Biochemia i chemia kliniczna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biochemia i chemia kliniczna"

Transkrypt

1 Biochemia i chemia kliniczna Seminarium z przedmiotu Diagnostyka laboratoryjna Dietetyka Studia 2 o, I rok Dr Bogusława Luzak Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

2 Badania biochemiczne 1. Gospodarka wodno-elektrolitowa 2. Równowaga kwasowo-zasadowa 3. Gospodarka mineralna 4. Białka i aminokwasy 5. Przemiana węglowodanowa 6. Lipidy i lipoproteiny 7. Barwniki żółciowe 8. Przemiana purynowa 9. Diagnostyka enzymologiczna 10. Diagnostyka endokrynologiczna

3 Badania czynnościowe 1. Ocena funkcji nerek 2. Diagnostyka chorób przewodu pokarmowego 3. Diagnostyka chorób wątroby 4. Ocena gospodarki węglowodanowej 5. Diagnostyka chorób układu krążenia 6. Wrodzone bloki metaboliczne

4 Gospodarka wodno-elektrolitowa - ważny element homeostazy ogólnoustrojowej - często ulega zaburzeniom w przebiegu różnych chorób - jej ocenę stanowi oznaczenie stężenia podstawowych elektrolitów: jonu sodu, potasu i chlorków oraz pomiar objętości płynów ustrojowych - związek z gospodarką osmotyczną i kwasowo-zasadową

5 Gospodarka wodno-elektrolitowa - w poszczególnych przestrzeniach wodnych (śródmiąższowa, wewnątrzkomórkowa) występują różnice stężeń elektrolitów - na stężenie jonów w surowicy ma wpływ stopień hydratacji (stany odwodnienia i przewodnienia) - na stężenie elektrolitów ma wpływ wiele czynników (np. lipemia), zwłaszcza leków (leki moczopędne i mineralokortykosteroidy; sole sodowe lub potasowe)

6 Gospodarka wodno-elektrolitowa Sód (Na + ) podstawowy jon organizmu - stężenie w płynach pozakomórkowych ok. 140 mmol/l ( ); stężenie wewnątrzkomórkowe ok. 20 mmol/l - zmiany stężenia: hiponatremia lub hipernatremia

7 Gospodarka wodno-elektrolitowa Sód (Na + ) podstawowy jon organizmu hipernatremia - nadmierna utrata wody: pocenie się, diureza osmotyczna w cukrzycy - niedobór hormonu antydiuretycznego (ADH) i zaburzenia wewnątrzwydzielnicze

8 Gospodarka wodno-elektrolitowa Sód (Na + ) podstawowy jon organizmu hiponatremia - wymioty i biegunka, oparzenia skóry - przewlekła niewydolność nerek - niedobór aldosteronu - zastoinowa niewydolność serca, marskość wątroby

9 Gospodarka wodno-elektrolitowa Potas (K + ) - stężenie w surowicy lub osoczu krwi ok. 3,5-5 mmol/l - zmiany stężenia: hipokaliemia (brak w pożywieniu, choroby wyniszczające, upośledzone wchłanianie, wymioty i biegunki, hiperaldosteronizm i leczenie kortykosteroidami) lub hiperkaliemia (rzadko; niewydolności nerek, kwasice metaboliczne i oddechowe) - Istotny udział w przewodnictwie nerwowym i ewentualnych powikłaniach układu krążenia

10 Równowaga wodna uwodnienie organizmu dowóz wody i biosynteza wody endogennej utrata wody przez nerki, z wydychanym powietrzem, z kałem i przez skórę

11 Równowaga wodna uwodnienie organizmu Ciśnienie osmotyczne = osmolarność surowicy krwi [mosmol/l] = 2 [Na+] + (glukoza [mmol/l]) + (mocznik [mmol/l]) Hipotoniczne przewodnienie Utrata elektrolitów Elektrolity Mocznik Glukoza Zaburzenia lipidowe

12 Równowaga kwasowo-zasadowa Zdolność organizmu do utrzymywania stałego stężenia (aktywności) jonów wodorowych w środowisku wewnętrznym Układy buforujące: H 2 CO 3 /HCO 3 - Diagnostyka: -ph lub stężenie jonów wodorowych -Prężność dwutlenku węgla (pco 2 ) -Stężęnie jonów wodoroweglanowych (HCO 3- ) - nadmiar (niedobór) zasad buforujących (BE)

13 Gospodarka mineralna Przemiany wapnia i fosforu ilościowo najważniejsze i współzależne Magnez Żelazo Oznaczane metodą fotometrii atomową-absorpcyjnej Pierwiastki śladowe: Cynk, miedź, selen kilkadziesiąt µmoli/l Mangan, molibden - < 1 µmol/l Chrom, nikiel, fluor, jod, kobalt, krzem

