Wykład VII. Kryptografia Kierunek Informatyka - semestr V. dr inż. Janusz Słupik. Gliwice, Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wykład VII. Kryptografia Kierunek Informatyka - semestr V. dr inż. Janusz Słupik. Gliwice, 2014. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej"

Transkrypt

1 Wykład VII Kierunek Informatyka - semestr V Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2014 c Copyright 2014 Janusz Słupik

2 Problem pakowania plecaka System kryptograficzny Merklego-Hellmana

3 Pakowanie plecaka Niech V będzie pojemnością plecaka. Mamy k przedmiotów o objętościach {v 1, v 2,..., v k }. Przypuśćmy, że potrafimy zapakować plecak bez wolnego miejsca jakimś różnymi elementami należącymi do pewnego podzbioru powyższego zbioru, tzn. istnieje I {1, 2,..., k} taki, że V = i I v i.

4 Problem pakowania plecaka Dany jest k-elementowy zbiór liczb naturalnych {v 0, v 1,..., v k 1 } oraz liczba naturalna V. Znaleźć liczbę k-bitową (b k 1 b k 2... b 1 b 0 ), b i {0, 1} taką, że k 1 V = b i v i, i=0 lub udowodnić, że taka k-bitowa liczba nie istnieje.

5 Problem pakowania plecaka Problem pakowania plecaka może mieć: tylko jedno rozwiązanie skończoną ilość rozwiązań, większą niż jeden, nie mieć rozwiązania.

6 Algorytm trywialny 1 Generujemy wszystkie k-bitowe liczby, np. jako binarne reprezentacje liczb ze zbioru {0, 1,..., 2 k 1}. 2 Dla każdej liczby (b k 1 b k 2... b 1 b 0 ) sprawdzamy, czy spełnia równość k 1 V = b i v i, 3 Jeżeli ta równość jest prawdziwa dla pewnej liczby k-bitowej, to mamy jedno rozwiązanie. i=0 4 Jeżeli dla wszystkich liczb k-bitowych równość nie jest prawdziwa, to rozwiązanie nie istnieje.

7 Algorytm trywialny 1 Generujemy wszystkie k-bitowe liczby, np. jako binarne reprezentacje liczb ze zbioru {0, 1,..., 2 k 1}. 2 Dla każdej liczby (b k 1 b k 2... b 1 b 0 ) sprawdzamy, czy spełnia równość k 1 V = b i v i, 3 Jeżeli ta równość jest prawdziwa dla pewnej liczby k-bitowej, to mamy jedno rozwiązanie. i=0 4 Jeżeli dla wszystkich liczb k-bitowych równość nie jest prawdziwa, to rozwiązanie nie istnieje. Wniosek: Dla k-bitowej liczby pesymistycznie trzeba wykonać 2 k sprawdzeń. Zatem problem ten jest trudny z punktu widzenia obliczeń praktycznych dla dużych k.

8 Ciąg superrosnący Definicja Ciąg liczb a 0, a 1,..., a k 1 takich, że a 0 a 1... a k 1 nazywamy ciągiem superrosnącym jeżeli a 1 a 0 a 2 a 1 + a 0 a 3 a 2 + a 1 + a 0. a k 1 a k a 0

9 Przykład Ciąg liczb jest ciągiem superrosnącym. 2, 3, 7, 15, 31

10 Łatwy problem pakowania plecaka Problem pakowania plecaka dla ciągu liczb naturalnych v 0, v 1,..., v k 1 oraz liczby naturalnej V nazywamy łatwym problemem pakowania plecaka jeżeli ciąg v 0, v 1,..., v k 1 jest ciągiem superrosnącym.

11 Algorytm rozwiązywania łatwego problemu pakowania plecaka Dany jest ciąg superrosnący v 0, v 1,..., v k 1 oraz liczba naturalna V. Niech I =. 1 Przeglądamy liczby v 0, v 1,..., v k 1 począwszy od największej tak długo, aż natrafimy na liczbę nie większą od V. Niech to będzie liczba v k1. 2 Dołączamy k 1 do zbioru I. Zastępujemy V przez V 1 = V v k1 i przechodzimy do punktu 1) 3 Jeżeli dla pewnego s mamy V s = V s 1 V ks = 0 to otrzymaliśmy rozwiązanie V = v k1 + v k v ks = i I v i. Jeżeli takie rozwiązanie nie istnieje, to dojdziemy do k s = 0 i V s v ks > 0.

12 Przykład 1. Niech V = 24 oraz dany jest ciąg 2, 3, 7, 15, 31

13 Przykład 1. Niech V = 24 oraz dany jest ciąg 2, 3, 7, 15, 31 b 4 b 3 b 2 b 1 b 0

14 Przykład 1. Niech V = 24 oraz dany jest ciąg 2, 3, 7, 15, 31 b 4 b 3 b 2 b 1 b > 24 b 0 = = 9 b 1 = = 2 b 2 = > 2 b 3 = = 0 b 4 = 1

15 Przykład 1. Niech V = 24 oraz dany jest ciąg 2, 3, 7, 15, 31 b 4 b 3 b 2 b 1 b > 24 b 0 = = 9 b 1 = = 2 b 2 = > 2 b 3 = = 0 b 4 = 1 Rozwiązanie: V =

16 Przykład 2. Niech V = 37 oraz dany jest ciąg 2, 3, 7, 15, 31 b 4 b 3 b 2 b 1 b = 6 b 0 = > 6 b 1 = > 6 b 2 = = 3 b 3 = = 1 b 4 = 1 Brak rozwiązania, gdyż ostatnia różnica nie dała zera.

17 System kryptograficzny Merklego-Hellmana Ten system kryptograficzny został zaproponowany przez Ralpha Merkle oraz Martina Hellmana w 1978 roku. Był to jeden z najwcześniejszych systemów z kluczem publicznym. Jego główny zaletą jest zdecydowanie mniejszy koszt obliczeniowy szyfrowania i deszyfrowania niż w RSA

18 System kryptograficzny Merklego-Hellmana Odpowiedniki liczbowe jednostek tekstu jawnego zapisujemy jako k-bitowe liczby dla pewnego ustalonego k. Przykład. Jednostki: traktujemy jako: A,B,C,..., X,Y,Z A (00000) 2 B (00001) 2. Z (11001) 2

19 System kryptograficzny Merklego-Hellmana Generowanie kluczy: Osoba A wybiera: 1 ciąg superrosnący składający się z k liczb 2 liczbę m większą niż k 1 v 0, v 1,..., v k 1 v i i=0 3 liczbę a taką, że 0 < a < m i NWD(a, m) = 1.

20 System kryptograficzny Merklego-Hellmana Osoba A oblicza liczbę d a 1 (mod m). Konstruuje ciąg w 0, w 1,..., w k 1 gdzie w i a v i (mod m). Ten ciąg nie jest superrosnący. Klucz publiczny: {w 0, w 1,..., w k 1 } Klucz prywatny: (d, m)

21 System kryptograficzny Merklego-Hellmana Szyfrowanie: Osoba B chce wysłać do osoby A tekst jawny P = (b k 1 b k 2... b 0 ). Używając klucza publicznego oblicza: Wysyła C do osoby A. k 1 C = b i w i. i=0

22 System kryptograficzny Merklego-Hellmana Deszyfrowanie: Osoba A otrzymała liczbę C. Oblicza V = d C (mod m). Rozwiązuje łatwy problem pakowania plecaka dla liczby V i ciągu superrosnącego v 0, v 1,..., v k 1. Otrzyma w ten sposób: P = (b k 1 b k 2... b 0 ).

