Drobnoustroje jako biologiczne źródło nowych potencjalnych leków

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Drobnoustroje jako biologiczne źródło nowych potencjalnych leków"

Transkrypt

1 Drobnoustroje jako biologiczne źródło nowych potencjalnych leków Drobnoustroje prokariotyczne i eukariotyczne wytwarzają olbrzymią ilość małocząsteczkowych metabolitów wtórnych, z których wiele wykazuje selektywną toksyczność wobec innych drobnoustrojów (antybiotyki przeciwdrobnoustrojowe), działanie przeciwnowotworowe (antybiotyki przeciwnowotworowe), ale także obniżające ciśnienie, hamujące biosyntezę cholesterolu, o działaniu przeciwbólowym, immunosupresyjnym i innym. - wyizolowano i opisano około metabolitów wtórnych; - połowa z nich działa antybiotycznie lub cytostatycznie - zastosowanie medyczne około 150 Potencjalne dalsze możliwości: - z gatunków bakterii poznano około z 1,5 mln gatunków grzybów poznano około bardzo słabo poznane: drobnoustroje morskie, ekstremofilne

2 Przedmiot: TECHNOLOGIA CHEMICZNA Metabolizm wtórny przemiany peryferyjne Biosynteza metabolitów wtórnych rozpoczyna się w momencie wyczerpania źródeł substratu pokarmowego limitującego wzrost drobnoustrojów

3 ANTYBIOTYKI Substancje małocząsteczkowe wytwarzane przez organizmy żywe (głównie drobnoustroje) hamujące wzrost lub zabijające drobnoustroje

4

5 Promieniowce są głównymi producentami antybiotyków

6 NIETYPOWI PRODUCENCI Wytwarzane przez cis kalifornijski (Taxus brevifolia) Wytwarzane przez żabę afrykańską (Xenopus laevis) Wytwarzana przez rekina (Squalus acanthias)

7 CHEMOTERAPIA leczenie poprzez działanie chemoterapeutyku, czyli substancji chemicznej selektywnie toksycznej, tzn. takiej, która hamuje wzrost lub zabija czynniki inwazyjne (baterie, grzyby, komórki nowotworowe, wirusy), czyniąc jednocześnie jak najmniejsze szkody komórkom organizmu leczonego ANTYBIOTYKI substancje chemiczne pochodzenia naturalnego, tzn. produkowane przez organizmy, które hamują wzrost lub zabijają inne organizmy SELEKTYWNOŚĆ DZIAŁANIA oddziaływanie tylko z jednym rodzajem celu molekularnego w czynniku inwazyjnym CEL MOLEKULARNY biomakromolekuła (białko, kwas nukleinowy) lub struktura supramolekularna (błona biologiczna, ściana komórkowa), z którą oddziałuje chemoterapeutyk. Wynikiem tego oddziaływania jest efekt toksyczny wobec czynników inwazyjnych zawierających cel molekularny

8 Paul Ehrlich Urodzony w roku 1854 w Strzelinie (wówczas Strehlen) Wprowadził pojęcie magicznej kuli Pierwszy nowoczesny chemoterapeutyk arsfenamina - stosowany w latach w leczeniu syfilisu, odkryty został przez pracującego w zespole Ehrlicha Japończyka Sachahiro Hata Arsfenamina produkowana była przez koncern Hoetsch pod nazwą Salvarsan

9 Penicylina G została odkryta przez Aleksandra Fleminga 1921 odkrycie lizozymu 1929 odkrycie penicyliny G Pomnik Aleksandra Fleminga w Madrycie

10 Cefalosporyny Główne klasy antybiotyków Tetracykliny Penicyliny Aminoglikozydy Makrolidy

11 CEL- ŚCIANA KOMÓRKOWA (biosynteza i organizacja) Penicyliny Peptydoglikan

12 Penicylina G działa tylko na bakterie gramdodatnie, nie wytwarzające β-laktamazy. Rozpada się w żołądku. Ampicylina (u góry) i amoksycylina (u dołu) działają na bakterie gramujemne. Penicylina V jak Penicylina G, ale trwała w żołądku

13 CEL BIOSYNTEZA BIAŁKA

14

15 CEL DNA

16 Antybiotyki przeciwnowotworowe Antybiotyki antracyklinowe Daunorubicyna producent Streptomyces peuceticus. Łączą się DNA, hamując replikację Komórki nowotworowe rozmnażają się intensywnie, w sposób niekontrolowany Spośród normalnych: komórek organizmu Intensywnie namnażają się tylko komórki włosów i szpiku kostnego. Chemoterapia antybiotykami przeciwnowotworowymi może prowadzić do uszkodzenia szpiku

17 CEL BŁONA KOMÓRKOWA Walinomycyna

18 Antybiotyki przeciwgrzybowe Łączą się z ergosterolem, składnikiem grzybowej błony cytoplazmatycznej, powodując tworzenie kanałów W błonie komórek ludzkich występuje zamiast ergosterolu cholesterol, z którym antybiotyki przeciwgrzybowe łączą się nieco mniej chętnie Efekty uboczne chemoterapii Amfoterycyną B Wymioty, biegunka, bóle głowy, gorączka, uszkodzenie nerek i wątroby, neurotoksyczność, drastyczne obniżenie ilości erytrocytów

19 Oporność na antybiotyki oporność specyficzna wobec określonego związku lub grupy podobnych strukturalnie substancji oporność wielolekowa (krzyżowa, MDR) utrata wrażliwości na działanie wielu niepodobnych strukturalnie leków

20 OPORNOŚĆ SWOISTA Przedmiot: Podstawy Biotechnologii TECHNOLOGIA CHEMICZNA Przykład: aktywność enzymu β-laktamazy jest przyczyną oporności swoistej bakterii na działanie penicyliny G Floksacylina półsyntetyczna penicylina działająca na bakterie produkujące β-laktamazę Kwas klawulanowy inhibitor β-laktamazy

21 OPORNOŚĆ WIELOLEKOWA Do wyrzucania cząstek leku potrzebna jest energia Rodzaje transporterów wielolekowych Białka typu ABC Wykorzystują energię hydrolizy ATP do wyrzucania cząsteczek leku Białka typu MFS Wykorzystują energię gradientu protonowego do wyrzucania cząsteczek leku

