Personalizm po œmierci podmiotu ludzkiego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Personalizm po œmierci podmiotu ludzkiego"

Transkrypt

1 Wprowadzenie Komitet Nauk Teologicznych, wchodzaîcy w skøad Wydziaøu I Nauk Spoøecznych Polskiej Akademii Nauk, postanowiø zorganizowacâ serieî kilkunastu konferencji naukowych na temat Wkøad chrzesâcijanâstwa w kultureî polskaî. Do zadanâ tego komitetu nalezçy m.in. inspirowanie i integrowanie roâ zçnych osârodkoâ w teologicznych w Polsce. KazÇdaÎ konferencjeî organizuje instytut lub wydziaø teologiczny. Do udziaøu w tych konferencjach jako prelegenci zapraszani saî nie tylko duchowni, ale ± mozçe przede wszystkim ± sâwieccy uczeni, fachowcy i wybitni eksperci w dziedzinie, ktoâ rej posâwieî cona jest konkretna sesja naukowa. OczywisÂcie, materiaøy z takiej sesji saî wydawane przed samaî sesjaî albo po jej zakonâ czeniu. PoniewazÇ w ramach jednej sesji mozçna wygøosicâ dziesieî câ konferencji, dlatego organizatorzy zwykle zapraszajaî do wspoâ øredagowania publikacji ksiaîzçkowej specjalistoâ w z caøej Polski, aby w miareî wszechstronnie i monograficznie ukazacâ rzeczywisty wkøad chrzesâcijanâ stwa w okresâlonaî dziedzineî kultury polskiej lub w rozwoâ j ktoâ regosâ z jej aspektoâ w. Pierwsze sympozjum w ramach zaplanowanego cyklu badanâ odbyøo sieî w Uniwersytecie Kardynaøa Stefana Wyszyn skiego w Warszawie w dniach 14±15 pazâdziernika 2006 roku. Miaøo ono charakter wprowadzajaîcy w caøy cykl konferencji naukowych i posâwieî cone byøo tematowi ChrzesÂcijanÂstwo a kultura. Materiaøy z tej sesji ukazaøy sieî w tym samym roku i pod takim samym tytuøem. Studium to, prezentujaîc szerokie spektrum wzajemnych zalezçnosâci chrzesâcijanâstwa i kultury ± ich miejsca pokrewne, zakres wspoâ lnych zainteresowanâ, ale takzçe r oâ zçnice w okresâlaniu celoâ w i definiowaniu swoich zadanâ ± wyznaczyøo dalsze perspektywy badawcze.

2 6 Wprowadzenie Drugie sympozjum odbyøo sieî w dniach 26±27 wrzesânia 2007 roku na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawøa II. PosÂwieÎ cone byøo personalizmowi polskiemu (taki tezç nosiøo tytuø), przy czym podstawowym punktem zainteresowanâ byø wpøyw chrzesâcijanâ stwa na jego powstanie i ksztaøt. Od razu nasuwa sieî pytanie: czy mozçna moâ wicâ o personalizmie polskim? JesÂli tak, to co stanowi jego specyfikeî? Czy mozçna moâ wicâ o polskim personalizmie w perspektywie historycznej; czy ma on swoje podstawy w poczaîtkach dziejoâ w narodu? Pytania te nabierajaî wieî kszego znaczenia, gdy uwzgleî dni sieî fakt, zçe o personalizmie jako takim w filozofii i teologii (moim zdaniem chyba wczesâniej w teologii) zaczeîto moâwicâ w latach 30. XX wieku i na ten okres zwykle datuje sieî jego poczaîtek. W zwiaîzku z tym rodzaî sieî kolejne pytania: czy personalizm XX i XXI stulecia jest tak oryginalny, zçe nie miaø swoich antecedensoâw? Czy termin ¹osobaº (persona), od ktoâ rego wywodzi sieî pojeî cie personalizmu, nie istniaø wczesâniej? Czy greckie terminy prosopon czy hypostasis nie oznaczajaî osoby? Czy orzeczenia Soboru Nicejskiego (325 r.) i Soboru Konstantynopolitan skiego (381 r.), moâ wiaîce o dwoâ ch naturach zjednoczonych w osobie Jezusa, nie sâwiadczaî o niezmiennie istotnym znaczeniu tych pojeî câ? Czy i inne sobory nie moâwiaî o jednym Bogu w trzech Osobach? Czy nauka ta nie oddziaøywaøa na kultureî europejskaî azç do XX wieku? Czy kultura polska, tak sâcisâle zwiaîzana z chrzesâcijanâ stwem, nie zawiera elementoâ w tego personalizmu? JuzÇ wsteî pnie trzeba na te pytania odpowiedziecâ twierdzaîco, co w szczegoâ øach ukazçaî poszczegoâ lne opracowania zawarte w ksiaîzçce. Zanim jednak Czytelnik przystaîpi do lektury, chceî zwroâ cicâ uwageî na pewne roâ wnowazçne lub przeciwstawne pojeî cia funkcjonujaîce w naszej kulturze, ktoâ re wyznaczajaî gøoâ wny nurt tego dzieøa: czøowiek ± osoba, humanizm ± personalizm, prawa czøowieka ± godnosâcâ osoby, moralnosâcâ ± etyka, los ± egzystencja, mysâl ± sens, tolerancja ± tak, ale czy zawsze w dzisiejszej kulturze konsekwentna? Do wspoâ øredagowania tej pracy Komitet Nauk Teologicznych PAN i wspoâ øorganizatorzy sympozjum Personalizm polski, a mianowicie Stowarzyszenie Teologo w Fundamentalnych w Polsce oraz Lubelskie Towarzystwo Naukowe, zaprosiøy najwybitniejszych znaw-

3 Wprowadzenie 7 coâ w tej problematyki, bezwzgleî dnie uznane autorytety reprezentujaîce roâzçne dyscypliny naukowe i dziedziny kultury (wystarczy przejrzecâ listeî autoroâ w poszczegoâ lnych opracowanâ), a wieî c historykoâ w, filozofoâ w, teologoâ w, literaturoznawcoâ w, poetoâ w, artystoâ w. SaÎdzeÎ, zçe oddana do raîk Czytelniko w ksiaîzçka daje przynajmniej zarys rozwoju mysâli personalistycznej w Polsce, stanowiaîcej trzon naszej rodzimej kultury. I oby niniejsze opracowanie inspirowaøo do kolejnych badanâ w tym kierunku. Problematyka ta jest godna dalszych poszukiwanâ, wszak z personalistycznego punktu widzenia czøowiek-osoba jest koronaî stworzenia, a z punktu widzenia nauk szczegoâ øowych ± najwyzçej rozwinieî tym gatunkiem przyrody. Kultura zasâ jest koniecznym wymiarem istnienia czøowieka. ChrzesÂcijanÂstwo ze swej strony zmierza zawsze ku personalizacji czøowieka, zçycia spoøecznego, rodziny ludzkiej, sâwiata i dziejoâ w, co widacâ takzçe w dziejach Polski. PoniewazÇ ta publikacja jest efektem sâcisøej wspoâ øpracy Komitetu Nauk Teologicznych PAN i Stowarzyszenia Teologo w Fundamentalnych w Polsce, dlatego stanowi ona kolejny tom dwoâ ch niezalezçnych serii wydawniczych, a mianowicie ¹ChrzesÂcijan stwo a kulturaº (seria KNT PAN) oraz ¹Biblioteka Teologii Fundamentalnejº (seria STFWP). Ks. Marian Rusecki

4

5 Abp Józef yciñski Personalizm po œmierci podmiotu ludzkiego CharakteryzujaÎc kulturowaî sytuacjeî wspoâ øczesnego Zachodu, Tomasz Halik køadzie nacisk na gøeî bokie przemiany wniesione w kultureî europejskaî przez personalizm chrzesâcijanâ ski i stwierdza: ¹Zacho d nie zna wzniosâlejszej normy nizç norma personalizmu i wyzçszej wartosâci nizç «osoba», niezastaîpiona indywidualnosâc⺠1. Ta jednoznacznie pozytywna ocena nie jest jednak w stanie zmienicâ gøeî bokich przemian zachodzaîcych w kulturze postmoderny. Ich wyrazem pozostajaî antypersonalistyczne deklaracje o dekonstrukcji podmiotu ludzkiego, sâmierci czøowieka czy wyczerpaniu swej mocy kulturotwoâ rczej przez kategorie personalizmu. Przewodnim motywem tych ostatnich ocen jest dosâwiadczenie pluralizmu kulturowego w realiach globalnego sâwiata. W roâzçnorodnosâci wzajemnie wykluczajaîcych sieî opinii propagowanych w zatomizowanych sârodowiskach opiniotwoârczych personalizm stanowi tylko jednaî z propozycji interpretacyjnych, niosaîcaî przesøanie aksjologiczne odlegøe od dominujaîcych ujeî câ. I. Nomadzi w globalnym œwiecie ¹WeszlisÂmy do globalnego teatru, w ktoâ rym caøy sâwiat jest happeningiemº ostrzega Marshall McLuhan na kartach Galaktyki Gu- 1 T. Halik, Zacheuszu! Kazania na niedzieleî isâwieîta, tøum. A. Babuchowski, KrakoÂw 2006, s. 213.