23 Dowód poprawności k 1 V = d C = d b i w i = i=0

24 Dowód poprawności k 1 k 1 V = d C = d b i w i = i=0 = b i w i d = b i (v i a) d = i=0 k 1 i=0

25 Dowód poprawności k 1 k 1 V = d C = d b i w i = i=0 = b i w i d = b i (v i a) d = i=0 k 1 k 1 i=0 = b i v i i=0

26 Przykład wyboru ciągu superrosnącego Wybieramy dowolny ciąg liczb naturalnych Obliczamy z 0, z 1,..., z k 1. v 0 = z 0 v 1 = z 1 + v 0 v 2 = z 2 + v 0 + v 1. v k 1 = z k 1 + v v k 2 Ciąg v 0, v 1,..., v k 1 jest ciągiem superrosnącym.

27 Przykład wyboru ciągu superrosnącego c.d. Ponadto, jeżeli założymy, że to k 1 m = z k + k 1 v i i=0 m > v i. Dalej wybieramy losowe 1 < a 0 < m i szukamy najmniejszego a takiego, że a 0 a oraz NWD(a, m) = 1 i=0

28 Bezpieczeństwo Problem pakowania plecaka jest trudnym problemem. Pod koniec lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, wydawało się, że system kryptograficzny Merklego-Hellmana w swojej oryginalnej postaci bazujący na tym problemie będzie bezpieczny.

29 Bezpieczeństwo Problem pakowania plecaka jest trudnym problemem. Pod koniec lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, wydawało się, że system kryptograficzny Merklego-Hellmana w swojej oryginalnej postaci bazujący na tym problemie będzie bezpieczny. W rozumowaniu tym tkwił błąd. Problem, który musi być rozwiązany podczas łamania k 1 C = b i w i i=0 nie jest łatwym problemem pakowania plecaka, ale jednak jest bardzo szczególnym problemem. Powstaje on z łatwego problemu pakowania plecaka poprzez prostą transformację: pomnożenie przez a modulo m.

30 Bezpieczeństwo System kryptograficzny Merklego-Hellmana w swojej oryginalnej postaci został złamany w 1982 roku. Shamir Adi, A polynomial-time algorithm for breaking the basic Merkle - Hellman cryptosystem, Information Theory, IEEE Transactions on 30 (5), 1984, p

31 Iterowany problem pakowania plecaka System kryptograficzny oparty na iterowanym problemie pakowania plecaka jest próbą obejścia algorytmu Shamira. W systemie tym używa się dwóch przekształceń postaci x a i x (mod m i ) określonych za pomocą par (a 1, m 1 ) i (a 2, m 2 ). Najpierw ciąg superrosnący {v i } zastępujemy ciągiem {w i }, gdzie w i = a 1 v i (mod m 1 ). Następnie ciąg {v i } zastępujemy ciągiem {u i }, gdzie u i = a 2 w i (mod m 2 ).

32 Iterowany problem pakowania plecaka Liczby m 1, m 2, a 1, a 2 są dobrane losowo tak, aby m 1 > v i, m 2 > km 1, NWD(a 1, m 1 ) = NWD(a 2, m 2 ) = 1. Klucz publiczny: {u 0, u 1,..., u k 1 } Klucz prywatny: (d 1, m 1, d 2, m 2 ), gdzie d 1 = a 1 1 (mod m 1 ) d 2 = a 1 2 (mod m 2 )

33 Iterowany problem pakowania plecaka Szyfrowanie: Osoba B chce wysłać do osoby A tekst jawny P = (b k 1 b k 2... b 0 ). Używając klucza publicznego oblicza: Wysyła C do osoby A. k 1 C = b i u i. i=0

34 Iterowany problem pakowania plecaka Deszyfrowanie: Osoba A otrzymała liczbę C. Oblicza V = d 1 ( d 2 C (mod m 2 ) ) (mod m 1 ). Rozwiązuje łatwy problem pakowania plecaka dla liczby V i ciągu superrosnącego v 0, v 1,..., v k 1. Otrzyma w ten sposób: P = (b k 1 b k 2... b 0 ).

35 Bezpieczeństwo Uogólniony algorytm Shamira opublikowany w: Brickell Ernest, Breaking iterated knapsacks, Advences in Cryptology - Crypto 84, Springer-Verlag, 1985, p pokazuje, że wiele przypadków iterowanego problemu pakowania plecaka można złamać.

36 Kolejne prace Kolejny system typu plecakowego, wykorzystujący wielomiany nad ciałem skończonym. Chor R., Rivest R., A knapsack-type public key cryptosystem based on arithmetic in finite fields, IEEE Transactions on Information Theory IT-34, 1988, p Jednakże po dokonaniach Shamira, eksperci nie darzą zaufaniem żadnego systemu typu plecakowego z kluczem publicznym.

37 Pytania i zadania 1. Wykaż, że ciągiem superrosnącym o najmniejszych wyrazach jest ciąg v i = 2 i. 2. Wykaż, że łatwy problem pakowania plecaka korzystający z ciągu superrosnącego v i = 2 i ma zawsze rozwiązanie dla dowolnego V (przy odpowiedniej ilości wyrazów ciągu v i ). 3. Wykaż, że każdy ciąg liczb naturalnych {v i }, spełniających warunek v i+1 2v i dla wszystkich i, jest superrosnący.

38 Pytania i zadania 4. Przypuśćmy, że jednostkami tekstu otwartego są pojedyncze litery zwykłego 26-literowego alfabetu A-Z. Otrzymaliśmy ciąg jednostek kryptogramu: 14, 25, 89, 3, 65, 24, 3, 49, 89, 24, 41, 25, 68, 41, 71. Kluczem publicznym jest ciąg: {57, 14, 3, 24, 8}, a prywatnym jest para d = 23, m = 61. a) Spróbuj odczytać wiadomość bez użycia klucza prywatnego. b) Sprawdź wynik, odszyfrowując kryptogram przy użyciu klucza prywatnego.

39 Koniec

Podstawy systemów kryptograficznych z kluczem jawnym RSA

Podstawy systemów kryptograficznych z kluczem jawnym RSA Podstawy systemów kryptograficznych z kluczem jawnym RSA RSA nazwa pochodząca od nazwisk twórców systemu (Rivest, Shamir, Adleman) Systemów z kluczem jawnym można używać do szyfrowania operacji przesyłanych

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie teorii liczb w kryptografii na przykładzie szyfru RSA

Zastosowanie teorii liczb w kryptografii na przykładzie szyfru RSA Zastosowanie teorii liczb w kryptografii na przykładzie szyfru RSA Grzegorz Bobiński Uniwersytet Mikołaja Kopernika Toruń, 22.05.2010 Kodowanie a szyfrowanie kodowanie sposoby przesyłania danych tak, aby

Bardziej szczegółowo

Algorytmy asymetryczne

Algorytmy asymetryczne Algorytmy asymetryczne Klucze występują w parach jeden do szyfrowania, drugi do deszyfrowania (niekiedy klucze mogą pracować zamiennie ) Opublikowanie jednego z kluczy nie zdradza drugiego, nawet gdy można

Bardziej szczegółowo

Wykład VI. Programowanie III - semestr III Kierunek Informatyka. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej

Wykład VI. Programowanie III - semestr III Kierunek Informatyka. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Wykład VI - semestr III Kierunek Informatyka Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2013 c Copyright 2013 Janusz Słupik Podstawowe zasady bezpieczeństwa danych Bezpieczeństwo Obszary:

Bardziej szczegółowo

Copyright by K. Trybicka-Francik 1

Copyright by K. Trybicka-Francik 1 Bezpieczeństwo systemów komputerowych Algorytmy kryptograficzne (2) mgr Katarzyna Trybicka-Francik kasiat@zeus.polsl.gliwice.pl pok. 503 Szyfry wykładnicze Pohlig i Hellman 1978 r. Rivest, Shamir i Adleman

Bardziej szczegółowo

Zarys algorytmów kryptograficznych

Zarys algorytmów kryptograficznych Zarys algorytmów kryptograficznych Laboratorium: Algorytmy i struktury danych Spis treści 1 Wstęp 1 2 Szyfry 2 2.1 Algorytmy i szyfry........................ 2 2.2 Prosty algorytm XOR......................