22 Drobnoustroje jako źródło nowych substancji czynnych

23 Poszukiwanie antybiotyków Wysokowydajne techniki przesiewowe (high throughput screening) (próbki ze środowiska, biblioteki związków) - skrining chemiczny - skrining biologiczny - skrining ukierunkowany Racjonalne projektowanie: - de novo - modyfikacje istniejących związków

24 Przemysłowymi producentami antybiotyków są szczepy wysokowydajne Cechy szczepu wysokowydajnego maksymalna wydajność pożądanego produktu minimalizacja wytwarzania niepożądanych produktów ubocznych stabilność genetyczna odporność na zakażenia wirusowe Klasyczne metody otrzymywania i hodowli szczepów wysokowydajnych nieukierunkowane zmiany genetyczne - mutageneza wytwarzanie, fuzja i odnawianie protoplastów optymalizacja warunków wzrostu Przykład wyniku optymalizacji szczepu: Penicillium chrysogenum wytwarzający Penicylinę G oryginalny szczep producencki szczep zoptymalizowany 0.1 mg/ml 30 mg/ml

25 Mutagenizacja szczepów mutagen (1) (4) komórki zabite (5) genotyp wyjściowy genotyp uszkodzony (3) genotyp trwale zmutowany (2) (6) 1 mutacje pierwotne 2 mechanizm naprawczy; odtworzenie stanu pierwotnego 3 mechanizm naprawczy; mutacje wtórne 4 śmierć komórki 5 śmierć komórki 6 namnażanie zmutowanych komórek Kierunki i skutki zmian genotypu w wyniku mutagenezy populacja mutantów

26

27 Schemat etapów procesu fermentacyjnego wytwarzania idiolitu

28 Produkcja penicyliny G lub V Producent: Penicillum chrysogenum Szczepy produkcyjne wytwarzają do 70 g z litra hodowli. Wydajność szczepu wyjściowego 60 mg z litra Główny sposób konstrukcji szczepów wysokowydajnych powielenie genów biosyntezy (do 20 kopii) Prekursor kwas fenylooctowy lub fenoksyoctowy

29 Schemat procesu wyodrębniania penicyliny G

30 Antybiotyki β-laktamowe wytwarzane na drodze fermentacyjnej jako źródło półproduktów do otrzymywania penicylin i cefalosporyn półsyntetycznych Półprodukty do otrzymywania penicylin i cefalosporyn półsyntetycznych kwas 6-aminopenicylanowy (6-APA) kwas 7-aminocefalosporanowy (7-ACA)

31 Alternatywne możliwości otrzymywania 6APA z penicyliny G

32 Eliminacja chlorowcowanych rozpuszczalników organicznych, toksycznych odczynników i odpadów oraz potrzeby stosowania ciekłego azotu do chłodzenia; prowadzenie reakcji w umiarkowanych warunkach; łatwa kontrola ph, temperatury; zwiększenie wydajności, brak produktów ubocznych. Wykład 8 Biotechnologie otrzymywania antybiotyków i statyn Wytwarzanie kwasu 6-aminopenicylanowego (6APA) Możliwe metody: hydroliza chemiczna lub enzymatyczna Warunki hydrolizy enzymatycznej Biotransformacja 12-15% (w/v) roztworu soli penicyliny G lub V przez immobilizowaną amidazę penicylinową. Podczas reakcji utrzymuje się ph na poziomie 7 8 poprzez dodawanie KOH lub NaOH. Produkty: 6APA oraz odpowiedni kwas (fenylooctowy lub fenoksyoctowy). 6APA izoluje się poprzez zakwaszenie mieszaniny poreakcyjnej do ph = 4.0 w obecności rozpuszczalnika organicznego nie mieszającego się z wodą. W tych warunkach 6APA wytrąca się, a kwas prekursorowy przechodzi do fazy organicznej i jest zwykle zawracany jako dodatek do nowej fermentacji Korzyści z zastąpienia chemicznej hydrolizy penicyliny G do 6APA przez hydrolizę enzymatyczną

33 Antybiotyki makrolidowe Biosynteza erytromycyny Producent: Streptomyces erythreus Podłoża: kwas propionowy lub propanol jako prekursor i induktor Inne pochodne półsyntetyczne: klarytromycyna, cykliczny węglan (Davercin, opracowany w Polsce), Roksytromycyna, dirytromycyna Erytromycyna Klarytromycyna R = CH 3 R = H

34 Biosynteza i izolacja erytromycyny Producent: Streptomyces erythreus Podłoże produkcyjne: Skład: glukoza i/lub skrobia, mąka sojowa lub kukurydziana, drożdże, siarczan amonu, NaCl, CaCO 3, fosforany (5 15 mm), propanol lub kwas propionowy (dawki po 5 ml/l podłoża w pierwszej połowie procesu); Warunki: ph: 7 7,2, maleje do 6,0, potem rośnie do 8,0; temperatura: C w fazie wzrostu, C w fazie produkcji. Proces biosyntezy trwa h, Ograniczenie represji katabolicznej poprzez dozowanie glukozy z mniejszą szybkością w idiofazie i obecność skrobi. Ograniczenie represji azotowej poprzez dodatek zeolitu, dodatek WNK Wyodrębnianie produktu: produkt jest wydzielany pozakomórkowo; po zakończeniu biosyntezy zawiesinę pohodowlaną alkalizuje się do ph 7,5 8,0 lub zakwasza do ph 5,5, następnie oddzielenie grzybni na filtrze próżniowym z dodatkiem ziemi okrzemkowej; produkt z przesączu ekstrakcją octanem butylu lub ketonem metyloizobutylowym i reekstrakcją wodą o ph 5,5; zatężenie, krystalizacja z roztworu o ph 9,5, rekrystalizacja z roztworu wodno-acetonowego, suszenie. Alternatywnie wytrącenie z rozpuszczalnika organicznego w postaci kompleksu z KNCS. Ew. oczyszczanie chromatografia jonowymienna lub adsorpcyjna,

35 Statyny Statyny leki obniżające poziom cholesterolu wprowadzono do lecznictwa w latach 90- tych XX wieku. Należą do najczęściej stosowanych leków. Przyjmuje je na świecie około 80 milionów ludzi, a wartość ich sprzedaży wynosi około 30 miliardów dolarów. Powodują one udowodnione korzyści kliniczne, m.in. zmniejszają: - ryzyko nowych zdarzeń sercowych, - umieralność z przyczyn sercowo-naczyniowych, - umieralność całkowitą, - konieczność wykonywania zabiegów rewaskularyzacji serca oraz częstość hospitalizacji.