14 Gospodarka mineralna wapń (Ca ++ ) - stężenie w surowicy lub osoczu krwi ok. 2,25 2,70 mmol/l - oznaczenie wapnia zjonizowanego (u niemowląt, po transfuzjach, w hiper- i hipoproteinemiach, w nadczynności przytarczyc) - zmiany stężenia: hipokalcemia (niedobory wit. D 3, upośledzone wchłanianie, choroby nerek) lub hiperkalcemia (rzadko) - rutynowe oznaczenie w chorobach nerek, kości i układu nerwowego - Stężenie wapnia wykazuje ujemną korelację ze stężeniem fosforanów

15 Gospodarka mineralna magnez (Mg ++ ) - stężenie w surowicy lub osoczu krwi ok. 0,7 1,1 mmol/l - Oznaczany równolegle z poziomem wapnia lub potasu - Nieprawidłowy poziom związany z nadmiernym lub upośledzonym wydalaniem przez nerki lub wchłanianiem w jelitach żelazo (Fe 2+/3+ ) - stężenie w surowicy lub osoczu krwi żelaza pozahemoglobinowego wynosi ok. 10,7 28,6 µmol/l u kobiet, 12,5 31,4 µmol/l u mężczyzn ( wada genetyczna, transfuzje krwi, krwawienia, ciąża, szybki wzrost u dzieci)

16 Białka i aminokwasy Białko całkowite: g/l w osoczu, g/l w surowicy Elektroforeza frakcji białkowych hipoproteinemia (przewodnienie) hiperproteinemia albuminy 55 70% dysproteinemia (choroby nerek, ciężkie oparzenia, zespoły złego wchłaniania, choroby watroby) globuliny: α 1 1,1 4.2% α 2 4,6 13% ß 7,3 13,5% γ 8,1 19,9% Wybrane białka surowicy: białko C-reaktywne (CRP), antytrypsyna, fetoproteina, makroglobulina, cerruloplazmina

17 Białka i aminokwasy produkty przemiany białkowej kwas moczowy mocznik kreatynina Azot pozabiałkowy surowicy lub osocza Dieta z dużą zawartością białek i puryn Nasilony katabolizm białek Upośledzenie funkcji nerek

18 Białka i aminokwasy produkty przemiany białkowej mocznik - Powstaje w wątrobie - stężenie we krwi 3,3 6,7 mmol/l (20 40 mg/dl) Niedobory białkowe Hormony anaboliczne Ostre uszkodzenie wątroby Choroby nerek Oliguria, anuria Nasilone procesy kataboliczne diagnostyka Metoda kolorymetryczna z diacylomonooksymem Enzymatyczna metoda ureazowa z dehydrogenazą glutaminianową oceniająca ilość amoniaku

19 Białka i aminokwasy produkty przemiany białkowej kreatynina - ocena pracy nerek; monitorowanie leczenia chorób nerek - stężenie we krwi μmol/l (0,7 1,2 mg/dl) u mężczyzn - stężenie we krwi μmol/l (0,7 1,1 mg/dl) u kobiet Dystrofia mięśniowa diagnostyka Enzymatyczna metoda z użyciem kinazy kreatyninowej Niewydolność nerek, proporcjonalnie do zmniejszenia przesączania kłębuszkowego Biegunki i wymioty Niewydolność krążenia Zmiażdżenie mięśni

20 Przemiana purynowa kwas moczowy - monitorowanie dny moczanowej, chemio- radioterapii - końcowy produkt przemiany zasad purynowych, w 75% wydalany przez nerki - stężenie we krwi μmol/l (3,5 8,0 mg/dl) u mężczyzn - stężenie we krwi μmol/l (2,5 7,0 mg/dl) u kobiet hipourykemia upośledzona resorpcja niedobór oksydazy ksantynowej hiperurykemia zwiększony katabolizm kwasów nukleinowych zmniejszone wydalanie nerkowe nasilona biosynteza puryn Dna moczanowa dziedziczne upośledzenie rozpadu puryn

21 Wrodzone bloki metaboliczne Niedobór produktu reakcji enzymatycznej Kumulacja substratu Zmiany genetyczne bezpośrednio prowadzące do jawnych zaburzeń Dziedziczone zmiany w genomie sprzyjające ekspresji chorób np. pod wpływem czynników środowiska Niekorzystne przemiany na drodze alternatywnej

