego parametry lub wybrać inny. Od środowiska określanego jako KBE (Knowledge-Based Engineering) wymaga się jednak dużo więcej, bo definicja komponentu standardowego obejmuje także takie elementy projektowe, dla których znana metoda konstrukcyjna musi być zastosowana w nowym kon- RYS. 1 Definiowanie katalogów elementów znormalizowanych na podstawie tabeli w formacie Microsoft Excel [www.designnews.pl] DESIGN NEWS Polska 33

11 PROGRAMY RYS. 3 Przykład zastosowania szablonu konstrukcyjnego w definicji rowka wpustu RYS. 2 Przykłady elementów typowych zależnych od otoczenia geometrycznego tekście geometrycznym. I nie chodzi tu o to, żeby całkowicie odrzucić koncepcję katalogów statycznych części znormalizowanych, ale o to, aby środowisko projektowe wzbogacić o biblioteki takich elementów typowych, które dopasują się same do otoczenia geometrycznego oraz inteligentnie zareagują na późniejsze zmiany konstrukcyjne ich elementów nadrzędnych. Na przykład: podcięcia obróbkowe, rowki wpustów, nadlewy pod śruby mocujące czy żebra korpusu mogą być elementami typowymi. Ale jak zastosować standardowy (statyczny) katalog rowków wpustów w projekcie wałka? Zanim konstruktor wybierze wielkość wpustu, musi znać (zmierzyć) średnicę i długość czopa wału. Po wstawieniu takiego rowka do modelu przestrzennego wielkość wpustu nie jest w żaden sposób powiązana z aktualnymi wymiarami wałka. Dlatego, po każdej zmianie średnicy czopa wału, na którym zdefiniowano wpust, konstruktor musi pamiętać o tym, żeby odpowiednio zmienić parametry rowka. W słowie odpowiednio kryje się wiedza konstruktora. Właśnie ta wiedza, a właściwie możliwości jej zapamiętania (na przykład w katalogach elementów typowych) są podstawą budowy środowiska KBE. Pojęcie katalogu elementów typowych nabiera więc nieco szerszego znaczenia, bo poza parametrycznym modelem geometrycznym definicja elementu typowego może zawierać także odpowiednie obiekty, które określają jego inteligentną reakcję na kontekst projektowy. Jakie parametry powinny być zdefiniowane w modelu? Jakie mogą mieć wartości? Jakie są zależności pomiędzy parametrami? Jakie są ich graniczne (dopuszczalne) wartości? Jakie materiały mogą być zastosowane? Odpowiedzi na wszystkie tego rodzaju pytania definiują wiedzę konstrukcyjną i jeśli konstruktor potrafi tak zdefiniować model, aby uwzględniał on wszystkie istotne aspekty tej wiedzy (bo ma do dyspozycji system CAD, który to umożliwia), to możemy powiedzieć, że taki model jest inteligentny. Każdy z takich inteligentnych komponentów standardowych musi mieć zdefiniowane poza reprezentacją geometryczną także odpowiednie do wiedzy konstruktora zasady projektowe. Konstruktor wybiera z katalogu tylko typ elementu, którego parametry (wymiary, materiał, liczba otworów, promień zaokrąglenia krawędzi itp.) dopasują się odpowiednio do aktualnego kontekstu RYS. 4 Przykład zastosowania zasad konstrukcyjnych w definicji rowka wpustu 34 DESIGN NEWS Polska [www.designnews.pl] czerwiec 2007

12 PROGRAMY...poza wymaganiami formalnymi nie ma żadnych ograniczeń dotyczących procedur konstrukcyjnych. I na tym polega urok szablonów projektowego. Trzeba też zauważyć, że zasady projektowe, które są integralną częścią inteligentnych komponentów, są ciągle aktywne i reagują odpowiednio na każdą zmianę konstrukcyjną. Elementy tego typu są powszechnie znane pod nazwą szablony konstrukcyjne (Design Templates). Szablon konstrukcyjny może być zastosowany: w definicji typowych cech konstrukcyjnych pojedynczych części, części jako całości lub zespołów części. I nie ma w tym żadnej magii, bo wybór i wstawienie szablonu do bieżącego modelu oznacza automatyczne wykonanie zdefiniowanej wcześniej i zapisanej w katalogu procedury konstrukcyjnej. Trzeba oczywiście wskazać elementy wejściowe (powierzchnia, linia, punkt itp.) i ustalić wartości wymaganych parametrów (liczbowych, wymiarowych, tekstowych itp.), a resztą zajmie się system CAD. W zasadzie, poza wymaganiami formalnymi, nie ma żadnych ograniczeń dotyczących procedur konstrukcyjnych. I na tym polega urok szablonów konstrukcyjnych każdy konstruktor zdefiniuje szablon w niepowtarzalny, właściwy dla siebie sposób. Zastosowanie szablonów konstrukcyjnych oznacza wdrożenie metody projektowania wspomaganego Bazą Wiedzy (Knowledge-Based Engineering), bo to właśnie szablony konstrukcyjne są najbardziej istotnym elementem takiej bazy. Zanim jednak możliwe będzie zapamiętanie wiedzy projektowej, konstrukcyjnej czy technologicznej w postaci szablonu, konieczny jest precyzyjny opis wymagań. Taki opis to po prostu: liczby (wymiary, objętość, materiał, ciężar, ciśnienie itp.), zakres możliwych wartości lub dowolne atrybuty (kolor, rodzaj obróbki powierzchniowej itp.) i dlatego definicja szablonu konstrukcyjnego, będąca efektem zastosowania określonej procedury konstrukcyjnej, musi uwzględniać definicję istotnych parametrów szablonu oraz zapewnić kontrolę poprawnych wartości tych parametrów. Trzeba też podkreślić, że definicja szablonu konstrukcyjnego nie wymaga żadnych (czasami niewielkich) wiadomości z zakresu programowania, a zastosowanie tego typu elementów w procesie projektowania zależy wyłącznie od wyobraźni konstruktora i jego doświadczenia w pracy z systemem CAD (tu CATIA V5). Trzeba jednak przyznać, że w przypadku bardziej zaawansowanych szablonów bardzo przydatne lub nawet niezbędne mogą być programy napisane w MS Visual Basic albo C++. Cdn. RYS. 6 Przykład zastosowania szablonu konstrukcyjnego w definicji zespołu konika tokarki RYS. 5 Przykład zastosowania szablonu konstrukcyjnego w definicji kołnierza mocującego silnik na korpusie przekładni [www.designnews.pl] DESIGN NEWS Polska 35

13 PROGRAMY Cyfrowe prototypowanie (digital prototyping) cz. II W poprzednim artykule zajmowaliśmy się pojęciem cyfrowego prototypowania w kontekście projektowania części w Autodesk Inventor Równie ważne jest przeprowadzanie rozmaitych testów i analiz dla zespołów elementów stanowiących fragment lub całość projektu TEKST I RYSUNKI: ANNA NOWAK Im więcej obliczeń i testów wykonamy na wirtualnym prototypie, tym większe są szanse, że prototyp rzeczywisty spełni oczekiwania i nie dojdzie do kosztownych opóźnień w założonym cyklu projektowo- -produkcyjnym. Projektowanie funkcjonalne Na szybkość tworzenia prototypu i szybkość wprowadzania do niego zmian w Autodesk Inventor coraz większy wpływ mają narzędzia, zgrupowane pod nazwą Design Accelerator. Wprawdzie nie zamierzam ich bliżej opisywać, chociażby dlatego że była o nich mowa w artykule w kwietniowym Design News, ale wspominam dlatego, iż rozwój kreatorów DA to niezwykle ważny nurt rozwoju samego programu i jeden ze składników pojęcia projektowanie funkcjonalne, z którym coraz częściej będziemy mieć do czynienia w kontekście nowych wersji Autodesk Inventor. Projektowanie funkcjonalne oznacza takie podejście do projektowania typowych układów mechanicznych, w którym inżynier skupia się na funkcjonalności, jaką chce uzyskać, a nie na podstawowym modelowaniu części składowych. Projektant zadaje parametry wejściowe układu w kontekście całego projektu, przeprowadza obliczenia układu (wałka, przekładni, połączenia śrubowego itp.) i po sprawdzeniu wyniku obliczeń zatwierdza w odpowiednim kreatorze wygenerowanie składników układu. Wydaje się, iż w przyszłych wersjach powinniśmy mieć do czynienia z dynamicznym rozwojem tego sposobu myślenia o projektowaniu mechanicznym. Sprawdzanie kolizji w zespole Wiemy, że w każdym złożeniu możemy tworzyć wiązania i dzięki nim wprawiać wirtualne urządzenie w ruch. Wprawdzie już samo obejrzenie pracującego modelu pozwoli wykryć błędy większego kalibru, to jednak przy dużym zagęszczeniu elementów nie jesteśmy w stanie wykryć, czy przypadkowo poszczególne elementy nie kolidują z sobą podczas pracy, tym bardziej że kolizja może dotyczyć maleńkiego obszaru komponentów. W takich przypadkach pomocne jest włączenie opcji wykrywanie kolizji w okienku dialogowym napędzania wiązania. Animacja zatrzyma się w pozycji, w której dochodzi do kontaktu między składnikami złożenia. Kiedy już wiemy, że dochodzi do kolizji, możemy zmierzyć jej zakres. Służy do tego narzędzie analiza kolizji z menu narzędzi. Ustawiamy zespół w przybliżonym położeniu, w którym następuje maksymalne nałożenie się elementów i wskazujemy oba zestawy części do pomiaru. Część wspólna zostaje zaznaczona na czerwono i jednocześnie otrzymujemy komunikat o jej objętości. Dynamiczna symulacja złożeń Moduł do dynamicznej symulacji to pod względem merytorycznym istota cyfrowego prototypowania. Celem wszelkich badań, jakie można przeprowadzić w tym module, jest właśnie sprawdzenie modelu wirtualnego prototypu w rozmaitych aspektach, dlatego poświęcę mu dziś szczególną uwagę. Dynamiczna symulacja zasadniczo jest przydatna dla zespołów, w których występuje ruch i/lub są poddane działaniu innych układów ruchomych. Odtworzenie ruchu w tym module nie jest celem samym w sobie, przecież ruch możemy uzyskać w środowisku złożenia. Tu celem jest obliczenie sił i momentów w poszczególnych połączeniach, przyspieszeń, pozycji, jakie układ przyjmie pod wpływem określonych sił itp. Środowisko dynamicznej symulacji rządzi się nieco innymi prawami niż środowisko złożeń. Nie stosujemy wiązań, tylko połączenia, ponadto domyślnie każdy komponent (ciało sztywne) RYS. 1 Włączenie opcji wykrywania kolizji podczas napędzania wiązań ułatwia znalezienie dokładnego położenia, w którym elementy wchodzą w kolizję 36 DESIGN NEWS Polska [www.designnews.pl] czerwiec 2007

