Organizm człowieka. Rola tłuszczów. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Organizm człowieka. Rola tłuszczów. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015"

Transkrypt

1 Organizm człowieka Rola tłuszczów Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015

2 Klasyfikacja Pojęcie tłuszcze odnosi się do grupy związków charakteryzujących się nierozpuszczalnością w wodzie i rozpuszczalnością w rozpuszczalnikach organicznych. Najłatwiej jest tłuszcze podzielić na klasy na podstawie ich podobieństwa strukturalnego. Pod względem chemicznym istnieje między tymi klasami tylko niewielkie podobieństwo. Klasa związków poliprenylowych pochodzi od związku podstawowego - izoprenu. Należą do niej steroidy (np. cholesterol), witaminy tłuszczorozpuszczalne (witaminy A, D, E i K), a także inne terpeny (np. mentol). Z klasy kwasów tłuszczowych można wyodrębnić większą gałąź lipidów. Najprostszą klasę tworzą woski, które są estrami kwasów tłuszczowych i alkoholi jednowodorotlenowych. Z kwasów tłuszczowych dostarczanych do organizmu z pożywieniem powstają poprzez wydłużenie łańcuchów i wytworzenie wiązań podwójnych prekursory eikozanoidów. Do związków tych należą prostaglandyny, leukotrieny i tromboksany, które na poziomie komórkowym wykazują działanie regulacyjne. Pod względem ilościowym największe znaczenie mają triacyloglicerole (triglicerydy).

3 Lipidy Podział lipidów ustrojowych: proste: triacyloglicerole, woski, złożone: fosfolipidy, glikolipidy, sterole i izoprenoidy inna budowa, ale rozpuszczają się w rozpuszczalnikach niepolarnych; Kwasy tłuszczowe Podział kwasów tłuszczowych: nasycone: NKT, SFA konsystencja stała jednonienasycone: JKT, MUFA wielonienasycone: WNKT, PUFA konsystencja płynna

4 Kwasy tłuszczowe Kwasy tłuszczowe są nie tylko składnikami dostarczającymi energię, ale stanowią również ważne elementy strukturalne lipidów. Pod względem chemicznym kwasy tłuszczowe są kwasami organicznymi (kwasami węglowymi) z długim łańcuchem węglowodorowym. Grupa kwasowa jest najczęściej połączona wiązaniem estrowym z alkoholem, np. glicerolem, sfingozyną lub cholesterolem. Wolne, niezestryfikowane kwasy tłuszczowe (WKT, free fatty acids) w środowisku o fizjologicznym ph występują w postaci zdysocjowanej. Kwasy tłuszczowe mogą zawierać w swoich cząsteczkach wiązania podwójne (kwasy nienasycone), które w warunkach fizjologicznych występują w konfiguracji cis. W ten sposób cząsteczka, poza tym prosta, zagina się, co prowadzi do większej ruchliwości. W praktyce powoduje to obniżenie punktu topnienia, a tłuszcz staje się płynny

5 W przemyśle wykorzystywana jest reakcja przebiegająca w odwrotnym kierunku: dzięki uwodornieniu wiązań podwójnych otrzymuje się produkty o bardziej stałej konsystencji, które jako tłuszcze utwardzone" znajdują się w składzie wielu produkowanych przemysłowo produktów spożywczych. W czasie uwodorniania oraz w czasie intensywnej obróbki termicznej może dojść do przemieszczenia [zmiany konfiguracji ] wiązań podwójnych prowadzącego do powstania wiązań podwójnych o konfiguracji trans. Dyskusjom podlega negatywne znaczenie zdrowotne kwasów trans - kwasy te są w każdym przypadku niepożądane.

6 C18 C18:1 n-9 C18:1t C18:2 n-6 C18:3 n-6 C18:3 n-3 6

7 C20:4 n-6 C20:5 n-3 EPA C22:6 n-3 DHA 7

8 W odniesieniu do kwasów tłuszczowych im dłuższy jest łańcuch i im mniej wiązań podwójnych zawiera, tym bardziej stała konsystencja kwasu. Najkrótszym występującym w lipidach kwasem tłuszczowym jest kwas masłowy (4:0). Jeśli kwas ten w wyniku starzenia zostanie uwolniony z tłuszczu, np. z masła, jest on - ze względu na krótki łańcuch - nie tylko płynny, ale również lotny (zapach kwasu masłowego). Długołańcuchowe nasycone kwasy występują wyłącznie w stałych tłuszczach, bądź też powstają w wyniku uwodornienia kwasów nienasyconych. Organizmy zwierzęce są zdolne do własnej syntezy kwasów tłuszczowych, jednak nie są w stanie wprowadzać wiązania podwójnego za węglem C9, licząc od grupy karboksylowej (COOH) Długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA, polyunsaturated fatty acids) są kwasami niezbędnymi i muszą być dostarczane organizmowi wraz z pokarmem. Najważniejszymi kwasami niezbędnymi są: kwas linolowy (18:2; 9, 12, n-6) i kwas a-linolenowy (18:3; 9,12,15, n-3). Przez wydłużanie łańcucha i wprowadzanie wiązań podwójnych z tych dwóch wyjściowych kwasów człowiek może sam syntetyzować dłuższe kwasy wielonienasycone. Dostarczanie z pożywieniem tych dłuższych homologów pozwala częściowo na zastąpienie kwasów linolowego, a zwłaszcza a- linolenowego.

9 W organizmach zwierząt tłuszcze stanowią magazyn energii, dlatego określane są również jako tłuszcze zapasowe. Pod względem chemicznym dochodzi do estryfikacji glicerolu (gliceryny) przez trzy cząsteczki kwasów tłuszczowych. Powstała cząsteczka jest niepolarna, dlatego związki te określane są również jako tłuszcze obojętne. Struktura błon biologicznych (np. ściany komórkowej) wymaga obecności polarnych lipidów. Grupa polarna (alkohol, cholina, glukoza etc.) zwraca się zawsze na zewnątrz, natomiast długie, niepolarne łańcuchy kwasów tłuszczowych tworzą wnętrze dwuwarstwowej błony. Rozróżnienie lipidów błonowych następuje na podstawie głównego składnika (gliceryny lub sfingozyny), a także grupy polarnej.

