Wykładniki zespołu metabolicznego u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wykładniki zespołu metabolicznego u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej"

Transkrypt

1 Wykładniki zespołu metabolicznego u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej Ewa Wender-Ożegowska 1, Małgorzata Sporna 2, Agnieszka Zawiejska 1, Agnieszka Sporna 3, Jacek Brązert 1 1 Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego, Poznań 2 Poradnia Diabetologiczna NFZ, Kalisz 3 Studenckie Koło Naukowe przy Klinice Położnictwa i Chorób Kobiecych, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego, Poznań Streszczenie: Cele. Celem pracy jest ocena występowania zespołu metabolicznego (ZM) u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej (gestational diabetes mellitus GDM). Pacjenci i metody. Wysłano 495 listów do pacjentek po przebytej GDM, leczonych w latach Odpowiedziały 153 pacjentki (30,9%), które stanowiły grupę badaną. Spośród nich 74 były już leczone z powodu cukrzycy, 5 miało rozpoznaną nieprawidłową tolerancję glukozy. U pozostałych 74 pacjentek przprowadzono test obciążenia 75 g glukozy, podobnie jak u pacjentek z grupy kontrolnej (stanowiło ją 155 wieloródek, leczonych w tym samym okresie w poradni przyklinicznej, u których nie stwierdzono GDM). U każdej badanej dokonano pomiaru parametrów lipidowych, ciśnienia tętniczego, obwodu talii, masy ciała i wzrostu, a także obliczono wskaźnik masy ciała (body mass index BMI). Zespół metaboliczny u badanych kobiet rozpoznawano na podstawie zmodyfikowanych kryteriów NCEP-ATP III z 2005 roku (obecność 3 spośród 5 czynników). Wyniki. Pacjentki z grupy badanej były starsze od ciężarnych z grupy kontrolnej (p <0,05), ich BMI był większy zarówno w momencie zajścia w ciążę, jak i po okresie obserwacji (p <0,0001). Zespół metaboliczny rozwinął się u 47 (30,7%) pacjentek z grupy badanej oraz u 8 (5,2%) z grupy kontrolnej (p <0,001). Grupa badana w porównaniu z grupą kontrolną znamiennie częściej manifestowała wszystkie składowe ZM w obu grupach stwierdzono odpowiednio: nieprawidłowy obwód talii 57,5% oraz 36,7% (p <0,005), nadciśnienie tętnicze 18,9% oraz 1,9% (p <0,001), zwiększoną glikemię na czczo 79,1% oraz 1,9% (p <0,0001), zwiększone stężenie triglicerydów 21,6% oraz 2,6% (p <0,0001), zmniejszone stężenie lipoprotein o dużej gęstości 11,1% oraz 2,6% (p <0,005). Wnioski. Pacjentki po przebytej GDM stanowią grupę obciążoną dużym ryzykiem rozwoju zaburzeń gospodarki węglowodanowej oraz ZM po ciąży. W związku z tym powinno się je objąć regularną opieką specjalistyczną, mającą na celu wczesne wykrycie zaburzeń metabolicznych i włączenie odpowiedniego leczenia. Słowa kluczowe: cukrzyca ciążowa, wskaźniki ryzyka, zespół metaboliczny WPROWADZENIE Cukrzyca ciążowa (gestational diabetes mellitus GDM) to każdy rodzaj zaburzeń gospodarki węglowodanowej, który wystąpił lub został po raz pierwszy rozpoznany podczas ciąży niezależnie od tego, czy stosowano leczenie insuliną czy dietą, oraz od tego, czy zaburzenia te trwały, czy ustąpiły po zakończeniu ciąży. Do rozwoju cukrzycy ciążowej dochodzi na skutek zmian hormonalnych obserwowanych w czasie ciąży, głównie w jej drugiej połowie. W wyniku działania zwiększającego się stężenia estrogenów, progesteronu, prolaktyny oraz hormonów łożyskowych zaczyna narastać insulinoopor- Adres do korespondencji: dr hab. med. Ewa Wender-Ożegowska, Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych, Uniwersytet Medyczny, ul. Polna 33, Poznań, tel.: , gpsk.am.poznan.pl Praca wpłynęła: Przyjęta do druku: Nie zgłoszono sprzeczności interesów. Pol Arch Med. Wewn. 2007; 117 (10): Copyright by Medycyna Praktyczna, Kraków 2007 ność i to zarówno pochodzenia obwodowego (dotycząca mięśni szkieletowych), jak i wątrobowego [1,2]. U podstaw insulinooporności komórek docelowych leży zmniejszenie wrażliwości receptorów insulinowych w tych komórkach oraz upośledzenie postreceptorowego działania insuliny, głównie w tkance mięśniowej [1-3]. Do wystąpienia insulinooporności w ciąży przyczynia się także rozkład insuliny przez łożyskowe insulinazy. Po porodzie u większości pacjentek z GDM zaburzenia w metabolizmie węglowodanów ustępują całkowicie, jednak po kilku latach u tych kobiet może dochodzić do rozwoju różnego stopnia nieprawidłowości w metabolizmie węglowodanów wraz z objawami jawnej klinicznie cukrzycy, jak również do rozwoju zespołu metabolicznego (ZM) [3-5]. Cukrzyca rozwijająca się po ciąży powikłanej GDM to głównie cukrzyca typu 2, choć u pewnej liczby pacjentek rozwija się cukrzyca typu 1. Rosnące znaczenie kliniczne i epidemiologiczne zespołu metabolicznego wynika zarówno z jego znacznego rozpowszechnienia, jak i ze zwiększonego ryzyka rozwoju miażdży- Wykładniki zespołu metabolicznego u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej 1