Bardziej szczegółowo

Copyright by K. Trybicka-Francik 1

Copyright by K. Trybicka-Francik 1 Bezpieczeństwo systemów komputerowych Algorytmy kryptograficzne (2) Szyfry wykładnicze Pohlig i Hellman 1978 r. Rivest, Shamir i Adleman metoda szyfrowania z kluczem jawnym DSA (Digital Signature Algorithm)

Bardziej szczegółowo

Wykład VIII. Systemy kryptograficzne Kierunek Matematyka - semestr IV. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej

Wykład VIII. Systemy kryptograficzne Kierunek Matematyka - semestr IV. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Wykład VIII Kierunek Matematyka - semestr IV Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2014 c Copyright 2014 Janusz Słupik Egzotyczne algorytmy z kluczem publicznym Przypomnienie Algorytm

Bardziej szczegółowo

Kodowanie i kompresja Streszczenie Studia Licencjackie Wykład 15, Kryptografia: algorytmy asymetryczne (RSA)

Kodowanie i kompresja Streszczenie Studia Licencjackie Wykład 15, Kryptografia: algorytmy asymetryczne (RSA) Kodowanie i kompresja Streszczenie Studia Licencjackie Wykład 15, 19.06.2005 1 Kryptografia: algorytmy asymetryczne (RSA) Niech E K (x) oznacza szyfrowanie wiadomości x kluczem K (E od encrypt, D K (x)

Bardziej szczegółowo

Wykład IV. Kryptografia Kierunek Informatyka - semestr V. dr inż. Janusz Słupik. Gliwice, Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej

Wykład IV. Kryptografia Kierunek Informatyka - semestr V. dr inż. Janusz Słupik. Gliwice, Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Wykład IV Kierunek Informatyka - semestr V Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2014 c Copyright 2014 Janusz Słupik Systemy z kluczem publicznym Klasyczne systemy kryptograficzne

Bardziej szczegółowo

Kodowanie i kompresja Streszczenie Studia Licencjackie Wykład 14, Kryptografia: algorytmy asymetryczne (RSA)

Kodowanie i kompresja Streszczenie Studia Licencjackie Wykład 14, Kryptografia: algorytmy asymetryczne (RSA) Kodowanie i kompresja Streszczenie Studia Licencjackie Wykład 14, 7.06.2005 1 Kryptografia: algorytmy asymetryczne (RSA) Niech E K (x) oznacza szyfrowanie wiadomości x kluczem K (E od encrypt, D K (x)

Bardziej szczegółowo

Kryptologia przykład metody RSA

Kryptologia przykład metody RSA Kryptologia przykład metody RSA przygotowanie: - niech p=11, q=23 n= p*q = 253 - funkcja Eulera phi(n)=(p-1)*(q-1)=220 - teraz potrzebne jest e które nie jest podzielnikiem phi; na przykład liczba pierwsza

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Określimy teraz pewną ważną klasę pierścieni.

Wykład 4. Określimy teraz pewną ważną klasę pierścieni. Wykład 4 Określimy teraz pewną ważną klasę pierścieni. Twierdzenie 1 Niech m, n Z. Jeśli n > 0 to istnieje dokładnie jedna para licz q, r, że: m = qn + r, 0 r < n. Liczbę r nazywamy resztą z dzielenia

Bardziej szczegółowo

n = p q, (2.2) przy czym p i q losowe duże liczby pierwsze.

n = p q, (2.2) przy czym p i q losowe duże liczby pierwsze. Wykład 2 Temat: Algorytm kryptograficzny RSA: schemat i opis algorytmu, procedura szyfrowania i odszyfrowania, aspekty bezpieczeństwa, stosowanie RSA jest algorytmem z kluczem publicznym i został opracowany

Bardziej szczegółowo

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś Wykład 9

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś  Wykład 9 Kryptografia z elementami kryptografii kwantowej Ryszard Tanaś http://zon8.physd.amu.edu.pl/~tanas Wykład 9 Spis treści 14 Podpis cyfrowy 3 14.1 Przypomnienie................... 3 14.2 Cechy podpisu...................

Bardziej szczegółowo

Kryptografia systemy z kluczem publicznym. Kryptografia systemy z kluczem publicznym

Kryptografia systemy z kluczem publicznym. Kryptografia systemy z kluczem publicznym Mieliśmy więc...... system kryptograficzny P = f C = f 1 P, gdzie funkcja f składała się z dwóch elementów: Algorytm (wzór) np. C = f(p) P + b mod N Parametry K E (enciphering key) tutaj: b oraz N. W dotychczasowej

Bardziej szczegółowo

Metoda Lenstry-Shora faktoryzacji dużych liczb całkowitych

Metoda Lenstry-Shora faktoryzacji dużych liczb całkowitych Metoda Lenstry-Shora faktoryzacji dużych liczb całkowitych Tomasz Stroiński 23.06.2014 Po co faktoryzować tak duże liczby? System RSA Działanie systemu RSA Każdy użytkownik wybiera duże liczby pierwsze

Bardziej szczegółowo

2.1. System kryptograficzny symetryczny (z kluczem tajnym) 2.2. System kryptograficzny asymetryczny (z kluczem publicznym)

2.1. System kryptograficzny symetryczny (z kluczem tajnym) 2.2. System kryptograficzny asymetryczny (z kluczem publicznym) Dr inż. Robert Wójcik, p. 313, C-3, tel. 320-27-40 Katedra Informatyki Technicznej (K-9) Wydział Elektroniki (W-4) Politechnika Wrocławska E-mail: Strona internetowa: robert.wojcik@pwr.edu.pl google: Wójcik

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo systemów komputerowych. Kryptoanaliza. Metody łamania szyfrów. Cel BSK_2003. Copyright by K.Trybicka-Francik 1

Bezpieczeństwo systemów komputerowych. Kryptoanaliza. Metody łamania szyfrów. Cel BSK_2003. Copyright by K.Trybicka-Francik 1 Bezpieczeństwo systemów komputerowych mgr Katarzyna Trybicka-Francik kasiat@zeus.polsl.gliwice.pl pok. 503 Metody łamania szyfrów Łamanie z szyfrogramem Łamanie ze znanym tekstem jawnym Łamanie z wybranym

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo systemów komputerowych. Metody łamania szyfrów. Kryptoanaliza. Badane własności. Cel. Kryptoanaliza - szyfry przestawieniowe.