10 Klasa fosfolipidów zawiera zasadniczo grupę fosforową. Jeśli głównym ich składnikiem jest glicerol, mówi się wtedy o glicerofosfolipidach. Przy tym grupa fosforowa może być zestryfikowana przez różne alkohole: ważnymi przedstawicielami fosfolipidów są fosfatydylo-etanoloamina, fosfatydyloseryna i fosfatydylocholina (lecytyna). Sfingozyna, aminoalkohol z długim łańcuchem bocznym, jest kolejnym podstawowym składnikiem błon komórkowych. Jeśli sfingozyna połączona jest z kwasem tłuszczowym wiązaniem amidowym, powstaje ceramid. Poprzez połączenie z dalszymi resztami powstają sfingolipidy. Jeśli reszta ta jest połączona za pośrednictwem grupy fosforowej, związki takie nazywane są sfingofosfolipidami, a występują one w dużych ilościach w mózgu i tkance nerwowej. Najważniejszym reprezentantem tej grupy lipidów jest sfingomielina, w której do grupy fosforowej przyłączona jest cholina.

11 Jeśli zamiast grupy fosforowej do sfingozyny dołączona jest cząsteczka cukru, powstają glikolipidy. Cerebrozydy są prostymi reprezentantami tej grupy związków, a zawierają w swoim składzie glukozę lub galaktozę. W sulfatydach cukier jest dodatkowo połączony z resztą kwasu siarkowego. Gangliozydy zawierają złożony oligosacharyd - kwas N- acetyloneuraminowy. Glikolipidy występują we wszystkich tkankach po zewnętrznej stronie błon komórkowych, gdzie pełnią m.in. funkcję receptorów.

12 Tłuszcze To grupa związków o różnej budowie chemicznej, których cechą wspólną jest nierozpuszczalność w wodzie oraz rozpuszczalność w niepolarnych rozpuszczalnikach (np. eterze etylowym, alkoholu, benzynie). Podział tłuszczów pokarmowych: widoczne (wydzielone, wyodrębnione): masło, smalec, oleje, margaryna niewidoczne (nie wydzielone, ukryte): naturalnie zawarte w żywności 45% 55% zwyczajowej racji pokarmowej

13 Jakość zdrowotna tłuszczu zależy głównie od: składu kwasów tłuszczowych (KT); składu triacylogliceroli (TAG); struktury stereospecyficznej TAG tj. rozmieszczenia KT na pozycjach skrajnych (sn-1 i sn-3) oraz środkowej (sn-2) glicerolu; stanu fizycznego głównie temperatury topnienia TAG oraz stopnia ich dyspersji (w mleku, maśle, margarynie).

14 Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe (NNKT, PUFA) Kwas linolowy C 18:2 i inne kw. z rodziny n-6 Kwas -linolenowy C 18:3 i inne kw. z rodziny n-3 Mają pierwsze podwójne wiązanie w cząsteczce licząc od grupy CH 3, przy 6 atomie węgla (rodzina n-6) lub przy 3 atomie węgla (rodzina n-3). O ich niezbędności decyduje brak w organizmie człowieka (kręgowców) układów enzymatycznych zdolnych do wprowadzania wiązań podwójnych w tych pozycjach.

15 PUFA z rodziny kwasu linolowego C 18:2 (n-6) linolowy C 18:2 gamma-linolenowy C 18:3 dihomo-gamma-linolenowy C 20:3 arachidonowy C 20:4 LA GLA DGLA AA dokozatetraenowy C 22:4 dokozapentaenowy C 22:5

16 PUFA z rodziny kwasu - linolenowego C 18:3 (n-3) -linolenowy C 18:3 ALA C 18:4 eikotetraenowy C 20:4 eikozapentaenowy C 20:5 EPA dokozapentaenowy C 22:5 dokozaheksaenowy C 22:6 DHA

17 LCPUFA definicja (long chain polyunsaturated fatty acids) długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe zawierające w cząsteczce 20 lub więcej atomów węgla. Powstają w wyniku procesów desaturacji (wprowadzanie wiązań podwójnych) i elongacji (wydłużania łańcucha) PUFA. Z punktu widzenia fizjologii żywienia najważniejszymi są: kwas arachidonowy AA C 20:4 n-6 eikozapentaenowy EPA C 20:5 n-3 dokozaheksaenowy DHA C 22:6 n-3

18 Zawartość tłuszczu w organizmie człowieka i jego spożycie kg % Organizm 7,8 13 % masy ciała 23 % masy ciała Spożycie /dobę 0,08 2,6 % masy pożywienia Berger 1996

19 Zawartość tłuszczu w pożywieniu Tłuszcze wydzielone: % masy produktu Mięso, wędliny: 3 55% Ryby: 0,1 13% (25% węgorz) Mleko, napoje mleczne: 0,5 4,5% Sery dojrzewające, topione: 17 30% Sery twarogowe: 1%, 9% Jaja: 11% Orzechy: 46 64%

20 Źródła PUFA w żywności Kwas linolowy: kukurydza, bawełna, słonecznik, soja (nasiona roślin), Kwas gamma-linolenowy: nasiona wiesiołka, ogórecznika, czarnej porzeczki, Kwas alfa-linolenowy: zielone liściaste warzywa i niektóre oleje roślinne (z siemienia lnianego, rzepaku, soi, Kwasy LCPUFA: EPA (eikozapentaenowy) i DHA (dokozaheksaenowy): ryby i oleje rybne, ryby morskie mórz Pd więcej DHA, ryby mórz Pn więcej EPA Ilość PUFA w mięsie, drobiu, mleku zależy od paszy podawanej zwierzętom hodowlanym.

21 Ryby jako źródło PUFA Gatunek ryb g/100g Makrela atlantycka 2,5 Łosoś atlantycki (odmiana hodowlana) 1,8 Śledź (Pacyfik) 1,7 Śledź (atlantycki) 1,6 Pstrąg słodkowodny 1,6 Tuńczyk błękitny 1,6 Jesiotr 1,5 Sardela 1,4 Szprot 1,3 Sardynki (puszkowane) 1,1

22 Struktura spożycia energii w Polsce Składniki Udział energii ogółem (%) Spożycie Zalecenia Białko Tłuszcz (<30) Węglowodany ogółem (max 70) Cukier < 10 Błonnik < 20 > 25* Sekuła i in * wg zaleceń profilaktyki żywieniowej, WHO 2003

23 Spożycie tłuszczu w Polsce średnio/mieszkańca, wg Szponara i in Spożycie Zalecenia Tłuszcz (% energii ogółem) 35 < 30 * ** Tłuszcz (g) 99 NKT (% energii ogółem) 12,2 < 10 ** (g) 33 JKT (% energii ogółem) 15,1 < 15 ** (g) 42 WNKT (% energii ogółem) 5,4 3 * 6 10 ** (g) * *Ziemlański i in., Normy żywienia dla ludności w Polsce, 1994 ** WHO, Zalecenia profilaktyki żywieniowej, 2003

24 Trendy spożycia żywności w Polsce źródeł tłuszczów wydzielonych Grupa produktów Spożycie w latach Trend Tłuszcze jadalne (kg) 11,2 26,3 Zwierzęce (kg) 6,2 7,1 Roślinne (kg) 1,7 15,3 Masło (kg) 3,3 3,9 Wartość energetyczna, kcal Sekuła i in Margaryny dostarczają 60% tłuszczu roślinnego w typowych racjach pokarmowych Polaków.