6 10 Abp Józef yciñski tenberga. Happeningowe widzenie sâwiata mozçe utrudniacâ aksjologicznaî, etycznaî i antropologicznaî interpretacjeî wielu zjawisk wspoâøczesnej kultury. Trzeba jednak roâ wniezç pamieî tacâ, zçe samo pojeî cie personalizmu nie rodziøo sieî w akademickich sporach, gdyzç juzç podstawowy termin prosopon nawiaîzuje genetycznie do teatralnej maski, ktoâ ra stawaøa sieî symbolem osoby. Konieczna jest wieî c refleksja nad zmienionymi warunkami kulturowymi postmoderny, w ktoâ rych ten sam kontekst teatru upowazçnia do deklaracji o sâmierci osoby czy zaniku podmiotu ludzkiego 2. W wyniku tych przemian, twierdzi Julia Kristeva, na miejscu centralnego ongisâ pytania ¹kim jestem?º pojawia sieî søabsza tresâciowo kwestia ¹gdzie jestem?º 3 ; czøowiek zaczyna okresâlacâ swaî tozçsamosâcâ, wprowadzajaîc kategorie nomady bytujaîcego w hotelach. Na miejscu cenionego w dorobku Kanta nieba gwiazd, ktoâre skøaniaøo do poszukiwania prawa moralnego, pojawiajaî sieî gwiazdki symbolizujaîce jakosâcâ nawiedzanych hoteli. Egzystowanie w hotelach ksztaøtuje u wspoâ øczesnego czøowieka Zachodu poczucie anonimowosâci i samotnosâci, ktoâ rej wczesâniejsze pokolenia dosâwiadczaøy albo w samotniczych przeprawach przez pustynieî, albo tezç na kartach dzieø literackich: Jeden z bohateroâ w sztuki Augusta Strindberga Do Damaszku wyrazça status wspoâ øczesnych bezdomnych, moâ wiaîc: ¹nie mam domu, mam tylko walizkeîº. Status wspoâ øczesnego nomady wykorzenionego ze sâwiata tradycyjnych wartosâci przejmujaîco charakteryzuje Emil Cioran, piszaîc w swych Zapiskach: ¹Od 25 lat mieszkam w hotelach. Ma to swojaî zaleteî; nie jest sieî nigdzie na staøe. Na niczym czøowiekowi nie zalezçy, prowadzi zçycie przechodniaº. ¹Lekarz, do ktoâ rego poszedøem wczoraj, [...] spytaø czy mam samoboâ jcze mysâli. Przez caøe zçycie nie miaøem zçadnych innych ± brzmiaøa moja odpowiedz⺠4. Pustynia byøa tradycyjnie terenem dosâwiadczenia wolnosâci weî d- rowcoâw. Dla wspoâøczesnych sympatykoâw rewolucji kulturalnej teren 2 The Cambridge Companion to Postmodernism, red. S. Connor, Cambridge 2005, s. 103 n. 3 J. Kristeva, Pouvoirs de l'horreur. Essai sur l'abjection, Paris E. M. Cioran, Z nie wydanych zeszytoâw, ¹Zeszyty Literackieº 63(1998) nr 3, s. 56±61.

7 Personalizm po œmierci podmiotu ludzkiego 11 zçyciowej weî droâ wki okazuje sieî natomiast przede wszystkim formaî ¹wszechsÂwiata koncentracyjnegoº. RepresyjnosÂc funkcjonujaîcych instytucji idzie tu w parze z gøeî bokim rozdarciem czøowieka. Na miejscu substancjalnej osoby pojawia sieî jedynie strumienâ pozçaîdanâ generowany ± jak to tøumaczaî Deleuze and Guatarri 5 ± przez bezpodmiotowy mechanizm produkcji skojarzenâ. TradycjeÎ personalistycznaî usiøuje sieî zastaîpicâ przez wprowadzenie botanicznej metaforyki køaîcza (rhisoma). Pod wzgleî dem przyjeî tej metaforyki kultura køaîcza pozostaje w opozycji do kultury biblijnego drzewa poznania, ukazujaîc byt ludzki jako plaîtanineî skomplikowanych skøadnikoâ w, w ktoâ rej nie mozçna juzç wprowadzicâ prostych dystynkcji mieî dzy dobrem a zøem. KøaÎcze nie ma okresâlonego wyrazânie korzenia ani pnia; jego splaîtane odgaøeî zienia stanowiaî zaprzeczenie tego, co tradycyjnie zwyklisâmy nazywacâ strukturaî. Ich wszystkie czeî sâci zapeî tlajaî sieî bowiem wzajemnie bez udziaøu osârodka centralnego. Podobnie skomplikowana ludzka egzystencja nie mozçe juzç bycâ ujmowana w personalistycznych kategoriach, ktoâ rych broniøo chrzesâcijanâ stwo, gdyzç ma ona natureî køaîcza pozbawionego linearnej struktury, zøozçonaî jak dramatyczny los istot ludzkich skazanych na wieczne niedopeønienie. Zapewne pokazâna czeî sâcâ przedstawicieli kultury zachodniej, dosâwiadczajaîc jakosâciowo nowych wyzwanâ egzystencjalnych, beî dzie skøonna uznacâ model køaîcza opisujaîcy wspoâ øczesnych nomadoâ w. Model ten pozostaje jednak odlegøy zaroâ wno od problemoâ w nurtujaîcych mieszkanâ coâ w ubogiego Poøudnia, jak i od sârodowisk rozczarowanych wspoâøczesnaî kulturaî postmoderny. Te ostatnie kwestionujaî podejmowanaî obecnie negacjeî tradycji judeochrzesâcijanâ skiej z wøasâciwym jej personalizmem, jak roâ wniezç z racjonalnym dziedzictwem OsÂwiecenia. Franz Oppenheimer twierdzi wieî c, zçe ZachoÂd wydaø wojneî cywilizacji judeochrzesâcijanâ skiej i w wojnie tej zdaje sieî obecnie odnosicâ zwycieî stwo 6. Peter Sloterdijk uderza natomiast w kasandryczny ton, opatrujaîc wspoâ øczesnaî ludzkosâcâ mianem ¹ostatniego czøowiekaº. Ostatni czøowiek, na przekoâ rzasadom biologicznej 5 Zob. J. ZÇ ycinâski, BoÂg postmodernistoâw, Lublin 2001, s. 56 n. 6 J.C. Guillebaud, Le Principe d'humaniteâ, Paris 2001.

8 12 Abp Józef yciñski walki o byt, nie chce sieî rozmnazçacâ, lecz bawi sieî sam sobaî jako finalnym stanem ewolucji. Daje to ¹wielkoskalowaÎ zabaweî w samoboâ jcoâ w, realizowanaî takzçe w dosâwiadczeniach, ktoâ re czøowiek przeprowadza na samym sobie, demonstrujaîc wolnosâcâ eksperymentowania azç po granice samozniszczeniaº 7. Podobne oceny krytyczne mogaî inspirowacâ teî sknoteî za utraconaî ArkadiaÎ i prowadzicâ takzçe do kwestionowania tych zmian niesionych przez naukeî i biotechnologieî, ktoâre majaî skaîdinaîd nieuchronny charakter. Arkadyjski romantyzm mozçna natomiast ilustrowacâ przykøadami radykalnych ocen formuøowanych w przeszøosâci przez niewaîtpliwie wybitnych przywoâ dcoâ w, ktoâ rzy nie potrafili sieî oprzecâ pokusie sentymentalnego przywoøywania minionego sâwiata. Tak na przykøad Thomas Jefferson w swoich Notes of the State of Virginia z 1787 roku wyrazçaø dystans wobec przemian kulturowych towarzyszaîcych rozwojowi miast, moâ wiaîc, zçe wiesâniacy pracujaîcy na roli saî ludzâmi wybranymi przez Boga, podczas gdy wielkomiejski tøum daje, jego zdaniem, tyle samo wsparcia dobremu rzaîdowi, co bolesâci ludzkiemu ciaøu 8. Te same motywy pojawiajaî sieî poâzâniej u Dawida Thoreau w jego krytyce cywilizacji technicznej, wspoâ øczesânie zasâ w programach radykalnych ekologoâ w operujaîcych straszakiem GMO ± zçywnosâci zmodyfikowanej genetycznie. II. Alternatywy pozorne W skrajnych ujeî ciach oceniajaîcych dopuszczalne perspektywy rozwoju naszego gatunku pojawia sieî czeî sto alternatywa rozøaîczna: albo nierealistyczna nostalgia za utraconaî ArkadiaÎ nieskazçonej osiaîgnieî ciami techniki, albo tezç niewrazçliwy na ludzkaî godnosâcâ globalny sâwiat zatroskany o mechanizmy zysku ekonomicznego. Alternatywa taka jest bezpodstawna z tego wzgleî du, zçe globalizacja nie 7 P. Sloterdijk, Essai d'intoxication volontaire, Paris 1999, s. 14 n., Zob. T. Jefferson, Notes on the State of Virginia, New York 1999.