Bezpieczeństwo systemów komputerowych. Metody łamania szyfrów. Kryptoanaliza. Badane własności. Cel. Kryptoanaliza - szyfry przestawieniowe. Bezpieczeństwo systemów komputerowych Metody łamania szyfrów Łamanie z szyfrogramem Łamanie ze znanym tekstem jawnym Łamanie z wybranym tekstem jawnym Łamanie z adaptacyjnie wybranym tekstem jawnym Łamanie

Bardziej szczegółowo

Parametry systemów klucza publicznego

Parametry systemów klucza publicznego Parametry systemów klucza publicznego Andrzej Chmielowiec Instytut Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk 24 marca 2010 Algorytmy klucza publicznego Zastosowania algorytmów klucza publicznego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Macierze szyfrujące. 4.1 Algebra liniowa modulo 26

Rozdział 4. Macierze szyfrujące. 4.1 Algebra liniowa modulo 26 Rozdział 4 Macierze szyfrujące Opiszemy system kryptograficzny oparty o rachunek macierzowy. W dalszym ciągu przypuszczamy, że dany jest 26 literowy alfabet, w którym utożsamiamy litery i liczby tak, jak

Bardziej szczegółowo

Informatyka kwantowa. Zaproszenie do fizyki. Zakład Optyki Nieliniowej. wykład z cyklu. Ryszard Tanaś. mailto:tanas@kielich.amu.edu.

Informatyka kwantowa. Zaproszenie do fizyki. Zakład Optyki Nieliniowej. wykład z cyklu. Ryszard Tanaś. mailto:tanas@kielich.amu.edu. Zakład Optyki Nieliniowej http://zon8.physd.amu.edu.pl 1/35 Informatyka kwantowa wykład z cyklu Zaproszenie do fizyki Ryszard Tanaś Umultowska 85, 61-614 Poznań mailto:tanas@kielich.amu.edu.pl Spis treści

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia teorii liczb

Wybrane zagadnienia teorii liczb Wybrane zagadnienia teorii liczb Podzielność liczb NWW, NWD, Algorytm Euklidesa Arytmetyka modularna Potęgowanie modularne Małe twierdzenie Fermata Liczby pierwsze Kryptosystem RSA Podzielność liczb Relacja

Bardziej szczegółowo

RSA. R.L.Rivest A. Shamir L. Adleman. Twórcy algorytmu RSA

RSA. R.L.Rivest A. Shamir L. Adleman. Twórcy algorytmu RSA RSA Symetryczny system szyfrowania to taki, w którym klucz szyfrujący pozwala zarówno szyfrować dane, jak również odszyfrowywać je. Opisane w poprzednich rozdziałach systemy były systemami symetrycznymi.

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1: Protokół ślepych podpisów cyfrowych w oparciu o algorytm RSA

Zadanie 1: Protokół ślepych podpisów cyfrowych w oparciu o algorytm RSA Informatyka, studia dzienne, inż. I st. semestr VI Podstawy Kryptografii - laboratorium 2010/2011 Prowadzący: prof. dr hab. Włodzimierz Jemec poniedziałek, 08:30 Data oddania: Ocena: Marcin Piekarski 150972

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Robert Wójcik, p. 313, C-3, tel Katedra Informatyki Technicznej (K-9) Wydział Elektroniki (W-4) Politechnika Wrocławska

Dr inż. Robert Wójcik, p. 313, C-3, tel Katedra Informatyki Technicznej (K-9) Wydział Elektroniki (W-4) Politechnika Wrocławska Dr inż. Robert Wójcik, p. 313, C-3, tel. 320-27-40 Katedra Informatyki Technicznej (K-9) Wydział Elektroniki (W-4) Politechnika Wrocławska E-mail: Strona internetowa: robert.wojcik@pwr.edu.pl google: Wójcik

Bardziej szczegółowo

Zegar ten przedstawia reszty z dzielenia przez 6. Obrazuje on jak kolejne liczby można przyporządkować do odpowiednich pokazanych na zegarze grup.

Zegar ten przedstawia reszty z dzielenia przez 6. Obrazuje on jak kolejne liczby można przyporządkować do odpowiednich pokazanych na zegarze grup. Rozgrzewka (Ci, którzy znają pojęcie kongruencji niech przejdą do zadania 3 bc i 4, jeśli i te zadania są za proste to proponuje zadanie 5): Zad.1 a) Marek wyjechał pociągiem do Warszawy o godzinie 21

Bardziej szczegółowo

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś http://zon8.physd.amu.edu.pl/~tanas. Wykład 11

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś http://zon8.physd.amu.edu.pl/~tanas. Wykład 11 Kryptografia z elementami kryptografii kwantowej Ryszard Tanaś http://zon8.physd.amu.edu.pl/~tanas Wykład 11 Spis treści 16 Zarządzanie kluczami 3 16.1 Generowanie kluczy................. 3 16.2 Przesyłanie

Bardziej szczegółowo

Matematyka dyskretna. Wykład 11: Kryptografia z kluczem publicznym. Gniewomir Sarbicki

Matematyka dyskretna. Wykład 11: Kryptografia z kluczem publicznym. Gniewomir Sarbicki Matematyka dyskretna Wykład 11: Kryptografia z kluczem publicznym Gniewomir Sarbicki Idea kryptografii z kluczem publicznym: wiadomość f szyfrogram f 1 wiadomość Funkcja f (klucz publiczny) jest znana

Bardziej szczegółowo

LICZBY PIERWSZE. 14 marzec 2007. Jeśli matematyka jest królową nauk, to królową matematyki jest teoria liczb. C.F.

LICZBY PIERWSZE. 14 marzec 2007. Jeśli matematyka jest królową nauk, to królową matematyki jest teoria liczb. C.F. Jeśli matematyka jest królową nauk, to królową matematyki jest teoria liczb. C.F. Gauss (1777-1855) 14 marzec 2007 Zasadnicze twierdzenie teorii liczb Zasadnicze twierdzenie teorii liczb Ile jest liczb

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo w sieci I. a raczej: zabezpieczenia wiarygodnosć, uwierzytelnianie itp.

Bezpieczeństwo w sieci I. a raczej: zabezpieczenia wiarygodnosć, uwierzytelnianie itp. Bezpieczeństwo w sieci I a raczej: zabezpieczenia wiarygodnosć, uwierzytelnianie itp. Kontrola dostępu Sprawdzanie tożsamości Zabezpieczenie danych przed podsłuchem Zabezpieczenie danych przed kradzieżą

Bardziej szczegółowo

BSK. Copyright by Katarzyna Trybicka-Fancik 1. Bezpieczeństwo systemów komputerowych. Podpis cyfrowy. Podpisy cyfrowe i inne protokoły pośrednie

BSK. Copyright by Katarzyna Trybicka-Fancik 1. Bezpieczeństwo systemów komputerowych. Podpis cyfrowy. Podpisy cyfrowe i inne protokoły pośrednie Bezpieczeństwo systemów komputerowych Podpis cyfrowy Podpisy cyfrowe i inne protokoły pośrednie Polski Komitet Normalizacyjny w grudniu 1997 ustanowił pierwszą polską normę określającą schemat podpisu

Bardziej szczegółowo

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś Wykład 1

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś  Wykład 1 Kryptografia z elementami kryptografii kwantowej Ryszard Tanaś http://zon8physdamuedupl/~tanas Wykład 1 Spis treści 1 Kryptografia klasyczna wstęp 4 11 Literatura 4 12 Terminologia 6 13 Główne postacie

Bardziej szczegółowo

Kryptografia systemy z kluczem tajnym. Kryptografia systemy z kluczem tajnym

Kryptografia systemy z kluczem tajnym. Kryptografia systemy z kluczem tajnym Krótkie vademecum (słabego) szyfranta Podstawowe pojęcia: tekst jawny (otwarty) = tekst zaszyfrowany (kryptogram) alfabet obu tekstów (zwykle różny) jednostki tekstu: na przykład pojedyncza litera, digram,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 9

Spis treści. Przedmowa... 9 Spis treści Przedmowa... 9 1. Algorytmy podstawowe... 13 1.1. Uwagi wstępne... 13 1.2. Dzielenie liczb całkowitych... 13 1.3. Algorytm Euklidesa... 20 1.4. Najmniejsza wspólna wielokrotność... 23 1.5.