25 Izomery trans KT Izomery przestrzenne i położeniowe kwasów tłuszczowych podwójne wiązania w łańcuchu węglowym PUFA lub MUFA ulegają przesunięciu podczas drastycznych procesów technologicznych (wysokie ciśnienie, temp o C). 40 Udział energii (%) z tłuszczów i KT w racjach pokarmowych Europejczyków Simopoulos, 2000, Total S n - 6 n - 3 trans

26 Zawartość tłuszczu utwardzonego w wybranych produktach: bułka hot dog (masa 70 g - 6 g frytki w restauracji Mac Donald s (porcja 100 g) g chipsy ziemniaczane (porcja 100 g) - 43 g

27 Trawienie tłuszczów Pod względem ilościowym największe znaczenie w żywieniu człowieka mają triacyloglicerole (triglicerydy) zawierające kwasy tłuszczowe C18 i Cl6. Tłuszcze jadalne i produkty spożywcze zawierające tłuszcze w postaci zemulgowanej zawierają również inne lipofilne substancje: fosfolipidy, cholesterol lub estry cholesterolu, witaminy tłuszczorozpuszczalne i inne. Rozpoczynający się wtedy proces trawienia trwa, ze względu na reakcje go limitujące, do 24 godzin. Po doustnym przyjęciu pożywienia treść pokarmowa jest przenoszona wraz z lipazą językową. Jest ona aktywna w niskim ph i rozkłada w sposób preferencyjny triacyloglicerole (triglicerydy) mleka zawierające kwasy tłuszczowe krótkołańcuchowe. Opisano również lipazę żołądkową, która działa specyficznie na wiązania utworzone przez kwasy tłuszczowe krótko- i średniołańcuchowe. Aktywność skurczowa żołądka odpowiada za dobre wymieszanie treści pokarmowej z enzymami i za rozdrobnienie kropli tłuszczu. Po pasażu przez żołądek do postaci emulsji rozłożone zostają nawet duże krople tłuszczu.

28 Uwolnione w żołądku przez hydrolizę wiązań przy węglu Cl i C3 krótko- i średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe mogą być wchłaniane bezpośrednio w żołądku do krwi żylnej. Znaczenie etapu trawienia w żołądku jest oceniane w różnorodny sposób. U niemowląt funkcje trzustki nie są jeszcze w pełni wykształcone, a więc aktywność lipazy językowej i lipazy żołądkowej może mieć znaczący udział w trawieniu tłuszczów. U osób dorosłych procesy zachodzące w żołądku mają pośrednie znaczenie. Emulsja tłuszczowa kierująca się przez odźwiernik do dwunastnicy jest tam mieszana z sokiem trzustkowym i żółcią. Kwasy żółciowe skupiają się wokół kropli tłuszczu, powodując zgromadzenie ładunków ujemnych na powierzchni i umożliwiają przyłączenie się kolipazy do triglicerydów. Wiąże ona lipazę trzustkową, której aktywność jest hamowana przez kwasy żółciowe. Dzięki temu na granicy faz olej-woda możliwa jest hydroliza triacylogliceroli (triglicerydów) w pozycjach 1 i 3.

29 Uwolnione w żołądku przez hydrolizę wiązań przy węglu Cl i C3 krótko- i średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe mogą być wchłaniane bezpośrednio w żołądku do krwi żylnej. Znaczenie etapu trawienia w żołądku jest oceniane w różnorodny sposób. U niemowląt funkcje trzustki nie są jeszcze w pełni wykształcone, a więc aktywność lipazy językowej i lipazy żołądkowej może mieć znaczący udział w trawieniu tłuszczów. U osób dorosłych procesy zachodzące w żołądku mają pośrednie znaczenie. Emulsja tłuszczowa kierująca się przez odźwiernik do dwunastnicy jest tam mieszana z sokiem trzustkowym i żółcią. Kwasy żółciowe skupiają się wokół kropli tłuszczu, powodując zgromadzenie ładunków ujemnych na powierzchni i umożliwiają przyłączenie się kolipazy do triglicerydów. Wiąże ona lipazę trzustkową, której aktywność jest hamowana przez kwasy żółciowe. Dzięki temu na granicy faz olej-woda możliwa jest hydroliza triacylogliceroli (triglicerydów) w pozycjach 1 i 3.

30 Trawienie tłuszczów Cichon R., Lipids in human nutrition. CEC Press LLC, New York, 2003, Jama ustna Żołądek Jelito cienkie Światło jelita cienkiego błona Enterocyt błona Płyny ustrojowe SCTG MCTG LCTG PL CHE wit. A,D,E,K SCTG MCTG LCTG SCFA MCFA LCFA lipaza 1,2-DG podjęzykowa esteraza (lipaza) żołądkowa PL CHE glicerol SCFA MCFA LCFA 1-MG 2-MG żółć BA CH PL BA BA BA fosfolipaza A LPL LCFA CH micela MCFA, LCFA 1-MG, 2-MG PL, LPL, CH wit. A,D,E,K esteraza cholesterolowa lipaza trzustkowa BA BA BA BA BA apoproteiny chylomikrony lub VLDL -glicerofosforan 1-MG FA 2-MG FA LPL CH wit. A,D,E,K TG triacyloglicerol; SCTG krótkołańcuchowe TG; MCTG średniołańcuchowe TG; LCTG długołańcuchowe TG; FA kwasy tłuszczowe; SCFA krótkołańcuchowe FA; MCFA średniołańcuchowe FA; LCFA długołańcuchowe FA; 1,2-DG 1,2-diacyloglicerol; 1-MG 1-monoacyloglicerol; 2-MG 2-monoacyloglicerol; BA kwasy żółciowe; PL fosfolipidy; CHE estry cholesterolu; CH cholesterol; LPL - lecytyna TG PL CHE krew limfa

31 Lipaza trzustkowa wykazuje specyficzną zdolność do odszczepiania KT wyłącznie z pozycji skrajnych, tj. sn-1 lub sn- 3, co prowadzi do powstawania w jelicie cienkim sn-2 monoacylogliceroli i kwasów tłuszczowych (rys.1).