2 cy, cukrzycy typu 2 i powikłań sercowo-naczyniowych występujących w przebiegu tej choroby. Według zmodyfikowanych kryteriów NCEP-ATP III z 2005 roku, do rozpoznania ZM niezbędne jest stwierdzenie co najmniej trzech z poniższych nieprawidłowości: otyłość brzuszna określana jako obwód talii u kobiety >88 cm, stężenie triglicerydów we krwi >150 g/dl, stężenie cholesterolu lipoprotein o dużej gęstości (high-density lipoproteins HDL) <50 mg/dl, ciśnienie tętnicze 130/ 85 mm Hg i glikemia na czczo 100 mg/dl [6]. Wczesna identyfikacja składowych ZM i zintegrowane działania profilaktyczne i farmakologiczne mają na celu redukcję śmiertelności i chorobowości sercowo-naczyniowej oraz poprawę jakości życia znacznego odsetka populacji. Celem pracy jest ocena występowania ZM u kobiet po przebytej GDM. PACJENCI I METODY Grupę badaną stanowiło 495 pacjentek, które leczono w Klinice Położnictwa i Chorób Kobiecych z powodu GDM w latach Wysłano 495 listów, na które pozytywnie odpowiedziały 153 pacjentki (30,9%). Spośród 79 pacjentek z przebytą GDM większość była już leczona z powodu rozwiniętej cukrzycy (n = 74), a część z powodu rozpoznanej nieprawidłowej tolerancji węglowodanów (n = 5). Pozostałe 74 pacjentki poddano badaniu oceniającemu gospodarkę węglowodanową. Grupę kontrolną stanowiło 155 pacjentek, które urodziły dzieci w latach i pozostawały pod opieką Poradni Przyklinicznej Kliniki Położnictwa i Chorób Kobiecych AM w Poznaniu. Włączano do badania tylko te pacjentki, u których w okresie ciąży diagnostyka w kierunku GDM wypadła negatywnie i które zgodziły się na udział w badaniu. U każdej pacjentki oceniono następujące parametry: wiek, czas, jaki minął od ciąży powikłanej GDM (w grupie badanej), ciśnienie tętnicze, wskaźnik masy ciała (body mass index BMI) przed pierwszą ciążą oraz po okresie obserwacji, stopień tolerancji węglowodanów (w teście obciążenia 75 g glukozy), wywiad położniczy, wywiad rodzinny w kierunku cukrzycy. Metodyka badania Do badania każda pacjentka zgłaszała się na czczo, stosując przez 3 dni poprzedzające badanie typową dietę o zawartości węglowodanów >150 g/d (przy normalnym poziomie aktywności fizycznej). U każdej badanej oznaczono we krwi żylnej stężenie triglicerydów oraz frakcji HDL-cholesterolu, a także wykonano test obciążenia 75 g glukozy (jeśli pacjentka nie chorowała do tej pory na cukrzycę). Badania laboratoryjne prowadzono w centralnym laboratorium w Szpitalu Miejskim im. Franciszka Raszei w Poznaniu. Stężenie glukozy w krwi żylnej było oznaczane metodą enzymatyczną (przy użyciu heksokinazy) zestawami Roche Diagnostics z wykorzystaniem analizatora Hitachi 912. Stężenie HDL-cholesterolu oraz triglicerydów oznaczano przy użyciu zestawów Roche Diagnostics (HDL-C plus, Triglicerydy GPO-PAP), wykorzystując to samo urządzenie. Interpretacji wyników testu obciążenia glukozą dokonano na podstawie norm Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego opublikowanych w 2006 roku [7]. Zespół metaboliczny rozpoznano na podstawie zmodyfikowanych kryteriów NCEP-ATP III z 2005 roku [6]. Do rozpoznania konieczne było stwierdzenie co najmniej trzech z poniższych nieprawidłowości: 1) otyłość brzuszna określana jako obwód talii 88 cm 2) glikemia na czczo 100 mg/dl lub terapia hipoglikemizująca 3) ciśnienie tętnicze: 130 mm Hg skurczowe lub 85 mm Hg rozkurczowe, lub terapia hipotensyjna u chorych na nadciśnienie tętnicze 4) triglicerydy 150 mg/dl lub terapia hipertriglicerydemii 5) cholesterol HDL <50 mg/dl u kobiet lub odpowiednia terapia. Protokół badania został zatwierdzony przez Komisję Bioetyczną Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, a wszystkie pacjentki wyraziły zgodę na udział w badaniu. Analiza statystyczna Uzyskane dane analizowano przy użyciu programu statystycznego STATISTICA 6.0. Wyniki przedstawiono jako wartości średnie ± odchylenie standardowe. Normalność rozkładu sprawdzano testem Kołmogorowa i Smirnowa. Do porównania wartości średnich badanych parametrów o rozkładzie normalnym stosowano test t Studenta, a w grupach bez rozkładu normalnego zastosowano test U Manna i Whitney a. Dla porównania danych jakościowych między dwoma grupami przeprowadzono nieparametryczny test niezależności χ 2. Dla porównania danych w kilku podgrupach stosowano test ANOVA rang Kruskala i Wallisa. Za znamienne statystycznie uznano wyniki, w których p <0,05. WYNIKI W tabeli 1 przedstawiono charakterystykę grupy badanej oraz grupy kontrolnej. Średni okres czasu, jaki minął od ciąży, w której prowadzono diagnostykę w kierunku cukrzycy ciążowej, to w grupie badanej 6,0 ±2,7 roku, a w grupie kontrolnej 5,1 ±2,7 roku (p <0,05). Pacjentki z grupy badanej były znamiennie starsze od ciężarnych z grupy kontrolnej. Znamiennie większy był również ich BMI w momencie zajścia w ciążę. Tendencja do nadwagi utrzymywała się również w okresie po ciąży. Aż 35% ciężarnych z cukrzycą ciążową podawało w wywiadzie występowanie cukrzycy u krewnych 1. stopnia, podczas gdy w grupie kontrolnej tylko 9% (p <0,0001). 2 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (10)