36 F HO N N O OH OH O Atorwastatyna (Lipitor) Statyny naturalne (szereg górny) i syntetyczne (szereg dolny)

37 Mikroorganizmy zdolne do biosyntezy statyn Producenci statyn to grzyby strzępkowe należące do rodzajów: - Penicillium - Aspergillus - Monascus Monascus ruber (lowastatyna) Penicillium citrinum (mewastatyna) Aspergillus terreus (lowastatyna)

38 Szczepy produkcyjne Produkcja i izolacja lowastatyny Produkt uboczny biosyntezy u Aspergillus terreus - sulochryna mykotoksyna zanieczyszczająca podłoża hodowlane, utrudniająca odzysk pożądanych metabolitów. Eliminacja problemu na drodze inżynierii metabolicznej usunięcie genów odpowiedzialnych za biosyntezę poliketydową antronowej pochodnej emodyny, prekursora sulochryny. Warunki hodowli Biosynteza w procesie okresowym z zasilaniem: fermentacja wgłębna w podłożu płynnym lub fermentacja powierzchniowa w podłożu stałym (SSF) źródło węgla (+) mąka owsiana (podłoże wzrostowe) (+) laktoza >100 g/l lub 48g/l, fruktoza, glicerol (podłoże produkcyjne) (-) glukoza (szybkie przyswajanie, wyczerpywanie) Ważny jest wysoki stosunek C:N. Optymalny wynosi Wydajność procesu: od kilkuset mg/l do kilkunastu g/l pożywki 16,65 mg/g dry solid Biocon (Indie) Aspergillus flavipes 16 g/l uzyskuje fińska firma Metkinen OY mutanty szczepu A. terreus ATCC20542 źródło azotu witaminy mikroelementy prekursory natlenienie (+) namok kukurydziany, pasta pomidorowa (podłoże wzrostowe) (+) mleko odtłuszczone + ekstrakt drożdżowy (podłoże hodowlane) (-) NH 4+ (zakwaszają podłoże) (+) z grupy B, np. nikotynamid żelazo, miedź, wapń, bor, cynk, magnez, molibden, mangan L,D-metionina (w różnych czasach hodowli) 20%

39 Produkcja i izolacja lowastatyny Kwas mineralny 20 o C Brzeczka pofermentacyjna ph 3,4-3,6 Filtracja Brzeczka pofermentacyjna ph 3,4-3,6 Układ dwufazowy Rozpuszczalnik organiczny Przepuszczenie gazu obojętnego Podgrzanie, o C Placek filtracyjny ph 3,4-3,6 Układ dwufazowy Przepuszczenie gazu obojętnego o Podgrzanie, C Separacja faz Separacja faz Faza organiczna Faza organiczna Faza organiczna Przemycie roztworem zasadowym Przemycie wodą Faza organiczna Przemycie roztworem zasadowym Przemycie wodą Odparowanie Krystalizacja Filtracja i suszenie próżniowe Odparowanie Krystalizacja Filtracja i suszenie próżniowe Surowa lowastatyna (94%) Surowa lowastatyna (94%)

40 Produkcja i izolacja lowastatyny Surowa lowastatyna (94%) dichlorometan/toluen Mieszanie, 10 min, 8-12 Filtracja o C Rozpuszczalnik organiczny Klarowny roztwór Wę giel aktywny Podgrzanie, 30 min, C o Klarowny roztwór Odparowanie Sch łodzenie Filtracja i suszenie pró żniowe Lowastatyna oczyszczona (99%) Produkt poddawany jest jeszcze rekrystalizacji z izopropanolu lub acetonu

MIKROORGANIZMY W PRODUKCJI KOSMETYKÓW I WYBRANYCH FARMACEUTYKÓW. wykłady

MIKROORGANIZMY W PRODUKCJI KOSMETYKÓW I WYBRANYCH FARMACEUTYKÓW. wykłady MIKROORGANIZMY W PRODUKCJI KOSMETYKÓW I WYBRANYCH FARMACEUTYKÓW wykłady 1 BIOTECHNOLOGIA ANTYBIOTYKÓW 1928 r. A. Fleming penicylina ANTYBIOTYKI 1940-1944 r. S. A. Waksman aktynomycyna streptomycyna Antybiotyki

Bardziej szczegółowo

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 Spis treści Przedmowa 11 1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 1.1. Wprowadzenie 13 1.2. Biotechnologia żywności znaczenie gospodarcze i społeczne 13 1.3. Produkty modyfikowane

Bardziej szczegółowo

Biosynteza antybiotyków. Cytowane schematy procesów pochodzą z podręcznika: Biotechnologia i chemia antybiotyków A. Chmiel S.

Biosynteza antybiotyków. Cytowane schematy procesów pochodzą z podręcznika: Biotechnologia i chemia antybiotyków A. Chmiel S. Biosynteza antybiotyków Cytowane schematy procesów pochodzą z podręcznika: Biotechnologia i chemia antybiotyków A. Chmiel S. Grudziński Technologia antybiotyków największy dział biotechnologii leków Na

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA 1. Wprowadzenie do biotechnologii. Rys historyczny. Zakres i znaczenie nowoczesnej biotechnologii. Opracowanie procesu biotechnologicznego. 7. Produkcja biomasy. Białko mikrobiologiczne.