32 Wchłanianie tłuszczów glicerol, krótko- i średniołańcuchowe KT do 12 at.c mogą bezpośrednio wnikać do enterocytów, a dalej żyłą wrotną do wątroby do krwioobiegu do tkanek; długołańcuchowe KT, cholesterol, monoglicerydy: (1) tworzą micele otoczone kwasami żółciowymi i są wchłaniane do enterocytów na drodze pinocytozy; (2) w eneterocytach: resynteza triglicerydów, tworzenie chylomikronów, tworzenie lipoprotein VLDL (Very Low Density Lipoproteins) mieszaniny triglicerydów, cholesterolu, fosfolipidów, witamin rozp. w tłuszczach i białka; (3) chylomikrony i VLDL przechodzą: do układu limfatycznego do krwioobiegu (z pominięciem wątroby) do tkanek;

33 KT w wątrobie są: utleniane lub Metabolizm tłuszczów (1) wbudowywane w lipoproteiny (HDL, LDL, VLDL) do tkanek; HDL High Density Lipoproteins...o dużej gęstości LDL Low Density Lipoproteins...o małej gęstości VLDL Very Low Density Lipoproteins...o bardzo małej gęstości Triacyloglicerole (z chylomikronów, lipoprotein wątrobowych): (1) ulegają hydrolizie do KT (lipaza lipoproteinowa), (2) uwolnione KT przenikają pobliskich komórek, (3) w komórkach KT ulegają resyntezie do triacylogliceroli (4) lub są utleniane;

34 Metabolizm tłuszczów (2) Triacyloglicerole w adypocytach: (1) ulegają hydrolizie do KT (lipaza hormonozależna) i częściowo są reestryfikowane, (2) większość KT do naczyń włosowatych tam tzw. wolne KT łączą się z białkiem do tkanek (3) wolne KT są głównie utleniane w mięśniach energia pracy mięśniowej, (4) lub do wątroby KT ulegają reestryfikacji syntezie do lipoprotein do krwioobiegu do tkanek cykliczne krążenie KT wewnątrz adypocytów i pomiędzy tkanką tłuszczową a wątrobą... Katabolizm kwasów tłuszczowych -oksydacja rozkładanie KT do dwuwęglowych fragmentów, a następnie do cyklu Krebsa,

35 Koszt energetyczny utleniania kwasów tłuszczowych 28% jest zużywane na cykliczne krążenie KT wewnątrz adypocytów i pomiędzy tkanką tłuszczową a wątrobą, wzrost tempa metabolizmu po spożyciu, straty energii podczas rozpadu ATP do ADP, wydajność utleniania kw. oleinowego 72% jego wartości energetycznej, 1 g kw. oleinowego 0,475 mola ATP energii, która może być wykorzystana na procesy inne niż katabolizm KT: biosyntezę, skurcz mięśni, transport aktywny, 3 x więcej niż utlenianie 1 g glukozy, 9 x więcej niż utlenianie 1 g AA, tłuszcz jest najlepszym źródłem energii

36 Synteza lipidów Liponeogeneza: synteza de novo max. tempo > 2 mg KT/kg m.c./min., zachodzi w warunkach diety niskotłuszczowej, wysokowęglowodanowej, przyłączanie malonylo-coa do acetylo-coa wydłużanie łańcucha węglowego (elongacja), tworzenie wiązań podwójnych (desaturacja), głównie na potrzeby syntezy fosfolipidów (składnik błon komórkowych) i biofaktorów (np. prostaglandyn, leukotrienów, tromboksanów); Lipogeneza: synteza triacylogliceroli do syntezy są wykorzystywane KT: uwalniane z chylomikronów i lipoprotein wątrobowych, syntetyzowane de novo, Bilans energetyczny: tempo syntezy lipidów >=< tempo rozpadu lipidów

37 Metabolizm PUFA w organizmie współzawodnictwo o szlak enzymatyczny Kwasy n-6 C 18:2 LN C 18:3 GLA C 20:3 DGLA C 20:4 AA C 22:4 C 22:5 Enzym: NKT 9-desaturaza 6-desaturaza elongaza (syntetaza) 5-desaturaza elongaza 4-desaturaza Kwasy n-3 C 18:3 ALA C 18:4 C 20:4 C 20:5 EPA C 22:5 C 22:6 DHA

38 Tłuszcze rola w organizmie (1) energetyczna 9 kcal/g głównie magazynowanie energii (tkanka tłuszczowa 80%TG); źródło energii dla tkanek (gł. mięśni szkieletowych, serca), regulująca KT nasycone rola energetyczna KT nienasycone rola budulcowa i energetyczna NNKT (PUFA) eikozanoidy (hormony tkankowe) cholesterol kwasy żółciowe, hormony steroidowe, witamina D 3, budulcowa składnik błon komórkowych i białej masy mózgu (np. fosfolipidy, glikolipidy), Skład KT tkanki tłuszczowej odzwierciedla skład KT diety w ostatnich 6-12 miesiącach

39 Tłuszcze rola w organizmie (2) ułatwiają odczuwanie smaku i przełykanie pokarmu, utrzymanie przepuszczalności błon komórkowych wpływają na stan skóry i włosów, ochrona przed utratą ciepła tłuszcz podskórny, utrzymywanie narządów tłuszcz okołonarządowy, regulacja motoryki przewodu pokarmowego hamowanie skurczów żołądka, regulacja trawienia i wchłaniania kwasy żółciowe, regulacja składu soku żołądkowego, nośnik witamin A,D,E,K,

40 PUFA rola w organizmie (1) PUFA biorą udział w syntezie eikozanoidów biologicznie aktywnych substancji o charakterze hormonów tkankowych, które stanowią obwodowe przekaźniki regulujące czynność hormonów i neuromediatorów. regulująca (eikozanoidy: prostaglandyny, leukotrieny, prostacykliny, tromboksany) regulują czynność układu sercowo naczyniowego przez działanie: pro agregacyjne (prostaglandyny, tromboksany), anty agregacyjne (prostaglandyny E, prostacyklina), rozszerzające naczynia krwionośne i siły skurczu serca (prostacykliny), zapobieganie zakrzepom naczyniowym zapobieganie nadciśnieniu tętniczemu

41 PUFA rola w organizmie (2) budulcowa składnik fosfolipidów błon komórkowych i mitochondrialnych, transportowanie lipidów krwi 100g /dobę triglicerydów, cholesterolu i fosfolipidów, chylomikrony przenoszą tłuszcze pożywienia z jelita do wnętrza organizmu (eneterocytów krwi lub limfy), VLDL przenoszą lipidy z wątroby do tkanek, LDL przenoszą lipidy po całym organizmie, HDL przenoszą lipidy z tkanek obwodowych do wątroby, obniżanie poziomu cholesterolu we krwi Lipoproteiny budowa kulista: jądro triglicerydy i estry cholesterolu, otoczka kompleksy białka, fosfolipidów, wolnego cholesterolu