14 PROGRAMY RYS. 2 Wykrywanie kolizji mierzy objętość nałożenia się na siebie dwóch zestawów elementów wskazanych do pomiaru RYS. 3 Ręczne tworzenie połączeń w dynamicznej symulacji konieczne jest zsynchronizowanie ukladów XYZ wskazanych elementów domyślnie ma zablokowane wszystkie stopnie swobody, niezależnie od wiązań zdefiniowanych w zespole dopiero użytkownik definiując połączenia między obiektami odblokowuje ich możliwości przesunięcia bądź obrotu w wybranych kierunkach. W AIP11 istniały dwa sposoby tworzenia połączeń: ręcznie (wybór rodzaju połączenia i wybór obiektów) bądź poprzez konwersję wiązań złożenia (wskazanie dwóch obiektów i wybranie tych wiązań, które mają zostać zamienione w połączenie). Obie metody wymagały dużego doświadczenia w pracy z modułem, stąd osoby, które chciały skorzystać z modułu okazjonalnie, odczuwały często frustrację i były zdezorientowane przy próbach użycia jego narzędzi. Największy kłopot sprawiało: dobieranie odpowiednich połączeń, ustawienie układów współrzędnych komponentów połączenia oraz usuwanie nadmiarowych stopni swobody (jako wynik wielokrotnego odblokowania tego samego stopnia swobody, czyli niewłaściwego typu połączenia). AIP 2008 przynosi tu ogromną zmianę. Pojawił się trzeci rodzaj tworzenia połączeń automatyczna konwersja wszystkich wiązań, rozpoznawanych przez moduł symulacji (konwerter pomija wiązania kątowe, styczne, wiązania RYS. 4 Właściwości obrotowego stopnia swobody definicja siły w połączeniu ruchu i wiązania przejściowe). Jest to jakby pewien nowy tryb pracy z DS, po jego włączeniu usuwane są wszystkie ewentualnie istniejące połączenia stworzone ręcznie, zastąpione połączeniami automatycznymi, połączenia redundantne (nadmiarowe) są naprawiane automatycznie, a okno wyboru połączeń zostaje odfiltrowane z połączeń standardowych, pozostawiając do wyboru tylko połączenia ruchome. Program sam interpretuje, które grupy elementów złożenia połączyć w ciała sztywne, które grupy są zamocowane, czyli nieruchome. Nadal duże znaczenie ma tu sposób organizacji złożenia. Podzespoły są interpretowane automatycznie jako ciało sztywne i ich wiązania wewnętrzne są pomijane. Jeśli to zachowanie nam nie odpowiada, musimy zreorgranizować strukturę zespołu przed przystąpieniem do analizy dynamicznej. Definiowanie cech połączeń siły wewnętrzne Dla stopni swobody, odblokowanych po utworzeniu połączenia, można wprowadzić specyficzne ustawienia. W oknie właściwości połączeń można sprecyzować wartość kąta bądź przesunięcia między dwoma układami współrzędnych połączonych elementów. Dla przesuwnych stopni swobody dostępna jest zakładka definicji siły w połączeniu siły stałej określonej wartością bądź zmiennej zdefiniowanej wykresem w specjalnym interfejsie graficznym. Dla siły można określić dodatkowo tłumienie oraz tarcie, a jeśli siła ma działać jak sprężyna, to sztywność elastyczną i położenie swobodne. Dla obrotowych stopni swobody dostępna jest zakładka definicji momentu obrotowego w połączeniu. Również i tu można ustalić wartość stałą bądź zmienną poprzez: wykres graficzny, tłumienie i tarcie. Dla obu rodzajów ruchu dostępna jest wspólna zakładka edycja ruchu wymuszonego. Pozwala ona wymusić przesuwanie bądź obrót w połączeniu na trzy sposoby: poprzez podanie długości / kąta, poprzez określenie prędkości albo poprzez podanie przyspieszenia. Ruch może być stały lub zmienny o charakterystyce zdefiniowanej wykresem, podobnie jak dla sił i momentów. Definiowanie sił zewnętrznych Podstawowym rodzajem siły zewnętrznej jaką możemy zdefiniować, jest grawitacja. Poza tym możemy przyłożyć w wybranych punktach geometrii modelu dowolne siły i momenty o stałej lub zmiennej charakterystyce. RYS. 5 Użytkownik może precyzyjnie określić wykres charakterystyki siły lub momentu w połączeniach [www.designnews.pl] DESIGN NEWS Polska 37

15 PROGRAMY Dynamic part motion Uruchomienie narzędzia Dynamic Part Motion pozwala na dynamiczne badanie modelu poprzez interaktywne przyłożenie siły w wybranych punktach za pomocą myszy. Po kliknięciu na ikonę narzędzia program automatycznie przykłada wstępnie zdefiniowane siły w modelu, takie jak grawitacja czy siły sprężyn (przy czym ewentualny ruch wymuszony jest automatycznie wyłączony), ustala statyczne położenie zespołu w istniejącym układzie sił i w takim stanie czeka na interakcję użytkownika; można określić mnożnik dla ruchu myszy i maksymalną siłę, z jaką możemy działać na układ. Użytkownik wybiera element, pociąga go kursorem w wybranym kierunku w przestrzeni i utrzymując wciśnięty klawisz myszy, wpływa w ten sposób na model. Program na bieżąco mierzy siłę, jaką użytkownik działa na dany element (na załączonej ilustracji około 12 N). Im dalej od punktu zaczepienia siły, tym siła ma większą wartość. Jeśli puścimy kursor, układ wraca do stanu sprzed naszej ingerencji i pozwala na dalsze badanie modelu. Jest to doskonałe narzędzie do szybkiego określenia wielkości siły, jaka ustawi nasz model w pożądanym położeniu przy uwzględnieniu sił już istniejących. Nieznana siła Innym, znacznie precyzyjniejszym sposobem na ustalenie wartości siły, jaka jest potrzebna do wprowadzenia modelu w oczekiwane przez nas statycznie zrównoważone położenie, jest użycie tzw. siły nieznanej. I w tym przypadku program uwzględni istniejące warunki, jak: grawitacja, sprężyny, siły zewnętrzne i siły w połączeniach. Trzymając się poprzedniego przykładu (wahacz, który ma pewien zakres ruchu na wałku w dół i w górę względem poziomu, tu w zakresie 9º do -9º), aby ustalić, jaka siła od podłoża odgina wahacz do pozycji idealnie poziomej, możemy zdefiniować siłę na przegubie kulowym, podając jedynie jej kierunek i zwrot jako pionowy do góry oraz docelowy kąt 0º obrotu na wałku. Po potwierdzeniu danych program wykonuje obliczenia tylu kroków pośrednich, ile zostało zadanych w oknie definiowania siły. Ostatnia pozycja położenia poziomego zawiera interesującą nas wartość, tu 11,947 N (bardzo bliska RYS. 6 Dynamic part motion interaktywne działanie na model za pomocą kursora myszy RYS. 7 Siła nieznana okno dialogowe pozwala na zdefiniowanie nieznanej siły, momentu lub sprężyny tej, jaka wyświetliła się w trybie Dynamic part motion. Przeprowadzenie obliczeń Kiedy zarówno model, jak i środowisko są wstępnie określone, można przystąpić do uruchomienia mechanizmu symulacji. Kliknięcie na ikonie uruchomienia w panelu symulacji powoduje wprawienie modelu w ruch, zgodnie z zadanymi warunkami, jednocześnie można uruchomić okno Output grapher, w którym dostępne są wyniki obliczeń dla wszystkich połączeń i sił. Możemy sprawdzić jednocześnie: położenie, prędkość, przyspieszenie, siłę i moment dla dowolnych połączeń modelu, np. porównać wykres wartości obliczonej siły działającej w połączeniu z wykresem siły zewnętrznej (patrz ilustracja). Istnieje możliwość RYS. 8 Wyniki obliczeń siły nieznanej są dostępne w postaci listy wartości oraz wykresu graficznego siły i położenia zapisania wyników do pliku i wczytania ich w przyszłości dla porównania z inną konfiguracją układu sił. W identyfikacji poszczególnych połączeń pomaga system oznaczeń każde połączenie, 38 DESIGN NEWS Polska [www.designnews.pl] czerwiec 2007