Bardziej szczegółowo

MIKROORGANIZMY W PRODUKCJI KOSMETYKÓW I WYBRANYCH FARMACEUTYKÓW. wykłady

MIKROORGANIZMY W PRODUKCJI KOSMETYKÓW I WYBRANYCH FARMACEUTYKÓW. wykłady MIKROORGANIZMY W PRODUKCJI KOSMETYKÓW I WYBRANYCH FARMACEUTYKÓW wykłady 1 TEMATYKA WYKŁADÓW 1. Biotechnologia farmaceutyczna 2. Produkcja biomasy 3. Produkcja probiotyków 4. Nadprodukcja metaboliczna jako

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia interdyscyplinarna dziedzina nauki i techniki, zajmująca się zmianą materii żywej i poprzez wykorzystanie

Biotechnologia interdyscyplinarna dziedzina nauki i techniki, zajmująca się zmianą materii żywej i poprzez wykorzystanie Biotechnologia interdyscyplinarna dziedzina nauki i techniki, zajmująca się zmianą materii żywej i poprzez wykorzystanie organizmów żywych, ich części, bądź pochodzących od nich produktów, a także modeli

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA, podstawy mikrobiologiczne i biochemiczne Aleksander Chmiel, PWN 1998

BIOTECHNOLOGIA, podstawy mikrobiologiczne i biochemiczne Aleksander Chmiel, PWN 1998 Wykłady - tematy Biotechnologia farmaceutyczna definicja i znaczenie. Typy procesów biotechnologicznych, biokatalizatory. Fermentacja tlenowa - przykład najczęściej stosowanego procesu biotechnologicznego.

Bardziej szczegółowo

Rodzaje substancji leczniczych

Rodzaje substancji leczniczych Rodzaje substancji leczniczych Próby kliniczne leków - film Leki na nadkwasotę neutralizujące nadmiar kwasów żołądkowych Leki na nadkwasotę hamujące wydzielanie kwasów żołądkowych Ranitydyna (ranitidine)

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 184034 (13) B1

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 184034 (13) B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 184034 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 319678 (51) IntCl7 C12P 19/62 Urząd Patentowy (22) Data zgłoszenia: 25.04.1997 Rzeczypospolitej Polskiej (54)

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Oznaczanie wrażliwości szczepów na metycylinę

Ćwiczenie 1. Oznaczanie wrażliwości szczepów na metycylinę XI. Antybiotyki i chemioterpeutyki ćwiczenia praktyczne W przedstawionych ćwiczeniach narysuj i zinterpretuj otrzymane wyniki badań mechanizmów oporności. Opisz rodzaje krążków użytych do badań oraz sposób

Bardziej szczegółowo

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol OTRZYMYWANIE BIOETANOLU ETAP II (filtracja) i III (destylacja) CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie procesu filtracji brzeczki fermentacyjnej oraz uzyskanie produktu końcowego (bioetanolu)

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Biotechnologia w produkcji piwa Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Literatura Wolfgang Kunze - Technologia Piwa i Słodu, Piwochmiel, 1999 r. Treść wykładów

Bardziej szczegółowo

Metody przechowywania i utrwalania bioproduktów KOLEKCJE SZCZEPÓW

Metody przechowywania i utrwalania bioproduktów KOLEKCJE SZCZEPÓW Metody przechowywania i utrwalania bioproduktów KOLEKCJE SZCZEPÓW Opracował: dr S. Wierzba Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej Uniwersytetu Opolskiego Kolekcje szczepów Metody przechowywania

Bardziej szczegółowo

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii!

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Chciałabym podzielić się z Wami moimi spostrzeżeniami dotyczącymi poziomu wiedzy z chemii uczniów rozpoczynających naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Co

Bardziej szczegółowo

Chemia medyczna. Antybiotyki informacje ogólne, wyodrębnianie

Chemia medyczna. Antybiotyki informacje ogólne, wyodrębnianie Chemia medyczna Antybiotyki informacje ogólne, wyodrębnianie Antybiotyki są to wytwarzane przez mikroorganizmy (głównie grzyby lub bakterie) substancje naturalne oraz produkty ich modyfikacji chemicznej

Bardziej szczegółowo

cz. V Medycyna reprodukcyjna, choroby metaboliczne, antybiotyki

cz. V Medycyna reprodukcyjna, choroby metaboliczne, antybiotyki Oddziaływanie leków z celami molekularnymi cz. V Medycyna reprodukcyjna, choroby metaboliczne, antybiotyki Prof. dr hab. Sławomir Filipek Wydział Chemii oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

RAPORT KOŃCOWY Z REALIZACJI PROJEKTU BADAWCZEGO

RAPORT KOŃCOWY Z REALIZACJI PROJEKTU BADAWCZEGO RAPORT KOŃCOWY Z REALIZACJI PROJEKTU BADAWCZEGO A. Dane ogólne 1. Nazwa i adres jednostki naukowej Instytut Przemysłu Organicznego ul. Annopol 6, 03-252 Warszawa 2. Numer telefonu, numer faksu, e-mail,

Bardziej szczegółowo

Interakcje leków z żywnością. Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska

Interakcje leków z żywnością. Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska Interakcje leków z żywnością Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska wchłanianie dystrybucja metabolizm synergizm wydalanie Efekty interakcji lek-pożywienie Osłabienie działania leku Wzmocnienie działania

Bardziej szczegółowo

Produkcja biomasy. Termin BIOMASA MIKROORGANIZMÓW oznacza substancję komórek wytwarzaną w wyniku masowej hodowli drobnoustrojów.

Produkcja biomasy. Termin BIOMASA MIKROORGANIZMÓW oznacza substancję komórek wytwarzaną w wyniku masowej hodowli drobnoustrojów. Termin BIOMASA MIKROORGANIZMÓW oznacza substancję komórek wytwarzaną w wyniku masowej hodowli drobnoustrojów. BIAŁKO JEDNOKOMÓRKOWCÓW (SCP single cell protein) biomasa mikroorganizmów stosowana jako źródło

Bardziej szczegółowo

PL 216012 B1. UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU, Wrocław, PL 11.10.2010 BUP 21/10

PL 216012 B1. UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU, Wrocław, PL 11.10.2010 BUP 21/10 PL 216012 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 216012 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 391223 (22) Data zgłoszenia: 14.05.2010 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Podstawy mikrobiologii. Wirusy bezkomórkowe formy materii oŝywionej

Podstawy mikrobiologii. Wirusy bezkomórkowe formy materii oŝywionej Podstawy mikrobiologii Wykład 3 Wirusy bezkomórkowe formy materii oŝywionej Budowa wirusów Wirusy nie mają budowy komórkowej, zatem pod względem biologicznym nie są organizmami Ŝywymi! Są to twory nukleinowo

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Farmakologia nauka o interakcjach pomiędzy substancjami chemicznymi a żywymi organizmami.

Farmakologia nauka o interakcjach pomiędzy substancjami chemicznymi a żywymi organizmami. Farmakologia nauka o interakcjach pomiędzy substancjami chemicznymi a żywymi organizmami. Każda substancja chemiczna oddziałująca na organizmy żywe może być zdefiniowana jako środek farmakologiczny (ang.

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNA METODA OCENY PRZYDATNOŚCI MELASU DO PRODUKCJI ETANOLU

BIOLOGICZNA METODA OCENY PRZYDATNOŚCI MELASU DO PRODUKCJI ETANOLU BIOLOGICZNA METODA OCENY PRZYDATNOŚCI MELASU DO PRODUKCJI ETANOLU 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie z podstawowymi zagadnieniami gorzelnictwa melasowego, przeprowadzeniem próby fermentacyjnej

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na

Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na żywych organizmach prowadzące do uzyskania konkretnych

Bardziej szczegółowo

Mikroorganizmy Zmodyfikowane Genetycznie

Mikroorganizmy Zmodyfikowane Genetycznie Mikroorganizmy Zmodyfikowane Genetycznie DEFINICJA Mikroorganizm (drobnoustrój) to organizm niewidoczny gołym okiem. Pojęcie to nie jest zbyt precyzyjne lecz z pewnością mikroorganizmami są: bakterie,

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO 1 z 7

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO 1 z 7 Poznań, dnia 28.04.2014 r. BioVentures Institute Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ul. Promienista 83 60 141 Poznań Zapytanie ofertowe nr 01/2014 Projekt Nowa technologia wytwarzania szczepionek

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Połączenia komórek

Bardziej szczegółowo

OCENA MELASU JAKO SUROWCA DO PRODUKCJI ETANOLU I DROŻDŻY

OCENA MELASU JAKO SUROWCA DO PRODUKCJI ETANOLU I DROŻDŻY OCENA MELASU JAKO SUROWCA DO PRODUKCJI ETANOLU I DROŻDŻY 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest oznaczenie wybranych cech i składników melasu, porównanie ich z normą i ocena przydatności danej próby melasu

Bardziej szczegółowo

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2)

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Wykład 5 Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Opracowała dr Elżbieta Megiel Nanofiltracja (ang. Nanofiltration) NF GMM 200 Da rozmiar molekuły 1 nm, TMM 5 30 atm Membrany jonoselektywne Stopień zatrzymywania:

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY FARMACEUTYCZNE - PORÓWNANIE METOD CHEMICZNYCH I BIOTECHNOLOGICZNYCH. Dominik Jańczewski

PRODUKTY FARMACEUTYCZNE - PORÓWNANIE METOD CHEMICZNYCH I BIOTECHNOLOGICZNYCH. Dominik Jańczewski PRODUKTY FARMACEUTYCZNE - PORÓWNANIE METOD CHEMICZNYCH I BIOTECHNOLOGICZNYCH Dominik Jańczewski PLAN WYKŁADU Potrzeby przemysłu farmaceutycznego Zmierzch tradycyjnej farmacji Wady i zalety różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA GŁÓWNEGO LEKARZA WETERYNARII. w sprawie ujednolicenia sposobu oznakowania pasz wprowadzanych do. obrotu.

INSTRUKCJA GŁÓWNEGO LEKARZA WETERYNARII. w sprawie ujednolicenia sposobu oznakowania pasz wprowadzanych do. obrotu. INSTRUKCJA GŁÓWNEGO LEKARZA WETERYNARII w sprawie ujednolicenia sposobu oznakowania pasz wprowadzanych do obrotu. Niniejsza instrukcja została wydana na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 14. Technologie z udziałem bakterii kwasu mlekowego: wykorzystanie fermentacji mlekowej, masłowej i propionowej

Ćwiczenie 14. Technologie z udziałem bakterii kwasu mlekowego: wykorzystanie fermentacji mlekowej, masłowej i propionowej Ćwiczenie 14. Technologie z udziałem bakterii kwasu mlekowego: wykorzystanie fermentacji mlekowej, masłowej i propionowej Cel ćwiczenia: Analiza mikrobiologiczno-biochemiczna fermentowanych produktów spożywczych.

Bardziej szczegółowo

Biologiczne oczyszczanie ścieków

Biologiczne oczyszczanie ścieków Biologiczne oczyszczanie ścieków Ściek woda nie nadająca się do użycia do tego samego celu Rodzaje ścieków komunalne, przemysłowe, rolnicze Zużycie wody na jednego mieszkańca l/dobę cele przemysłowe 4700

Bardziej szczegółowo

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria 5. STECHIOMETRIA 25 5. Stechiometria 5.1. Ile gramów magnezu wzięło udział w reakcji z tlenem, jeśli otrzymano 6,0 g tlenku magnezu? Odp. 3,60 g 5.2. Do 50 cm 3 roztworu kwasu siarkowego (VI) o stężeniu

Bardziej szczegółowo

ENZYMY W CHEMII. Michał Rachwalski. Uniwersytet Łódzki, Wydział Chemii, Katedra Chemii Organicznej i Stosowanej

ENZYMY W CHEMII. Michał Rachwalski. Uniwersytet Łódzki, Wydział Chemii, Katedra Chemii Organicznej i Stosowanej ENZYMY W CHEMII Michał Rachwalski Uniwersytet Łódzki, Wydział Chemii, Katedra Chemii rganicznej i Stosowanej Czym są enzymy? Enzymy są białkami zawierającymi od 60 do 1000 reszt aminokwasów; Enzymy są

Bardziej szczegółowo

Hodowlą nazywamy masę drobnoustrojów wyrosłych na podłożu o dowolnej konsystencji.

Hodowlą nazywamy masę drobnoustrojów wyrosłych na podłożu o dowolnej konsystencji. Wzrost mikroorganizmów rozumieć można jako: 1. Wzrost masy i rozmiarów pojedynczego osobnika, tj. komórki 2. Wzrost biomasy i liczebności komórek w środowisku, tj. wzrost liczebności populacji Hodowlą

Bardziej szczegółowo

AE/ZP-27-17/15 Załącznik Nr 1 Formularz Cenowy

AE/ZP-27-17/15 Załącznik Nr 1 Formularz Cenowy AE/ZP-27-17/15 Załącznik Nr 1 Formularz Cenowy Cena brutto zamówienia - każdego pakietu powinna stanowić sumę wartości brutto wszystkich pozycji ujętych w pakiecie, natomiast wartość brutto poszczególnych

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA TREŚĆ WYKŁADÓW Budowa i biologia skóry. Typy skóry. Funkcje skóry. Układ odpornościowy skóry. Starzenie się skóry. Przenikanie przez skórę. Absorpcja skórna.

Bardziej szczegółowo

Produkcja kompostu. konrtola i zapewnianie jakości. Krzysztof Pudełko

Produkcja kompostu. konrtola i zapewnianie jakości. Krzysztof Pudełko Produkcja kompostu konrtola i zapewnianie jakości Krzysztof Pudełko Piła, 1 lutego 2007 Lokalizacja Kompostownia Co zostało zrobione? Dlaczego zostało zrobione? Zwiększenie produkcji kompostu Możliwość

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Choroby genetyczne o złożonym

Bardziej szczegółowo

Co to jest FERMENTACJA?

Co to jest FERMENTACJA? Co to jest FERMENTACJA? FERMENTACJA - rozkład niektórych monosacharydów, np. glukozy, pod wpływem enzymów wydzielanych przez drożdże lub bakterie. czyli tzw. biokatalizatorów. Enzymy (biokatalizatory)

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Aparatura

Spis treści. Aparatura Spis treści Aparatura I. Podstawowe wyposażenie laboratoryjne... 13 I.I. Probówki i naczynia laboratoryjne... 13 I.II. Pipety... 17 I.II.I. Rodzaje pipet automatycznych... 17 I.II.II. Techniki pipetowania...

Bardziej szczegółowo

Stabilność mikrobiologiczna napojów wpływ surowców i opakowań

Stabilność mikrobiologiczna napojów wpływ surowców i opakowań Stabilność mikrobiologiczna napojów wpływ surowców i opakowań Dr hab. inż. Dorota Kręgiel Instytut Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Politechnika Łódzka Istotnym problemem jest brak stabilności mikrobiologicznej

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach.

Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach. Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach. TOTIPOTENCJA Zdolności do odtworzenia poszczególnych organów,

Bardziej szczegółowo

SWOICH ŻYWICIELI. = wirusy = priony = bakterie pasoŝytnicze = grzyby. = robaki = kleszcze = owady

SWOICH ŻYWICIELI. = wirusy = priony = bakterie pasoŝytnicze = grzyby. = robaki = kleszcze = owady Wszystkie prawa zastrzeżone CALIVITA INTERNATIONAL INTERNATIONAL--POLSKA 2006 ParaProteX OSOBISTY OCHRONIARZ www.calivita.com.pl PASOŻYTY ORGANIZMY ŻYJĄCE KOSZTEM SWOICH ŻYWICIELI Mikroparazyty = wirusy

Bardziej szczegółowo

Sposób otrzymywania białek o właściwościach immunoregulatorowych. Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania fragmentów witellogeniny.

Sposób otrzymywania białek o właściwościach immunoregulatorowych. Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania fragmentów witellogeniny. 1 Sposób otrzymywania białek o właściwościach immunoregulatorowych Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania fragmentów witellogeniny. Wynalazek może znaleźć zastosowanie w przemyśle spożywczym i

Bardziej szczegółowo

Narodowy Instytut Leków ul. Chełmska 30/34, 00-725 Warszawa Tel. 022 851-46-70, Fax. 022 841-29-49 www.korld.edu.pl Warszawa, dn. 21.10.2009r.

Narodowy Instytut Leków ul. Chełmska 30/34, 00-725 Warszawa Tel. 022 851-46-70, Fax. 022 841-29-49 www.korld.edu.pl Warszawa, dn. 21.10.2009r. Narodowy Instytut Leków ul. Chełmska 30/34, 00-725 Warszawa Tel. 022 851-46-70, Fax. 022 841-29-49 www.korld.edu.pl Warszawa, dn. 21.10.2009r. Wytyczne postępowania w przypadku wykrycia szczepów pałeczek

Bardziej szczegółowo

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Ideą stworzenia marki AgroYeast było długotrwałe doświadczenie w pracy z drożdżami piwowarskimi Saccharomyces cerevisiae i ich oddziaływaniem

Bardziej szczegółowo

Zwalczanie chorób ryb metodami hodowlanymi. lek. wet. Maciej Dragan Klinika Weterynaryjna ORKA Czechowice - Dziedzice

Zwalczanie chorób ryb metodami hodowlanymi. lek. wet. Maciej Dragan Klinika Weterynaryjna ORKA Czechowice - Dziedzice Zwalczanie chorób ryb metodami hodowlanymi lek. wet. Maciej Dragan Klinika Weterynaryjna ORKA Czechowice - Dziedzice W ostatnich czasach terapia bakteryjnych i pasożytniczych chorób ryb staje się coraz

Bardziej szczegółowo

XIX. Pałeczki Gram-ujemne część I - ćwiczenia praktyczne

XIX. Pałeczki Gram-ujemne część I - ćwiczenia praktyczne XIX. Pałeczki Gram-ujemne część I - ćwiczenia praktyczne Ćwiczenie 1. Wykonanie preparatu mikroskopowego barwionego metodą Grama Opis preparatu: Ćwiczenie 2. Ocena wzrostu szczepów na podłożach stałych

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA Z BIOCHEMII

ĆWICZENIA Z BIOCHEMII ĆWICZENIA Z BIOCHEMII D U STUDENTfiW WYDZIAŁU LEKARSKIEGO Pod redakcją Piotra Laidlera, Barbary Piekarskiej, Marii Wróbel WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO ĆWICZENIA Z BIOCHEMII DLA STUDENTÓW WYDZIAŁU

Bardziej szczegółowo

ZM-WORK25EC-A. Kompaktowe urządzenie do uzdatniania wody PZH. Usuwa i redukuje mangan, żelazo, amoniak, związki organiczne oraz zmiękcza wodę.

ZM-WORK25EC-A. Kompaktowe urządzenie do uzdatniania wody PZH. Usuwa i redukuje mangan, żelazo, amoniak, związki organiczne oraz zmiękcza wodę. Kompaktowe urządzenie do uzdatniania wody ZM-WORK25EC-A Usuwa i redukuje mangan, żelazo, amoniak, związki organiczne oraz zmiękcza wodę. Związki żelaza i manganu są jedną z głównych przyczyn złego smaku

Bardziej szczegółowo

Ksantohumol - prozdrowotny składnik chmielu. Bartosz Sołowiej Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, Wydział Nauk o Żywności i Biotechnologii

Ksantohumol - prozdrowotny składnik chmielu. Bartosz Sołowiej Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, Wydział Nauk o Żywności i Biotechnologii Ksantohumol - prozdrowotny składnik chmielu Bartosz Sołowiej Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, Wydział Nauk o Żywności i Biotechnologii Skład szyszek chmielu alfa-kwasy (humulon, kohumulon i adhumulon)

Bardziej szczegółowo

CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE. BioProcessLab. Dr inż. Karina Michalska

CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE. BioProcessLab. Dr inż. Karina Michalska CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE BioProcessLab Dr inż. Karina Michalska PLAN PREZENTACJI 1.Opieka merytoryczna 2.Obszar badawczy 3.Wyposażenie 4.Oferta współpracy OPIEKA MERYTORYCZNA 1. Praca

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie projektowanie leków

Komputerowe wspomaganie projektowanie leków Komputerowe wspomaganie projektowanie leków wykład V Prof. dr hab. Sławomir Filipek Grupa BIOmodelowania Uniwersytet Warszawski, Wydział Chemii oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Cent-III www.biomodellab.eu

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla instruktora dotyczący rozwoju leków. (Informacje o narzędziach) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE:

Przewodnik dla instruktora dotyczący rozwoju leków. (Informacje o narzędziach) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM Przewodnik dla instruktora dotyczący rozwoju leków (Informacje o narzędziach) AUTORZY FINANSOWANIE: Spis treści I. Wprowadzenie II. Plany lekcyjne

Bardziej szczegółowo

Biochemia SYLABUS A. Informacje ogólne

Biochemia SYLABUS A. Informacje ogólne Biochemia A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów /semestr Wymagania

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

2. Procenty i stężenia procentowe

2. Procenty i stężenia procentowe 2. PROCENTY I STĘŻENIA PROCENTOWE 11 2. Procenty i stężenia procentowe 2.1. Oblicz 15 % od liczb: a. 360, b. 2,8 10 5, c. 0.024, d. 1,8 10 6, e. 10 Odp. a. 54, b. 4,2 10 4, c. 3,6 10 3, d. 2,7 10 7, e.

Bardziej szczegółowo

CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC

CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC MK-EG-AS Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Gdańsk 2009 Chromatograficzne układy faz odwróconych (RP) Potocznie: Układy chromatograficzne, w których

Bardziej szczegółowo

METODYKI REFERENCYJNE ANALIZ.

METODYKI REFERENCYJNE ANALIZ. Załącznik nr 3 Lp. Wskaźniki jakości wody Jednostki miary METODYKI REFERENCYJNE ANALIZ. Granica wykrywalności Precyzja Dokładność Referencyjne metody pomiaru % wartości wskaźników 1 2 3 4 5 6 7 1 ph -

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)164743 (13) B1. (21) Numer zgłoszenia: 286648

RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)164743 (13) B1. (21) Numer zgłoszenia: 286648 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)164743 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 286648 (22) Data zgłoszenia: 28.08.1990 (54) IntCl5: C12J 1/04 C12P

Bardziej szczegółowo

op. = 500g 2 ampłka 100 ampułka 15

op. = 500g 2 ampłka 100 ampułka 15 L.p. EAZ.272.18.2011 Przedmiot zamówienia KALKULACJA CENY OFERTY Część I - Pożywki do oznaczania Legionella spp. Szczegółowy opis Jednostka miary Ilość Cena jednostkowa brutto [zł]** Załącznik 5 do siwz

Bardziej szczegółowo

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego DIETETYKA Dariusz Włodarek SPIS TREŚCI Rozdział I. Planowanie i organizacja żywienia dietetycznego 1.1. Zagadnienia sanitarno-higieniczne w żywieniu dietetycznym 1.2. Dobór surowców i technik przyrządzania

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. Zielona chemia (część 2)

Wykład 3. Zielona chemia (część 2) Wykład 3 Zielona chemia (część 2) Glicerol jako zielony rozpuszczalnik Nietoksyczny, tani, łatwo dostępny, odnawialny, wysoka temp. wrzenia (nie jest klasyfikowany jako LZO/VOC), polarny, może być stosowany

Bardziej szczegółowo

Testy aktywności przeciwdrobnoustrojowej na przykładzie metody dyfuzyjnej oraz wyznaczania wartości minimalnego stężenia hamującego wzrost.

Testy aktywności przeciwdrobnoustrojowej na przykładzie metody dyfuzyjnej oraz wyznaczania wartości minimalnego stężenia hamującego wzrost. Testy aktywności przeciwdrobnoustrojowej na przykładzie metody dyfuzyjnej oraz wyznaczania wartości minimalnego stężenia hamującego wzrost. Opracowanie: dr inż. Roland Wakieć Wprowadzenie. Najważniejszym

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

VIII Bałtycki Festiwal Nauki Koło Studentów Biotechnologii PG

VIII Bałtycki Festiwal Nauki Koło Studentów Biotechnologii PG VIII Bałtycki Festiwal Nauki Koło Studentów Biotechnologii PG W ramach tegorocznego Bałtyckiego Festiwalu Nauki, który odbył się w dniach od 27 do 29 maja 2010 roku członkowie Koła Studentów Biotechnologii

Bardziej szczegółowo

ROLNICZE ZAGOSPODAROWANIE ŚCIEKU POFERMENTACYJNEGO Z BIOGAZOWNI ROLNICZEJ - OGRANICZENIA I SKUTKI. Witold Grzebisz

ROLNICZE ZAGOSPODAROWANIE ŚCIEKU POFERMENTACYJNEGO Z BIOGAZOWNI ROLNICZEJ - OGRANICZENIA I SKUTKI. Witold Grzebisz ROLNICZE ZAGOSPODAROWANIE ŚCIEKU POFERMENTACYJNEGO Z BIOGAZOWNI ROLNICZEJ - OGRANICZENIA I SKUTKI Witold Grzebisz Katedra Chemii Rolnej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Plan prezentacji Produkcja biogazu

Bardziej szczegółowo

PROCES PRODUKCJI PIWA. Jakość

PROCES PRODUKCJI PIWA. Jakość 81 PROCES PRODUKCJI PIWA Autor: Adam Dąbek Kierownik Warzelni Browaru Leżajsk S.A., Grupa Żywiec S.A. Piwo jest to napój otrzymywany w wyniku fermentacji brzeczki piwnej, roztworu przygotowanego z wody

Bardziej szczegółowo

Materiał diagnostyczny poziom rozszerzony Kryteria oceniania model odpowiedzi

Materiał diagnostyczny poziom rozszerzony Kryteria oceniania model odpowiedzi Zdający otrzymuje punkty tylko za poprawne rozwiązania, precyzyjnie odpowiadające poleceniom zawartym w zadaniach. Odpowiedzi niezgodne z poleceniem ( nie na temat) są traktowane jako brak odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

DLACZEGO JESTEŚMY SZCZĘŚLIWE?