42 PUFA a choroby cywilizacyjne Kwasy z rodziny n-6 obniżają poziom TChol we krwi, obniżają poziom LDL-Chol, nie wpływają na poziom HDL-Chol, nie wpływają na poziom TG obniżają ciśnienie tętnicze krwi, korzystne działanie w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, działanie immunosupresyjne kwas gamma-linolenowy podwyższa HDL-Chol, zmniejsza krzepliwość krwi Kwasy z rodziny n-3 działanie przeciwzakrzepowe, działanie hipotensyjne, obniżają poziom TG, TChol i VLDL we krwi, nieznacznie podnoszą poziom HDL-Chol, działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne, hamują rozwój cukrzycy typu II, działanie przeciwnowotworowe, działanie przeciwdepresyjne, przeciwdziałanie otyłości.

43 Cholesterol rola w organizmie budulcowa składnik wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych, składnik otoczki mielinowej w tkance nerwowej, transportowanie lipidów krwi składnik lipoprotein krwi, regulacja trawienia i wchłaniania składnik kwasów żółciowych, prekursor: wielu składników sterydowych, hormonów sterydowych kory nadnercza, hormonów gruczołów płciowych, witaminy D3; Synteza endogenna cholesterolu de novo 3 g/dobę Zwyczajowe spożycie mg/dobę (1000 mg) Zalecane spożycie < 300 mg/dobę

44 Tłuszcz i PUFA a zdrowie Spożycie PUFA i tłuszczów jest związane z ryzykiem lub choroby niedokrwiennej serca, nowotworów, cukrzycy... Zawartość (%) wybranych kwasów tłuszczowych w trombocytach a choroby układu krążenia Kwasy Europa & USA Japonia Grenlandia AA (20:4, n-6) ,3 EPA (20:5, n-3) 0,5 1,6 8,0 n-6 / n CVD - śmiertelność Simopoulos, 1999

45 Stosunek kwasów tłuszczowych n-6/n-3 w diecie a częstość występowania cukrzycy typu II n-6/n Częstość występowania cukrzycy typu II Stosunek w diecie n-6 : n-3 (%) człowiek pierwotny 1 2 : 1 współczesna dieta : 1 Raheja et al. 1993

46 Zalecane spożycie tłuszczów Tłuszcz ogółem wg Norm żywienia dla ludności w Polsce, 1994 dawniej 1 g/kg n.m.c obecnie 0,8 g/kg n.m.c odpowiada to: do 30 % energii ogółem (65+ lat: do 25%; dzieci: do 33%, niemowlęta: 41%) wg zaleceń profilaktyki żywieniowej, WHO % energii ogółem, średnio 20 25% energii ogółem NNKT wg Norm żywienia dla ludności w Polsce, 1994 min 3 % energii ogółem wg zaleceń profilaktyki żywieniowej, WHO 2003 PUFA optimum: 6 7 % energii ogółem; max: <10% n.m.c. należna masa ciała, tj. służąca najdłuższemu życiu

47 Zapotrzebowanie na tłuszcz Jest związane wyłącznie z zapotrzebowaniem na PUFA. min 3 % energii ogółem Zalecane spożycie tłuszczu Jest kompromisem pomiędzy zapotrzebowaniem na PUFA a zawartością PUFA i tłuszczu w pożywieniu. do 30 % energii ogółem (65+ lat: do 25%; dzieci: do 33%, niemowlęta: 41%)

48 Zalecane spożycie podstawowych składników pożywienia n.m.c. należna masa ciała, tj. służąca najdłuższemu życiu Ilość w g/kg n.m.c. % energii dawniej dziś Białka 1 0, (12) Tłuszcze 1 0,8 Węglowodany 4 5 Błonnik* < 30 (15 30) (20 25) (do 70) (65) > 25 g * wg zaleceń profilaktyki żywieniowej, WHO 2003

Budowa i klasyfikacja lipidów

Budowa i klasyfikacja lipidów Budowa i klasyfikacja lipidów Klasyfikacja lipidów Lipidy Kwasy tłuszczowe Tłuszcze obojętne Woski Fosfolipidy Sfingolipidy Glikolipidy Steroidy Zawierające: - glicerol - grupę fosforanową - kwasy tłuszczowe

Bardziej szczegółowo

Budowa i klasyfikacja lipidów

Budowa i klasyfikacja lipidów Egzamin 3 pytania testowe na każdy temat (3 x 10 x 1 pkt) 5 pytań opisowych dot. całego zakresu (5 x 4 pkt) W sumie można uzyskać 50 pkt Zaliczenie egzaminu od 26 pkt Budowa i klasyfikacja lipidów Klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

Izoenzymy. Katalizują te same reakcje, ale różnią się właściwościami fizycznymi lub kinetycznymi. Optimum ph. Powinowactwo do substratu

Izoenzymy. Katalizują te same reakcje, ale różnią się właściwościami fizycznymi lub kinetycznymi. Optimum ph. Powinowactwo do substratu Izoenzymy Katalizują te same reakcje, ale różnią się właściwościami fizycznymi lub kinetycznymi Optimum ph Powinowactwo do substratu Wrażliwość na inhibitory Badanie LDH H4 (serce) H3M1 H2M2 H1M3 M4 (wątroba)

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Tłuszcze. Podział i budowa tłuszczów

Tłuszcze. Podział i budowa tłuszczów Tłuszcze dr hab. n. med. Lucyna Ostrowska Określenie tłuszcze obejmuje zarówno składniki pokarmowe, jak i produkty spożywcze nazywane potocznie tłuszczami, takie jak masło, smalec, margaryny i oleje jadalne.

Bardziej szczegółowo

Korzyści z wegetarianizmu

Korzyści z wegetarianizmu Korzyści z wegetarianizmu QQ QQ Wegetarianizm a choroby cywilizacyjne Przemiana lipidowa ustroju Lipidy (tłuszcze) dostarczają z 1 grama 9 kcal. Są naturalną formą gromadzenia zapasów energii magazynowanej

Bardziej szczegółowo

Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych

Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych Człowiek, aby mógł się rozwijać, wzrastać i wykonywać podstawowe funkcje życiowe musi się odżywiać. Poprzez ten proces każda komórka organizmu otrzymuje niezbędne

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Lipidy = tłuszczowce

Lipidy = tłuszczowce Lipidy = tłuszczowce WSTĘP Nadwaga i nadmierne otłuszczenie to jeden z podstawowych problemów współczesnego społeczeństwa, dotykający nie tylko ludzi, ale w coraz większym stopniu także zwierzęta udomowione.