Bardziej szczegółowo

Algorytmy i struktury danych.

Algorytmy i struktury danych. Algorytmy i struktury danych. Wykład 4 Krzysztof M. Ocetkiewicz Krzysztof.Ocetkiewicz@eti.pg.gda.pl Katedra Algorytmów i Modelowania Systemów, WETI, PG Problem plecakowy mamy plecak o określonej pojemności

Bardziej szczegółowo

Wykład 1. Na początku zajmować się będziemy zbiorem liczb całkowitych

Wykład 1. Na początku zajmować się będziemy zbiorem liczb całkowitych Arytmetyka liczb całkowitych Wykład 1 Na początku zajmować się będziemy zbiorem liczb całkowitych Z = {0, ±1, ±2,...}. Zakładamy, że czytelnik zna relację

Bardziej szczegółowo

Ataki na RSA. Andrzej Chmielowiec. Centrum Modelowania Matematycznego Sigma. Ataki na RSA p. 1

Ataki na RSA. Andrzej Chmielowiec. Centrum Modelowania Matematycznego Sigma. Ataki na RSA p. 1 Ataki na RSA Andrzej Chmielowiec andrzej.chmielowiec@cmmsigma.eu Centrum Modelowania Matematycznego Sigma Ataki na RSA p. 1 Plan prezentacji Wprowadzenie Ataki algebraiczne Ataki z kanałem pobocznym Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

1. Liczby wymierne. x dla x 0 (wartością bezwzględną liczby nieujemnej jest ta sama liczba)

1. Liczby wymierne. x dla x 0 (wartością bezwzględną liczby nieujemnej jest ta sama liczba) 1. Liczby wymierne. - wartość bezwzględna liczby. dla 0 (wartością bezwzględną liczby nieujemnej jest ta sama liczba) - dla < 0 ( wartością bezwzględną liczby ujemnej jest liczba do niej przeciwna) W interpretacji

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA BEZPIECZEŃSTWA LABORATORIUM NR 2 ALGORYTM XOR ŁAMANIE ALGORYTMU XOR

INŻYNIERIA BEZPIECZEŃSTWA LABORATORIUM NR 2 ALGORYTM XOR ŁAMANIE ALGORYTMU XOR INŻYNIERIA BEZPIECZEŃSTWA LABORATORIUM NR 2 ALGORYTM XOR ŁAMANIE ALGORYTMU XOR 1. Algorytm XOR Operacja XOR to inaczej alternatywa wykluczająca, oznaczona symbolem ^ w języku C i symbolem w matematyce.

Bardziej szczegółowo

LICZBY PIERWSZE. Jan Ciurej Radosław Żak

LICZBY PIERWSZE. Jan Ciurej Radosław Żak LICZBY PIERWSZE Jan Ciurej Radosław Żak klasa IV a Katolicka Szkoła Podstawowa im. Świętej Rodziny z Nazaretu w Krakowie ul. Pędzichów 13, 31-152 Kraków opiekun - mgr Urszula Zacharska konsultacja informatyczna

Bardziej szczegółowo

Matematyka dyskretna dla informatyków

Matematyka dyskretna dla informatyków Matematyka dyskretna dla informatyków Część I: Elementy kombinatoryki Jerzy Jaworski Zbigniew Palka Jerzy Szymański Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Poznań 2007 4 Zależności rekurencyjne Wiele zależności

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo systemów komputerowych

Bezpieczeństwo systemów komputerowych Bezpieczeństwo systemów komputerowych Szyfry asymetryczne Aleksy Schubert (Marcin Peczarski) Instytut Informatyki Uniwersytetu Warszawskiego 10 listopada 2015 Na podstawie wykładu Anny Kosieradzkiej z

Bardziej szczegółowo

Matematyka dyskretna - wykład - część Podstawowe algorytmy kombinatoryczne

Matematyka dyskretna - wykład - część Podstawowe algorytmy kombinatoryczne A. Permutacja losowa Matematyka dyskretna - wykład - część 2 9. Podstawowe algorytmy kombinatoryczne Załóżmy, że mamy tablice p złożoną z n liczb (ponumerowanych od 0 do n 1). Aby wygenerować losową permutację

Bardziej szczegółowo

Pendolinem z równaniami, nierównościami i układami

Pendolinem z równaniami, nierównościami i układami Pendolinem z równaniami, nierównościami i układami 1. Równaniem nazywamy równość dwóch wyrażeń algebraicznych. Równaniami z jedną niewiadomą są, np. równania: 2 x+3=5 x 2 =4 2x=4 9=17 x 3 2t +3=5t 7 Równaniami

Bardziej szczegółowo

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś Wykład 7

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś  Wykład 7 Kryptografia z elementami kryptografii kwantowej Ryszard Tanaś http://zon8.physd.amu.edu.pl/~tanas Wykład 7 Spis treści 11 Algorytm ElGamala 3 11.1 Wybór klucza.................... 3 11.2 Szyfrowanie.....................

Bardziej szczegółowo

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś Wykład 8

Kryptografia. z elementami kryptografii kwantowej. Ryszard Tanaś  Wykład 8 Kryptografia z elementami kryptografii kwantowej Ryszard Tanaś http://zon8.physd.amu.edu.pl/~tanas Wykład 8 Spis treści 13 Szyfrowanie strumieniowe i generatory ciągów pseudolosowych 3 13.1 Synchroniczne

Bardziej szczegółowo

Treść wykładu. Pierścienie wielomianów. Dzielenie wielomianów i algorytm Euklidesa Pierścienie ilorazowe wielomianów

Treść wykładu. Pierścienie wielomianów. Dzielenie wielomianów i algorytm Euklidesa Pierścienie ilorazowe wielomianów Treść wykładu Pierścienie wielomianów. Definicja Niech P będzie pierścieniem. Wielomianem jednej zmiennej o współczynnikach z P nazywamy każdy ciąg f = (f 0, f 1, f 2,...), gdzie wyrazy ciągu f są prawie

Bardziej szczegółowo

Rozdział 6. Pakowanie plecaka. 6.1 Postawienie problemu

Rozdział 6. Pakowanie plecaka. 6.1 Postawienie problemu Rozdział 6 Pakowanie plecaka 6.1 Postawienie problemu Jak zauważyliśmy, szyfry oparte na rachunku macierzowym nie są przerażająco trudne do złamania. Zdecydowanie trudniejszy jest kryptosystem oparty na

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z matematyki klasa II technikum

Wymagania edukacyjne z matematyki klasa II technikum Wymagania edukacyjne z matematyki klasa II technikum Poziom rozszerzony Obowiązują wymagania z zakresu podstawowego oraz dodatkowo: 1. JĘZYK MATEMATYKI I FUNKCJE LICZBOWE Uczeń otrzymuje ocenę dopuszczającą

Bardziej szczegółowo

PuTTY. Systemy Operacyjne zaawansowane uŝytkowanie pakietu PuTTY, WinSCP. Inne interesujące programy pakietu PuTTY. Kryptografia symetryczna