3 Tabela 1. Charakterystyka grupy badanej i grupy kontrolnej długość obserwacji (lata) wiek pacjentek w pierwszej ciąży (lata) BMI przed badaną ciążą (kg/m 2 ) BMI po okresie obserwacji (kg/m 2 ) cukrzyca u krewnych 1. stopnia Grupa badana Grupa kontrolna 6,0 ±2,7 5,1 ±2,7 <0,05* 28,3 ±6,0 26,5 ±3,7 <0,05 26,0 ±5,7 21,2 ±2,3 <0, ,6 ±6,0 21,7 ±2,3 <0, (35,3) 14 (9,0) <0,0001** * test U Manna i Whitney a ** test χ 2 Dane wyrażono jako liczbę ±odchylenie standardowe lub odsetek. BMI wskaźnik masy ciała (body mass index) Kryteria ZM spełniało znamiennie więcej pacjentek z grupy badanej aniżeli z grupy kontrolnej (odpowiednio 30,7% i 5,2%; p <0,001). W tabeli 2 przedstawiono występowanie poszczególnych składowych ZM w obu analizowanych grupach kobiet. Na uwagę zasługuje fakt, że wszystkie elementy ZM występowały znamiennie częściej w grupie badanej aniżeli w grupie kontrolnej. Najczęściej, bo aż u 79% pacjentek z grupy badanej, stwierdzano zwiększoną wartość glikemii na czczo. Kolejny parametr ZM, który obserwowano u ponad 50% z grupy badanej, to powiększony obwód talii. Wiadomo, że właśnie otyłość jest jednym z uznanych czynników ryzyka cukrzycy i innych zaburzeń metabolicznych. W tabeli 3 przeanalizowano BMI przed i po ciąży w obu grupach pacjentek. Wykazano znamiennie częstsze występowanie nadwagi (28,1%) i otyłości (22,2%) u kobiet z GDM w stosunku do kobiet z grupy kontrolnej odpowiednio 5,2% i 1,2% (p <0,00001). Prawidłową masę ciała stwierdzono natomiast u 45,8% kobiet z grupy badanej i u 86,5% kobiet z grupy p kontrolnej. Po ciąży wykazano, że u kobiet z grupy badanej znamiennie częściej niż w grupie kontrolnej utrzymywała się nadwaga (odpowiednio 24,8% i 8,4%) oraz otyłość (odpowiednio 32% i 0%). U 2% pacjentek po przebytej GDM występowała otyłość olbrzymia (BMI >40). W tabeli 4 przedstawiono wyniki tolerancji węglowodanów w badanych grupach ciężarnych. W grupie po przebytej GDM 79 pacjentek miało zdiagnozowane zaburzenia tolerancji węglowodanów: pod postacią cukrzycy 74 (48,4%) pacjentek, a 5 (3,3%) pod postacią nieprawidłowej tolerancji węglowodanów. W wyniku obecnie przeprowadzonego badania uzyskano następujący wynik: spośród pozostałych pacjentek, których po ciąży nie poddano badaniu gospodarki węglowodanowej, 12 (7,8%) spełniało kryteria cukrzycy, 7 (4,5%) nieprawidłowej tolerancji węglowodanów, a 26 (17%) zwiększonej glikemii na czczo. Z całej grupy po przebytej GDM tylko 29 (19%) pacjentek uzyskało prawidłowe wyniki glikemii w teście obciążenia glukozą. W grupie kontrolnej natomiast 98,1% kobiet spełniało kryteria prawidłowej tolerancji węglowodanów, a u 2 kobiet (1,3%) rozpoznano cukrzycę. W dalszym etapie pracy przeanalizowano występowanie ZM w grupie badanej, w zależności od stwierdzonych zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Tabela 5 przedstawia parametry zespołu metabolicznego w analizowanej grupie pacjentek po przebytej cukrzycy ciążowej. Wśród kobiet, które po ciąży poddały się badaniu, i u których rozpoznano cukrzycę, 24 (32,3%) pacjentki spełniały kryteria ZM. Na uwagę zasługuje duży BMI w tej podgrupie. Należy zwrócić uwagę, że ZM wystąpił u 17,2% kobiet bez zaburzeń gospodarki węglowodanowej, u 15,4 % ze stwierdzoną zwiększoną glikemią na czczo, u 58,3% pacjentek z zaburzoną tolerancją glukozy (impaired glucose tolerance IGT) oraz u 58,3% ze świeżo rozpoznaną cukrzycą. Pacjentki bez zaburzeń gospodarki węglowodanowej w chwili badania miały znamiennie najmniejszy BMI, najmniejsze średnie ciśnienie skurczowe oraz średnie stężenie triglicerydów. W podgrupach pacjentek z wykrytymi zaburzeniami gospodarki węglowodanowej na uwagę zasługuje przede wszystkim wyraźna tendencja do hipertriglicerydemii. Tabela 2. Wykładniki zespołu metabolicznego w badanych grupach kobiet Badany parametr Grupa badana obwód talii >88 cm 88 (40)* (57,5) 57 (36,7) <0,005 nadciśnienie tętnicze 130/85 mm Hg 29 (14)* (18,9) 3 (1,9) <0,001 glikemia na czczo 100 mg/dl 121 (42) # (79,1) 3 (1,9) <0,0001 triglicerydy >1,7 mmol/l (150 mg/dl) 33 (13)* (21,6) 4 (2,6) <0,0001 HDL-cholesterol <1,03 mmol/l (<50 mg/dl)) 17 (7)* (11,1) 4 (2,6) <0,005 * grupa z nierozpoznanymi do czasu badania zaburzeniami gospodarki węglowodanowej ** test χ 2 # 3 pacjentki z zaburzoną tolerancją glukozy miały prawidłową glikemię na czczo Dane wyrażono jako liczbę i odsetek. HDL lipoproteiny o dużej gęstości (high-density lipoproteins) p** Wykładniki zespołu metabolicznego u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej 3