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

Lipidy (tłuszczowce)

Lipidy (tłuszczowce) Lipidy (tłuszczowce) Miejsce lipidów wśród innych składników chemicznych Lipidy To niejednorodna grupa związków, tak pod względem składu chemicznego, jak i roli, jaką odrywają w organizmach. W ich skład

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA Temat: Denaturacja białek oraz przemiany tłuszczów i węglowodorów, jako typowe przemiany chemiczne i biochemiczne zachodzące w żywności mrożonej. Łukasz Tryc SUChiKL Sem.

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Lipidy (I)

Ćwiczenie 2. Lipidy (I) Ćwiczenie 2 Lipidy (I) Lipidy to naturalnie występujące organiczne cząsteczki izolowane z komórek i tkanek przez ekstrakcję niepolarnymi rozpuszczalnikami. Lipidy dzieli się na dwa podstawowe typy: tłuszcze

Bardziej szczegółowo

8.2. Wartość odżywcza produktów spożywczych Czynniki kształtujące wartość odżywczą produktów spożywczych...185

8.2. Wartość odżywcza produktów spożywczych Czynniki kształtujące wartość odżywczą produktów spożywczych...185 SpiS treści 1. Znaczenie nauki o żywieniu człowieka...9 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu...9 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka...9 1.3. Problemy żywieniowe Polski i świata...11 1.4. Organizacje

Bardziej szczegółowo

TIENS L-Karnityna Plus

TIENS L-Karnityna Plus TIENS L-Karnityna Plus Zawartość jednej kapsułki Winian L-Karnityny w proszku 400 mg L-Arginina 100 mg Niacyna (witamina PP) 16 mg Witamina B6 (pirydoksyna) 2.1 mg Stearynian magnezu pochodzenia roślinnego

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć?

dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć? dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć? Do prawidłowego rozwoju, dobrego stanu zdrowia, odpowiedniej sprawności fizycznej i umysłowej powinnyśmy codziennie spożywać określoną

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska Źródła energii dla mięśni mgr. Joanna Misiorowska Skąd ta energia? Skurcz włókna mięśniowego wymaga nakładu energii w postaci ATP W zależności od czasu pracy mięśni, ATP może być uzyskiwany z różnych źródeł

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Budowa tłuszczów // // H 2 C O H HO C R 1 H 2 C O C R 1 // // HC O H + HO C R 2 HC - O C R 2 + 3H 2 O

Budowa tłuszczów // // H 2 C O H HO C R 1 H 2 C O C R 1 // // HC O H + HO C R 2 HC - O C R 2 + 3H 2 O Tłuszcze (glicerydy) - Budowa i podział tłuszczów, - Wyższe kwasy tłuszczowe, - Hydroliza (zmydlanie) tłuszczów - Utwardzanie tłuszczów -Próba akroleinowa -Liczba zmydlania, liczba jodowa Budowa tłuszczów

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski plan dydaktyczny. Produkcja zwierzęca. Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012. Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS

Nauczycielski plan dydaktyczny. Produkcja zwierzęca. Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012. Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS Nauczycielski plan dydaktyczny Produkcja zwierzęca Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012 Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS 2005.02.03 Prowadzący mgr inż. Alicja Adamska Moduł, dział, Temat: Lp. Zakres

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. n. med. Mirosław Jarosz, Dyrektor Instytutu Żywności i Żywienia.

Prof. dr hab. n. med. Mirosław Jarosz, Dyrektor Instytutu Żywności i Żywienia. O projekcie: Tłuszcz jest jedną z najważniejszych substancji odżywczych dla organizmu człowieka. Stanowi najbardziej skoncentrowane źródło energii w diecie, jest istotnym materiałem budulcowym komórek,

Bardziej szczegółowo

O projekcie: Jak czytać raport?

O projekcie: Jak czytać raport? O projekcie: Tłuszcz jest jedną z najważniejszych substancji odżywczych dla organizmu człowieka. Stanowi najbardziej skoncentrowane źródło energii w diecie, jest istotnym materiałem budulcowym komórek,

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011

OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011 OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011 DLACZEGO DOROSŁY CZŁOWIEK (O STAŁEJ MASIE BIAŁKOWEJ CIAŁA) MUSI SPOŻYWAĆ BIAŁKO? NIEUSTAJĄCA WYMIANA BIAŁEK

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Tłuszcze co wybrać? r Mgr inż. Urszula Grochowska

Tłuszcze co wybrać? r Mgr inż. Urszula Grochowska Tłuszcze co wybrać? 25.10.2009r Mgr inż. Urszula Grochowska Co to są tłuszcze? Tłuszcze jako składniki pokarmowe, Zwane inaczej lipidami, to grupa związków o różnorodnej budowie chemicznej, których wspólną

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy przekształca pokarm spożywany przez psa, dostarczając jego organizmowi energii i składników odżywczych, których potrzebuje do spełnienia różnorodnych funkcji

Bardziej szczegółowo

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6)

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Trienyl - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Stosowany w leczeniu przeciwmiażdżycowym i w profilaktyce chorób naczyniowych serca

Bardziej szczegółowo

Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku

Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku dr inż. Joanna Szlinder-Richert Morski Instytut Rybacki-Państwowy Instytut Badawczy w Gdyni Gdańsk, 24 maj 2013 Dlaczego zaleca sięjedzenie ryb Strawne

Bardziej szczegółowo

TŁUSZCZE. Technologia gastronomiczna. Zespół Szkół Gospodarczych im Spytka Ligęzy w Rzeszowie

TŁUSZCZE. Technologia gastronomiczna. Zespół Szkół Gospodarczych im Spytka Ligęzy w Rzeszowie TŁUSZCZE Technologia gastronomiczna Zespół Szkół Gospodarczych im Spytka Ligęzy w Rzeszowie Materiały przygotowali: mgr inŝ. Krzysztof Matłosz mgr Sabina Walat RZESZÓW 2005 Tłuszcze to estry gliceryny

Bardziej szczegółowo

Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA:

Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA: Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA: - są konieczne do prawidłowej budowy, rozwoju i funkcjonowania całego Twojego organizmu: Stężenie kwasów tłuszczowych w organizmie człowieka [g/100g stężenia całkowitego]

Bardziej szczegółowo

Tłuszcze jako główny zapasowy substrat energetyczny

Tłuszcze jako główny zapasowy substrat energetyczny Tłuszcze jako główny zapasowy substrat energetyczny Utlenienie 1 g tłuszczy pozwala na wyprodukowanie 37 kj (9 kcal) energii, podczas gdy utlenienie 1 g węglowodanów lub białek dostarcza tylko 17 kj (4

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA:

Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA: Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA: - są konieczne do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania całego Twojego organizmu: Stężenie kwasów tłuszczowych w organizmie człowieka [g/100g stężenia całkowitego]

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik chemiczny cz.2

Niezbędnik chemiczny cz.2 Niezbędnik chemiczny cz.2 Tłuszcze Anna Oďż ďż g âďż atkaâ Charakterystyka tłuszczów - Określenie tłuszcz obejmuje grupę produktów spożywczych, jak również składników pokarmowych nazywanych też lipidami.