9 Personalizm po œmierci podmiotu ludzkiego 13 stanowi zjawiska natury niezalezçnego od zachowanâ czøowieka, w takim sensie, w jakim niezalezçne saî wybuchy wulkanoâw czy trzeî - sienia ziemi. Nie mozçna caøkowicie wyeliminowacâ lub zatrzymacâ globalizacji, tak jak nie mozçna powroâ cicâ dzisâ do stanu przed rewolucjaî przemysøowaî. W duzçym stopniu mozçemy jaî jednak kontrolowacâ, wzmacniajaîc pewne procesy i eliminujaîc inne. Kontrola ta mozçliwa jest zaroâ wno na poziomie ekonomicznym, jak i kulturowym. Przede wszystkim konieczne jest w niej przeciwdziaøanie proâ bom budowania wspoâlnoty uniwersalnej opartej na daîzçeniu do zysku za wszelkaî ceneî i niekontrolowanych zasadach dzikiego kapitalizmu. Dlatego tezç uzasadnione pozostaje w tej dziedzinie poszukiwanie systemu globalnej etyki dostarczajaîcej moralnej oceny najbardziej istotnych zjawisk generowanych przez globalizacjeî. Ksztaøtowanie sâwiadomosâci etycznej i poczucia odpowiedzialnosâci zaroâwno za dobro wspoâlne, jak i za godnosâcâ osoby ludzkiej winno wyprzedzacâ nowaî sâwiadomosâcâ ¹planetarnego naroduº, ktoâ ry potrafi øaîczycâ szacunek dla pluralizmu etnicznego z poczuciem doniosøosâci integracji tradycji i kultur prowadzaîcej do nowej wersji humanizmu globalnego, spoâ jnej z chrzesâcijanâskaî wizjaî czøowieka. Niestety, od upadku kolektywnej wizji czøowieka gøoszonej przez marksizm nie uczyniono wiele, by uwrazçliwicâ nateî wizjeî ludzkiej godnosâci, ktoâ raî Jan Paweø II ukazywaø zaroâ wno w swej pierwszej encyklice Redemptor hominis, jak i w nauczaniu caøego pontyfikatu inspirowanym chrzesâcijanâ skaî wizjaî personalizmu. NiepokojaÎcy brak wartosâciowanâ personalistycznych w zçyciu spoøecznym i politycznym dawnych krajoâ w komunistycznych sygnalizuje Anna Politkovska, piszaîc: ¹[...] mijajaî lata ± przeciezç juzç szmat czasu dzieli nas od upadku partii komunistycznej ± a niektoâ re obyczaje z przeszøosâci pozostajaî nietknieî te. Najbardziej przemozçnym z nich jest patologiczny brak szacunku dla czøowieka, szczegoâ lnie dla tych, ktoâ rzy mimo wszystkich okolicznosâci pracujaî bezinteresownie i z oddaniem, a jeszcze z prawdziwym umiøowaniem sprawy, ktoâ rej søuzçaî. Oto zç wøadze nie nauczyøy sieî jeszcze, jak dzieî kowacâ ludziom, ktoârzy posâwieîcili sieî søuzçeniu naszemu krajowiº 9. 9 A. Politkovskaya, Rosja Putina, Warszawa 2005, s. 245.

10 14 Abp Józef yciñski Sygnalizowane zjawisko nie stanowi bynajmniej jedynie problemu istniejaîcego w Rosji. Wiele bolesnych zjawisk spoøecznych sâwiadczy, zçe w polskich realiach coraz czeî sâciej godnosâcâ czøowieka bywa podporzaîdkowywana kategoriom pragmatyczno-utylitarnym. Na miejsce sâwiadkoâ w godnosâci, wolnosâci i prawdy, ktoâ rych wzorcoâ w dostarczaøa poezja Herberta czy styl niezøomnych ukazywany w biografii o. Maksymiliana Kolbego lub Janusza Korczaka, wprowadza sieî jako wzorzec istoty tragiczne, ktoâ re w nieroâ wnej walce ze sâwiatem mogøy z desperacjaî uznacâ tylko swaî przegranaî. Jako wzorzec tej postawy prof. Andrzej Werner ukazuje w polemice ze mnaî Tadeusza Borowskiego 10 ± autora tragicznego, ktoâry po przejsâciu przez Auschwitz propagowaø socrealizm, wstaîpiø do PZPR, wspoâ øpracowaø z wywiadem, na konâ cu popeøniø samoboâ jstwo. NiewaÎtpliwie los Borowskiego ukazuje desperackaî bezradnosâcâ osoby, w ktoâ rej widacâ pokomplikowanaî struktureî køaîcza i Cioranowski boâl bytu. Powstaje jednak pytanie, czy jest to kliniczny przypadek dramatu zçycia silniejszego od wytrzymaøosâci ludzkiej psychiki, czy tezç paradygmat egzystencji wyzwolonej z zasad i wartosâci, ktoâ re ulegøy zniszczeniu w Auschwitz. UwazÇam, zçe nie mamy obiektywnych powodoâ w, by nobilitowacâ Borowskiego i ukazywacâ go jako wzorzec do nasâladowania, tylko dlatego, zçe jest on autorem doskonaøych tekstoâw literackich. Istnieje wieî c koniecznosâcâ ponownego wydobycia tych personalistycznych kategorii, ktoâ re bywaøy spychane na margines w sârodowiskach kierujaîcych sieî prawem pieî sâci lub uznajaîcych sukces za najwyzçszaî wartosâcâ. Istniej potrzeba pogøeî bionej refleksji nad takimi kategoriami, jak osoba, godnosâcâ, wolnosâcâ, racjonalnosâcâ ± mimo izç kategorie te wywoøujaî nierzadko alergicznaî peønaî emocji krytykeî. Mimo jakosâciowo nowych roâzçnic, w realiach pluralistycznego sâwiata podejmowane saî proâby øaîczenia kategorii personalistycznych z dialogiem ekumenicznym 11. Jego intelektualnym owocem mogøaby 10 A. Werner, Wywiad dla Joanny SzczeÎsnej, ¹Gazeta Wyborczaº z dn. 4±5 sierpnia Por. J. ZÇ ycinâski, Ecumenical Anthropology and World Ethics, w:instaurare omnia in Christo, red. P. Kantyka, Lublin 2006, s. 441±454; tenzçe, The European Community of Values in the Teachings of John Paul II, w:on the Future of Europe, red. G. Siwicki, Warsaw 2005, s. 21±30.

11 Personalizm po œmierci podmiotu ludzkiego 15 okazacâ sieî antropologia ekumeniczna, w ktoâ rej odwoøujaîc sieî do pojeî cia obrazu BozÇego w czøowieku, daøoby sieî wypracowacâ wspoâlne dla roâ zçnych wyznanâ chrzesâcijanâ skich zasady umozçliwiajaîce teologicznaî troskeî o humanizm w globalnym sâwiecie 12. MozÇliwosÂc teî dostrzegajaî nie tylko teolodzy. Benjamin R. Barber, profesor nauk spoøecznych w University of Maryland, w swym artykule Democracy and Terror in the Era of Jihad vs. McWorld 13 twierdzi, zçe tylko dowartosâciowanie postaw religijnych mozçe zagwarantowacâ stabilny demokratyczny porzaîdek w sâwiecie napieî câ mieî dzy zachodnim konsumpcjonizmem i muzuømanâ skim fundamentalizmem. III. Chrzeœcijañska troska o inspiruj¹c¹ rolê personalizmu Jan Paweø II w swym nauczaniu wielokrotnie podkresâlaø, jak wazçnaî roleî mozçe odegracâ chrzesâcijanâ stwo w trosce o rozwoâ j personalizmu w sâwiecie, gdzie globalizacje usiøuje sieî podporzaîdkowywacâ konsumpcji i prawom zysku. RozwijajaÎc wizjeî ¹ekologii ludzkiejº, papiezç podkresâlaø, zçe szczegoâ lnaî pasterskaî troskaî nalezçy objaîcâ wartosâci, ktoâ re chrzesâcijanâ stwo wniosøo w ksztaøtowanie duchowego oblicza Europy. StanowiaÎ je mieî dzy innymi: ¹gøoszenie transcendentnej godnosâci osoby ludzkiej, wartosâci rozumu, wolnosâci, demokracji, panâstwa prawa i rozdziaøu mieîdzy politykaî a religiaîº 14. WartosÂci te nalezçy respektowacâ jako aksjologiczny fundament demokratycznych instytucji. Ich ignorowanie mozçe wnosicâ nowe przejawy ¹misterium nieprawosâciº 15 wzçycie spoøeczenâstw, ktoâre zçyjaî jak gdyby Boga nie 12 J. ZÇ ycinâski, The Human Person as the Image of God and Universal Ethics, w: SÂwiadek Chrystusowych cierpienâ, KrakoÂw 2004, s. 293± W: Worlds in Collision. Terror and the Future of Global Order, red. K. Booth, T. Dunne, London 2002, s Jan Paweø II, Adhortacja Ecclesia in Europa (28 VI 2003), nr TenzÇe, BaÎdzÂmy sâwiadkami miøosierdzia. Homilia podczas Mszy sâw. beatyfikacyjnej bø. Zygmunta SzczeÎ snego FelinÂskiego, bø. Jana Bejzyma, bø. Jana Balickiego