4 OMÓWIENIE Pierwsza dekada XXI wieku to okres gwałtownego wzrostu problemu otyłości, zwłaszcza u kobiet. Zaobserwowano wzrost częstości tego problemu o 74% w stosunku do lat 90. ubiegłego stulecia [8]. Z dostępnych doniesień wynika, że właśnie otyłość i towarzysząca jej cukrzyca typu 2 są głównymi przyczynami zwiększonego ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego, szczególnie u kobiet [8,9]. Według definicji zespół metaboliczny rozpoznajemy wówczas, gdy u badanej osoby stwierdza się występowanie trzech spośród pięciu parametrów: otyłości brzusznej, zwiększonego stężenia triglicerydów, zmniejszonego stężenia frakcji HDL- cholesterolu, zwiększonego ciśnienia tętniczego oraz zwiększonego poziomu glikemii na czczo. Te kryteria spełniło około 47 mln Amerykanów, przede wszystkim w związku z 61% wzrostem otyłości w latach [8]. Jak wiadomo, ZM towarzyszy bardzo często insulinooporności, w związku z czym grupa kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej zarówno z uwagi na istniejącą insulinooporność, jak i bardzo częstą nadwagę lub otyłość wydaje się w szczególny sposób zagrożona rozwojem zespołu metabolicznego. Do badania zgłosiła się tylko 1/3 zaproszonych, co może niestety świadczyć o małej świadomości zagrożenia chorobą. Wśród kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej, które zgłosiły się do badania, cechy ZM prezentowało 47 (30,7%), podczas gdy w grupie kontrolnej znamiennie mniej 5,2%. Spośród elementów ZM najczęściej występowała zwiększona glikemia na czczo oraz zwiększony obwód talii. Na uwagę zasługuje fakt, że w grupie kontrolnej obwód talii >88 cm stwierdzono u ponad 1/3 badanych. Jak już powiedziano, jednym z najistotniejszych czynników ryzyka rozwoju zarówno zaburzeń gospodarki węglowodanowej, jak i zespołu metabolicznego jest właśnie nadmierna masa ciała pacjentek [8-10]. Przeprowadzone badania wykazały, że kobiety z cukrzycą ciążową znamiennie częściej w stosunku do grupy kontrolnej manifestowały nadwagę i otyłość, które to zaburzenia w większości przypadków utrzymywały się bądź nawet nasilały po okresie ciąży. Aż u 38% z tych pacjentek współczynnik masy ciała przekraczał wartość 29 kg/ m 2, a 2% manifestowało otyłość olbrzymią. Wyniki Nurses Heart Study (NHS) wyraźnie wskazują na zwiększenie śmiertelności u kobiet z BMI >29 kg/m 2 [11,12]. Otyłość jest również niezależnym czynnikiem ryzyka Tabela 3. Wskaźnik masy ciała (BMI) u pacjentek z cukrzycą ciążową oraz w grupie kontrolnej (przed badaną ciążą i po okresie obserwacji) BMI (kg/m 2 ) Przed ciążą Po okresie obserwacji GDM GDM <18,5 6 (3,9) 11 (7,1) 3 (1,9) 6 (3,9) 18,5 24,9 70 (45,8) 134 (86,5)* 63 (41,2) 136 (87,7)* 25,0 29,9 43 (28,1) 8 (5,2)* 38 (24,8) 13 (8,4)* >30 34 ( 22,2) 2 (1,2)* 49 (32) >35 9 (5,9) 0* >40 3 (2,0) * Test χ 2 p <0,0001 Dane wyrażono jako liczbę i odsetek. GDM cukrzyca ciążowa (gestational diabetes mellitus) Tabela 4. Rodzaj zaburzeń gospodarki węglowodanowej w grupie badanej i w grupie kontrolnej Grupa badana Wynik prawidłowy IFG IGT DM 29 (19) 26 (17) 7 (4,5) 12 (7,8) 152 (98,1) 0 1 (0,6) 2 (1,3) 0 Zaburzenia gospodarki węglowodanowej zdiagnozowane przed prowadzonym badaniem (po ciąży) 79 (74 DM + 5 IGT; 48,4 + 3,3) DM = 86 (56,2) * pacjentki z IGT rozpoznaną przed prowadzonym badaniem DM cukrzyca (diabetes mellitus), IFG nieprawidłowa glikemia na czczo (impaired fasting glycemia), IGT zaburzona tolerancja glukozy (impaired glucose tolerance) 4 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (10)