Bardziej szczegółowo

Dieta ketogenna ARKADIUSZ KOGUT

Dieta ketogenna ARKADIUSZ KOGUT Dieta ketogenna ARKADIUSZ KOGUT Odżywianie oparte na tłuszczach jest coraz częściej stosowane w sportach wytrzymałościowych. Jakie korzyści płyną ze wzrostu spożycia lipidów i kiedy można stosować taką

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: DIETETYK przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet III. Wysoka jakość

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Przemiana materii i energii - Biologia.net.pl

Przemiana materii i energii - Biologia.net.pl Ogół przemian biochemicznych, które zachodzą w komórce składają się na jej metabolizm. Wyróżnia się dwa antagonistyczne procesy metabolizmu: anabolizm i katabolizm. Szlak metaboliczny w komórce, to szereg

Bardziej szczegółowo

II. Analiza sensoryczna w ocenie jakości produktów spożywczych

II. Analiza sensoryczna w ocenie jakości produktów spożywczych SPIS TREŚCI Wprowadzenie 11 I. Jakość żywności, systemy zarządzania jakością i klasyfikacja żywności 13 1. Wstęp 13 2. Określenia jakości 14 3. Systemy zapewniające prawidłową jakość produktów spożywczych

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin, Jonathan Stamford, David White FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin Jonathan Stamford David White Przekład zbiorowy pod redakcją Joanny Gromadzkiej-Ostrowskiej

Bardziej szczegółowo

Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia

Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia Niedożywienie może występować u osób z nadwagą (powyżej 120% masy należnej) niedowagą (poniżej 80%

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA. Prawidłowe żywienie dzieci

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA. Prawidłowe żywienie dzieci ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA Prawidłowe żywienie to jeden z najważniejszych czynników środowiskowych które korzystnie wpływają na ludzkie zdrowie. Żywienie zgodne z normami dostarcza człowiekowi energii oraz

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

CHOLESTEROL I TŁUSZCZE. Cholesterol to słowo, które nie jednemu z nas spędza sen z powiek, gdyż

CHOLESTEROL I TŁUSZCZE. Cholesterol to słowo, które nie jednemu z nas spędza sen z powiek, gdyż CHOLESTEROL I TŁUSZCZE Cholesterol to słowo, które nie jednemu z nas spędza sen z powiek, gdyż uważa się go za główną przyczynę miażdżycy a więc i chorób sercowo naczyniowych, wylewów czy udarów, w związku

Bardziej szczegółowo

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował.

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował. Specjaliści od zdrowego żywienia biją na alarm. Jemy za mało ryb morskich, co oznacza, że w organizmie przeciętnego Polaka brakuje nienasyconych kwasów Omega 3, uważanych przez wielu naukowców za złoty

Bardziej szczegółowo

Zadanie zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007

Zadanie zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007 Układ pokarmowy - zadania Zadanie 1. (2 pkt) Przedstaw schematyczny zapis kolejnych etapów trawienia skrobi przez człowieka bez ich lokalizacji w organizmie. Uwzględnij następujące substancje: glukoza,

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Tłuszcz w diecie sportowca

Tłuszcz w diecie sportowca Tłuszcz w diecie sportowca mgr. Joanna Misiorowska mgr.joanna Misiorowska "Żywienie w sporcie" Charakterystyka Grupa związków chemicznych złożona z: kwasów tłuszczowych alkoholu glicerolu (estry) Cechy

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE I BIOLOGIA. TEMAT LEKCJI: Etapowość trawienia i wchłaniania białek, węglowodanów i tłuszczowców.

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE I BIOLOGIA. TEMAT LEKCJI: Etapowość trawienia i wchłaniania białek, węglowodanów i tłuszczowców. SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE I BIOLOGIA NAUCZYCIEL PROWADZĄCY... TEMAT LEKCJI: Etapowość trawienia i wchłaniania białek, węglowodanów i tłuszczowców. KLASA:... DATA:... GODZ.... HASŁO PROGRAMOWE: Prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Izabela Dobrowolska ROLA ULTRACZYSTEGO EPA W LECZENIU STANÓW ZAPALNYCH I DEPRESJI

Izabela Dobrowolska ROLA ULTRACZYSTEGO EPA W LECZENIU STANÓW ZAPALNYCH I DEPRESJI Izabela Dobrowolska ROLA ULTRACZYSTEGO EPA W LECZENIU STANÓW ZAPALNYCH I DEPRESJI krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) organizm nie jest w stanie ich produkować

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na problemy sercowo-naczyniowe.

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na problemy sercowo-naczyniowe. Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na problemy sercowo-naczyniowe. Przewlekła hiperglikemia wiąże sięz uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów:

Bardziej szczegółowo

[tlił [ f lliu I K lm ll W Y D A W N I C T W O N A U K O W E P W N

[tlił [ f lliu I K lm ll W Y D A W N I C T W O N A U K O W E P W N [tlił [flliu IK lm ll W Y D A W N I C T W O N A U K O W E P W N Redakcja naukowa Jan Gawęcki ŻYWIENIE CZŁOWIEKA i* WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2012 I. Wstęp 1. Człowiek i jego pokarm (Jan G aw ęcki)...13

Bardziej szczegółowo

Znaczenie tłuszczu w żywieniu człowieka

Znaczenie tłuszczu w żywieniu człowieka Zeszyty Naukowe nr 834 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2009 Katedra Towaroznawstwa Żywności Znaczenie tłuszczu w żywieniu człowieka 1. Wprowadzenie Prawidłowe żywienie człowieka polega na pokryciu

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Lipasterix, 1000 mg, kapsułki, miękkie 2. SKŁAD JAKOSCIOWY I ILOŚCIOWY Każda kapsułka miękka zawiera 1000 mg omega-3 kwasów estry etylowe

Bardziej szczegółowo

Zrównoważona dieta czyli jak ułożyć zdrowy jadłospis? dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Katedra i Zakład Dietetyki SGGW