12 16 Abp Józef yciñski byøo, w wyniku czego BoÂg staje sieî wielkim nieobecnym. Mimo zçe ¹sÂlady Boga zagubiøy sieî w pogmatwanym nieøadzie naszej codziennosâciº, to jednak ¹wszyscy jestesâmy bezradnymi magami, pielgrzymami ku zagubionej wiecznosâci, poszukujaîcymi sâladoâ w Boga, ktoâ r y przeszedøº 16. Rozczarowania, jakie przynioâ sø wiek XX, nie upowazçniajaî do deprecjonowania personalistycznej wymowy sâwiadectw, ktoâ re w kulturze naznaczonej dramatem Auschwitz ukazali Dietrich Bonhoeffer i o. Maksymilian Kolbe, matka Teresa z Kalkuty, Simone Weil, Omelian Kowcz i Janusz Korczak. Ich sâwiadectwo godnosâci i wolnosâci ukazane w warunkach obozowej niewoli ma wymoweî, ktoârej nie sposoâ b zneutralizowacâ za pomocaî prostych haseø postmoderny. DoniosøosÂc tego sâwiadectwa potrafimy natomiast pojaîcâ w perspektywie nauczania Jana Pawøa II, gdy ukazuje on czøowieka jako ¹rzeczywistosÂc sâwieîtaî otrzymanaî od Boga jako dar, ktoâ rego naturalnaî i moralnaî struktureî nalezçy respektowac⺠17. Te zasady, akcentujaîce roleî naturalnego porzaîdku w debatach dotyczaîcych granicy mieî dzy personalizmem a zastosowaniem nowych biotechnologii, inspirujaî odpowiedzi na wiele konkretnych pytanâ istotnych dla chrzesâcijanâ skiej antropologii. Z jednej strony podkresâlajaî one, izç ingerencje medyczne wynikajaîce np. z poznania ludzkiego genomu winny uwzgleî dniacâ prawa i øad przyrody okresâlony przez Boga. Czøowiek nie jest wieî c stwoârcaî poznawanych praw, gdyzç jawiaî sieî one jako dzieøo BozÇego Stwo rcy. Ro wnoczesânie jednak nowe odkrycia nauki ukazujaî ± akcentowanaî w tradycji judeochrzesâcijanâ skiej ± niedoskonaøosâcâ natury ludzkiej i ukazujaî mozçliwosâcâ przeciwdziaøania jej chorobowym skazçeniom. Interwencje te winny jednak respektowacâ takzçe nienaruszalnaî godnosâcâ najwczesâniejszych stadioâ w ludzkiego zçycia. StaÎd tezç Jan Paweø II podkresâla, zçe ¹ludzki genom ma nie tylko znaczenie biologiczne, lecz roâ wniezç i bø. Sancji Janiny Szymkowiak, Bøonia krakowskie, 18 VIII 2002, ¹L'Osservatore Romanoº (wyd. pol.) 23(2002) nr9, s ElmarSalmann, Daleka bliskosâcâ chrzesâcijanâstwa, tøum. B. Sawicki, KrakoÂw 2005, s. 94 n. 17 Jan Paweø II, Encyklika Evangelium vitae (25 V 1995), nr2; Encyklika Centesimus annus (1 V 19991), nr38.

13 Personalizm po œmierci podmiotu ludzkiego 17 godnosâcâ antropologicznaîº 18 i z tego powodu wyklucza mozçliwosâcâ stosowania selektywnej eugeniki w odniesieniu do ludzkich embrionoâ w i pøodoâ w. ZbiezÇne opinie znajdujemy w orzeczeniu komisji American National Academy of Sciences z 2002 r., ktoâ re podkresâla, izç od samego momentu zapøodnienia embrion ludzki nalezçy traktowacâ jako rozwijajaîcaî sieî istoteî ludzkaî (¹a developing humanº) 19. Z kolei polski Kodeks Etyki Lekarskiej, znowelizowany na zjezâdzie w Toruniu 20 wrzesânia 2003 roku, moâ wi o ¹ludziach w stadium embrionalnymº. Kilka lat temu w Stanach Zjednoczonych, dzieî ki odpowiednio wspartej finansowo inicjatywie prezydenta Busha, stworzono specjalny program adopcji embrionoâ w. Polega on na poszukiwaniu rodzicoâ w, ktoâ rzy zgodziliby sieî urodzicâ i przyjaîcâ do swej rodziny dziecko z zamrozçonych embrionoâ w otrzymanych w wyniku stosowania zapøodnienia pozaustrojowego. W realizacjeî tego programu wøaîczyøy sieî zaroâ wno sârodowiska katolickie, jak i sympatycy ruchu obrony zçycia. W ich publikacjach zamieszczano fotografie dzieci, ktoâ re rozwineî øy sieî z zarodkoâ w przetrzymywanych przez døugi okres w ¹piekle zamrazçalnikaº. W konteksâcie podobnych dosâwiadczenâ szokujaîco brzmi postulat, by polscy katolicy z opøacanych przez nich podatkoâw finansowali zabijanie embrionoâ w powstaøych podczas zapøodnienia in vitro. Jeszcze bardziej bezpodstawne pozostaje okresâlanie mianem skandalu regulacji prawnych, ktoâ re nie zmuszajaî katolikoâ w do finansowego wsparcia procedur prowadzaîcych do zabijania zçycia. Personalizm angazçujaîcy sieî w podobne spory antropologiczne z jednej strony unika demonizowania odkrycâ nauki, z drugiej zasâ nie usprawiedliwia procedur, w ktoâ rych wszystko, co jest mozçliwe technicznie, byøoby roâ wniezç dopuszczalne pod wzgleî dem moralnym. Klasyczna zasada, stanowiaîca roâ wniezç dewizeî Uniwersytetu Jagiellon skiego, plus ratio quam vis ± wyznacza antropologiczne ukierunkowanie kultury przeøomu tysiaîcleci, w ktoâ rym sâwiadomosâcâ 18 Discourse of the Holy Father John Paul II, February 23, 1998, w: Human Genome, Human Person and the Society of the Future, red. E. Sgreccia, Vatican 1999, s National Academy of Sciences, Scientific and Medical Aspects of Human reproductive Cloning, Washington 2002, s. E-5.

14 18 Abp Józef yciñski dramatoâw niedawnej przeszøosâci nie upowazçnia do tego, aby intelektualne dziedzictwo animal rationale sprowadzacâ do poziomu tragizmu pokolenia rozczarowanych niespeønionych tuøaczy. IV. Nomada pielgrzymem Wykorzeniony ze swej wielkiej tradycji kulturowej czøowiek jawi sieî dzisâ jako stworzenie bardziej dramatyczne od swych przodkoâw, gdyzç istoteî jego egzystencji stanowi bezdomnosâcâ. Jest to zaroâ wno bezdomnosâcâ na poziomie wartosâci, gdy zçaden system tradycyjnych wartosâci nie mozçe bycâ identyfikowany z naszaî duchowaî ojczyznaî, jak i bezdomnosâcâ kulturowa, gdy sâwiat ludzkiej kultury staje sieî obcaî rzeczywistosâciaî, z ktoâ rej chciaøoby sieî uciec baîdzâ to w wirtualnaî przestrzenâ Internetu, baîdzâ tezç w sâwiat zøudzenâ generowanych np. przez narkotyki. BezdomnosÂc kosmicznych sierot mozçna proâ bowacâ zagøuszycâ reklamaî lub ironiaî, emisjaî telewizyjnego reality show lub retorykaî politycznej poprawnosâci. Podobne propozycje kulturowe odbiegajaî daleko od wzorcoâ w, ktoâ re wyrazçaøy wczesâniej naszaî refleksjeî inspirowanaî daîzçeniem w stroneî Boga i wartosâci duchowych. Aksjologiczna bezdomnosâcâ wspoâ øczesnego pokolenia nie musi bynajmniej przerazçacâ, jesâli usâwiadomimy sobie, zçe nawet w bezdomnosâci tkwiaî rysy bliskie Ewangelii Jezusa Chrystusa. PrzypominajaÎ o tym søowa èk 9,58, gdy Chrystus pytany, gdzie mieszka, udziela odpowiedzi: ¹Lisy majaî nory i ptaki powietrzne gniazda, lecz Syn Czøowieczy nie ma miejsca, gdzie by gøoweî moâ gø oprzecâº. Odpowiedz ta ukazuje wielkaî perspektyweî duchowej wolnosâci, w ktoârej chrzesâcijanâ stwo nie jest identyfikowane z okresâlonaî tradycjaî kulturowaî czy z jednym systemem spoøecznym. Duchowa wolnosâcâ chrzesâcijan pøynie z tego, zçe potrafiaî spokojnie odchodzicâ z kazçdego miejsca, by dacâ wyraz, zçe Chrystus jest dla nich najwazçniejszy. W ludzkich kategoriach saî bezdomni. W BozÇej perspektywie stanowiaî grupeî kulturowych weî drowcoâ w, ktoâ rzy nasâladujaîc Syna Czøowieczego, zmierzajaî do domu Ojca.

15 Personalizm po œmierci podmiotu ludzkiego 19 W weî droâ wce szlakiem wiary zjawisko naturalne stanowi kulturowa bezdomnosâcâ wyrazçajaîca najgøeî bszaî wolnosâcâ serca zçyjaîcego Bogiem. BezdomnosÂc nie musi wieî c bycâ znakiem nihilistycznej negacji, lecz mozçe wyrazçacâ istoteî naszej wolnosâci, jesâli tylko potrafimy ujmowacâ jaî w perspektywie ostatecznej weî droâ wki do domu Ojca. Na szlaku kulturowych pielgrzymoâw beî daî nieuchronnie zmieniacâ sieî style i warunki marszruty. Nie trzeba tracicâ energii na opøakiwanie niegdysiejszych szlakoâ w. Nie trzeba ubolewacâ,zçe w obecnym sâwiecie nie wysteî pujaî niektoâ re procesy, do ktoâ rych przyzwyczailisâmy sieî w dziecinâ stwie. Trzeba natomiast konsekwentnie chronicâ poczucie kosmicznego Sensu, ktoâ ry przez tysiaîce lat kierunkowaø zçyciowe wysiøki naszych braci w czøowieczenâ stwie. Nie wolno odejsâcâ od tego zbioru wartosâci, ktoâ ry staø sieî maøaî ojczyznaî naszego gatunku, obejmujaîc prawdeî i wolnosâcâ, altruizm i posâwieî cenie, solidarnosâcâ, przyjazânâ, wspoâ øczucie. DosÂwiadczajaÎc jakosâciowo nowych wyzwanâ i zagrozçenâ, nie nalezçy wpadacâ w przygneî bienie ani propagowacâ øatwej filozofii dla frustratoâ w. Trzeba bycâ na wzoâ r sâw. Augustyna czøowiekiem dwoâ ch miast: ludzkiego i BozÇego. DzielaÎc niepokoje ludzkiego miasta, nalezçy ustawicznie daîzçycâ do BozÇego miasta, by poszukiwacâ wartosâci nie z tego sâwiata, ktoâ re ukazujaî ostateczny sens naszych codziennych weî droâ wek. Nie jest prawdaî, zçe kultura obojeî tnosâci religijnej zabiøa w nas wrazçliwosâcâ na te wartosâci. W pozytywnym oddziaøywaniu nowych technologii ksztaøtujaîcych postawy kulturowe warto dostrzec, zçe duzçym powodzeniem cieszaî sieî portale internetowe przyblizçajaîce klasyczne teksty mistykoâ w, ktoâ re skøaniajaî do kontemplacyjnej zadumy. Celowi temu søuzçaî wspierane przez PapieskaÎ RadeÎ Kultury nowe OsÂrodki Kultury ChrzesÂcijan skiej podejmujaîce twoârczy dialogu z mysâlaî wspoâ øczesnaî. UøatwiajaÎ one poszukiwanie sârodkoâw skutecznej formacji elitarnych sârodowisk, ktoâre poøaîczaî kompetencje z w dziedzinie sztuki z wrazçliwosâciaî na istotne tresâci przesøania Ewangelii. Rok 2008 jest rokiem sâw. Pawøa. Uniwersalizm Apostoøa i styl jego wystaîpienâ na Areopagu jawiaî sieî jako nowe wyzwania dla naszej generacji (Dz 17,16±31). ZaroÂwno Pawøowa umiejeîtnosâcâ poszukiwania wspoâ lnoty wartosâci, jak i jeî zyk uwzgleî dniajaîcy zainteresowania