5 choroby niedokrwiennej serca (coronary heart disease CHD), co wykazano zarówno we Framingham Heart Study, jak i w cytowanym powyżej NHS [11]. W badaniach tych stwierdzono 3,3-krotne zwiększenie ryzyka zachorowania na CHD w grupie kobiet z BMI >29 kg/m 2. Ryzyko zachorowania na CHD oceniono również w stosunku do współczynnika talia/biodra i wykazano, że parametr ten jest czulszym niż sam BMI predyktorem ryzyka zachorowania na CHD [11]. Należy pamiętać, że otyłość jest nie tylko jedną ze składowych ZM, ale stanowi także czynnik ryzyka niektórych chorób nowotworowych, jak choćby raka endometrium czy raka sutka, oraz chorób pęcherzyka żółciowego [13-15]. Do występowania jawnych objawów cukrzycy dochodzi u około 50% kobiet obciążonych GDM w ciągu niespełna 10 lat [3,16]. W badanej przez nas grupie zapadalność na różnego stopnia zaburzenia gospodarki węglowodanowej po przebytej GDM sięgała 81% były to kolejno: cukrzyca (56,2%), nieprawidłowa glikemia na czczo (17%) oraz IGT (7,8%). W grupie kontrolnej zaburzenia tolerancji węglowodanów o różnym nasileniu wystąpiły u 1,9% pacjentek. Czas obserwacji był stosunkowo krótki wynosił średnio 6 lat; im dłuższy jest okres obserwacji po porodzie, tym, zgodnie z oczekiwaniami, większy jest procent pacjentek, u których dojdzie do zaburzeń tolerancji węglowodanów. Inni polscy autorzy w podobnym jak w naszym badaniu okresie obserwacji (5 6 lat) stwierdzili występowanie cukrzycy po ciąży powikłanej GDM u około 50% badanych [16,17]. Wśród pacjentek, które zgłosiły się do badania z już rozpoznanymi po ciąży zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, cechy ZM stwierdzono u 24 (32,3%) badanych z cukrzycą oraz u 4 (80%) badanych z IGT. Należy zwrócić uwagę na fakt, że wśród kobiet z IGT wykazano duże średnie stężenie triglicerydów, w związku z czym grupa tych kobiet powinna być również objęta dalszą obserwacją i leczeniem ZM. Już pod koniec lat 80. Reaven [18] zwracał uwagę, że nawet umiarkowanie zwiększone stężenie triglicerydów jest jedną z kluczowych składowych ZM prowadzącą do rozwoju kolejnych zaburzeń metabolicznych i stanowi niezależny czynnik ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Zmniejszanie tego ryzyka jest obecnie jednym z celów leczenia chorych na cukrzycę, dlatego też ocena lipidowych czynników ryzyka powinna być istotnym elementem monitorowania leczenia. Na kolejnym etapie badania przeanalizowano składowe ZM w grupie tych pacjentek, które do tej pory nie poddały się po ciąży badaniu w kierunku diagnostyki cukrzycy i ZM. Okazało się, że pacjentki, u których w chwili obecnej wykryto cukrzycę, prezentowały najczęściej również objawy ZM. Tylko u 29 pacjentek, które poddały się badaniu po ciąży, czyli u 19% z wszystkich badanych kobiet po przebytej GDM, nie wykryto nawet najmniejszych nieprawidłowości w gospodarce węglowodanowej. Pacjentki te charakteryzował mały BMI, prawidłowe ciśnienie tętnicze oraz prawidłowe stężenia triglicerydów i frakcji HDL-cholesterolu. Przedstawione wyniki dowodzą, że pacjentki po przebytej cukrzycy ciążowej stanowią grupę ryzyka rozwoju zarówno zaburzeń gospodarki węglowodanowej, jak i ZM w późniejszym życiu. Niepokojący jest fakt, że tylko 1/3 zaproszonych zgłosiła się na badanie, jak również fakt, że spośród tych, które się zgłosiły, blisko połowa nie poddała się po ciąży analizie gospodarki węglowodanowej. Świadczy to niestety o niedostatecznej jeszcze wiedzy pacjentek (ale często także lekarzy) o zagrożeniu, jakie niesie ze sobą przebycie cukrzycy ciążowej. Coraz częściej podnosi się bowiem fakt, że rozwój cukrzycy ciążowej (zaburzona tolerancja węglowodanów w czasie ciąży) powinien być traktowany jako stan przedcukrzycowy ze wszystkimi potencjalnymi konsekwencjami w przyszłości, czyli arterosklerozą, otyłością, dyslipidemią, zaburzeniami fibrynolizy, a w późniejszym życiu z cukrzycą i chorobą niedokrwienną serca. Wczesne wykrycie tych zaburzeń mogłoby pozwolić na wdrożenie odpowiedniego postępowania zarówno profilaktycznego (zmiany stylu życia), jak i terapeutycznego dla zapobieżenia Tabela 5. Wybrane wykładniki zespołu metabolicznego u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej w zależności od wykrytych zaburzeń () Badany parametr zespół metaboliczny Pacjentki bez zaburzeń n = 29 Cukrzyca leczona po ciąży n = 74 Cukrzyca wykryta w chwili badania n = 12 IGT n = 12 IFG n = 26 5 (17,2) 24 (32,4) 7 (58,3) 7 (58,3) 4 (15,4) BMI (kg/m 2 ) 23,4 ±3,9 32,0 ±17,0 29,5 ±7,1 28,3 ±5,6 27,0 ±5,9 średnie ciśnienie skurczowe (mm Hg) średnie ciśnienie rozkurczowe (mm Hg) triglicerydy (mg/dl) 118 ± ± ± ± ±12 77 ±10 85 ±9 85 ±9 84 ±14 82 ±12 94 ±52,2 153,2 ±74,1 168,5 ±112,9 (52 437) 143,6 ±108,1 (58 359) 93,8 ±71,3 (29 382) HDL-cholesterol (mg/dl) 66 ±13,5 58,9 ±18 60,8 ±14,1 62,6 ±19,8 65,5 ±16,2 Dane wyrażono jako liczbę ±odchylenie standardowe lub odsetek. Skróty jak w tabelach 1 i 2 Wykładniki zespołu metabolicznego u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej 5