Zrównoważona dieta czyli jak ułożyć zdrowy jadłospis? dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Katedra i Zakład Dietetyki SGGW Zrównoważona dieta czyli jak ułożyć zdrowy jadłospis? dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Katedra i Zakład Dietetyki SGGW Zrównoważona dieta to systematyczne dostarczanie organizmowi wszystkich niezbędnych

Bardziej szczegółowo

Zawód i symbol cyfrowy zawodu: Technik Żywienia i Usług Gastronomicznych Przedmiot: Zasady żywienia. Klasa: II TŻ

Zawód i symbol cyfrowy zawodu: Technik Żywienia i Usług Gastronomicznych Przedmiot: Zasady żywienia. Klasa: II TŻ Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych (kształcenie w zawodzie) Zawód i symbol cyfrowy zawodu: Technik

Bardziej szczegółowo

Bliskie spotkania z biologią. METABOLIZM część II. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW

Bliskie spotkania z biologią. METABOLIZM część II. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM część II dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki METABOLIZM KATABOLIZM - rozkład związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

Cukry właściwości i funkcje

Cukry właściwości i funkcje Cukry właściwości i funkcje Miejsce cukrów wśród innych składników chemicznych Cukry Z cukrem mamy do czynienia bardzo często - kiedy sięgamy po białe kryształy z cukiernicy. Większość z nas nie uświadamia

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014

Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014 Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014 Kod ucznia Informacje dla ucznia 1. Na stronie tytułowej arkusza w wyznaczonym miejscu wpisz swój kod ustalony przez komisję.

Bardziej szczegółowo

Żywność, żywienie, zdrowie

Żywność, żywienie, zdrowie Żywność, żywienie, zdrowie est modus in rebus Roman Cichon CM UMK 2013 ŻYWNOŚĆ BEZPIECZNA pod względem higienicznym, UMOŻLIWIAJĄCA dostarczanie potrzebnych składników odżywczych, UMOŻLIWIAJĄCA prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie właściwości tłuszczów

Oznaczanie właściwości tłuszczów znaczanie właściwości tłuszczów Prowadzący: mgr inż. Maciej Chrubasik Wstęp teoretyczny Lipidy Lipidy ( tłuszcze ) są estrami kwasów tłuszczowych : - gdy alkoholem jest gliceryna ( 1,2,3-trihydroksy propan;

Bardziej szczegółowo

Normy wyżywienia Racje pokarmowe. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015

Normy wyżywienia Racje pokarmowe. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015 Normy wyżywienia Racje pokarmowe Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015 1 Normy wyżywienia (zalecane racje pokarmowe) (recommended pattern of food use) dzienne zestawy produktów

Bardziej szczegółowo

FESTIWAL NAUKI PYTANIA Z CHEMII ORGANICZNEJ

FESTIWAL NAUKI PYTANIA Z CHEMII ORGANICZNEJ FESTIWAL NAUKI PYTANIA Z CHEMII ORGANICZNEJ Agata Ołownia-Sarna 1. Chemia organiczna to chemia związków: a) Węgla, b) Tlenu, c) Azotu. 2. Do związków organicznych zaliczamy: a) Metan, b) Kwas węglowy,

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ANALIZA TŁUSZCZÓW WŁAŚCIWYCH CZ II

ANALIZA TŁUSZCZÓW WŁAŚCIWYCH CZ II KATEDRA BIOCHEMII Wydział Biologii i Ochrony Środowiska ANALIZA TŁUSZCZÓW WŁAŚCIWYCH CZ II ĆWICZENIE 8 ZADANIE 1 HYDROLIZA LIPIDÓW MLEKA ZA POMOCĄ LIPAZY TRZUSTKOWEJ Lipazy (EC 3.1) to enzymy należące

Bardziej szczegółowo

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin Suplementy Wilkasy 2014 Krzysztof Gawin Suplementy diety - definicja Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub

Bardziej szczegółowo

EPA - ZDROWIE ZAKLĘTE W ZŁOTEJ KROPLI. dr Izabela Dobrowolska

EPA - ZDROWIE ZAKLĘTE W ZŁOTEJ KROPLI. dr Izabela Dobrowolska EPA - ZDROWIE ZAKLĘTE W ZŁOTEJ KROPLI dr Izabela Dobrowolska NASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE NIENASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE NP. C18:2n-w6 krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW. Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki

Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW. Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki Metabolizm całokształt przemian biochemicznych i towarzyszących

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Zastosowane produkty Zinzino

Zastosowane produkty Zinzino Test nr 1 przed dietą wzbogaconą o produkty Zinzino Balance Test nr 2 po 120 dniach diety wzbogaconej o produkty Zinzino Balance Zastosowane produkty Zinzino Wszystkie rodzaje diety, w tym dieta zrównoważona,

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

Czynność wątroby. Fizjologia człowieka

Czynność wątroby. Fizjologia człowieka Czynność wątroby Fizjologia człowieka Wątroba (hepar) Jest największym gruczołem, Zbudowana jest w 80% z komórek miąższowych hepatocytów, w 16% z komórek siateczkowo-śródbłonkowych gwieździstych Browicza-Kupffera

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Czy żywność GMO jest bezpieczna?

Czy żywność GMO jest bezpieczna? Instytut Żywności i Żywienia dr n. med. Lucjan Szponar Czy żywność GMO jest bezpieczna? Warszawa, 21 marca 2005 r. Od ponad połowy ubiegłego wieku, jedną z rozpoznanych tajemnic życia biologicznego wszystkich

Bardziej szczegółowo

Składniki pożywienia i ich rola w organiźmie człowieka. Prof. dr hab. Roman Cichon CM UMK Bydgoszcz 2015

Składniki pożywienia i ich rola w organiźmie człowieka. Prof. dr hab. Roman Cichon CM UMK Bydgoszcz 2015 Składniki pożywienia i ich rola w organiźmie człowieka Prof. dr hab. Roman Cichon CM UMK Bydgoszcz 2015 Pożywienie lub żywność wszystkie produkty organiczne lub nieorganiczne pochodzenia roślinnego i zwierzęcego

Bardziej szczegółowo

1. SACHARYDY W ŻYWNOŚCI - BUDOWA I PRZEKSZTAŁCENIA

1. SACHARYDY W ŻYWNOŚCI - BUDOWA I PRZEKSZTAŁCENIA Chemia żywności : praca zbiorowa. T. 2, Sacharydy, lipidy i białka / pod red. Zdzisława E. Sikorskiego ; aut. Bronisław Drozdowski [et al.]. wyd. 6, dodr. 2. Warszawa, 2014 Spis treści PRZEDMOWA 11 1.

Bardziej szczegółowo