16 20 Abp Józef yciñski søuchaczy uczaî trudnej sztuki odchodzenia od patosu, ideologicznych uproszczenâ, pragmatycznej pogoni za natychmiastowym sukcesem. Znamienne jest, zçe w swym wystaîpieniu Apostoø Narodo w moâ wiø zçyczliwie o oznakach lokalnej pobozçnosâci, cytowaø miejscowych poetoâ w, szukaø wszelkich dosteî pnych sârodkoâ w, by przyblizçycâ mieszkanâcom Aten sâwiatøo Damaszku i optymistycznaî prawdeî o Zmartwychwstaniu. Trzeba umiecâ w jego stylu cierpliwie trwacâ posâroâd mroku, oczekujaîc na brzask, w ktoâ rym sâwiatøa Damaszku zøaîczaî sieî ze sâwiatøem wielkanocnego poranka 20. Trzeba we wspoâøczesnym nomadzie dostrzec rysy BozÇe pielgrzyma, ktoâ ry na Pawøowym szlaku wskazuje na Boga, podkresâlajaîc, zçe ¹w Nim zçyjemy, poruszamy sieî, jestesâmyº (Dz 17,28). 20 Alain Badiou, SÂwieÎty Paweø. Ustanowienie uniwersalizmu, tøum. P. MosÂcicki, J. Kutyøa, KrakoÂw 2007.

17 Agnieszka Kijewska Boecjusz i patrystyczne Ÿród³a koncepcji osoby I W jeî zyku greckim nie byøo terminu, ktoâ ry wyrazçaøby sens, jaki dzisâ nadaje sieî søowu ¹osobaº. Terminu persona zaczeî li uzçywacâ èacinnicy, wywodzaîc go od greckiego søowa prosopon (ðñüóùðïí), ktoâ re oznaczaøo twarz, oblicze i w takim wøasânie znaczeniu pojawiaøo sieî to søowo u Homera 1. Z tym rozumieniem zwiaîzane jest takzçe i to, ktoâ re wskazuje na teatralnaî maskeî uzçywanaî przez aktoroâ w w czasie przedstawienia. Za twoârceî maski teatralnej uznaje sieî Tespisa, Aten czyka, zçyjaîcego w czasach Solona, ktoâ remu przypisywano wynalazek tragedii. UzÇycie maski wywodzi sieî z obrzeî dowosâci pierwotnej, w ktoâ rej maska pozwalaøa na uczestnictwo w boskiej czy demonicznej sile. Czøowiek w masce byø boâ stwem we wøasnej osobie. W tym fenomenie, jak podkresâliø Lesky, zakorzenione saî najlepsze i najcenniejsze cechy czøowieka: zrozumienie i wspoâøczucie 2. Zwracam uwageî na te wøasânie elementy fenomenu maski, gdyzç dzieî ki nim ujawniajaî sieî pewne rysy, ktoâ re wskazujaî na ¹nieprzypadkowosÂcº uzçycia terminu prosopon w odniesieniu do osoby ludzkiej. OtoÂzÇ maska, zwøaszcza maska tragiczna, prezentowaøa okresâlone, typowe cechy czøowieka w sposoâ b wyrazisty, mocno zaznaczony 1 Por. HomeÁre, Iliade XVIII, 24, red. P. Mazon, P. Chantraine, P. Collart, R. Langumier, Paris 1938, t. 3, s. 168: [o Achillesie] «.. áñßåí ä BÞó õíå ðñüóùðïí.» Por. Iliade XVIII, 414, s Por. HomeÁre, L'OdysseÂe VIII, 83±85, red. V. BeÂrard, Paris 1974, t. 2, s. 5: «Ïäõóóåýò [...] êüëõøå äk êáëj ðñüóùðá»; Por. XV, 332, s Por. A. Lesky, Tragedia grecka, tøum. M. Weiner, KrakoÂw 2006, s. 12±13.

18 22 Agnieszka Kijewska i naoczny 3 oraz byøa niejako medium kontaktu z bogami. Anicjusz Manliusz Sewerynus Boecjusz tak pisaø na poczaîtku wieku VI w traktacie Przeciw Eutychesowi i Nestoriuszowi o etymologii søowa ¹osobaº (persona): ¹Tymczasem termin osoba (persona) zostaø utworzony od søowa personare, z akcentem na przedostatniej zgøosce døugiej. JesÂli akcent beî dzie padaø na zgøoskeî trzeciaî od konâca, kroâtkaî, tobeî dzie jasne, zçe søowo to pochodzi od søowa sonus, ¹dzÂwieÎkº. Søowo to dlatego pochodzi od søowa dzâwieî k, zçe gdy maska jest wydraîzçona, to z koniecznosâci wytwarza mocniejszy dzâwieî k. RoÂwniezÇ i Grecy nazywajaî te maski prosopa, dlatego zçe køadzie sieî je na twarz i zakrywajaî one oblicze przed spojrzeniami widzoâ w [...]. PoniewazÇ jednak aktorzy ± jak juzç zostaøo powiedziane ± ubrawszy maski, przedstawiali indywidualne postacie, o ktoâ rych byøa mowa w tragedii lub komedii, to jest HekubeÎ lub MedeeÎ, Symona lub Chremeta, baîdzâ tezç innych ludzi, ktoâ rych øatwo byøo rozpoznacâ ze wzgleî du na charakter postaci, a ktoâraî øacinnicy okresâlali mianem persona, a Grecy prosopa. Daleko bardziej dobitnie Grecy nazwali mianem hypostasis indywidualny samoistny byt (subsistentia) rozumnej natury, my zasâ, z braku wøasâciwych søoâw, zatrzymalisâmy przenosâne okresâlenie, nazywajaîc osobaî (persona) to, co Grecy okresâlajaî mianem hypostasisº 4. Boecjusz proponuje zatem, aby poprzez øacinâ skie søowo persona oddacâ grecki termin hypostasis ( ðüóôáóéò), oznaczajaîcy ¹samoistny byt rozumnej naturyº. èacinâ skie persona roâ wniezç pierwotnie mogøo wskazywacâ na maskeî teatralnaî lub aktora albo ± ogoâ lniej ± postacâ wysteî pujaîcaî w dramacie, i staîd przeniosøo sieî w obszarcodziennego zçycia, gdzie oznaczaøo charakter, roleî odgrywanaî wzçyciu. W tradycji rzymskiej persona to osoba prawna, ktosâ kto piastuje okresâlone stanowisko i komu z tej racji przysøuguje okresâlona godnosâcâ 5. W tym sensie osobaî nie jest niewolnik ± pozbawiony wszelkich praw. 3 Por. Persona, w:a Dictionary of Greek and Roman Antiquities, red. W. Smith, W. Wayte, G. E. Marindin, London (cyt. za: 4 Boecjusz, Przeciw Eutychesowi i Nestoriuszowi III, w: Traktaty teologiczne, tøum. R. Bielak, A. Kijewska, KeÎ ty 2007, s. 123± Por. CiekawaÎ uwageî na temat CyceronianÂskiego uzçycia terminu persona czyni Mark Morford. Por. M. Morford, The Roman Philosophers. From the time of Cato the Cencor to the death of Marcus Aurelius, London±New York 2002, s. 27: ¹We should