6 rozwoju pełnoobjawowej cukrzycy i wszystkich objawów zespołu metabolicznego. Wnioski z przeprowadzonego badania są następujące: 1) pacjentki po przebytej GDM stanowią grupę obciążoną dużym ryzykiem rozwoju zaburzeń gospodarki węglowodanowej oraz zespołu metabolicznego po ciąży 2) pacjentki po przebytej GDM powinny być objęte regularną opieką specjalistyczną mającą na celu wczesne wykrycie zaburzeń metabolicznych i włączenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego. PIŚMIENNICTWO 1. Catalano PM, Tyzbir ED, Wolfe RR, et al. Carbohydrate metabolism during pregnancy. Am J Physiol. 1993; 264: E60-E Crenshaw C Jr. Fetal glucose metabolism. Clin Obstet Gynecol.1970; 13, Malinowska-Polubiec A, Czajkowski K. Ryzyko cukrzycy po przebytej cukrzycy ciążowej przegląd piśmiennictwa. Diabet Prakt. 2005; 6: Tatoń J, Czech A. Diabetologia. Warszawa, PZWL, 2001; 2: Petersen J, S, Dyrberg T, Damm P, et al. GAD65 autoantibodies in women with gestational or insulin dependent diabetes mellitus diagnosed during pregnancy. Diabetologia. 1996; 39: Stone NJ, Bilek S, Rosenbaum S. Third Report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III, or ATP III). Am J Cardiol, 2005; 22 (4A): E Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Diabet Dośw Klin. 2006; 6 (Suppl A): A1-A Steinbaum SR. The metabolic syndrome: an emerging health epidemic in women. Prog Cardiovasc Diseases. 2004; 46: Hu FB. Overweight and obesity in women: health risk and consequences. J Womens Health (Larchmt). 2003; 12: Ford ES, Giles WH, Dietz WH. Prevalance of the metabolic syndrome among US adults; findings from the Third National Health and Nutrition Examination Survey. JAMA. 2002; 287: Meigs JB, D Agostino RB Sr, Wilson PW, et al. Risk variable clustering in the insulin resistance syndrome. The Framingham Offspring Study. Diabetes. 1997; 46: Hu FB, Stampfer MJ, Solomon CG, et al. The impact of diabetes mellitus on mortality from all causes and coronary heart disease in women: 20 years of follow-up. Arch Intern Med. 2001; 161: Manson JE, Willett WC, Stampfer MJ, et al. Body weight and morality among women. N Engl J Med.1995; 333: Iemura A, Douchi T, Yamamoto S, et al. Body fat distribution as a risk factor of endometrial cancer. J Obstet Gynaecol Res. 2000; 26: Willett WC, Dietz WH, Colditz GA. Guidelines for healthy weight. N Engl J Med. 1999; 341: Cypryk K, Loba J, Wilczyński J, et al. Ocena gospodarki węglowodanowej u kobiet z przebytą cukrzycą ciężarnych. Ginekol Pol.1994; 65: Wójcikowski C. Cukrzyca ciężarnych problem końca XX wieku. Diabet Pol. 1997: Reaven GM. Are insulin resistance and/or compensatory hyperinsulinemia involved in the etiology and clinical course of patients with hypertension? Int J Obes Metab Disord. 1995; 19 (Suppl 1): S2-S5. 6 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (10)

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Występowanie czynników ryzyka cukrzycy typu 2 u krewnych chorych

Występowanie czynników ryzyka cukrzycy typu 2 u krewnych chorych PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Agata Bronisz 1, Katarzyna Rotkiewicz 2, Elżbieta Głuch 2, Marta Pilaczyńska-Cemel 2, Aleksandra Słonina 2, Marek Bronisz 3, Justyna Jaraczewska 2, Agnieszka Radziejewska

Bardziej szczegółowo

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego 1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego Cukrzyca jest to schorzenie metaboliczne o różnorodnej etiologii, charakteryzujące się przewlekłą

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Śląskie Centrum Chorób Serca Cukrzyca Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Warszawa 26.11.2014 Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia Neuropatia

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEGO SKŁADOWYCH W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM U OSÓB W WIEKU 30 65 LAT

ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEGO SKŁADOWYCH W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM U OSÓB W WIEKU 30 65 LAT Nowiny Lekarskie 2009, 78, 1, 3 7 ANDRZEJ SZCZEPANIAK 1, BARBARA CZEKALSKA 1, MARTA GLURA 2, HANNA STANKOWIAK-KULPA 1, MARIAN GRZYMISŁAWSKI 1 ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland

Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland Czynniki ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego u młodych osób dorosłych w środowisku wiejskim w północnowschodniej

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Władysław Grzeszczak Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Korzeniowska, Anna Jabłecka Zakład Farmakologii Klinicznej, Katedra Kardiologii, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

Katarzyna Korzeniowska, Anna Jabłecka Zakład Farmakologii Klinicznej, Katedra Kardiologii, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Wpłynęło: 19.02.2009 Poprawiono: 04.03.2009 Zaakceptowano: 05.03.2009 Cukrzyca (Część II) Diabetes (Part II) Katarzyna Korzeniowska, Anna Jabłecka Zakład

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii UM w Poznaniu 1. Adres jednostki: Adres: Szpital im. Fr. Raszei, ul. Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

Rola położnej w opiece nad ciężarną, rodzącą, położnicą z cukrzycą Leokadia Jędrzejewska Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego Kraków 20 21 maja 2011r. Grażyna

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie?

Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie? Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu wybranych czynników na występowanie zaburzeń lipidowych u osób otyłych

Ocena wpływu wybranych czynników na występowanie zaburzeń lipidowych u osób otyłych PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Agata Bronisz, Katarzyna Napiórkowska, Aleksandra Srokosz, Małgorzata Sobiś-Żmudzińska, Roman Junik Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii, Uniwersytet Mikołaja

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Częstość zaburzeń gospodarki węglowodanowej w badanej grupie osób z czynnikami ryzyka

Częstość zaburzeń gospodarki węglowodanowej w badanej grupie osób z czynnikami ryzyka PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Zofia Ruprecht, Anna Kamińska, Maria Skibicka, Roman Junik Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Akademii Medycznej w Bydgoszczy Częstość zaburzeń gospodarki węglowodanowej

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Cukrzyca grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynikającą

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011 STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca pochłania około 15% wydatków na ochronę zdrowia w

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski

Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski Kolarzyk Probl Hig E Epidemiol i wsp. Ocena 2011, ryzyka 92(4): zespołu 741-746 metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część I. Antropometryczne... 741 Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ

WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 89-94 KATARZYNA KOWALCZE, SA EED BAWA WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ EFFECT DIET THERAPY

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Podstawowej Opieki Zdrowotnej i Katedrze Medycyny Rodzinnej Akademii

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia cukrzycy

Epidemiologia cukrzycy Cukrzyca kiedyś Epidemiologia Epidemiologia - badanie występowania i rozmieszczenia stanów lub zdarzeń związanych ze zdrowiem w określonych populacjach oraz wpływu czynników wpływających na stan zdrowia

Bardziej szczegółowo

CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY. Marlena Rożen

CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY. Marlena Rożen CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY Marlena Rożen CO TO JEST CUKRZYCA? Cukrzyca łacińska nazwa: Diabetes mellitus, ma związek z metabolizmem organizmu to choroba związana z odżywianiem, trawieniem i

Bardziej szczegółowo

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny Barbara Zahorska-Markiewicz Prezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością OTYŁOŚĆ Co to jest? Konsekwencje dla zdrowia Epidemiologia Przyczyny epidemii Koszty Strategia

Bardziej szczegółowo

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne Analiza fali tętna u dzieci z chorobami kłębuszków nerkowych doniesienie wstępne Piotr Skrzypczyk, Zofia Wawer, Małgorzata Mizerska-Wasiak, Maria Roszkowska-Blaim Katedra i Klinika Pediatrii i Nefrologii

Bardziej szczegółowo

ZASADY SKORZYSTANIA Z PROGRAMÓW

ZASADY SKORZYSTANIA Z PROGRAMÓW PROFILAKTYCZNE PROGRAMY ZDROWOTNE w POZ Wielkopolski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia przypomina, iż w ramach praktyki lekarza POZ realizowane są następujące programy: 1. Program profilaktyki

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

CUKRZYCA TYPU 2 MOŻLIWOŚCI JEJ ZAPOBIEGANIA

CUKRZYCA TYPU 2 MOŻLIWOŚCI JEJ ZAPOBIEGANIA Zbigniew Szybiński 30-126 Kraków ul. Stańczyka 16/76 e-mail :szybin@cm-uj.krakow.pl CUKRZYCA TYPU 2 MOŻLIWOŚCI JEJ ZAPOBIEGANIA Cukrzyca typu 2 i towarzyszące jej miażdżyca i nadciśnienie często określane

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

WYBRANE WSKAŹNIKI PRZEMIANY LIPIDOWEJ I WĘGLOWODANOWEJ U KOBIET Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ W RÓŻNYM WIEKU

WYBRANE WSKAŹNIKI PRZEMIANY LIPIDOWEJ I WĘGLOWODANOWEJ U KOBIET Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ W RÓŻNYM WIEKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 839 844 Ewa Lange, Bronisława Tymolewska-Niebuda, Jolanta Krusiec WYBRANE WSKAŹNIKI PRZEMIANY LIPIDOWEJ I WĘGLOWODANOWEJ U KOBIET Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ W RÓŻNYM

Bardziej szczegółowo

Zakład Neuroendokrynologii Klinicznej, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa Kierownik Zakładu: dr hab. med.

Zakład Neuroendokrynologii Klinicznej, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa Kierownik Zakładu: dr hab. med. PRACE PRZEGLĄDOWE Borgis Postępy Nauk Medycznych, t. XXVI, nr 5B, 2013 REVIEW PAPERS *Magdalena Walicka 1, Wojciech Bik 2, Ada Sawicka 1, Ewa Marcinowska-Suchowierska 1 Czy istnieje zespół metaboliczny?