DLACZEGO JESTEŚMY SZCZĘŚLIWE? CATOSAL: SKŁAD Per ml: Butafosfan Witamina B12 WSKAZANIA 100 mg ] Źródło aktywnego fosforu ] 0,050 mg ] Składniki Dodatek witaminowy aktywne Zaleca się stosowanie preparatu przy zaburzeniach przemiany

Bardziej szczegółowo

Naturalne składniki stale potrzebne milionom naszych komórek organizmu do życia i optymalnego działania

Naturalne składniki stale potrzebne milionom naszych komórek organizmu do życia i optymalnego działania 1. Czym są komórki? Budulec naszego organizmu i jego narządów Jednostki, których funkcjonowanie jest uzależnione wyłącznie od narządów Najmniejsze jednostki budulcowe i funkcyjne w ludzkim organizmie 2.

Bardziej szczegółowo

ph roztworu (prawie) się nie zmieniło. Zawiesina soi ma ph obojętne (lekko kwaśne). Zapach nie zmienił się.

ph roztworu (prawie) się nie zmieniło. Zawiesina soi ma ph obojętne (lekko kwaśne). Zapach nie zmienił się. Ureaza - dodatek krajowy 1. Odniesienie do podstawy programowej (starej) Kształcenie w zakresie podstawowym Odżywianie się człowieka - budowa i funkcja układu pokarmowego, główne składniki pokarmowe i

Bardziej szczegółowo

Sukces w oborze. linia standard

Sukces w oborze. linia standard Sukces w oborze linia standard Sprostać wymaganiom Prawidłowe żywienie mineralno-witaminowe jest niezbędnym elementem każdego programu żywieniowego. Postęp genetyczny i wzrastająca wydajność sprawiają,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 16.06.2005 05756910.5

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 16.06.2005 05756910.5 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1765757 (13) T3 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 16.06.2005

Bardziej szczegółowo

Mam Haka na Raka. Chłoniak

Mam Haka na Raka. Chłoniak Mam Haka na Raka Chłoniak Nowotwór Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści wykraczające poza podstawę

Bardziej szczegółowo

Szkolenie okresowe - OSP. Zagrożenia wypadkowe

Szkolenie okresowe - OSP. Zagrożenia wypadkowe Zagrożenia wypadkowe 1 Zagrożenia czynnikami występującymi w procesach pracy Zagrożenie -stan środowiska pracy, który może spowodować wypadek lub chorobę Czynniki zagrożenia zawodowego dzieli się na dwie

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Podstawa doboru preparatów dezynfekcyjnych ocena ich skuteczności działania

Podstawa doboru preparatów dezynfekcyjnych ocena ich skuteczności działania Ewa Röhm-Rodowald, Bożenna Jakimiak Podstawa doboru preparatów dezynfekcyjnych ocena ich skuteczności działania Zakład Zwalczania Skażeń Biologicznych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego

Bardziej szczegółowo

cz. III leki przeciwzapalne

cz. III leki przeciwzapalne Oddziaływanie leków z celami molekularnymi cz. III leki przeciwzapalne Prof. dr hab. Sławomir Filipek Wydział Chemii oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytet Warszawski 1 Leki przeciwzapalne

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WYDANIE ZGODY NA ZAMIERZONE UWOLNIENIE GMO DO ŚRODOWISKA W CELACH INNYCH NIŻ WPROWADZENIE DO OBROTU

WNIOSEK O WYDANIE ZGODY NA ZAMIERZONE UWOLNIENIE GMO DO ŚRODOWISKA W CELACH INNYCH NIŻ WPROWADZENIE DO OBROTU WNIOSEK O WYDANIE ZGODY NA ZAMIERZONE UWOLNIENIE GMO DO ŚRODOWISKA W CELACH INNYCH NIŻ WPROWADZENIE DO OBROTU 1. Informacje o użytkowniku GMO i osobach odpowiedzialnych za przygotowanie i przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Węglowodany (Cukry) Część 3. Związki wielofunkcyjne

Węglowodany (Cukry) Część 3. Związki wielofunkcyjne Węglowodany (Cukry) Część 3 Związki wielofunkcyjne Glikozydy Monosacharydy Ryboza, Deoksyryboza: - wzory - funkcje biologiczne, pochodne Disacharydy Sacharoza, Celobioza, Maltoza,Laktoza - wzór - właściwości

Bardziej szczegółowo

Technologia chemiczna. Zajęcia 1

Technologia chemiczna. Zajęcia 1 Technologia chemiczna Zajęcia 1 Obecność na zajęciach Aktywność na zajęciach Zasady zaliczenia Dwa kolokwia (zaliczenie od 60%) Kolokwium I 6/7.12.2012 Kolokwium II 24/25.01.2012 Prezentacja (Omówienie

Bardziej szczegółowo

Wykład 3 Procesy biotechnologiczne

Wykład 3 Procesy biotechnologiczne Rodzaje przemysłowych procesów fermentacyjnych - procesy, w których produktem jest biomasa - procesy, w których produktem jest białko, najczęściej enzym - procesy, w których produktem jest metabolit (biosynteza)

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS 1 INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS Nourivit jest produkowany w kilku etapach z naturalnych składników mineralnych w kontrolowanym procesie kruszenia i sortowania bez użycia

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku Ryby to organizmy zmiennocieplne. Temperatura środowiska wpływa na pobieranie

Bardziej szczegółowo