19 Boecjusz i patrystyczne Ÿród³a koncepcji osoby 23 Kontekst, w jakim uzçywany byø zaroâ wno termin prosopon, jak i termin persona mocno akcentujaî samoistnosâcâ i niepowtarzalnosâcâ bytu okresâlanego mianem ¹osobyº. ¹Osobaº jest bytem niezwykle charakterystycznym, rozpoznawalnym, wyroâzçniajaîcym sieî, a zatem posiadajaîcym swoistaî godnosâcâ. S wiadomosâcâ istotnego zwiaîzku indywidualnych cech czøowieka z jego racjonalnosâciaî i odniesieniem do sfery boskiej zaczeî øa ksztaøtowacâ sieî juzç w mysâli starozçytnej. Autorzy starozçytni, moâ wiaîc o czøowieku, wskazywali wprawdzie na jego niepowtarzalnosâcâ, racjonalnosâcâ, zwiaîzek z bogami, ale ± jak zauwazçyø Joseph Koterski ± ¹osobaº jako kategoria ontologiczna po raz pierwszy nabraøa znaczenia w kulturze chrzesâcijanâ skiej, i to nie na drodze teoretycznej refleksji nad kwestiami antropologicznymi, ale poprzez namysø nad zagadnieniami chrystologicznymi i trynitarnymi, gdy proâ bowano odpowiedziecâ na pytania: Czy Chrystusa mozçna nazwacâ Bogiem bez naruszenia boskiej jednosâci? W jakim sensie takie terminy, jak ousia (ïžóßá) czy hypostasis ( ðüôáóéò) odnoszaî sieî do TroÂjcy S wieîtej? Jakie saî roâzçnice mieî dzy Osobami TroÂjcy? Czy majaî one teî samaî substancjeî (ousia)? Czy konstytutywne dla Tro jcy hipostazy majaî takaî samaî godnosâcâ i pozycjeî? 6 Boecjusz, wøaîczajaîc sieî w teî dyskusjeî swoimi traktatami teologicznymi, a zwøaszcza dzieøkiem Przeciw Eutychesowi i Nestoriuszowi, podsumowywaø i za pomocaî arystotelesowskiej logiki precyzowaø wieki dyskusji i sporoâ w trynitarnych oraz chrystologicznych, ktoâ r e wyznaczaøy linie napieî câ pomieî dzy Wschodem a Zachodem. especially note the precision of Cicero's metaphor of the mask, which usually translated by some form of the word «represent». The ideal leader is recognised (as we recognize a person by his face) as being the state ± his own appearance and personality are merged with those of the state which he leads and servesº. 6 Por. J. W. Koterski, Boethius and the Theological Origins of the Concept of Person, ¹American Catholic Philosophical Quarterlyº 78(2004) nr 2, s. 208±209. Por. J. Paøucki, Trynitarny wymiar KosÂcioøa. Studium patrystyczne, Lublin 2007, s. 109: ¹Zastosowanie terminu persona w rozumieniu «osoba», ktoârego twoârcaî jest wøasâciwie dopiero chrzesâcijanâstwo, wprowadziøo do cywilizacji hellenâskiej rewolucjeî duchowaî oraz lingwistycznaî. Historia rozwoju tego terminu i jego wprowadzanie do teologii, jest klasycznym przykøadem akomodacji søownictwa przejmowanego z kultury hellenâskiejº.

20 24 Agnieszka Kijewska II Terminy ousia i hypostasis w greckiej terminologii filozoficznej byøy ze sobaî sâcisâle skorelowane. Christopher Stead wylicza kilka mozçliwych rozumienâ terminu ousia, a mianowicie: 1) istnienie; 2) metafizyczny status (kategoria); 3) kategoria substancji; 4) materiaø; 5) forma; 6) definicja; 7) prawda 7. NajwazÇniejsza linia demarkacyjna przebiegaøa pomieî dzy rozumieniem wyznaczonym przez arystotelesowskaî koncepcjeî substancji pierwszej (ðñþôç ïžóßá) oraz substancji drugiej (äåõôýñá ïžóßá). JesÂli termin ousia byø wzieî ty w sensie arystotelesowskiej substancji pierwszej (ôüäå ôé), to wskazywaø na konkretny, indywidualny istniejaîcy byt 8. BioraÎc natomiast ten termin w znaczeniu arystotelesowskiej substancji drugiej, wskazywaøo sieî na ogoâ ø, formeî, co zblizçaøo do rozumienia substancji w sensie rodzajowym 9 : ¹Substancja ± pisaø Arystoteles w Kategoriach ± w najsâcisâlejszym, najbardziej pierwotnym i najwyzçszym stopniu jest tym, co ani nie mozçe bycâ orzekane o podmiocie, ani nie mozçe znajdowacâ sieî w podmiocie, na przykøad poszczegoâ lny czøowiek nalezçy do gatunku «czøowiek», a rodzajem tego gatunku jest «zwierzeî»; a wieî c «czøowiek» i «zwierzeî» nazywajaî sieî drugimi substancjamiº 10. Termin hypostasis, wyprowadzany od czasownika hyphistemi ( ößóôåìé), pojawiaø sieî przede wszystkim w greckich tekstach naukowych i medycznych. MozÇna wyroâzçnicâ nasteî pujaîce jego znaczenia: 1) to, co lezçy uzâroâdeø, u podstaw, to, co znajduje sieî na dnie 11 ; 7 Por. Ch. Stead, Philosophy in Christian Antiquity, Cambridge 1994, s Por. Arystoteles, Metafizyka 1003a, tøum. T. ZÇ elezâniak, t. 1, Lublin 2000, s. 146± 148: ¹[...] a substancjaî jest rzecz konkretna (Œ ä ïžóßá ôüäå ôé)º. 9 Por. Arystoteles, Metafizyka 1028b, t. 1, s. 326: ¹Substancja jawi sieî zaroâwno jako to, czym cosâ byøo i jest [istota], jak tezç i ogoâø i rodzaj oraz, na czwartym miejscu, podmiotº. 10 Arystoteles, Kategorie 2a, tøum. K. LesÂniak, Warszawa 1975, s CiekawaÎ uwageî na ten temat mozçna odnalezâcâ w teksâcie Sokratesa Scholastyka (Historia KosÂcioøa III, 7[393], tøum. S. J. Kazikowski, Warszawa 1986, s. 286±287):

Kilka uwag na temat roli retoryki w ksztaøceniu humanistycznym

Kilka uwag na temat roli retoryki w ksztaøceniu humanistycznym Czøowiek w Kulturze 21 Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawøa II Kilka uwag na temat roli retoryki w ksztaøceniu humanistycznym Zastano wmy sieî nad znaczeniem, jakie posiada retoryka w wyksztaøceniu

Bardziej szczegółowo

Rola uniwersytetu w kulturze ± Jan Paweø II (cytaty)

Rola uniwersytetu w kulturze ± Jan Paweø II (cytaty) Czøowiek w Kulturze 21 Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawøa II Rola uniwersytetu w kulturze ± Jan Paweø II (cytaty) Pontyfikat Jana Pawøa II zaowocowaø wielkaî ilosâciaî wypowiedzi PapiezÇa o uniwersytecie.

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE WYZNANIOWE W KONSTYTUCJI RP

KLAUZULE WYZNANIOWE W KONSTYTUCJI RP A R T Y K U è Y STUDIA Z PRAWA WYZNANIOWEGO Tom 8 ± 2005 JAROSèAW SZYMANEK KLAUZULE WYZNANIOWE W KONSTYTUCJI RP Szeroko pojeî ta problematyka wyznaniowa, albo jeszcze lepiej sâwiatopoglaîdowa, jest dzisiaj

Bardziej szczegółowo

Personalizm w polskiej sztuce

Personalizm w polskiej sztuce Tadeusz Boruta Personalizm w polskiej sztuce PodejmujaÎc temat ¹Personalizm w polskiej sztuceº powinienem na wsteî pie poczynicâ pewne zastrzezçenia. Przede wszystkim muszeî zaznaczycâ, zçe w krytyce czy

Bardziej szczegółowo

skazanych, zwiaîzanego z posteîpujaîcaî marginalizacjaî spoøecznaî, wynikajaîcaî przede wszystkim z bezdomnosâci, bezrobocia i naduzçywania alkoholu.

skazanych, zwiaîzanego z posteîpujaîcaî marginalizacjaî spoøecznaî, wynikajaîcaî przede wszystkim z bezdomnosâci, bezrobocia i naduzçywania alkoholu. SèOWO WSTEÎPNE Prezentowana publikacja jest interdyscyplinarnaî proâbaî znalezienia odpowiedzi na pytania dotyczaîce roli wartosâci moralnych zaroâ wno w procesie socjalizacji, jak i w oddziaøywaniach

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRAWA DO WOLNOSÂ CI RELIGIJNEJ W PRAWIE TRAKTATOWYM UNII EUROPEJSKIEJ

OCHRONA PRAWA DO WOLNOSÂ CI RELIGIJNEJ W PRAWIE TRAKTATOWYM UNII EUROPEJSKIEJ A R T Y K U è Y STUDIA Z PRAWA WYZNANIOWEGO Tom 7 ± 2004 KRZYSZTOF WARCHAèOWSKI OCHRONA PRAWA DO WOLNOSÂ CI RELIGIJNEJ W PRAWIE TRAKTATOWYM UNII EUROPEJSKIEJ Prawo pierwotne 1 WspoÂlnot Europejskich zawarte

Bardziej szczegółowo

Druk i oprawa WSCHÓD Agencja Usługowa ul. Długa 5, 20-346 Lublin www.wschod.lublin.pl

Druk i oprawa WSCHÓD Agencja Usługowa ul. Długa 5, 20-346 Lublin www.wschod.lublin.pl /2007 Druk i oprawa WSCHÓD Agencja Usługowa ul. Długa 5, 20-346 Lublin www.wschod.lublin.pl A R T Y K U è Y STUDIA Z PRAWA WYZNANIOWEGO Tom 10 ± 2007 ARTUR MEZGLEWSKI DZIAèALNOSÂ CÂ ZWIAÎZKOÂ W WYZNANIOWYCH

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Ks. dr Jacek Czaplicki KS-4 Wychowanie ku wartościom - szanse i zagrożenia" 1 G. C. Berkouwer konstatuje: "Dziś bardziej niż kiedykolwiek, pytanie

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

Personalizm we wspó³czesnej literaturze polskiej

Personalizm we wspó³czesnej literaturze polskiej Krzysztof Dybciak Personalizm we wspó³czesnej literaturze polskiej I Zacznijmy od sprawdzenia, jaka jest kondycja personalizmu we wspoâ øczesnej wiedzy o literaturze. Bez szeroko zakrojonych kwerend i

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

Zamki na piasku: psychologiczne determinanty sukcesu i trwa³oœci pseudonauki

Zamki na piasku: psychologiczne determinanty sukcesu i trwa³oœci pseudonauki Tomasz Witkowski Wydawnictwo MODERATOR Taszów FILOZOFIA PRZYRODY I NAUK PRZYRODNICZYCH 3 Zamki na piasku: psychologiczne determinanty sukcesu i trwa³oœci pseudonauki 1. Wybrane determinanty sukcesu i trwaøosâci

Bardziej szczegółowo

PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZA JAKO DYSCYPLINA NAUKOWA

PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZA JAKO DYSCYPLINA NAUKOWA PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZA JAKO DYSCYPLINA NAUKOWA wykład 1 dr Marta Herzberg Instytut Nauk Społecznych WSG Plan wykładu 1. Definicja pedagogiki opiekuoczej 2. Geneza pedagogiki opiekuoczej 3. 4. Przedmiot

Bardziej szczegółowo

ks. dr hab. Franciszek Longchamps de Bérier, prof. UJ ks. dr hab. Mirosław Sitarz, prof. KUL

ks. dr hab. Franciszek Longchamps de Bérier, prof. UJ ks. dr hab. Mirosław Sitarz, prof. KUL 12 ZESPÓŁ REDAKCYJNY ks. dr hab. Franciszek Longchamps de Bérier, prof. UJ ks. dr hab. Mirosław Sitarz, prof. KUL Wydawnictwo KUL Lublin 2009 12/2009 REDAKCJA Elżbieta Struś OPRACOWANIE KOMPUTEROWE Hanna

Bardziej szczegółowo

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Prezentacja (B. Sesboüé SJ) FAZA PIERWSZA. OD POCZĄTKÓW DO SOBORU TRYDENCKIEGO. APOLOGIA WIARY I METODA DYSKURSU DOGMATYCZNEGO (B. Sesboüé SJ)

Bardziej szczegółowo

UDZIAè KOSÂ CIOèOÂ W I INNYCH ZWIAÎZKOÂ W WYZNANIOWYCH W REALIZACJI ZADANÂ Z ZAKRESU OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO W POLSCE

UDZIAè KOSÂ CIOèOÂ W I INNYCH ZWIAÎZKOÂ W WYZNANIOWYCH W REALIZACJI ZADANÂ Z ZAKRESU OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO W POLSCE A R T Y K U è Y STUDIA Z PRAWA WYZNANIOWEGO Tom 9 ± 2006 ZDZISèAW ZARZYCKI UDZIAè KOSÂ CIOèOÂ W I INNYCH ZWIAÎZKOÂ W WYZNANIOWYCH W REALIZACJI ZADANÂ Z ZAKRESU OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO W POLSCE Z preambuøy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

Teoria potencjalności (capabilities approach)

Teoria potencjalności (capabilities approach) Teoria potencjalności (capabilities approach) 1987-1993: współpraca z Amartyą Senem w WIDER w Helsinkach Zdolności wewnętrzne własności człowieka, które przy odpowiednim jego funkcjonowaniu w ramach właściwych

Bardziej szczegółowo

NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA Teologia moralna szczegółowa I: Bioetyka teologiczna

NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA Teologia moralna szczegółowa I: Bioetyka teologiczna NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA Teologia moralna szczegółowa I: Bioetyka teologiczna NAZWA W JĘZYKU ANGIELSKIM: Detailed Moral Theology I KOD MODUŁU: 1-TS-1-TMTMSZ1, 1-TN-1-TMTMSZ1 KIERUNEK STUDIÓW: teologia

Bardziej szczegółowo

Terroryzm edukacyjny IMELDA CH ODNA. Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Paw³a II

Terroryzm edukacyjny IMELDA CH ODNA. Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Paw³a II IMELDA CH ODNA Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Paw³a II Terroryzm edukacyjny Edukacja, jako jeden z podstawowych elementoâw ludzkiej kultury, jest przedmiotem rozwazçanâ wieludziedzin, stawiajaîcych

Bardziej szczegółowo

Psychologiczne uwarunkowania terroryzmu jako zjawiska globalnego

Psychologiczne uwarunkowania terroryzmu jako zjawiska globalnego ADAM BIELA, DOROTA BRYK, GRZEGORZ KIDA, MARIUSZ WO OÑCIEJ Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Paw³a II Psychologiczne uwarunkowania terroryzmu jako zjawiska globalnego ZÇ yjemy w okresie cywilizacyjnym

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU KSZTAŁCENIA 2014/2016. Filozofia i bioetyka

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU KSZTAŁCENIA 2014/2016. Filozofia i bioetyka Jednostka Organizacyjna: Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU KSZTAŁCENIA 2014/2016 Katedra Nauk Społecznych Kierunek: Fizjoterapia Rodzaj studiów i profil (I stopień/ii stopień,

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Polska i Polacy za pierwszych Piastów

Polska i Polacy za pierwszych Piastów Maria Miœkiewicz Polska i Polacy za pierwszych Piastów Zagadnienie, ktoâre mam zamiar PanÂstwu przedstawicâ, nie nalezçy do rozstrzygnieîtych w nauce. UboÂstwo zâroâdeø pisanych z jednej strony, a coraz

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

MEANDRY HISTORII EKONOMII Adam Glapiński

MEANDRY HISTORII EKONOMII Adam Glapiński MEANDRY HISTORII EKONOMII Adam Glapiński Wstęp Joan Robinson już prawie pół wieku temu stwierdziła, że rozróżnienie naukowej i nienaukowej metody w ekonomii, choć ważne, jest bardzo trudne, a być może

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA SPIS TREŚ CI Wprowadzenie... 5 Przedmowa Rufina... 45 KSIĘGA PIERWSZA Przedmowa... 51 ROZDZIAŁ I. O Bogu... 58 (1 3. Bóg Istota niecielesna. 4 7. Bóg jest duchem. 8 9. Bóg jest niepodzielny.) Fragmenty

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Judaizm: Wybrane zagadnienia z antropologii filozoficznej. Kod modułu : 070 3. Rodzaj modułu : fakultatywny 4. Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Pierwszorzêdnym autorem Pisma œw. jest Duch Œwiêty, a drugorzêdnymi ludzie natchnieni przez Ducha Œw. zwani hagiografami.

Pierwszorzêdnym autorem Pisma œw. jest Duch Œwiêty, a drugorzêdnymi ludzie natchnieni przez Ducha Œw. zwani hagiografami. PYTANIA DLA OSóB PRZYGOTOWUJ¹CYCH SIê DO PRZYJêCIA SAKRAMENTU BIERZMOWANIA W PARAFII ŒW. RODZINY W S³UPSKU 1.Co to jest religia? Religia jest to ³¹cznoœæ cz³owieka z Panem Bogiem. 2.Co to jest Pismo œwiête?

Bardziej szczegółowo

Czym jest bioetyka? ks. Artur Aleksiejuk

Czym jest bioetyka? ks. Artur Aleksiejuk Czym jest bioetyka? ks. Artur Aleksiejuk Historyczne tło powstania bioetyki 1. Naukowe i kulturowe uwarunkowania lat 60-tych XX w. 2. Postęp naukowo-techniczny w biomedycynie 3. Sukcesy w przetwarzaniu

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny Studia niestacjonarne: Europeistyka Przedmiot: Socjologia 1. Poznanie socjologii w czasie jako dyscypliny naukowej. 2. Przedmiot nauczania socjologii i korelacje z innymi naukami. 3. NajwaŜniejsi przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE W PROBLEMATYKEÎ KARANIA

WPROWADZENIE W PROBLEMATYKEÎ KARANIA SèOWO WSTEÎPNE W dniach 25-26 maja 2004 r. odbyøo sieî w ZamosÂciu sympozjum naukowe na temat Autorytet i godnosâcâ søuzç b penitencjarnych a skutecznosâcâ metod resocjalizacji zorganizowane przez KatedreÎ

Bardziej szczegółowo

BERNARDYNÂ SKA POMOC BEZDOMNYM I UBOGIM W RADOMIU

BERNARDYN SKA POMOC BEZDOMNYM I UBOGIM W RADOMIU BERNARDYN SKA POMOC BEZDOMNYM I UBOGIM W RADOMIU BezdomnosÂc stanowi powazçny problem spoøeczny. NalezÇy jednak zauwazçycâ, zçe zjawisko bezdomnosâci nie jest czymsâ nowym. Istnieje od dawna, chocâ jego

Bardziej szczegółowo

Powołani do Walki EFEZJAN 6:10-24

Powołani do Walki EFEZJAN 6:10-24 Powołani do Walki EFEZJAN 6:10-24 Efezjan 6:10-24 10. W końcu, umacniajcie się w Panu oraz w Jego potężnej sile. 11. Włóżcie na siebie pełną zbroję Bożą, byście umieli sobie radzić z podstępami diabła.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Bioetyka. dr M. Dolata. 1 ECTS F-2-P-B-04 Forma studiów /liczba godzin studia /liczba punktów ECTS:

Bioetyka. dr M. Dolata. 1 ECTS F-2-P-B-04 Forma studiów /liczba godzin studia /liczba punktów ECTS: Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski Spis treści Wstęp...5 Część 1 ZAGADNIENIA WPROWADZAJące...9 1.1. Przedzałożenia metody...9 1.1.1. Przekraczanie progu zdumienia...10 1.1.2. Teologia łaski na II Soborze Watykańskim...18 1.1.3. Teo-centryzm

Bardziej szczegółowo

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: praktyczny

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo KUL Lublin 2008 11/2008

Wydawnictwo KUL Lublin 2008 11/2008 11 ZESPÓŁ REDAKCYJNY Wydawnictwo KUL Lublin 2008 11/2008 REDAKCJA Lucyna Górna OPRACOWANIE KOMPUTEROWE Hanna Prokopowicz OKŁADKA NA PODSTAWIE PROJEKTU Agnieszki Smreczyńskiej-Gąbki Copyrigt by Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

Michał Kruszelnicki. Drogi francuskiej heterologii

Michał Kruszelnicki. Drogi francuskiej heterologii Michał Kruszelnicki Drogi francuskiej heterologii Spis treści Wstęp 11 Część I Tło historyczne i filozoficzne podłoże heterologii Rozdział 1 Tło historyczne i społeczno -polityczne 21 Wprowadzenie........................................

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

Humanizacja nauczania medycyny w Polsce w XXI wieku

Humanizacja nauczania medycyny w Polsce w XXI wieku 28-11-2011 Prof. dr hab. Tomasz Pasierski ZAkład Bioetyki i Humanistycznych Podstaw Medycyny Warszawski Uniwersytet Medyczny Humanizacja nauczania medycyny w Polsce w XXI wieku Medycyna jest najbardziej

Bardziej szczegółowo

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 POLSKA AKADEMIA NAUK KANCELARIA PAN KOMITET PROGNOZ POLSKA 2000 PLUS' EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 EUROPĘ IN THE PERSPECTIVE TO 2050 Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Uwagi wstępne 10 EUROPA 2050 - WYZWANIA

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Ksiądz Profesor Mieczysław Lubański : bibliografia (1994-2004). Studia Philosophiae Christianae 40/2, 9-12

Ksiądz Profesor Mieczysław Lubański : bibliografia (1994-2004). Studia Philosophiae Christianae 40/2, 9-12 Ksiądz Profesor Mieczysław Lubański : bibliografia (1994-2004). Studia Philosophiae Christianae 40/2, 9-12 2004 Studia P h ilosophiae C h ristianae U K SW 40(2004)2 KSIĄDZ PROFESOR MIECZYSŁAW LUBAŃSKI

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe II stopnia. Rok akademicki 2015/2016. Semestr I

Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe II stopnia. Rok akademicki 2015/2016. Semestr I Dr hab. Andrzej Podraza, prof. KUL Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa Bezpieczeństwo narodowe II stopnia Rok akademicki 2015/2016 Semestr I 1. Realizm w stosunkach międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Any material which has not been specificaly produced for the purpose of language teaching każdy materiał, który nie powstał dla celów nauczania języków obcych (Nunan, 1998) Language samples- both oral

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne.

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. Spis treści: Przedmowa 11 Wstęp 13 Część II Zagadnienia historyczne. G. Wejman, Papież Jan Paweł II w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo społeczne

Bezpieczeństwo społeczne Bezpieczeństwo społeczne Potrzeby współczesnego społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa Potrzeba - odczuwany brak czegoś i chęć jego zaspokojenia. W literaturze znana jest hierarchia potrzeb według Maslowa

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Od autora... 9. Mezopotamia kolebka cywilizacji... 19 Fenicjanie àcznicy mi dzy Bliskim Wschodem a Êwiatem Êródziemnomorskim... 21 Egipt...

Od autora... 9. Mezopotamia kolebka cywilizacji... 19 Fenicjanie àcznicy mi dzy Bliskim Wschodem a Êwiatem Êródziemnomorskim... 21 Egipt... Spis treêci Od autora... 9 Wprowadzenie Poj cie cywilizacji klasycznej... 11 èród a poznania cywilizacji klasycznej... 11 Ramy czasowe cywilizacji klasycznej... 14 Âwiat Êródziemnomorski... 15 I. Kr gi

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Filozofia z etyką. 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja. 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Filozofia z etyką. 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja. 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Filozofia z etyką 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Andrzej L. Zachariasz. ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii

Andrzej L. Zachariasz. ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii Andrzej L. Zachariasz ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO RZESZÓW 2004 Opiniowali Prof. zw. dr hab. KAROL BAL Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

SPIS TRESÂ CI. Benedykta XVI przemoâ wienie do uczestnikoâ w zgromadzenia plenarnego Papieskiej Komisji Biblijnej... 11. ARTYKUèY

SPIS TRESÂ CI. Benedykta XVI przemoâ wienie do uczestnikoâ w zgromadzenia plenarnego Papieskiej Komisji Biblijnej... 11. ARTYKUèY TOM 4 2009 SPIS TRESÂ CI Søowo wsteîpne... 7 Benedykta XVI przemoâ wienie do uczestnikoâ w zgromadzenia plenarnego Papieskiej Komisji Biblijnej......... 11 ARTYKUèY Ks. Antoni T r o n i n a, SÂ rodowisko

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II O NAUCE

JAN PAWEŁ II O NAUCE JAN PAWEŁ II O NAUCE (1978 2005) Wstęp Zenon Kardynał Grocholewski Słowo Arcybiskupa Metropolity Warszawskiego Arcybiskup Kazimierz Nycz Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z filozofii poziom podstawowy Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów A. Zenon z Kition

Bardziej szczegółowo

Doświadczenie ciemności Matki Teresy z Kalkuty

Doświadczenie ciemności Matki Teresy z Kalkuty Doświadczenie ciemności Matki Teresy z Kalkuty Ciemność pozytywna jest elementem koniecznym w życiu duchowym w teologii duchowości ciemność jest synonimem oczyszczenia prowadzi do rozwoju życia duchowego

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

GODNOŚĆ, HOSPICJUM, ŻYCIE. Doświadczenie hospicjum w nauczaniu etyki i filozofii

GODNOŚĆ, HOSPICJUM, ŻYCIE. Doświadczenie hospicjum w nauczaniu etyki i filozofii GODNOŚĆ, HOSPICJUM, ŻYCIE Doświadczenie hospicjum w nauczaniu etyki i filozofii Filozofowie starożytni życie i śmierć traktowali poważnie. Najwięksi z nich, tacy jak Platon, przekazali nam m.in. taką koncepcję

Bardziej szczegółowo

1 Odpowiedzialna pomoc wychowawcza Marek Dziewiecki

1 Odpowiedzialna pomoc wychowawcza Marek Dziewiecki 1 Spis treści 2 Spis treści I Wychowanie a psychologia...... 8 1. Psychologizacja wychowania......8 2. Właściwa relacja między psychologią a pedagogiką.... 10 3. Psychologia a wychowanie: przykłady oddziaływania

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Cele kształcenia

Wstęp. Cele kształcenia Paweł Kołodziński Etyka Wstęp Przedmiot etyka jest nieobowiązkowy. Można go wybrać zarówno zamiast religii, jak i równolegle z religią (patrz Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Wychowanie personalistyczne w chrzeœcijañstwie

Wychowanie personalistyczne w chrzeœcijañstwie Ks. Jerzy Bagrowicz Wychowanie personalistyczne w chrzeœcijañstwie Wprowadzenie Wspo øczesânie przez personalizm rozumie sieî najczeî sâciej: 1) doktryneî podkresâlajaîcaî autonomicznaî wartosâcâ czøowieka

Bardziej szczegółowo

Hasło Roku: Wielkopolska da się lubić

Hasło Roku: Wielkopolska da się lubić Zintegrowany plan godzin wychowawczych dla Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Matki Jadwigi Borzęckiej Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego Rok szkolny 2010/2011 Hasło Roku: Wielkopolska

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

O Królowaniu królowi Cypru fragmenty

O Królowaniu królowi Cypru fragmenty œw. Tomasz z Akwinu* O Królowaniu królowi Cypru fragmenty Rozdzia³ 15: O tym, e pojêcie rz¹dów zaczerpniête zosta³o z rz¹dów boskich 15.1. I jak za³o enia miasta lub królestwa odpowiednio zaczerpniêto

Bardziej szczegółowo

ROZWAŻANIA O JEZYKU NAUKOWYM I RELIGIJNYM

ROZWAŻANIA O JEZYKU NAUKOWYM I RELIGIJNYM ROZWAŻANIA O JEZYKU NAUKOWYM I RELIGIJNYM Wiesław M. Macek Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Dewajtis 5, 01-815 Warszawa; Centrum Badań Kosmicznych,

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 3. Spór o uniwersalia Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 Nieco semiotyki nazwa napis lub dźwięk pojęcie znaczenie nazwy desygnat nazwy każdy

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Realizacje/Treści programowe. Planowane osiągnięcia Nauczyciel Realizato- -rzy Data Realizowane zagadnienia, Problemy treści

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika. Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288

Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika. Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288 Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288 1968 Studia Theol. Varsav. 6 (1968) nr 1 Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika 1948 1. Pełna

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia polska STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE

Załącznik Nr 5. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia polska STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Załącznik Nr 5 Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia polska STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku filologia polska trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów).

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ FILOZOFII KUL. Rok akademicki 2012/2013

WYDZIAŁ FILOZOFII KUL. Rok akademicki 2012/2013 WYDZAŁ FLOZOF KUL KERUNEK STUDÓW: ETYKA PLAN STUDÓW STOPNA dla osób rozpoczynających kształcenie Rok akademicki 202/203 Zastosowane skróty: Z Zaliczenie z oceną Zbo Zaliczenie bez oceny E Egzamin Rok Wstęp

Bardziej szczegółowo