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH Sławomir Pynka PORADNIA DIABETOLOGICZNA I METABOLICZNA SPWSZ w SZCZECINIE Cukrzyca : Światowa Epidemia 1995

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Wyrównanie metaboliczne chorych na cukrzycę typu 2 leczonych w poradniach lekarzy rodzinnych, kierowanych do specjalisty wstępne wyniki programu

Wyrównanie metaboliczne chorych na cukrzycę typu 2 leczonych w poradniach lekarzy rodzinnych, kierowanych do specjalisty wstępne wyniki programu PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Aleksandra Szymborska-Kajanek 1, Teresa Koblik 2, Elżbieta Bandurska-Stankiewicz 3, Grzegorz Dzida 4, Zofia Ruprecht 5, Adam Stefański 6, Irena Szykowna 7, Agnieszka Tiuryn-Petrulewicz

Bardziej szczegółowo

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Kliniczny Oddział Diabetologii i Pediatrii Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Funkcjonalna insulinoterapia

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2016 Kilka słów o historii Każdego roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wybiera temat przewodni Światowego Dnia Zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Lek.med. Natalia Piórowska Katedra i Klinika Endokrynologii CMUJ w Krakowie. (Praca doktorska)

Lek.med. Natalia Piórowska Katedra i Klinika Endokrynologii CMUJ w Krakowie. (Praca doktorska) Lek.med. Natalia Piórowska Katedra i Klinika Endokrynologii CMUJ w Krakowie Ocena ryzyka rozwoju nieprawidłowej glikemii na czczo, nieprawidłowej tolerancji glukozy oraz cukrzycy u osób bez stwierdzanych

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

Otyłość u dzieci w Polsce znaczenie problemu

Otyłość u dzieci w Polsce znaczenie problemu Otyłość u dzieci w Polsce znaczenie problemu Czynniki ryzyka nadciśnienia, zespołu metabolicznego i powikłań narządowych dowody z EBM Otyłość grozi nagłą śmiercią. Hipokrates, w Dzieła zebrane, 460-377

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA NAD PACJENTEM Z CUKRZYCĄ (KAOS-CUKRZYCA) ZASADY REALIZACJI

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA NAD PACJENTEM Z CUKRZYCĄ (KAOS-CUKRZYCA) ZASADY REALIZACJI KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA NAD PACJENTEM Z CUKRZYCĄ (KAOS-CUKRZYCA) ZASADY REALIZACJI Charakterystyka problemu zdrowotnego Cukrzyca jest jedną z najczęściej występujących chorób. Rozpowszechnienie

Bardziej szczegółowo

WOJCIECH ŻAK, WALDEMAR MYSZKA, LECH TORLIŃSKI, EWA WYSOCKA

WOJCIECH ŻAK, WALDEMAR MYSZKA, LECH TORLIŃSKI, EWA WYSOCKA Nowiny Lekarskie 2000, 69, 8, 683 691 WOJCIECH ŻAK, WALDEMAR MYSZKA, LECH TORLIŃSKI, EWA WYSOCKA ZASTOSOWANIE METOD SUCHEJ CHEMII W DIAGNOSTYCE ZABURZEŃ GOSPODARKI WĘGLOWODANOWEJ W PODSTAWOWEJ OPIECE ZDROWOTNEJ

Bardziej szczegółowo

Wyrównanie metaboliczne cukrzycy typu 2 i ocena realizacji zaleceń terapeutycznych w samoocenie chorych w zależności od sposobu leczenia

Wyrównanie metaboliczne cukrzycy typu 2 i ocena realizacji zaleceń terapeutycznych w samoocenie chorych w zależności od sposobu leczenia PRACE ORYGINALNE Borgis ORIGINAL PAPERS Wyrównanie metaboliczne cukrzycy typu 2 i ocena realizacji zaleceń terapeutycznych w samoocenie chorych w zależności od sposobu leczenia *Magdalena Świerzyńska 1,

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 5/2006 Nr 2(15) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Czy acanthosis nigricans może być markerem zespołu metabolicznego u dzieci z otyłością prostą? Is acanthosis nigricans useful as

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze CZYM JEST NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Nadciśnienie tętnicze jest chorobą układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalny Program Przeciwnowotworowej Edukacji MłodzieŜy Szkół Ponadgimnazjalnych Celem programu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie 21.11.14. Cukrzyca. Globalne wyzwanie, polska perspektywa Perspektywa

Bardziej szczegółowo

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon:

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon: DANE PACJENTA Mam cukrzycę Jeśli wykazuję zaburzenia świadomości i jestem w stanie połykać, to podaj mi CUKIER w dowolnej formie sok, syrop, słodzoną wodę, colę, cukierki lub ciastko i zatelefonuj do mojego

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody:

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody: STRESZCZENIE Wstęp: Dzięki poprawie wyników leczenia przeciwnowotworowego u dzieci i młodzieży systematycznie wzrasta liczba osób wyleczonych z choroby nowotworowej. Leczenie onkologiczne nie jest wybiórcze

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Znaczenie redukcji masy ciała w leczeniu chorób metabolicznych

Znaczenie redukcji masy ciała w leczeniu chorób metabolicznych WYBRANE PROBLEMY KLINICZNE Marta Matuszak, Joanna Suliburska Katedra Higieny Żywienia Człowieka, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu The importance of weight loss for the treatment of metabolic disorders

Bardziej szczegółowo

Programy profilaktyczne w diabetologii ocena dostępności i funkcjonowania w Polsce. Obecna realizacja wykrywania cukrzycy typu 2 w naszym kraju

Programy profilaktyczne w diabetologii ocena dostępności i funkcjonowania w Polsce. Obecna realizacja wykrywania cukrzycy typu 2 w naszym kraju Programy profilaktyczne w diabetologii ocena dostępności i funkcjonowania w Polsce. Obecna realizacja wykrywania cukrzycy typu 2 w naszym kraju Jacek Sieradzki Uniwersytet Jagiellooski w Krakowie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Zespół metaboliczny historia, definicje, kontrowersje

Zespół metaboliczny historia, definicje, kontrowersje WYBRANE PROBLEMY KLINICZNE Marta Kramkowska, Zakład Biologii Chorób Cywilizacyjnych Katedry Chemii i Biochemii Klinicznej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Zespół metaboliczny

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo