SOFIT I SOPLAY JAKO NARZĘDZIA BADANIA AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ DZIECI I MŁODZIEŻY METODĄ OBSERWACJI BEZPOŚREDNIEJ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SOFIT I SOPLAY JAKO NARZĘDZIA BADANIA AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ DZIECI I MŁODZIEŻY METODĄ OBSERWACJI BEZPOŚREDNIEJ"

Transkrypt

1 NR 34 AN TRO PO MO TO RY KA 2006 SOFIT I SOPLAY JAKO NARZĘDZIA BADANIA AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ DZIECI I MŁODZIEŻY METODĄ OBSERWACJI BEZPOŚREDNIEJ SOFIT & SOPLAY AS TOOL OF MEASURING PHYSICAL ACTIVITY OF CHILDREN AND YOUTHS BY MEANS OF DIRECT OBSERVATION Jan Strugarek* * dr, Studium Wychowania Fizycznego i Sportu Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, ul. Szamarzewskiego 89 Słowa kluczowe: obserwacja bezpośrednia, aktywność fizyczna, sposoby rejestracji zachowań, sposoby gromadzenia danych Key words: direct observation, physical activity engagement, method of behavior recording, method of data collecting STRESZCZENIE SUMMARY Celem artykułu jest prezentacja metody obserwacji bezpośredniej jako jednego z najlepszych sposobów gromadzenia danych dotyczących szkolnej i pozaszkolnej aktywności fizycznej dzieci i młodzieży. Szerokie możliwości jej wykorzystania zarówno w badaniach naukowych jak i praktyce pedagogicznej, wymagają od autorów i osób realizujących ww. metodę przestrzegania ścisłych i ustalonych procedur kodyfikacyjnych dotyczących zaobserwowanych zachowań oraz ich zapisu. W artykule przedstawiono dwa przykładowe systemy obserwacji aktywności fizycznej ucznia w szkole i poza nią, z powodzeniem wykorzystane w ponad 2000 szkołach w USA. System SOFIT rejestrujący zachowania dzieci i młodzieży podczas lekcji wychowania fizycznego tworzą 3 zasadnicze elementy: aktywność fizyczną podczas lekcji, kontekst i treść lekcji oraz zaangażowanie w niej nauczyciela. System rejestracji pozaszkolnej aktywności ruchowej SOPLAY obejmuje indywidualne zachowania ucznia, zaklasyfikowane jako sedentarne, spacerowanie lub wysoka aktywność. The purpose of the article is to present the advantages of collecting data concerning physical activity of children and youths by means of direct observation. The latter seems to be one of the best ways of measuring physical activity of children provided it is carried out in accordance with strictly defined procedures (a uniform system of categorization simultaneous recordings of student activity levels etc.). The article presents two systems of collecting data concerning school and out of school physical activities of students i.e. SOFIT & SOPLAY, both successfully used in over 2000 schools in USA. SOFIT is comprehensive system providing a measure of student activity, lesson content/context, teacher involvement while SOPLAY uses momentary time sampling to record the behavior of each participant as sedentary, walking, or very active. Wstęp Obserwacja bezpośrednia należy w opinii badaczy do jednej z najlepszych metod pomiaru aktywności fizycznej dzieci (szczególnie młodszych) [1]. Głównymi jej cechami są celowość, planowość, systematyczność i selektywność. Ma ona szereg zalet w porównaniu z innymi metodami pomiaru aktywności fizycznej [2]. Przede wszystkim zawiera dokładne i szczegółowe dane dotyczące typu i specyfiki 95

2 Jan Strugarek określonej formy aktywności [3]. Stosując ją, można również uzyskać informacje o uwarunkowaniach środowiskowych i społecznych, towarzyszących fizycznej aktywności dzieci [4]. Stwierdzono także wysoką rzetelność i trafność tej metody badawczej [5]. Nie jest ona jednak doskonała. Obserwowane dzieci mają wielokrotnie tendencję do ukrywania specyficznych i typowych dla siebie zachowań przed obserwatorem. Innym mankamentem jest zawężenie badanej populacji do niewielkiej liczebnie próby badanych. Powodem są głównie wysokie koszty badań związane z czasochłonnością zbierania i opracowywania zgromadzonych danych. Należy przy tym pamiętać, że podstawą właściwego przebiegu rejestracji zachodzących zjawisk lub zdarzeń jest całkowita neutralność obserwatora. Jakikolwiek wpływ wywierany na obserwowanych przez osobę przeprowadzającą badanie, może być przyczyną zniekształcenia uzyskiwanych informacji, przy czym w równej mierze dotyczy to czynników ilościowych, jak i jakościowych. Wielokrotnie spełnienie tego kryterium obiektywności bywa niewykonalne, gdyż zakłócenie funkcjonowania stabilnego systemu zachowań osobniczych przez wprowadzenie nowego elementu (obserwatora) powoduje zmianę dotychczas funkcjonującego systemu. Użycie tej metody do badań aktywności fizycznej, szczególnie w młodszych grupach wiekowych, może prowadzić do zmiany ich zwyczajowych zachowań i do zwracania nadmiernej uwagi (zainteresowania), na osobę lub sprzęt służący do rejestracji aktywności. Efekt ten można zminimalizować poprzez wydłużenie czasu obserwacji i obecności obserwatora na tyle, że stanie się on integralną częścią systemu, będąc równocześnie jego stałym i niezmiennym elementem. Zminimalizowanie wpływu obserwatora na przebieg zachodzących zjawisk i zdarzeń nie jest jedynym warunkiem dokładnego i rzetelnego przeprowadzenia obserwacji bezpośredniej. Osoby rejestrujące konkretne formy aktywności ruchowej winny posiadać szeroki zakres wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznego rejestrowania zjawisk. Jedynie wysokie kompetencje właściwie zogniskują uwagę i pomogą dostrzec obserwowane zjawiska we właściwym wymiarze. Charakterystyczną cechą, osoby prowadzącej obserwację powinna być spostrzegawczość. Niestety, wielokrotnie atrybutem tej ostatniej jest wybiórczość związana z pewnymi ograniczeniami narządów zmysłu. Receptory nie są w stanie zarejestrować i przetworzyć wszystkich informacji szczególnie wówczas, gdy obserwowana grupa osób jest zbyt liczna. W celu zwiększenia obiektywności uzyskiwanych danych coraz powszechniej wykorzystuje się czujniki ruchu (infrared light counters) lub kamery wideo. Najnowszym sposobem prowadzenia badań metodą obserwacji bezpośredniej jest zintegrowany system Observer XT. Zbierane za pomocą kamery video dane są bezpośrednio analizowane, automatycznie przetwarzane i zapisywane w pamięci komputera osobistego w formie hierarchicznie zakodowanych schematów i wykresów [6]. Kolejnym wyzwaniem, stojącym przed obserwatorem wykorzystującym metodę obserwacji bezpośredniej, jest właściwy (zgodny z celem obserwacji i procedurami kodyfikacyjnymi) zapis dostrzeżonego wycinka rzeczywistości. Klasyfikacja zaobserwowanego rodzaju aktywności wymaga precyzyjnego usytuowania przebiegu obserwacji w trzech wymiarach: czasowym, jakościowym i przestrzennym. Rejestrację zdarzeń w czasie można prowadzić w sposób ciągły, ustalając wcześniej jej ramy, do pewnej stałej liczby godzin w ciągu dnia, tygodnia itd. Wymiar czasowy może być również ustalany wybiórczo i sprowadzony do krótkich sekwencji czasowych (np min) w kolejnych godzinach trwania obserwacji. Rozpatrując kontekst jakościowy, należy wyselekcjonować osoby lub grupy osób objętych obserwacją, na których wyłącznie będzie koncentrować swoją uwagę obserwator. Rejestracji podlega konkretny rodzaj aktywności (bieg, skok, rzut, zatrzymanie, leżenie itp.) z wyszczególnieniem częstotliwości i intensywności tych zachowań. Ważne jest również precyzyjne określenie miejsca obserwacji. Jeżeli przeprowadzamy ją w sposób ciągły, należy każdej zauważonej formie aktywności bezwzględnie przypisać konkretne miejsce jej zaistnienia. Jeżeli badania prowadzone są wybiórczo, wówczas ściśle określamy przestrzeń obserwacji i ograniczamy ją do dającego się w pełni kontrolować obszaru (sali, boiska osiedlowego, drogi, basenu itp.). Uwzględniając powyższe uwarunkowania należy stwierdzić, że bezpośrednia obserwacja aktywności ruchowej musi być prowadzona przy użyciu jednolitego systemu kategoryzacji i katalogowania zdarzeń według wcześniej ustalonych i ściśle podporządkowanych celowi badań kodów lub schematów rejestracyjnych [7]. Uchybienia w tym względzie powodują różnice w sposobie oceny poszczególnych komponentów aktywności i pomimo zgodnego z planem przebiegu obserwacji, mogą prowadzić do odmiennej niż rzeczywista oceny sytuacji, a w konsekwencji do fałszywego wnioskowania. Przykładami zastosowania nowoczesnych metod obserwacji bezpośredniej w badaniach aktywności fizycznej dzieci i młodzieży są nowocze- 96

3 SOFIT i SOPLAY jako narzędzia badania aktywności fizycznej dzieci i młodzieży metodą obserwacji bezpośredniej sne systemy SOFIT (System for Observing Fitness Instruction Time) [8] oraz SOPLAY (System for Observing Play and Leisure Activity in Youth) [9]. Celem wykorzystania pierwszego z nich było zebranie obiektywnych i kompletnych danych, dotyczących aktywności fizycznej uczniów, ich zachowań oraz zachowań nauczyciela podczas lekcji wychowania fizycznego. Przeprowadzono go w ponad 1000 szkołach na całym obszarze USA, a ponadto wykorzystano w trakcie testowania eksperymentalnego programu nauczania wychowania fizycznego 1000-osobowej grupy uczniów. Trafność i rzetelność metody potwierdzono bezpośrednimi pomiarami tętna R = 0.80 do 0.91, p < 0.01; [10] oraz przy użyciu akcelerometrów typu Caltrac i Tritrac R = 0.61 [11] Program SOFIT opiera się na trzech niezależnych elementach: 1. Zaangażowanie uczniów w aktywny udział w lekcji (Student physical activity engagement) 2. Treść / kontekst lekcji (Lesson context/content) 3. Zaangażowanie nauczyciela (Teacher involvement) Zbieranie danych 1 : Obserwację przeprowadza osoba przeszkolona w zakresie rejestrowania i kodowania obserwowanych zjawisk. Do rejestracji danych używać można również kamery video lub sprzężonego z nią komputera. Obserwator i sprzęt rejestrują zdarzenie w formie 10-sekundowego zapisu wszystkich elementów. Po każdym zarejestrowanym interwale obserwator wprowadza odpowiednie kody na przygotowany arkusz obserwacyjny (Lesson Observation Form) osobno dla każdego elementu. Technika obserwacji 2 : Aktywność uczniów i kontekst lekcji są kodowane, a kod zachowania nauczyciela oparty jest na hierarchii jego działań pedagogicznych w obserwowanym interwale. Wybór obserwowanych uczniów 3 : Uczniowie rozpoczynają lekcję zbiórką w szeregu. W momencie gdy stoją obserwator typuje losowo 4 uczniów + 1 rezerwowego wg klucza (np. 5, 10, ¹ Opis metody, systemu kodowania danych i arkuszy obserwacyjnych za (Description of method, coding system & observational sheet) McKenzie T, L. SOFIT System for Observing Fitness Instruction Time Overview and training manual, Department of Exercise and Nutritional Sciences San Diego State University , 20, 25). W klasach koedukacyjnych dobór po względem płci musi być jednakowy. Na arkuszu zaznacza się płeć. Długość sekwencji i interwałów 4 : Każdy uczeń obserwowany jest w dwóch 4-minutowych sekwencjach (po 12 razy w każdej z nich) ciągu lekcji. Obserwacje przebiegają w formie 10- -sekundowych interwałów trzy razy w ciągu minuty, w rytmie 10 s. obserwacji 10 s. kodowanego zapisu zachowań kolejne 10 s. obserwacji itd. Całkowity czas obserwacji podczas jednej jednostki lekcyjnej wynosi 32 minuty. W sumie daje to 96 niezależnych zapisów w godzinie lekcyjnej. Praktyczne wykorzystanie danych 5 : Zebrane i zsumowane dane można wykorzystać do wielokierunkowych analiz i porównań. Przykładowe zastosowanie uzyskanych informacji może służyć porównaniu aktywności fizycznej klas na tym samym poziomie nauczania, rozkładowi poszczególnych komponentów aktywności w czasie lekcji czy formie przeprowadzenia zajęć przez nauczyciela. Kodowanie danych i zapisywanie ich na arkuszu obserwacyjnym przebiega według następującego schematu w każdym z elementów badania: Poziom aktywności fizycznej uczniów oznaczono w skali od 1 do 5: 1. leżenie; 2. siedzenie; 3. stanie; 4. chodzenie; 5. wysoka aktywność. Treść i kontekst lekcji przyporządkowano literom w sposób następujący: M Elementy porządkowe w czasie lekcji (ustawienia, instrukcje, przerwy); K Ogólny zasób wiedzy niezwiązany z bezpośrednią aktywnością ćwiczących (obejmuje ogólne informacje związane z wychowaniem fizycznym, takie jak historia, technika, przepisy itp.); P Wiedza ogólna, związana z indywidualną sprawnością fizyczną w obrębie jej cech (siła, wytrzymałość, szybkość, zwinność itp.); F Ćwiczenia sprawności ogólnej (rozgrzewka, ćwiczenia ogólnorozwojowe itp.);

4 Jan Strugarek SOFIT Skrócony formularz kodowania danych (Abbreviated Coding Sheet) 6 Kolejny numer obserwacji (Interval) Aktywność fizyczna uczniów (Student activity) Przebieg (kontekst) lekcji (Lesson context) Zachowania nauczyciela (Teacher behavior) M K P F S G O P D I M O T M K P F S G O P D I M O T SOFIT- Rezultat Sumaryczny (Sumary sheet) 7 Data(Date) Szkoła (School) Klasa (Class) Nauczyciel (Teacher) Obserwator(Observer) Kamera tak/nie(camera yes/no) Numer ucznia (No of student Długość lekcji(lesson length) min. Suma obserwowanych interwałów (No. of intervals) SUMA (Total) Aktywność fizyczna 1. leży (lying down) 2. siedzi (sitting) 3. stoi (standing) 4. chodzi (walking) 5. bardzo aktywny (very active) Przebieg lekcji Elementy porządkowe (M) (management) Wiedza ogólna (K) (general knowledge) Wiedza specjalna (P) (physical fitness know) Ćwiczenia ogólnorozw.(f) (fitness activity) Sprawność specjalna (S) sill practice) Gra (G) (game play) Aktywność mimowolna (O) (other) Zachowania nauczyciela Zachęcanie (P) (promotes fitness) Demonstracja (D) (demonstrates fitness) Instrukcje wykonania ćw. (I) (general instructions) Organizacja lekcji (M) (manages) Obserwacja uczniów (O) (observes) Inne czynności (T) (other task)

5 SOFIT i SOPLAY jako narzędzia badania aktywności fizycznej dzieci i młodzieży metodą obserwacji bezpośredniej S Ćwiczenia sprawności specjalnej, związane z techniką dyscypliny indywidualnej lub zespołowej (stanie na rękach, podania, rzuty itp.); G Czas przeznaczony na elementy gry (fragmenty gry, gra uproszczona, gra właściwa) O Swobodna aktywność ruchowa, niezwiązana z przebiegiem lekcji Rozkład czynności nauczyciela w czasie lekcji zapisuje się używając oznaczeń literowych według poniższego wzoru: P zachęcanie do ćwiczeń i promowanie właściwych zachowań uczniów D demonstracja poszczególnych ćwiczeń I instrukcje dotyczące techniki wykonania poszczególnych ćwiczeń M zajęcia związane z organizacją lekcji (asekuracja ćwiczących, ustawianie przyrządów, sędziowanie itp.) O obserwacja ćwiczących T inne czynności niezwiązane bezpośrednio z prowadzeniem lekcji Obok przedstawiono skrócony formularz kodowania danych oraz zbiorcze wyniki badania. Omówiony powyżej system SOFIT ma zastosowanie do śledzenia aktywności fizycznej dzieci i młodzieży podczas lekcji wychowania fizycznego. Dzienna porcja aktywności nie ogranicza się jednak wyłącznie do programowych zajęć szkolnych. Narzędziem służącym do pomiaru zachowań pozaszkolnych w obszarze aktywności ruchowej jest system SOPLAY [12]. Jako podstawową metodę badawczą wykorzystuje również obserwację bezpośrednią. Trafność i rzetelność tego narzędzia potwierdzono w szeregu niezależnych badaniach [13, 10, 14]. Badanie zachowań dzieci i młodzieży w czasie wolnym, w tym tych związanych z aktywnością fizyczną, jest znacznie bardziej skomplikowane ze względu na zmieniającą się wielokrotnie liczbę uczestników i zróżnicowany poziom ich aktywności. W związku z tym głównym założeniem systemu, jest obserwacja młodzieży w 3 okresach oznaczonych właściwymi kodami: Przed szkołą BS W czasie przerwy obiadowej L Po szkole AS Zbieranie danych 8 : Obserwację przeprowadza dwóch niezależnych odpowiednio przygotowanych obserwatorów. Rejestrują 8 oni (samodzielnie lub przy użyciu kamery wideo) aktywność fizyczną uczniów przed rozpoczęciem zajęć, w czasie przerwy obiadowej i po lekcjach. Pomiaru dokonują we wcześniej wyznaczonych strefach (areas) obejmujących dziedziniec szkolny, boisko szkolne i przyszkolne tereny rekreacyjne. Strefy obserwacji 9 : Aby proces zbierania danych przebiegał bez zakłóceń należy cały, wyznaczony do obserwacji, teren podzielić na ściśle ograniczone terytorialnie strefy, przyporządkowując im kolejne numery (1,2 n). W tym celu trzeba sporządzić mapę, na której muszą być wyraźnie zaznaczone granice obszarów przewidzianych do obserwacji, aby były łatwe do zidentyfikowania dla obserwatora. Ze względu na dokładność pomiaru, nie mogą być one zbyt rozległe. Na mapie zaznaczamy również stanowiska obserwacyjne. Wielkość stref winna być uzależniona od prognozowanej liczby uczniów i przewidywanego typu ich aktywności. Sposób przeprowadzenia obserwacji 10 : W zależności od liczby stref należy przewidzieć odpowiednią liczbę wykwalifikowanych obserwatorów lub przeprowadzać obserwację rotacyjnie, zmieniając kolejno strefy od 1 do n. Dane rejestrowane są w 3 różnych okresach. Przed rozpoczęciem zajęć należy policzyć jednokrotnego liczenia uczniów w każdej ze stref z równoczesnym oznaczeniem poziomu ich aktywności fizycznej. Pomiar w ostatniej strefie trzeba przeprowadzić najpóźniej 15 min przed rozpoczęciem zajęć. Podczas przerwy obiadowej pomiaru należy dokonać dwukrotnie. Pierwszą obserwację rozpoczynamy 15 min po rozpoczęciu przerwy, natomiast kolejną po 25 minutach. Po zakończeniu zajęć należy dokonać 3 niezależnych pomiarów po 15, 45 i 75 minutach. System kodyfikacji danych i ich rejestracji 11 : W części opisowej arkusza obserwacyjnego zapisujemy informacje ogólne, takie jak nazwa szkoły, data obserwacji, dane obserwatora, czy obserwację prowadzi druga osoba, temperatura powietrza oraz okres przeprowadzenia badania (przed zajęciami, w czasie przerwy obiadowej, po zakończonych lekcjach). Obserwację danej strefy należy przeprowadzić dwukrotnie, osobno dla dziewcząt i chłopców

6 Jan Strugarek Poziom aktywności fizycznej ujęto w 3 kategoriach: S zachowania sedentarne (leżenie, siedzenie, stanie) W spacerowanie (do tej kategorii zalicza się marsz w niezbyt szybkim tempie) V wysoka aktywność fizyczna Act najpopularniejsza forma aktywności fizycznej w danej strefie (należy ją oznaczyć kodem lub wpisać jej nazwę) Kody najpopularniejszych form aktywności fizycznej: 0. brak specyficznej formy aktywności; 1. ćwiczenia indywidualne, taniec; 2. palant, kwadrant; 3. koszykówka; 4. skakanka, gra w klasy ; 5. piłka nożna; 6. gimnastyka; 7. sporty walki (judo, karate); 8. sporty z rakietami (tenis, badminton); 9. piłka ręczna; 10. pływanie; 11. siatkówka; 12. ćwiczenia siłowe; 13. gry drużynowe (np. dwa ognie ); 14. inne formy aktywności fizycznej (podać nazwę). Do opisu obserwowanej strefy używa się następujących oznaczeń: A strefa jest możliwa do wykorzystania przez młodzież (np. nie jest wynajęta osobom trzecim); U strefa jest zdatna do użytkowania (brak utrudnień związanych np. z pogodą); S strefa jest monitorowana przez nauczyciela lub inną osobę z personelu szkoły, odpowiedzialną za porządek i przestrzeganie zasad bezpieczeństwa (osoba ta bezpośrednio nie organizuje zajęć); O prowadzone zajęcia są zorganizowane przez młodzieżowego organizatora sportu, szkolny lub międzyszkolny klub sportowy itp.; E wyposażenie (oprócz elementów stałych np. kosze, bramki) i sprzęt (piłki, skakanki), z których korzysta młodzież, są własnością szkoły lub klubu uczniowskiego. Praktyczne wykorzystanie danych W zależności od celu badań, wykorzystanie ich wyników może mieć różnorakie i wielokierunkowe zastosowanie. Sumaryczne ujęcie poziomów aktywności fizycznej dziewcząt i chłopców w poszczególnych strefach pozwoli na zidentyfikowanie, które z terenów przyszkolnych wykorzystywane są najbardziej efektywnie w kontekście aktywności ruchowej. Innym celem analizy wyników może być SOPLAY arkusz obserwacyjny (Sumary sheet) 12 Nazwa szkoły: Data: / / Imię i nazwisko obserwatora: Drugi obserwator: Nie/Tak Temp: Okres obserwacji: BS LU AS POCZĄTEK BADAŃ (godz.) STREFA WARUNKI DZIEWCZĘTA CHŁOPCY A U S O E S W V Ac S W V Act Nie Nie Nie Nie Nie 1. Tak Tak Tak Tak Tak Nie Nie Nie Nie Nie 2. Tak Tak Tak Tak Tak 12 Opis metody, systemu kodowania danych i arkuszy obserwacyjnych za ( Description of method, coding system & observational sheet) McKenzie TL. System for Observing Play and Leisure Activity in Youth Description and Procedures Manual, Department of Exercise and Nutritional Sciences, San Diego State University. 100

7 SOFIT i SOPLAY jako narzędzia badania aktywności fizycznej dzieci i młodzieży metodą obserwacji bezpośredniej wydatek energetyczny uczniów w różnych porach dnia. W zależności od stwierdzonego typu aktywności (sedentarne, spacerowanie, wysoka aktywność) wystarczy pomnożyć liczbę uczniów przez stałe wartości wydatku energetycznego dla zidentyfikowanego rodzaju aktywności (0.051 kcal/kg/min, kcal/kg/min, i kcal/kg/min) i otrzyma się globalny poziom wydatkowanej energii w konkretnym miejscu i czasie. Obok przedstawiono przykładowy arkusz obserwacyjny dla systemu SOPLAY. Przedstawione przykłady narzędzi badawczych, opartych na obserwacji bezpośredniej są bardzo dobrymi sposobami pomiaru szkolnej i pozaszkolnej aktywności fizycznej uczniów. Scruggs, Beveridge i Clocksin [15] podają, że ani metody oparte na pomiarze tętna, ani wykorzystanie akcelerometrów nie mogą być alternatywą dla stosowania metody obserwacji bezpośredniej, szczególnie w młodszych kategoriach wiekowych. Należy jednak pamiętać, że jej wykorzystanie w naszym kraju wymaga kilku niezbędnych warunków. Pierwszym z nich jest adaptacja kulturowa, a więc przystosowanie narzędzia badawczego do realiów społecznych, kulturowych i instytucjonalnych funkcjonowania szkoły w Polsce. Kolejnym jest jej weryfikacja pod kątem trafności, rzetelności oraz normalizacja i standaryzacja, które mogą okazać się odmienne od realiów amerykańskich. Ostatnim wreszcie zgoda autorów na jej zastosowanie w Polsce. Warto jednak podjąć próbę opracowania wy - standaryzowanego narzędzia badawczego, opartego na metodzie obserwacji bezpośredniej. Korzyści z jego zastosowania mogą być wielorakie. Zainteresowani jego praktycznym wykorzystaniem mogą bowiem być w równej mierze nauczyciele wychowania fizycznego, w ramach ich własnego rozwoju zawodowego, dyrekcje szkół w celu optymalizacji procesu dydaktyczno-wychowawczego jak wszystkie instytucje odpowiedzialne z mocy prawa za nadzór pedagogiczny w szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych. PIŚMIENNICTWO LITERATURE [1] Sleap M, Warburton P: Physical activity levels of year old children in England as determined by continuous observation. Research Quarterly for Exercise and Sport, 1992; 63: [2] McKenzie T L, Sallis J F, Armstrong C A: Association between direct observation and accelerometer measures of children s physical activity during physical education and recess. Medicine and Science in Sports and Exercise, 1994; 26 (5): Supplement 143. [3] O Hara NM, Baranowski T, Simons-Morton BG, Wilson BS, Parcel GS: Validity of the observation of children s physical activity. Research Quarterly for Exercise and Sport, 1989; 60: [4] Crocker PRE, EklundR, Kowalski KC: Children s physical activity and physical self-perceptions. Journal of Sports Sciences, 2000; 18: [5] Milat AJ, Stubbs J, Engelhard S, Weston P, Giles-Corti B, Fitzgerald S: Measuring physical activity in public open space-an electronic device versus direct observation. Australian & New Zeland Journal Public Health, 2002; 26(1): [6] Khokhar CP, Juyal R, Dhingra U, Dutta A, Osmany M, Black RE et al: Validation of Methods of Measuring Physical Activity Using Observer Software and Actiwatch in Young Children. Measuring Behavior th International Conference on Methods and Techniques in Behavioral Research, 2005, 168. [7] Heath EM, Coleman KJ, Lensegray TL, Fallon JA: Comparison of the SOFIT and the BEST to determine activity level during elementary physical education. Medicine and Science in Sports and Exercise, 2002; 43 (5): Supplement 278. [8] McKenzie TL: SOFIT System for Observing Fitness Instruction Time Overview and training manual. Department of Exercise and Nutritional Sciences San Diego State University, [9] McKenzie TL: System for Observing Play and Leisure Activity in Youth Description and Procedures Manual. Department of Exercise and Nutritional Sciences, San Diego State University, [10] Rowe PJ, Schuldheisz JM, Van der Mars H: Measuring physical activity in physical education: Validation of the SOFIT direct observation instrument for use with first to eighth grade students; Pediatric Exercise Science, 1997; 9(2): [11] Pope RP, Coleman KJ, Gonzalez BF, Heath EM: Validating SOFIT during physical education in a predominantly Hispanic community. Medicine and Science in Sports and Exercise, 2000; 32(5): Supplement 328. [12] McKenzie TL, Marshall SJ, Sallis JF, Conway TL: Leisure-time physical activity in school environments: An observational study using SOPLAY. Preventive Medicine, 2000; 30: [13] McKenzie TL, Sallis JF, Nader PR: SOFIT: System for observing fitness instruction time. Journal of Teaching in Physical Education, 1991; 11: [14] Sallis JF, Conway TL, Prochaska JJ, McKenzie TL, Marshall S, Brown M: School environments are associated with youth physical activity. American Journal of Public Health, 2001; 91: [15] Scruggs PW, Beveridge SK, Clocksin BD: Tri-Axial Accelerometry and Heart Rate Telemetry: Relation and Agreement With Behavioral Observation in Elementary Physical Education. Measurement in Physical Education and Exercise Science, 2005; 9(4):