PuTTY. Systemy Operacyjne zaawansowane uŝytkowanie pakietu PuTTY, WinSCP. Inne interesujące programy pakietu PuTTY. Kryptografia symetryczna PuTTY Systemy Operacyjne zaawansowane uŝytkowanie pakietu PuTTY, WinSCP Marcin Pilarski PuTTY emuluje terminal tekstowy łączący się z serwerem za pomocą protokołu Telnet, Rlogin oraz SSH1 i SSH2. Implementuje

Bardziej szczegółowo

WSIZ Copernicus we Wrocławiu

WSIZ Copernicus we Wrocławiu Bezpieczeństwo sieci komputerowych Wykład 4. Robert Wójcik Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania Copernicus we Wrocławiu Plan wykładu Sylabus - punkty: 4. Usługi ochrony: poufność, integralność, dostępność,

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe. Wykład 9: Elementy kryptografii. Marcin Bieńkowski. Instytut Informatyki Uniwersytet Wrocławski

Sieci komputerowe. Wykład 9: Elementy kryptografii. Marcin Bieńkowski. Instytut Informatyki Uniwersytet Wrocławski Sieci komputerowe Wykład 9: Elementy kryptografii Marcin Bieńkowski Instytut Informatyki Uniwersytet Wrocławski Sieci komputerowe (II UWr) Wykład 9 1 / 32 Do tej pory chcieliśmy komunikować się efektywnie,

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo systemów komputerowych

Bezpieczeństwo systemów komputerowych Bezpieczeństwo systemów komputerowych Wprowadzenie do kryptologii Aleksy Schubert (Marcin Peczarski) Instytut Informatyki Uniwersytetu Warszawskiego 16 listopada 2016 Jak ta dziedzina powinna się nazywać?

Bardziej szczegółowo

Matematyka dyskretna

Matematyka dyskretna Matematyka dyskretna Wykład 12: Krzywe eliptyczne Gniewomir Sarbicki Rozważać będziemy przestrzeń K n Definicja: x y λ K x = λy. Relację nazywamy różnieniem się o skalar Przykład: [4, 10, 6, 14] [6, 15,

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo danych, zabezpieczanie safety, security

Bezpieczeństwo danych, zabezpieczanie safety, security Bezpieczeństwo danych, zabezpieczanie safety, security Kryptologia Kryptologia, jako nauka ścisła, bazuje na zdobyczach matematyki, a w szczególności teorii liczb i matematyki dyskretnej. Kryptologia(zgr.κρυπτός

Bardziej szczegółowo

Matura próbna 2014 z matematyki-poziom podstawowy

Matura próbna 2014 z matematyki-poziom podstawowy Matura próbna 2014 z matematyki-poziom podstawowy Klucz odpowiedzi do zadań zamkniętych zad 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 odp A C C C A A B B C B D A 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 C C A B A D C B

Bardziej szczegółowo

Seminarium Ochrony Danych

Seminarium Ochrony Danych Opole, dn. 15 listopada 2005 Politechnika Opolska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Kierunek: Informatyka Seminarium Ochrony Danych Temat: Nowoczesne metody kryptograficzne Autor: Prowadzący: Nitner

Bardziej szczegółowo

Zamiana porcji informacji w taki sposób, iż jest ona niemożliwa do odczytania dla osoby postronnej. Tak zmienione dane nazywamy zaszyfrowanymi.

Zamiana porcji informacji w taki sposób, iż jest ona niemożliwa do odczytania dla osoby postronnej. Tak zmienione dane nazywamy zaszyfrowanymi. Spis treści: Czym jest szyfrowanie Po co nam szyfrowanie Szyfrowanie symetryczne Szyfrowanie asymetryczne Szyfrowanie DES Szyfrowanie 3DES Szyfrowanie IDEA Szyfrowanie RSA Podpis cyfrowy Szyfrowanie MD5

Bardziej szczegółowo

Uczeń: -podaje przykłady ciągów liczbowych skończonych i nieskończonych oraz rysuje wykresy ciągów

Uczeń: -podaje przykłady ciągów liczbowych skończonych i nieskończonych oraz rysuje wykresy ciągów Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT: Matematyka KLASA: III Th ZAKRES: zakres podstawowy Poziom wymagań Lp. Dział programu Konieczny-K Podstawowy-P Rozszerzający-R Dopełniający-D Uczeń: 1. Ciągi liczbowe. -zna

Bardziej szczegółowo

Przewodnik użytkownika

Przewodnik użytkownika STOWARZYSZENIE PEMI Przewodnik użytkownika wstęp do podpisu elektronicznego kryptografia asymetryczna Stowarzyszenie PEMI Podpis elektroniczny Mobile Internet 2005 1. Dlaczego podpis elektroniczny? Podpis

Bardziej szczegółowo

Podstawowe struktury algebraiczne

Podstawowe struktury algebraiczne Maciej Grzesiak Podstawowe struktury algebraiczne 1. Wprowadzenie Przedmiotem algebry było niegdyś przede wszystkim rozwiązywanie równań. Obecnie algebra staje się coraz bardziej nauką o systemach matematycznych.

Bardziej szczegółowo

Przykładowe rozwiązania

Przykładowe rozwiązania Przykładowe rozwiązania (E. Ludwikowska, M. Zygora, M. Walkowiak) Zadanie 1. Rozwiąż równanie: w przedziale. ( ) ( ) ( )( ) ( ) ( ) ( ) Uwzględniając, że x otrzymujemy lub lub lub. Zadanie. Dany jest czworokąt

Bardziej szczegółowo

Prawdopodobieństwo i statystyka

Prawdopodobieństwo i statystyka Wykład XIV: Metody Monte Carlo 19 stycznia 2016 Przybliżone obliczanie całki oznaczonej Rozważmy całkowalną funkcję f : [0, 1] R. Chcemy znaleźć przybliżoną wartość liczbową całki 1 f (x) dx. 0 Jeden ze

Bardziej szczegółowo

Systemy Operacyjne zaawansowane uŝytkowanie pakietu PuTTY, WinSCP. Marcin Pilarski

Systemy Operacyjne zaawansowane uŝytkowanie pakietu PuTTY, WinSCP. Marcin Pilarski Systemy Operacyjne zaawansowane uŝytkowanie pakietu PuTTY, WinSCP Marcin Pilarski PuTTY PuTTY emuluje terminal tekstowy łączący się z serwerem za pomocą protokołu Telnet, Rlogin oraz SSH1 i SSH2. Implementuje

Bardziej szczegółowo

7. CIĄGI. WYKŁAD 5. Przykłady :

7. CIĄGI. WYKŁAD 5. Przykłady : WYKŁAD 5 1 7. CIĄGI. CIĄGIEM NIESKOŃCZONYM nazywamy funkcję określoną na zbiorze liczb naturalnych, dodatnich, a wyrazami ciągu są wartości tej funkcji. CIĄGIEM SKOŃCZONYM nazywamy funkcję określoną na

Bardziej szczegółowo

Matematyka dyskretna

Matematyka dyskretna Matematyka dyskretna Wykład 6: Ciała skończone i kongruencje Gniewomir Sarbicki 24 lutego 2015 Relacja przystawania Definicja: Mówimy, że liczby a, b Z przystają modulo m (co oznaczamy jako a = b (mod

Bardziej szczegółowo

FUNKCJE. (odwzorowania) Funkcje 1

FUNKCJE. (odwzorowania) Funkcje 1 FUNKCJE (odwzorowania) Funkcje 1 W matematyce funkcja ze zbioru X w zbiór Y nazywa się odwzorowanie (przyporządkowanie), które każdemu elementowi zbioru X przypisuje jeden, i tylko jeden element zbioru

Bardziej szczegółowo

(mniejszych od 10 9 ) podanych przez użytkownika, wypisze komunikat TAK, jeśli są to liczby bliźniacze i NIE, w przeciwnym przypadku.

(mniejszych od 10 9 ) podanych przez użytkownika, wypisze komunikat TAK, jeśli są to liczby bliźniacze i NIE, w przeciwnym przypadku. Zadanie 1 Już w starożytności matematycy ze szkoły pitagorejskiej, którzy szczególnie cenili sobie harmonię i ład wśród liczb, interesowali się liczbami bliźniaczymi, czyli takimi parami kolejnych liczb

Bardziej szczegółowo

Wykład z równań różnicowych

Wykład z równań różnicowych Wykład z równań różnicowych 1 Wiadomości wstępne Umówmy się, że na czas tego wykładu zrezygnujemy z oznaczania n-tego wyrazu ciągu symbolem typu x n, y n itp. Zamiast tego pisać będziemy x (n), y (n) itp.

Bardziej szczegółowo

Funkcja kwadratowa. f(x) = ax 2 + bx + c = a

Funkcja kwadratowa. f(x) = ax 2 + bx + c = a Funkcja kwadratowa. Funkcją kwadratową nazywamy funkcję f : R R określoną wzorem gdzie a, b, c R, a 0. f(x) = ax + bx + c, Szczególnym przypadkiem funkcji kwadratowej jest funkcja f(x) = ax, a R \ {0}.

Bardziej szczegółowo

Podstawy programowania 2. Temat: Funkcje i procedury rekurencyjne. Przygotował: mgr inż. Tomasz Michno

Podstawy programowania 2. Temat: Funkcje i procedury rekurencyjne. Przygotował: mgr inż. Tomasz Michno Instrukcja laboratoryjna 6 Podstawy programowania 2 Temat: Funkcje i procedury rekurencyjne Przygotował: mgr inż. Tomasz Michno Wstęp teoretyczny Rekurencja (inaczej nazywana rekursją, ang. recursion)

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3 Oblicz jeżeli wiadomo, że liczby 8 2,, 1, , tworzą ciąg arytmetyczny. Wyznacz różnicę ciągu. Rozwiązanie:

Zadanie 3 Oblicz jeżeli wiadomo, że liczby 8 2,, 1, , tworzą ciąg arytmetyczny. Wyznacz różnicę ciągu. Rozwiązanie: Zadanie 3 Oblicz jeżeli wiadomo, że liczby 8 2,, 1, 6 11 6 11, tworzą ciąg arytmetyczny. Wyznacz różnicę ciągu. Uprośćmy najpierw liczby dane w treści zadania: 8 2, 2 2 2 2 2 2 6 11 6 11 6 11 26 11 6 11

Bardziej szczegółowo

jest ciągiem elementów z przestrzeni B(R, R)

jest ciągiem elementów z przestrzeni B(R, R) Wykład 2 1 Ciągi Definicja 1.1 (ciąg) Ciągiem w zbiorze X nazywamy odwzorowanie x: N X. Dla uproszczenia piszemy x n zamiast x(n). Przykład 1. x n = n jest ciągiem elementów z przestrzeni R 2. f n (x)

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI

EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI ARKUSZ ZAWIERA INORMACJE RAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZOCZĘCIA EGZAMINU! Miejsce na naklejkę MIN-R1_1-082 EGZAMIN MATURALNY Z INORMATYKI MAJ ROK 2008 OZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Czas pracy 90 minut Instrukcja

Bardziej szczegółowo

II klasa informatyka rozszerzona SZYFROWANIE INFORMACJI

II klasa informatyka rozszerzona SZYFROWANIE INFORMACJI II klasa informatyka rozszerzona SZYFROWANIE INFORMACJI STEGANOGRAFIA Steganografia jest nauką o komunikacji w taki sposób by obecność komunikatu nie mogła zostać wykryta. W odróżnieniu od kryptografii

Bardziej szczegółowo

0 + 0 = 0, = 1, = 1, = 0.

0 + 0 = 0, = 1, = 1, = 0. 5 Kody liniowe Jak już wiemy, w celu przesłania zakodowanego tekstu dzielimy go na bloki i do każdego z bloków dodajemy tak zwane bity sprawdzające. Bity te są w ścisłej zależności z bitami informacyjnymi,

Bardziej szczegółowo

Funkcje wymierne. Jerzy Rutkowski. Działania dodawania i mnożenia funkcji wymiernych określa się wzorami: g h + k l g h k.

Funkcje wymierne. Jerzy Rutkowski. Działania dodawania i mnożenia funkcji wymiernych określa się wzorami: g h + k l g h k. Funkcje wymierne Jerzy Rutkowski Teoria Przypomnijmy, że przez R[x] oznaczamy zbiór wszystkich wielomianów zmiennej x i o współczynnikach rzeczywistych Definicja Funkcją wymierną jednej zmiennej nazywamy

Bardziej szczegółowo

Treść wykładu. Układy równań i ich macierze. Rząd macierzy. Twierdzenie Kroneckera-Capellego.

Treść wykładu. Układy równań i ich macierze. Rząd macierzy. Twierdzenie Kroneckera-Capellego. . Metoda eliminacji. Treść wykładu i ich macierze... . Metoda eliminacji. Ogólna postać układu Układ m równań liniowych o n niewiadomych x 1, x 2,..., x n : a 11 x 1 + a 12 x 2 + + a 1n x n = b 1 a 21

Bardziej szczegółowo

1.UKŁADY RÓWNAŃ LINIOWYCH

1.UKŁADY RÓWNAŃ LINIOWYCH UKŁADY RÓWNAŃ 1.UKŁADY RÓWNAŃ LINIOWYCH Układ: a1x + b1y = c1 a x + by = c nazywamy układem równań liniowych. Rozwiązaniem układu jest kaŝda para liczb spełniająca kaŝde z równań. Przy rozwiązywaniu układów

Bardziej szczegółowo

Bukiety matematyczne dla gimnazjum

Bukiety matematyczne dla gimnazjum Bukiety matematyczne dla gimnazjum http://www.mat.uni.torun.pl/~kolka/ 1 X 2002 Bukiet I Dany jest prostokąt o bokach wymiernych a, b, którego obwód O i pole P są całkowite. 1. Sprawdź, że zachodzi równość

Bardziej szczegółowo

Monoalfabetyczny szyfr Beauforta. omnma pvazw hcybn cibcv jzwag vmjha

Monoalfabetyczny szyfr Beauforta. omnma pvazw hcybn cibcv jzwag vmjha Monoalfabetyczny szyfr Beauforta omnma pvazw hcybn cibcv jzwag vmjha Litery i ich pozycja w alfabecie Aby wykonywać działania na literach, przypisujemy im odpowiedniki liczbowe. A B C D E F G H I 0 1 2

Bardziej szczegółowo

Relacje. opracował Maciej Grzesiak. 17 października 2011

Relacje. opracował Maciej Grzesiak. 17 października 2011 Relacje opracował Maciej Grzesiak 17 października 2011 1 Podstawowe definicje Niech dany będzie zbiór X. X n oznacza n-tą potęgę kartezjańską zbioru X, tzn zbiór X X X = {(x 1, x 2,..., x n ) : x k X dla