16 Idea: Znajdź lepszy sposób na tworzenie dokumentacji technicznej. Realizacja: Dzięki oprogramowaniu Autodesk Inventor możesz łatwo tworzyć rysunki, które w przypadku wprowadzenia zmian w modelu 3D, zostaną automatycznie uaktualnione. Jedynie Autodesk Inventor zapewnia pełne środowisko projektowe do tworzenia dokumentacji technicznej. Automatyczne tworzenie rysunków to tylko jeden z powodów, dla których Autodesk Inventor stanowi najlepszy wybór przy projektowaniu 3D. Więcej informacji na temat najlepiej sprzedającej się aplikacji do projektowania mechanicznego 3D dostępnych jest pod adresem: Projekt: Fives Cail Obszar zastosowania: przemysł elektromechaniczny Autodesk, AutoCAD i Autodesk Inventor są zastrzeżonymi znakami towarowymi Autodesk, Inc., zarejestrowanymi w Stanach Zjednoczonych i/lub innych krajach. Wszelkie inne nazwy marek, nazwy produktów i znaki towarowe należą do ich odpowiednich właścicieli. Autodesk zastrzega sobie prawo do zmiany oferty produktowej i specyfi kacji w dowolnym momencie bez uprzedzenia, a także nie ponosi odpowiedzialności za błędy typografi czne i grafi czne, które mogą pojawić się w niniejszym dokumencie Autodesk, Inc. Wszelkie prawa zastrzeżone.

17 PROGRAMY RYS. 9 Projektant w łatwy sposób może porownać wyniki obliczeń jak i stopień swobody w połączeniu są numerowane. Stosowane jest kodowanie p[i,j], gdzie i to numer porządkowy połączenia a j to numer stopnia swobody (od 1 do 6) jeśli dane połączenie ma odblokowane wszystkie 6 stopni swobody, uzyskamy 3 pozycje położenia dla przesunięcia w XYZ i trzy pozycje obrotu dla XYZ. Analiza wytrzymałościowa z obciążeniami od ruchu Nowością wersji AIP 2008 jest lepsza integracja dynamicznej symulacji z modułem analizy naprężeń. Pozwala ona na sprawdzenie wytrzymałości wybranej części pod wpływem działania obciążeń od sił z dynamicznej symulacji w dowolnie wybranych punktach czasowych symulacji. Na liście wyników obliczeń w Output grapherze przy każdej pozycji znajduje się małe okienko jego zaznaczenie spowoduje przeniesienie obliczonego układu sił od ruchu z danej chwili do modułu analizy naprężeń. Można wybrać wiele takich punktów, aby potem błyskawicznie porównać naprężenia w różnych położeniach modelu. Aby wyeksportować wybraną część do modułu analizy wytrzymałościowej pozostaje w oknie eksportu pokazać te powierzchnie, na które działają siły połączeń z badaną częścią. Po podwójnym kliknięciu na tak przygotowaną część, uruchomieniu modułu FEA oraz załadowaniu obciążeń z DS możemy przeprowadzić obliczenia i sprawdzić wyniki w każdym z zaznaczonych wcześniej punktów czasu symulacji poprzez podwójne kliknięcie w przeglądarce oczywiście bez konieczności ponawiania obliczeń. Daje to projektantowi ogromną wygodę błyskawicznego, bezpośredniego dostępu do wszystkich wyników. O module FEA było szerzej w wydaniu majowym Design News, pomijam zatem dalsze szczegóły odnośnie prezentacji i rodzajów wyników. Ślad Warto wspomnieć o jeszcze jednej bardzo przydatnej funkcjonalności dynamicznej symulacji. Możemy uzyskać bezwzględną lub względną wartość kinematyczną (trajektorię, prędkość i przyspieszenie) dla dowolnego punktu umieszczonego na jednym z komponentów modelu. Można wyświetlić bezpośrednio w modelu ścieżkę trajektorii wektory prędkości i/lub przyspieszenia. Geometrię trajektorii możemy zapisać do wybranej części zespołu i użyć do dowolnych celów jako szkic 2D lub 3D np. w celu stworzenia profilu krzywki pokazanego na ilustracji, na której widoczna jest trajektoria punktu oraz stworzona na jej podstawie krzywka zmniejszona o promień rolki umieszczonej na końcu poruszającego się w górę i dół ramienia. Podsumowanie Jeśli przeprowadzimy ogólną analizę kierunku zmian w ostatnich wersjach programu Autodesk Inventor, widoczny stanie się zaawansowany proces transformacji modelera mechanicznego w kreatora wirtualnej rzeczywistości. To proces, który dzieje się na naszych oczach i raczej nic nie będzie w stanie go powstrzymać (może jedynie spowolnić niewystarczający wzrost wydajności sprzętu), ponieważ takie są oczekiwania rynku. Zatem wizja, w której program komputerowy oferuje środowisko wirtualnego warsztatu projektowo-badawczego, z którego schodzi dokumentacja projektu gotowego do produkcji, pozbawionego ryzyka kosztownych błędów, staje się coraz bardziej realna. PM MSD Anna Nowak Man and Machine Software RYS. 10 Analiza naprężeń w kontekście złożenia wyniki dla trzech punktów czasu symulacji są wyświetlane na ekranie po kliknięciu w przeglądarce RYS. 11 Krzywka wygenerowana w oparciu o trajektorię wyznaczonego punktu na rolce 40 DESIGN NEWS Polska [www.designnews.pl] czerwiec 2007

18 ARTYKUŁ SPONSOROWANY PowerSHAPE w nowych zastosowaniach Dystrybucja i serwis techniczny TORUS Spółka z o.o., ul. Rydygiera 12, Warszawa, tel./fax (22) PowerSHAPE jest aplikacją CAD należącą do rodziny programów firmy Delcam. Jest to oprogramowanie, które obejmuje unikalną kombinację zaawansowanych narzędzi do modelowania powierzchniowego i bryłowego. Dzięki bogatym opcjom umożliwiającym nanoszenie wzorów oraz dekoracji na wybraną geometrię jest bardzo dobrym narzędziem dla designerów przemysłowych Jedną z nowych opcji, jaka pojawiła się w PowerSHAPE jest możliwość przenoszenia obrazów 2D na powierzchnię 3D wykorzystując do tego funkcje TABLIC (Billboards). Tablica jest to wczytany obraz (np. z formatu JPG, BMP, PNG) do Power- SHAPE. Ten, że obraz będzie wyświetlany jako przeźroczysta tablica na interesującym nas obiekcie 3D (rys. 1). Dzięki temu korzystając ze standardowych narzędzi do tworzenia krzywych możemy obrysować interesujące nas kontury na modelu 3D. To jest transfer szkicu 2D na obiekt narysowany w 3D (rys. 2). We wcześniejszej wersji była ewentualność przeniesienia obrazu 2D na obszar 2D. Warto zauważyć, że PowerSHAPE dysponuje dużym wyborem, jeśli chodzi o rysowanie, opis czy edycję krzywych. W menu krzywych możemy wybrać krzywe typu Bezier, G2, Bspline. Dają one możliwość rysowania po powierzchni lub bryle, a także szkicowania tak jak przy pomocy tabletu. RYS. 1 Kopyto szewskie wraz przeźroczystą tablicą Funkcja ta jest bardzo użyteczna przy przenoszeniu wzoru lub krzywych na obiekt 3D np. przy obrysowaniu wzorów na kopycie szewskim, przy przenoszeniu elementów zdobniczych na wazony, butelki, patery itp., lub wykorzystaniu krzywych mających relacje z powierzchnią do stworzenia drogi narzędzia w PowerMILL. Możemy korzystać z tablic już istniejących lub samemu w prosty sposób stworzyć swoją własną tablicę. Wystarczy zaimportować wybrane zdjęcie lub obraz. Wymiar tablicy dopasowuje się do wielkości zaznaczonej powierzchni lub bryły. Za pomocą okna edycji tablic użytkownik określa dokładną pozycję i orientację tablicy na powierzchni danego elementu, współczynnik proporcji tak, aby osiągnąć żądany efekt. Mamy również możliwość zmiany przeźroczystości, skalowania, wykonania lustrzanego odbicia obrazu tablicy oraz obracania obrazu tablicy. Okno dialogowe jest na bieżąco aktualizowane i dzięki temu widzimy jak tablica zmienia się na powierzchni. Tablice możemy wykorzystać nie tylko do przenoszenia krzywych czy wzorów, ale również do weryfikacji i porównań edytowanego przez nas modelu (rys. 3). Znając opcje tworzenia tablic oraz pracując na krzywych w PowerSHAPE projektant może w krótkim czasie osiągnąć pożądany efekt. Katarzyna Głos-Jarońska RYS. 2 Krzywe wraz z punktami węzłowymi narysowane przy użyciu funkcji tablic RYS. 3 Weryfikacja rozmiaru kopyta szewskiego na podstawie tablicy [www.designnews.pl] DESIGN NEWS Polska 41

19 PROGRAMY act/cut uniwersalny i wydajny system do obróbki elementów blaszanych Czas to pieniądz tak powie każdy nowoczesny menedżer. Skracanie cyklu wprowadzania produktu na rynek jest czynnikiem, który zapewnia konkurencyjność wyrobów i daje świadectwo nowoczesności oraz innowacyjności procesu produkcyjnego. Wydajność produkcji nie jest jednak jedynym warunkiem decydującym o sukcesie rynkowym danego wyrobu. Istotnym czynnikiem, który nieodzownie powinien iść w parze wraz ze skróceniem cyklu produkcyjnego, jest jakość. Kompromis pomiędzy wydajnością produkcji a równoczesnym zachowaniem wysokiej jakości wyrobów jest jednym z najtrudniejszych do osiągnięcia W branży obróbki elementów blaszanych od dawna obecne jest oprogramowanie CAD/ CAM, wykorzystywane do wspomagania programowania procesów cięcia i wykrawania. Francuska firma Alma jest jednym z liderów w zakresie rozwiązań przeznaczonych dla tej gałęzi przemysłu od ponad 25 lat dostarcza oprogramowanie act/cut, które jest znanym i cenionym produktem, co potwierdza duża i stale rosnąca liczba użytkowników na całym świecie. Przez szereg lat producent dopracowywał i rozbudowywał produkt, na bieżąco zapewniając wsparcie dla najnowszych technologii oraz typów maszyn. System act/cut wykorzystywany jest w wielu gałęziach przemysłu, w których zachodzi potrzeba cięcia i wykrawania elementów blaszanych, jak również programowania różnego rodzaju robotów do cięcia, spawania oraz obróbki elementów rurowych. Lista referencyjna klientów firmy Alma jest obszerna. Oprócz firm i koncernów zajmujących się głównie obróbką elementów blaszanych, system jest wykorzystywany również przez firmy z branży motoryzacyjnej (Renault Trucks, New Holland, John Deere), budowlanej (Liebherr, Caterpillar) czy lotniczej (Airbus, Eurocopter). RYS. 1 Przykład rozkładu elementów na arkuszu blachy. Rozkład wykonano dla wypalania dwupalnikowego. Po prawej stronie blachy widoczny jest odpad, który może zostać użyty w następnych rozkładach. Linia odcinająca odpad jest edytowalna. Możliwe jest również zachowanie oryginalnego kształtu odpadu The Trane Company (USA) i... act/cut Ta rodzinna firma powstała w 1885 roku, swoją działalność rozpoczęła od produkcji konwektorów oraz innych urządzeń związanych z urządzeniami klimatyzacyjnymi. Obecnie jest producentem wielkich klimatyzatorów oraz jednostek chłodzących o mocy od 200 do 1500 kw. W 2003 roku zarząd podjął decyzję o modernizacji i unowocześnieniu posiadanego oprogramowania CAD/CAM, ponieważ przestało spełniać podstawowe oczekiwania firmy. Podjęto decyzję o inwestycji w jednolity system dla wszystkich 25 maszyn do wykrawania. Dodatkowo precyzyjnie określono wymagania wobec nowego oprogramowania. Były to: pełna kontrola nad kolejnością nakładania detali na arkusz, informacja o typie oraz grubości materiału, automatyczne generowanie zleceń produkcyjnych z grupy detali różnych typów oraz wykluczenie niepotrzebnych procesów produkcyjnych. Ostatecznie zakupiono system act/cut, który w trakcie procedury zakupowej został najwyżej oceniony pod kątem stawianych wymagań. Doceniono takie zalety systemu, jak: intuicyjny interfejs, wydajność rozkładu, możliwość stosowania trybu automatycznego (bezobsługowego) Batch oraz wydajny mechanizm grupowania detali pod kątem konkretnego zlecenia produkcyjnego. Wdrożenie systemu rozpoczęto od uruchomienia postprocesora dla maszyny Trumpf T2020R. Następne etapy implementacji rozpoczęły się po około roku i objęły uruchomienia kolejnych maszyn: Trumpf 500R, T190, T260 oraz dwóch maszyn typu Pega firmy Amada. Doceniono kolejne zalety systemu, takie jak: grupowy import plików z formatu DXF, półautomatyczny i automatyczny dobór narzędzi do obróbki, pobieranie detali do obróbki według typu maszyny, grubości materiału czy typu materiału. Dzięki stosowaniu modułu Batch uzasadnione było wykorzystanie licencji pływających systemu. Tryb Batch wymaga od użytkownika wskazania tylko detali do rozkładu, natomiast: dobór narzędzi, rozkład elementów na arkuszu, generowanie kodu NC, wydruk dokumentacji warsztatowej odbywają się automatycznie. Dzięki tak małej ingerencji 42 DESIGN NEWS Polska [www.designnews.pl] czerwiec 2007

20 PROGRAMY RYS. 2 Przykład etapu przygotowania detalu do wykrawania. Dobór narzędzi, wstępna obserwacja obróbki dla pojedynczego detali. W niektórych narożach widoczne mikromostki (zaznaczone czerwonymi znacznikam) człowieka w trybie pracy Batch rozkłady mogą być wykonywane przez operatora bezpośrednio przy maszynie. Po kilkunastu miesiącach pracy w systemie act/cut w firmie The Trane Company opracowano na potrzeby zarządu raport z działania nowego oprogramowania. Stwierdzono, iż zakup systemu act/cut był decyzją strategiczną, jeżeli chodzi o możliwości dalszego rozwoju firmy. Obliczenia jednoznacznie wskazały, że zakup programu przełożył się na wymierne zyski dla przedsiębiorstwa zdecydowanie skrócił się czas potrzebny na przygotowanie zlecenia produkcyjnego. Jeszcze niedawno przygotowanie programu na maszyny zajmowało nam 24 godziny, dzisiaj trwa to 60 minut, w czym zawiera się wykonanie 160 różnych rozkładów. Tak znaczne skrócenie czasu przygotowania produkcji wymiernie zwiększa nasze możliwości produkcyjne powiedział dyrektor techniczny przedsiębiorstwa. Znaczne oszczędności zaobserwowano również w zakresie zużycia materiału. Ilość odpadu zmniejszyła się z 35% do 25,5%, co w skali roku pozwoliło zaoszczędzić 3 tony materiału dla jednej (!) maszyny. Podsumowanie System act/cut stanowi kompleksowe rozwiązanie CAD/CAM dla przedsiębiorstw z branży obróbki elementów blaszanych. Wdrożenie systemu można traktować jako bezpieczną inwestycję, która z pewnością zwróci się z nawiązką. Wieloletnie doświadczenie firmy Alma jako producenta oprogramowania gwarantuje dynamiczny rozwój produktu, co z kolei zapewnia klientom firmy dostęp do najnowszych rozwiązań i technologii. Więcej informacji na temat działania systemu act/cut oraz innych produktów firmy ALMA można będzie uzyskać na stoisku firmy GM System, podczas targów Machtool 2007 (pawilon 3A stoisko nr 70). REKLAMA [www.designnews.pl] DESIGN NEWS Polska 43

Biuletyn techniczny Inventor nr 27

Biuletyn techniczny Inventor nr 27 Biuletyn techniczny Inventor nr 27 Stosowanie kreatorów mechanicznych podczas projektowania w środowisku Autodesk Inventor 2012. Opracowanie: Tomasz Jędrzejczyk 2012, APLIKOM Sp. z o.o. Aplikom Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