Bardziej szczegółowo

Zaawansowane algorytmy i struktury danych

Zaawansowane algorytmy i struktury danych Zaawansowane algorytmy i struktury danych u dr Barbary Marszał-Paszek Opracowanie pytań teoretycznych z egzaminów. Strona 1 z 12 Pytania teoretyczne z egzaminu pisemnego z 25 czerwca 2014 (studia dzienne)

Bardziej szczegółowo

Aproksymacja diofantyczna

Aproksymacja diofantyczna Aproksymacja diofantyczna Szymon Draga Ustroń, 4 listopada 0 r Wprowadzenie Jak wiadomo, każdą liczbę niewymierną można (z dowolną dokładnością) aproksymować liczbami wymiernymi Powstaje pytanie, w jaki

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI

EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI ARKUSZ ZAWIERA INORMACJE RAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZOCZĘCIA EGZAMINU! Miejsce na naklejkę MIN-R1_1-082 EGZAMIN MATURALNY Z INORMATYKI MAJ ROK 2008 OZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Czas pracy 90 minut Instrukcja

Bardziej szczegółowo

Przykładowe rozwiązania zadań. Próbnej Matury 2014 z matematyki na poziomie rozszerzonym

Przykładowe rozwiązania zadań. Próbnej Matury 2014 z matematyki na poziomie rozszerzonym Zadania rozwiązali: Przykładowe rozwiązania zadań Próbnej Matury 014 z matematyki na poziomie rozszerzonym Małgorzata Zygora-nauczyciel matematyki w II Liceum Ogólnokształcącym w Inowrocławiu Mariusz Walkowiak-nauczyciel

Bardziej szczegółowo

Próbny egzamin maturalny z matematyki Poziom rozszerzony

Próbny egzamin maturalny z matematyki Poziom rozszerzony Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy PLACÓWKA AKREDYTOWANA Zadanie 1 (4 pkt) Rozwiąż równanie: w przedziale 1 pkt Przekształcenie równania do postaci: 2 pkt Przekształcenie równania

Bardziej szczegółowo

Indukcja matematyczna

Indukcja matematyczna Indukcja matematyczna 1 Zasada indukcji Rozpatrzmy najpierw następujący przykład. Przykład 1 Oblicz sumę 1 + + 5 +... + (n 1). Dyskusja. Widzimy że dla n = 1 ostatnim składnikiem powyższej sumy jest n

Bardziej szczegółowo

INFORMATYKA WYBRANE ALGORYTMY OPTYMALIZACYJNE KRYPTOLOGIA.

INFORMATYKA WYBRANE ALGORYTMY OPTYMALIZACYJNE KRYPTOLOGIA. INFORMATYKA WYBRANE ALGORYTMY OPTYMALIZACYJNE KRYPTOLOGIA http://www.infoceram.agh.edu.pl Klasy metod algorytmicznych Metoda TOP-DOWN (zstępująca, analityczna) Metoda BOTTOM-UP (wstępująca, syntetyczna)

Bardziej szczegółowo

Metody numeryczne w przykładach

Metody numeryczne w przykładach Metody numeryczne w przykładach Bartosz Ziemkiewicz Wydział Matematyki i Informatyki UMK, Toruń Regionalne Koło Matematyczne 8 kwietnia 2010 r. Bartosz Ziemkiewicz (WMiI UMK) Metody numeryczne w przykładach

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI STYCZEŃ POZIOM ROZSZERZONY Część I

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI STYCZEŃ POZIOM ROZSZERZONY Część I Organizatorzy: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Wydział Matematyki i Informatyki, Oddział Kujawsko-Pomorski Polskiego Towarzystwa Informatycznego, Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu, Centrum

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY ZADAŃ MATURALNYCH Z MATEMATYKI NA POSZCZEGÓLNE STANDARDY DLA WYBRANYCH TREŚCI PROGRAMOWYCH Z POZIOMU PODSTAWOWEGO I ROZSZERZONEGO

PRZYKŁADY ZADAŃ MATURALNYCH Z MATEMATYKI NA POSZCZEGÓLNE STANDARDY DLA WYBRANYCH TREŚCI PROGRAMOWYCH Z POZIOMU PODSTAWOWEGO I ROZSZERZONEGO PRZYKŁADY ZADAŃ MATURALNYCH Z MATEMATYKI NA POSZCZEGÓLNE STANDARDY DLA WYBRANYCH TREŚCI PROGRAMOWYCH Z POZIOMU PODSTAWOWEGO I ROZSZERZONEGO ZADANIA OPRACOWANE PRZEZ Agnieszkę Sumicką Katarzynę Hejmanowską

Bardziej szczegółowo

Wykład X. Programowanie. dr inż. Janusz Słupik. Gliwice, Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej. c Copyright 2016 Janusz Słupik

Wykład X. Programowanie. dr inż. Janusz Słupik. Gliwice, Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej. c Copyright 2016 Janusz Słupik Wykład X Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2016 c Copyright 2016 Janusz Słupik Drzewa binarne Drzewa binarne Drzewo binarne - to drzewo (graf spójny bez cykli) z korzeniem (wyróżnionym

Bardziej szczegółowo

4. Postęp arytmetyczny i geometryczny. Wartość bezwzględna, potęgowanie i pierwiastkowanie liczb rzeczywistych.

4. Postęp arytmetyczny i geometryczny. Wartość bezwzględna, potęgowanie i pierwiastkowanie liczb rzeczywistych. Jarosław Wróblewski Matematyka dla Myślących, 008/09. Postęp arytmetyczny i geometryczny. Wartość bezwzględna, potęgowanie i pierwiastkowanie liczb rzeczywistych. 15 listopada 008 r. Uwaga: Przyjmujemy,

Bardziej szczegółowo

Katalog wymagań programowych na poszczególne stopnie szkolne. Matematyka. Poznać, zrozumieć. Kształcenie w zakresie podstawowym.

Katalog wymagań programowych na poszczególne stopnie szkolne. Matematyka. Poznać, zrozumieć. Kształcenie w zakresie podstawowym. Katalog wymagań programowych na poszczególne stopnie szkolne Matematyka. Poznać, zrozumieć Kształcenie w zakresie podstawowym. Klasa 1 Poniżej podajemy umiejętności, jakie powinien zdobyć uczeń z każdego

Bardziej szczegółowo

Teoria miary. Matematyka, rok II. Wykład 1

Teoria miary. Matematyka, rok II. Wykład 1 Teoria miary Matematyka, rok II Wykład 1 NAJBLIŻSZY CEL: Nauczyć się mierzyć wielkość zbiorów. Pierwsze przymiarki: - liczność (moc) zbioru - słabo działa dla zbiorów nieskończonych: czy [0, 1] powinien

Bardziej szczegółowo

Matematyka dyskretna

Matematyka dyskretna Matematyka dyskretna Wykład 6: Ciała skończone i kongruencje Gniewomir Sarbicki 2 marca 2017 Relacja przystawania Definicja: Mówimy, że liczby a, b Z przystają modulo m (co oznaczamy jako a = b (mod m)),

Bardziej szczegółowo

Grupy generowane przez mep-pary

Grupy generowane przez mep-pary Grupy generowane przez mep-pary Witold Tomaszewski (przy współudziale Zbigniewa Szaszkowskiego i Marka Żabki) Zakład Algebry Instytut Matematyki Politechnika Śląska e-mail: Witold.Tomaszewski@polsl.pl

Bardziej szczegółowo