Obróbka po realnej powierzchni o Bez siatki trójkątów o Lepsza jakość po obróbce wykańczającej o Tylko jedna tolerancja jakości powierzchni

Obróbka po realnej powierzchni o Bez siatki trójkątów o Lepsza jakość po obróbce wykańczającej o Tylko jedna tolerancja jakości powierzchni TEBIS Wszechstronny o Duża elastyczność programowania o Wysoka interaktywność Delikatne ścieżki o Nie potrzebny dodatkowy moduł HSC o Mniejsze zużycie narzędzi o Mniejsze zużycie obrabiarki Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja geometrii wypraski oraz jej modyfikacja z zastosowaniem Technologii Synchronicznej systemu NX

Weryfikacja geometrii wypraski oraz jej modyfikacja z zastosowaniem Technologii Synchronicznej systemu NX Weryfikacja geometrii wypraski oraz jej modyfikacja z zastosowaniem Technologii Synchronicznej systemu NX Projektowanie i wytwarzanie form wtryskowych, przeznaczonych do produkcji wyprasek polimerowych,

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Ćwiczenie laboratoryjne 2 Temat: Modelowanie powierzchni swobodnych 3D przy użyciu programu Autodesk Inventor Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ II PARAMETRYCZNE PROJEKTOWANIE 2D

CZĘŚĆ II PARAMETRYCZNE PROJEKTOWANIE 2D CZĘŚĆ II PARAMETRYCZNE PROJEKTOWANIE 2D Projektowanie parametryczne jest możliwe wyłącznie za pomocą pełnej wersji programu AutoCAD. AutoCAD LT ma bardzo ograniczone możliwości w tym zakresie. Pozwala

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska. Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki. Praca dyplomowa inżynierska. Wydział Mechaniczny Technologiczny

Politechnika Śląska. Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki. Praca dyplomowa inżynierska. Wydział Mechaniczny Technologiczny Politechnika Śląska Wydział Mechaniczny Technologiczny Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki Praca dyplomowa inżynierska Temat pracy Symulacja komputerowa działania hamulca tarczowego

Bardziej szczegółowo

Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów obróbkowych MS Access za pomocą interfejsu API

Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów obróbkowych MS Access za pomocą interfejsu API Dr inż. Janusz Pobożniak, pobozniak@mech.pk.edu.pl Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji produkcji Politechnika Krakowska, Wydział Mechaniczny Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów

Bardziej szczegółowo

Proces technologiczny. 1. Zastosowanie cech technologicznych w systemach CAPP

Proces technologiczny. 1. Zastosowanie cech technologicznych w systemach CAPP Pobożniak Janusz, Dr inż. Politechnika Krakowska, Wydział Mechaniczny e-mail: pobozniak@mech.pk.edu.pl Pozyskiwanie danych niegeometrycznych na użytek projektowania procesów technologicznych obróbki za

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

Modele symulacyjne PyroSim/FDS z wykorzystaniem rysunków CAD

Modele symulacyjne PyroSim/FDS z wykorzystaniem rysunków CAD Modele symulacyjne PyroSim/FDS z wykorzystaniem rysunków CAD Wstęp Obecnie praktycznie każdy z projektów budowlanych, jak i instalacyjnych, jest tworzony z wykorzystaniem rysunków wspomaganych komputerowo.

Bardziej szczegółowo

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie informatycznej. Zadaniem systemu jest rejestracja i przechowywanie

Bardziej szczegółowo

Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza.

Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza. Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza. Wprowadzenie W wielu dziedzinach działalności człowieka analiza zebranych danych jest jednym z najważniejszych mechanizmów podejmowania decyzji.

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania 2/32 Cel analizy Celem fazy określania wymagań jest udzielenie odpowiedzi na pytanie:

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu PowRek

Instrukcja obsługi programu PowRek Instrukcja obsługi programu PowRek środa, 21 grudnia 2011 Spis treści Przeznaczenie programu... 4 Prezentacja programu... 5 Okno główne programu... 5 Opis poszczególnych elementów ekranu... 5 Nowy projekt...

Bardziej szczegółowo

Połączenie AutoCad'a z bazą danych

Połączenie AutoCad'a z bazą danych Połączenie AutoCad'a z bazą danych Założenie bazy danych z pojedynczą tablicą Samochody, za pomocą aplikacji MS Access 1. Na dysku C: założyć katalog: C:\TKM\GR1x 2. Do tego katalogu przekopiować plik:

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych dr inż. Adam Iwaniak Infrastruktura Danych Przestrzennych w Polsce i Europie Seminarium, AR Wrocław

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007)

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Instrukcja numer D1/04_01/Z Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Opiekun pracowni internetowej cz. 1 (D1) Tworzenie kopii zapasowej ustawień systemowych serwera - Zadania do wykonania

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OFERTOWY DOSTAWA OPROGRAMOWANIA INŻYNIERSKIEGO OPARTEGO NA ŚRODOWISKU DO ZARZĄDZANIA CYKLEM ŻYCIA PRODUKTU PLM LISTOPAD 2011

FORMULARZ OFERTOWY DOSTAWA OPROGRAMOWANIA INŻYNIERSKIEGO OPARTEGO NA ŚRODOWISKU DO ZARZĄDZANIA CYKLEM ŻYCIA PRODUKTU PLM LISTOPAD 2011 FORMULARZ OFERTOWY DOSTAWA OPROGRAMOWANIA INŻYNIERSKIEGO OPARTEGO NA ŚRODOWISKU DO ZARZĄDZANIA CYKLEM ŻYCIA PRODUKTU PLM LISTOPAD 2011 Prosimy zaznaczyć opcję czy wymaganie jest spełnione (kolumna TAK),

Bardziej szczegółowo

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Plan prezentacji Wprowadzenie UML Diagram przypadków użycia Diagram klas Podsumowanie Wprowadzenie Języki

Bardziej szczegółowo

4.2. Ustawienia programu

4.2. Ustawienia programu 4.2. Ustawienia programu Zmiana wielkości dokumentu Pracując w programie MS Excel 2010 niejednokrotnie doświadczysz sytuacji, w której otwarty przez Ciebie arkusz nie będzie mieścił się na ekranie monitora.

Bardziej szczegółowo

5.4. Tworzymy formularze

5.4. Tworzymy formularze 5.4. Tworzymy formularze Zastosowanie formularzy Formularz to obiekt bazy danych, który daje możliwość tworzenia i modyfikacji danych w tabeli lub kwerendzie. Jego wielką zaletą jest umiejętność zautomatyzowania

Bardziej szczegółowo

produkować, promować i sprzedawać produkty, zarządzać i rozliczać przedsięwzięcia, oraz komunikować się wewnątrz organizacji.

produkować, promować i sprzedawać produkty, zarządzać i rozliczać przedsięwzięcia, oraz komunikować się wewnątrz organizacji. Wspieramy w doborze, wdrażaniu oraz utrzymaniu systemów informatycznych. Od wielu lat dostarczamy technologie Microsoft wspierające funkcjonowanie działów IT, jak i całych przedsiębiorstw. Nasze oprogramowanie

Bardziej szczegółowo

Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN

Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN Program GEOPLAN umożliwia zmianę układu współrzędnych geodezyjnych mapy. Można tego dokonać przy udziale oprogramowania przeliczającego

Bardziej szczegółowo

S P I S T R E Ś C I. Instrukcja obsługi

S P I S T R E Ś C I. Instrukcja obsługi S P I S T R E Ś C I Instrukcja obsługi 1. Podstawowe informacje o programie.................................................................................... 2 2. Instalacja programu.....................................................................................................

Bardziej szczegółowo

1. STRUKTURA MECHANIZMÓW 1.1. POJĘCIA PODSTAWOWE

1. STRUKTURA MECHANIZMÓW 1.1. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. STRUKTURA MECHANIZMÓW 1.1. POJĘCIA PODSTAWOWE 1.1.1. Człon mechanizmu Człon mechanizmu to element konstrukcyjny o dowolnym kształcie, ruchomy bądź nieruchomy, zwany wtedy podstawą, niepodzielny w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Szkic adaptacyjny. Rozdział 4. Projekt Koparka 1. Ćwiczenie 4.5. Rysunek 4.44. Szkic adaptacyjny tłoczyska

Szkic adaptacyjny. Rozdział 4. Projekt Koparka 1. Ćwiczenie 4.5. Rysunek 4.44. Szkic adaptacyjny tłoczyska Rozdział 4. Projekt Koparka 1 Szkic adaptacyjny Ćwiczenie 4.5. Rysunek 4.44. Szkic adaptacyjny tłoczyska Poza użyciem części 3D Inventor umożliwia pracę w modelu trójwymiarowym z płaskimi szkicami, które

Bardziej szczegółowo

6.4. Efekty specjalne

6.4. Efekty specjalne 6.4. Efekty specjalne Rozdział ten będzie poświęcony efektom specjalnym, które również znalazły swoje zastosowanie w programie MS PowerPoint 2007. Pierwszym typem efektów jaki zostanie poddany naszej analizie

Bardziej szczegółowo

Opis podstawowych modułów

Opis podstawowych modułów Opis podstawowych modułów Ofertowanie: Moduł przeznaczony jest dla działów handlowych, pozwala na rejestrację historii wysłanych ofert i istotnych zdarzeń w kontaktach z kontrahentem. Moduł jest szczególnie

Bardziej szczegółowo

SYSTEM VILM ZARZĄDZANIE CYKLEM ŻYCIA ŚRODOWISK WIRTUALNYCH. info@prointegra.com.pl tel: +48 (032) 730 00 42

SYSTEM VILM ZARZĄDZANIE CYKLEM ŻYCIA ŚRODOWISK WIRTUALNYCH. info@prointegra.com.pl tel: +48 (032) 730 00 42 SYSTEM VILM ZARZĄDZANIE CYKLEM ŻYCIA ŚRODOWISK WIRTUALNYCH info@prointegra.com.pl tel: +48 (032) 730 00 42 1. WPROWADZENIE... 3 2. KORZYŚCI BIZNESOWE... 4 3. OPIS FUNKCJONALNY VILM... 4 KLUCZOWE FUNKCJE

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management

Bardziej szczegółowo

Inventor 2016 co nowego?

Inventor 2016 co nowego? Inventor 2016 co nowego? OGÓLNE 1. Udoskonalenia wizualizacji, grafiki i programu Studio Nowa obsługa oświetlenia opartego na obrazie (IBL, Image Based Lighting) Wszystkie style oświetlenia w programie

Bardziej szczegółowo

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody.

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Załącznik nr 1 Specyfikacja przedmiotu zamówienia Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Słowniczek pojęć Badanie

Bardziej szczegółowo

PLAN SZKOLEŃ FEMAP. Nasza oferta: Solid Edge najefektywniejszy dostępny obecnie na rynku system CAD klasy mid-range,

PLAN SZKOLEŃ FEMAP. Nasza oferta: Solid Edge najefektywniejszy dostępny obecnie na rynku system CAD klasy mid-range, PLAN SZKOLEŃ FEMAP Firma GM System Integracja Systemów Inżynierskich Sp. z o.o. została założona w 2001 roku. Zajmujemy się dostarczaniem systemów CAD/CAM/CAE/PDM. Jesteśmy jednym z największych polskich

Bardziej szczegółowo

Architektura Systemu. Architektura systemu umożliwia kontrolowanie iteracyjnego i przyrostowego procesu tworzenia systemu.

Architektura Systemu. Architektura systemu umożliwia kontrolowanie iteracyjnego i przyrostowego procesu tworzenia systemu. Architektura Systemu Architektura systemu umożliwia kontrolowanie iteracyjnego i przyrostowego procesu tworzenia systemu. Architektura jest zbiorem decyzji dotyczących: organizacji systemu komputerowego,

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE BLOKÓW I ATRYBUTÓW DLA PODANEGO PRZYKŁADU RYSUNKU ZESTAWIENIOWEGO. SPORZĄDZENIE LISTY ATRYBUTÓW

TWORZENIE BLOKÓW I ATRYBUTÓW DLA PODANEGO PRZYKŁADU RYSUNKU ZESTAWIENIOWEGO. SPORZĄDZENIE LISTY ATRYBUTÓW Temat laboratorium: TWORZENIE BLOKÓW I ATRYBUTÓW DLA PODANEGO PRZYKŁADU RYSUNKU ZESTAWIENIOWEGO. SPORZĄDZENIE LISTY ATRYBUTÓW Treść zadania: Jesteś pracownikiem służb BHB w przedsiębiorstwie produkującym

Bardziej szczegółowo

Jak rozpocząć pracę? Mapa

Jak rozpocząć pracę? Mapa Jak rozpocząć pracę? SWDE Manager jest aplikacją służącą do przeglądania graficznych i opisowych danych ewidencji gruntów i budynków zapisanych w formacie SWDE (.swd,.swg,.swde). Pracując w SWDE Managerze,

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNO-HANDLOWA OPROGRAMOWANIA DO PRAC KONSTRUKCYJNYCH 3D (razem 6 licencji)

SPECYFIKACJA TECHNICZNO-HANDLOWA OPROGRAMOWANIA DO PRAC KONSTRUKCYJNYCH 3D (razem 6 licencji) ZAŁĄCZNIK NR 1 SPECYFIKACJA TECHNICZNO-HANDLOWA OPROGRAMOWANIA DO PRAC KONSTRUKCYJNYCH 3D (razem 6 licencji) I. Dwa zestawy oprogramowania (2 licencje (PODAĆ NAZWĘ PRODUCENTA I NAZWĘ PAKIETU 1. Parametryczne

Bardziej szczegółowo

1. Szybko o MSA dla narzędzi pomiarowych.

1. Szybko o MSA dla narzędzi pomiarowych. 1. Szybko o MSA dla narzędzi pomiarowych. Podczas wykonywania analizy MSA najważniejsze jest ustalenie, jakie badania w ramach analizy będą wykonywane. Odbywa się to podczas tworzenia nowej analizy MSA.

Bardziej szczegółowo

AUTOMATYZACJA PROCESU PROJEKTOWANIA RUR GIĘTYCH W OPARCIU O PARAMETRYCZNY SYSTEM CAD

AUTOMATYZACJA PROCESU PROJEKTOWANIA RUR GIĘTYCH W OPARCIU O PARAMETRYCZNY SYSTEM CAD mgr inż. Przemysław Zawadzki, email: przemyslaw.zawadzki@put.poznan.pl, mgr inż. Maciej Kowalski, email: e-mail: maciejkow@poczta.fm, mgr inż. Radosław Wichniarek, email: radoslaw.wichniarek@put.poznan.pl,

Bardziej szczegółowo

Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9

Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9 Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9 Uruchamianie edytora OpenOffice.ux.pl Writer 9 Dostosowywanie środowiska pracy 11 Menu Widok 14 Ustawienia dokumentu 16 Rozdział 2. OpenOffice

Bardziej szczegółowo

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska Techniki CAx dr inż. Michał Michna 1 Sterowanie CAP Planowanie PPC Sterowanie zleceniami Kosztorysowanie Projektowanie CAD/CAM CAD Klasyfikacja systemów Cax Y-CIM model Planowanie produkcji Konstruowanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Dział Zagadnienia Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Arkusz kalkulacyjny (Microsoft Excel i OpenOffice) Uruchomienie

Bardziej szczegółowo

Webowy generator wykresów wykorzystujący program gnuplot

Webowy generator wykresów wykorzystujący program gnuplot Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Marcin Nowak nr albumu: 254118 Praca inżynierska na kierunku informatyka stosowana Webowy generator wykresów wykorzystujący

Bardziej szczegółowo

NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI. asix. Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6. Pomoc techniczna

NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI. asix. Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6. Pomoc techniczna NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI asix Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6 Pomoc techniczna Dok. Nr PLP0016 Wersja:08-12-2010 ASKOM i asix to zastrzeżony znak firmy ASKOM Sp. z o. o.,

Bardziej szczegółowo

Procesowa specyfikacja systemów IT

Procesowa specyfikacja systemów IT Procesowa specyfikacja systemów IT BOC Group BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management Office

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wiadomości i pojęcia związane z projektowaniem schematów elektrycznych

Podstawowe wiadomości i pojęcia związane z projektowaniem schematów elektrycznych Niniejszy artykuł zawiera podstawowa informację o projektowaniu schematów elektrycznych i używaniu oprogramowania wspomagającego projektowanie w branży elektrycznej i automatyce. Podstawowe wiadomości

Bardziej szczegółowo

ZAMAWIAJĄCY. CONCEPTO Sp. z o.o.

ZAMAWIAJĄCY. CONCEPTO Sp. z o.o. Grodzisk Wielkopolski, dnia 11.02.2013r. ZAMAWIAJĄCY z siedzibą w Grodzisku Wielkopolskim (62-065) przy ul. Szerokiej 10 realizując zamówienie w ramach projektu dofinansowanego z Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ. Tomasz Jarmuszczak PCC Polska

ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ. Tomasz Jarmuszczak PCC Polska ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ Tomasz Jarmuszczak PCC Polska Problemy z zarządzaniem dokumentacją Jak znaleźć potrzebny dokument? Gdzie znaleźć wcześniejszą wersję? Która wersja jest właściwa? Czy projekt został

Bardziej szczegółowo

Kolumna Zeszyt Komórka Wiersz Tabela arkusza Zakładki arkuszy

Kolumna Zeszyt Komórka Wiersz Tabela arkusza Zakładki arkuszy 1 Podstawowym przeznaczeniem arkusza kalkulacyjnego jest najczęściej opracowanie danych liczbowych i prezentowanie ich formie graficznej. Ale formuła arkusza kalkulacyjnego jest na tyle elastyczna, że

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis laboratorium symulującego system produkcyjny

Szczegółowy opis laboratorium symulującego system produkcyjny Załącznik nr... (pieczęć firmowa Wykonawcy) Szczegółowy opis laboratorium symulującego system produkcyjny Opis pracowni: Laboratorium symulujące system produkcyjny zwane dalej pracownią systemów produkcyjnych

Bardziej szczegółowo

NOWOŚCI SOLID EDGE ST7. Przykładowy rozdział

NOWOŚCI SOLID EDGE ST7. Przykładowy rozdział NOWOŚCI SOLID EDGE ST7 Przykładowy rozdział Firma GM System Integracja Systemów Inżynierskich Sp. z o.o. została założona w 2001 roku. Zajmujemy się dostarczaniem systemów CAD/CAM/CAE/PDM. Jesteśmy jednym

Bardziej szczegółowo

Modułowy programowalny przekaźnik czasowy firmy Aniro.

Modułowy programowalny przekaźnik czasowy firmy Aniro. Modułowy programowalny przekaźnik czasowy firmy Aniro. Rynek sterowników programowalnych Sterowniki programowalne PLC od wielu lat są podstawowymi systemami stosowanymi w praktyce przemysłowej i stały

Bardziej szczegółowo

BIOS, tryb awaryjny, uśpienie, hibernacja

BIOS, tryb awaryjny, uśpienie, hibernacja BIOS, tryb awaryjny, uśpienie, hibernacja Wykład: BIOS, POST, bootstrap loader, logowanie, uwierzytelnianie, autoryzacja, domena, tryb awaryjny, stan uśpienia, hibernacja, wylogowanie, przełączanie użytkownika,

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI CAD W INŻYNIERII ELEKTRYCZNEJ - WYBRANE ZAGADNIENIA. Andrzej WILK, Michał MICHNA

TECHNIKI CAD W INŻYNIERII ELEKTRYCZNEJ - WYBRANE ZAGADNIENIA. Andrzej WILK, Michał MICHNA TECHNIKI CAD W INŻYNIERII ELEKTRYCZNEJ - WYBRANE ZAGADNIENIA Andrzej WILK, Michał MICHNA Plan Techniki CAD Metody projektowania Program Autodesk Inventor Struktura plików Wybrane techniki modelowania Złożenia

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 KLASY, OBIEKTY, METODY

Rozdział 4 KLASY, OBIEKTY, METODY Rozdział 4 KLASY, OBIEKTY, METODY Java jest językiem w pełni zorientowanym obiektowo. Wszystkie elementy opisujące dane, za wyjątkiem zmiennych prostych są obiektami. Sam program też jest obiektem pewnej

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY TECHNICZNE. Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS

PROBLEMY TECHNICZNE. Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS PROBLEMY TECHNICZNE Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS Jeżeli stwierdziłeś występowanie błędów lub problemów podczas pracy z programem DYSONANS możesz skorzystać

Bardziej szczegółowo

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym Rozdział II Praca z systemem operacyjnym 55 Rozdział III - System operacyjny i jego hierarchia 2.2. System operacyjny i jego życie Jak już wiesz, wyróżniamy wiele odmian systemów operacyjnych, które różnią

Bardziej szczegółowo

Fluid Desk: Ventpack - oprogramowanie CAD dla inżynierów sanitarnych

Fluid Desk: Ventpack - oprogramowanie CAD dla inżynierów sanitarnych Fluid Desk: Ventpack - oprogramowanie CAD dla inżynierów sanitarnych Ventpack moduł oprogramowania FDBES (Fluid Desk Building Engineering Solutions), służy do projektowania instalacji wentylacji i klimatyzacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Analiza Ryzyka Instrukcja Użytkowania

Spis treści. Analiza Ryzyka Instrukcja Użytkowania Maj 2013 Spis treści 1. Wprowadzenie... 3 2. Podstawy prawne... 4 3. Zasada działania programu... 6 4. Zgodność z analizą zagrożeń... 7 5. Opis programu... 8 5.1. Menu Górne... 9 5.2. Status... 10 5.3.

Bardziej szczegółowo

GLOBAL4NET Agencja interaktywna

GLOBAL4NET Agencja interaktywna Sklep internetowy Magento dla Rotom Polska Strona1 System B2B dla Rotom Polska Rotom jest jednym z czołowych dystrybutorów palet drewnianych, opakowań oraz nośników logistycznych dla przedsiębiorstw w

Bardziej szczegółowo

copyspace WEB2PRINT PROJEKTOWANIE I EDYCJA PRZEZ INTERNET www.yemo.nl

copyspace WEB2PRINT PROJEKTOWANIE I EDYCJA PRZEZ INTERNET www.yemo.nl WEB2PRINT PROJEKTOWANIE I EDYCJA PRZEZ INTERNET SAMODZIELNE POZYSKUJ I UTRZYMUJ PROJEKTOSWOICH WANIE KLIENTÓW CECHY SYSTEMU Udostępnij swoim klientom narzędzie do samodzielnego projektowania produktu,

Bardziej szczegółowo

ISO Matrix - e-iso dla Twojej firmy

ISO Matrix - e-iso dla Twojej firmy ISO Matrix - e-iso dla Twojej firmy Dlaczego platforma IT? Nasi klienci, którym wdrażamy Systemy Zarządzania ISO, to głównie małe i średnie przedsiębiorstwa. Czy rzeczywiście zastosowanie platformy informatycznej

Bardziej szczegółowo

Zapewnij sukces swym projektom

Zapewnij sukces swym projektom Zapewnij sukces swym projektom HumanWork PROJECT to aplikacja dla zespołów projektowych, które chcą poprawić swą komunikację, uprościć procesy podejmowania decyzji oraz kończyć projekty na czas i zgodnie

Bardziej szczegółowo

BRIDGE CAD ABT - INSTRUKCJA OBSŁUGI

BRIDGE CAD ABT - INSTRUKCJA OBSŁUGI BRIDGE CAD ABT - INSTRUKCJA OBSŁUGI 1. Wiadomości ogólne. Program ABT służy do automatycznego generowania plików *.dat, wykorzystywanych w obliczeniach statycznych i wytrzymałościowych przyczółków mostowych

Bardziej szczegółowo

Deduplikacja danych. Zarządzanie jakością danych podstawowych

Deduplikacja danych. Zarządzanie jakością danych podstawowych Deduplikacja danych Zarządzanie jakością danych podstawowych normalizacja i standaryzacja adresów standaryzacja i walidacja identyfikatorów podstawowa standaryzacja nazw firm deduplikacja danych Deduplication

Bardziej szczegółowo

PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA

PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA KATEDRA WYTRZYMAŁOSCI MATERIAŁÓW I METOD KOMPUTEROWYCH MACHANIKI PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA Analiza kinematyki robota mobilnego z wykorzystaniem MSC.VisualNastran PROMOTOR Prof. dr hab. inż. Tadeusz Burczyński

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z informatyki

Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: Rozporządzenie MEN z dnia 7 września 2004 roku w sprawie zasad oceniania,

Bardziej szczegółowo

Stawiamy pierwsze kroki

Stawiamy pierwsze kroki Stawiamy pierwsze kroki 3.1. Stawiamy pierwsze kroki Edytory tekstu to najbardziej popularna odmiana programów służących do wprowadzania i zmieniania (czyli edytowania) tekstów. Zalicza się je do programów

Bardziej szczegółowo

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych ale Pół żartem, pół serio o naszej rutynie Czasem zdarza się, że pozwalamy wjechać klientowi na stanowisko Być może cierpi on na wadę wzroku

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej.

SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej. SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej. Wstęp SigmaMRP to nowość na polskim rynku, która jest już dostępna w ofercie firmy Stigo. Program MRP (ang. Material Requirements

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 10.1. Zmiana sposobu uruchamiania usług

Ćwiczenie 10.1. Zmiana sposobu uruchamiania usług Rozdział 10. Zarządzanie komputerem Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale prezentują najważniejsze narzędzia służące do konfigurowania i monitorowania pracy komputera. Ponieważ system Windows XP został opracowany

Bardziej szczegółowo

Dynamika ruchu postępowego, ruchu punktu materialnego po okręgu i ruchu obrotowego bryły sztywnej

Dynamika ruchu postępowego, ruchu punktu materialnego po okręgu i ruchu obrotowego bryły sztywnej Dynamika ruchu postępowego, ruchu punktu materialnego po okręgu i ruchu obrotowego bryły sztywnej Dynamika ruchu postępowego 1. Balon opada ze stałą prędkością. Jaką masę balastu należy wyrzucić, aby balon

Bardziej szczegółowo

Instalacja SQL Server Express. Logowanie na stronie Microsoftu

Instalacja SQL Server Express. Logowanie na stronie Microsoftu Instalacja SQL Server Express Logowanie na stronie Microsoftu Wybór wersji do pobrania Pobieranie startuje, przechodzimy do strony z poradami. Wypakowujemy pobrany plik. Otwiera się okno instalacji. Wybieramy

Bardziej szczegółowo

Symulator tabletu z systemem Windows 8.

Symulator tabletu z systemem Windows 8. Symulator tabletu z systemem Windows 8. Witam w mojej kolejnej publikacji, tym razem dowiesz się: - Jak uruchomić symulator tabletu z w pełni funkcjonalnym systemem operacyjnym Windows 8; - Jak wykorzystać

Bardziej szczegółowo

Załącznik techniczny przedmiotu zamówienia komponentu

Załącznik techniczny przedmiotu zamówienia komponentu Załącznik nr 1 mapowego dla portalu WWW Załącznik techniczny przedmiotu zamówienia komponentu 1.1 Komponent mapowy Zleceniodawcy pozostawia się wolną rękę w wyborze technologii w jakiej zostanie stworzony

Bardziej szczegółowo

Istnieje możliwość prezentacji systemu informatycznego MonZa w siedzibie Państwa firmy.

Istnieje możliwość prezentacji systemu informatycznego MonZa w siedzibie Państwa firmy. system informatyczny wspomagający monitorowanie i planowanie zapasów w przedsiębiorstwie System informatyczny MonZa do wspomagania decyzji managerskich w obszarze zarządzania zapasami jest odpowiedzią

Bardziej szczegółowo

Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych

Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W ELBLĄGU INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ Sprawozdanie z Seminarium Dyplomowego Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych

Bardziej szczegółowo

CPT-CAD - Program do tworzenia dokumentacji geologicznej i geotechnicznej

CPT-CAD - Program do tworzenia dokumentacji geologicznej i geotechnicznej CPT-CAD - Program do tworzenia dokumentacji geologicznej i geotechnicznej Trzy w jednym?? Moduł CPT-CAD jest przeznaczony do tworzenia: map przekrojów geologicznych i geotechnicznych własnych rysunków

Bardziej szczegółowo

Obrabiarki CNC. Nr 10

Obrabiarki CNC. Nr 10 Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium Obrabiarki CNC Nr 10 Obróbka na tokarce CNC CT210 ze sterowaniem Sinumerik 840D Opracował: Dr inż. Wojciech Ptaszyński Poznań, 17 maja,

Bardziej szczegółowo

Numeracja dla rejestrów zewnętrznych

Numeracja dla rejestrów zewnętrznych Numeracja dla rejestrów zewnętrznych System ZPKSoft Doradca udostępnia możliwość ręcznego nadawania numerów dla procedur i dokumentów zgodnie z numeracją obowiązującą w rejestrach zewnętrznych, niezwiązanych

Bardziej szczegółowo

ViLab- program służący do prowadzenia obliczeń charakterystyki energetycznej i sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej

ViLab- program służący do prowadzenia obliczeń charakterystyki energetycznej i sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej ViLab- program służący do prowadzenia obliczeń charakterystyki energetycznej i sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej ViLab jest samodzielnym programem służącym do prowadzenia obliczeń charakterystyki

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 9 Narzędzie do wyliczania wskaźników statystycznych Diagnostyka Stanu Nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 31 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

System zdalnego projektowania produktu i technologii wyrobów wariantowych w systemie CAD/CAM

System zdalnego projektowania produktu i technologii wyrobów wariantowych w systemie CAD/CAM System zdalnego projektowania produktu i technologii wyrobów wariantowych w systemie CAD/CAM Autorzy: prof. dr hab. inż. Zenobia Weiss, Politechnika Poznańska prof. dr hab. inż. Adam Hamrol, Politechnika

Bardziej szczegółowo

I. Informacje ogólne. Jednym z takich systemów jest Mambo.

I. Informacje ogólne. Jednym z takich systemów jest Mambo. MAMBO (CMS) I. Informacje ogólne CMS, Content Management System ("system zarządzania treścią") jest to jedna lub zestaw aplikacji internetowych pozwalających na łatwe utworzenie oraz późniejszą aktualizację

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji Spis treści Wstęp... 11 część I. Techniczne przygotowanie produkcji, jego rola i miejsce w przygotowaniu produkcji ROZDZIAŁ 1. Rola i miejsce

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkowania

Instrukcja użytkowania Instrukcja użytkowania Aby skutecznie pracować z programem Agrinavia Map należy zrozumieć zasadę interfejsu aplikacji. Poniżej można odszukać zasady działania Agrinavia Map. Szczegółowe informacje na temat

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja towarów i wyrobów

Identyfikacja towarów i wyrobów Identyfikacja towarów i wyrobów Identyfikacja towarów i wyrobów w firmie produkcyjnej jest kluczowa pod kątem profesjonalnej obsługi Klienta. Firma chcąc zapewnić wysoką jakość swoich wyrobów musi być

Bardziej szczegółowo

Technologia wykrawania w programie SigmaNEST

Technologia wykrawania w programie SigmaNEST Technologia wykrawania w programie SigmaNEST 1. Wstęp Wykrawanie - obok cięcia plazmą, laserem, nożem, tlenem oraz wodą - jest kolejnym procesem, obsługiwanym przez program SigmaNEST. Jednak w tym przypadku,

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Rozpoczynamy rysunek pojedynczej części

Rys. 1. Rozpoczynamy rysunek pojedynczej części Inventor cw1 Otwieramy nowy rysunek typu Inventor Part (ipt) pojedyncza część. Wykonujemy to następującym algorytmem, rys. 1: 1. Na wstędze Rozpocznij klikamy nowy 2. W oknie dialogowym Nowy plik klikamy

Bardziej szczegółowo

SHAREPOINT SHAREPOINT QM SHAREPOINT DESINGER SHAREPOINT SERWER. Opr. Barbara Gałkowska

SHAREPOINT SHAREPOINT QM SHAREPOINT DESINGER SHAREPOINT SERWER. Opr. Barbara Gałkowska SHAREPOINT SHAREPOINT QM SHAREPOINT DESINGER SHAREPOINT SERWER Opr. Barbara Gałkowska Microsoft SharePoint Microsoft SharePoint znany jest również pod nazwą Microsoft SharePoint Products and Technologies

Bardziej szczegółowo

mtim Dedykowane aplikacje mobilne dla TIM S.A.

mtim Dedykowane aplikacje mobilne dla TIM S.A. mtim Dedykowane aplikacje mobilne dla TIM S.A. O TIM TIM S.A. jest jednym z największych dystrybutorów artykułów elektrotechnicznych w Polsce. 25 lat w branży, z czego 17 lat na Giełdzie Papierów Wartościowych

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE WINDOWS 1 SO i SK/WIN 006 Wydajność systemu 2 SO i SK/WIN Najprostszym sposobem na poprawienie wydajności systemu, jeżeli dysponujemy zbyt małą ilością pamięci RAM

Bardziej szczegółowo

www.streamsoft.pl Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

www.streamsoft.pl Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

PROCES MONTAŻU WSPOMAGANY KOMPUTEROWO W SYSTEMIE AUTODESK INVENTOR

PROCES MONTAŻU WSPOMAGANY KOMPUTEROWO W SYSTEMIE AUTODESK INVENTOR PROCES MONTAŻU WSPOMAGANY KOMPUTEROWO W SYSTEMIE AUTODESK INVENTOR Witold PAWŁOWSKI, Daniel MOSION Współczesne systemy komputerowego wspomagania projektowania (CAD) są wyposażone w moduły programowe służące

Bardziej szczegółowo

Miejska Platforma Internetowa

Miejska Platforma Internetowa Miejska Platforma Internetowa Bogactwo możliwości! Uniezależnienie od producenta! Możliwość dostosowania Platformy do potrzeb! Wyjątkowo korzystna cena! Głównym zadaniem tego serwisu jest publikowanie

Bardziej szczegółowo

Maciej Oleksy Zenon Matuszyk

Maciej Oleksy Zenon Matuszyk Maciej Oleksy Zenon Matuszyk Jest to proces związany z wytwarzaniem oprogramowania. Jest on jednym z procesów kontroli jakości oprogramowania. Weryfikacja oprogramowania - testowanie zgodności systemu

Bardziej szczegółowo

Odchudzanie magazynu dzięki kontroli przepływów materiałów w systemie Plan de CAMpagne

Odchudzanie magazynu dzięki kontroli przepływów materiałów w systemie Plan de CAMpagne Odchudzanie magazynu dzięki kontroli przepływów materiałów w systemie Plan de CAMpagne Wstęp Jednym z powodów utraty płynności finansowej przedsiębiorstwa jest utrzymywanie zbyt wysokich poziomów zapasów,

Bardziej szczegółowo