22 Wrodzone bloki metaboliczne Znaczenie kliniczne: a) bez leczenia powodujące nieodwracalne skutki kliniczne lub śmierć (fenyloketonuria, galaktozemia, choroba moczu o zapachu syropu klonowego) b) bezpośrednio nie zagrażające życiu, których skutki może ograniczać leczenie lub profilaktyka (wrodzone anomalie cholinoesterazy, porfiria) c) wymagające jedynie leczenia objawowego (nerkowo-pochodna moczówka prosta, niedobór disacharydaz) d) w zasadzie nieszkodliwe (glikozuria nerkowa, alkaptonuria, wrodzona hiperbilirubinemia w chorobie Gilberta)

23 Wrodzone bloki metaboliczne Zaburzenia przemiany aminokwasowej Fenyloketonuria, alkaptonuria, choroba moczu o zapachu syropu klonowego, histydynemia, hipotyreaoza wrodzona Zaburzenia przemiany węglowodanów i lipidów Niedobory enzymów glikogenolizy, niedobór urydylotransferazy heksozo- (galaktozo)-1-fosforanu (galaktozemia) Niedobór enzymów katabolizmu lipidów i biosyntezy apolipoprotein Inne zaburzenia w białkach osocza, np. niedobór antytrypsyny transportu (wchłaniania jelitowego lub/i kanalikowego aminokwasów) przemiany puryn i porfiryn przemiany pierwiastków śladowych (Fe, Cu)

24 Wrodzone bloki metaboliczne - diagnostyka Niedobory enzymów oznaczenie stężenia produktu Diagnostyka prenatalna hodowla komórkowa z płynu wczesnej ciąży Skryningowe badanie krwi (między 6 9 dniem życia), rzadziej moczu (po 4 6 tygodniach), u noworodków Badania cytoenzymatyczne oraz analiza materiału genetycznego

25 Przemiana węglowodanowa Obejmuje skomplikowane procesy metaboliczne, w których monosacharydy pochodzące z węglowodanów pokarmowych (głównie polisacharydów) lub syntetyzowane de novo stają się źródłem energii lub dostarczają substratów dla innych przemian metabolicznych glukoza mleczan pirogronian galaktoza fruktoza

26 Przemiana węglowodanowa - glukoza Stężenie glukozy na czczo: We krwi pełnej włośniczkowej: We krwi żylnej: W surowicy lub osoczu: 3,57 5,50 mmol/l ( mg/dl) 3,30 4,95 mmol/l (60 95 mg/dl) 3,85 6,05 mmol/l ( mg/dl) Hiperglikemia zwiększenie stężenia powyżej 6,6 mmol/l (120 mg/dl) Cukrzyca, nadczynność przysadki, tarczycy, nadnerczy, stres, choroby zakaźne i neurologiczne, zapalenie trzustki Długotrwałe głodzenie, wysiłek fizyczny, nadmierne wydzielanie insuliny, niedoczynność nadnerczy, hipotyreoza Hipoglikemia Zmniejszenie stężenia poniżej 2,2 mmol/l (45 mg/dl)

27 Przemiana węglowodanowa ocena czynnościowa Test tolerancji glukozy (GTT) podstawowe badanie w diagnostyce cukrzycy doustne lub dożylne obciążenie badanego glukozą na czczo (75 g w ok. 300 ml wody), a następnie pomiar stężenia glukozy we krwi w odpowiednich odstępach czasu Górne granice stężeń glukozy Materiał Na czczo Po 1 h Po 2 h Krew żylna Krew włośniczkowa Surowica lub osocze 5,6 (100) 6,1 (110) 6,4 (116) 8,9 (160) 10,0 (180) 10,3 (185) 6,1 (110) 6,7 (120) 7,8 (140)

28 Płaska krzywa glikemii Niedoczynność tarczycy, przysadki i nadnerczy, zespoły złego wchłaniania Zwiększona tolerancja glukozy Graniczna wartość glikemii Glukozuria Test tolerancji glukozy Zmniejszona tolerancja glukozy Szybki wzrost, powolniejszy spadek Cukrzyca, otyłość, brak aktywności fizycznej, nadczynność przysadki i nadnerczy, choroby trzustki, ciężkie uszkodzenia wątroby, choroby zakaźne, wiek, ciąża Szybki wzrost, szybki spadek Dieta niskowęglowodanowa, gastrektomia, hipertyreoza

29 Przemiana węglowodanowa ocena czynnościowa Testy różnicujące = rozpoznanie choroby Próba z tolbutamidem - pobudzenie wydzielania insuliny na podstawie pomiaru stężenia glukozy; oporność na tolbutamid w cukrzycy młodzieńczej Próba glukagonowa lub adrenalinowa rozpoznanie chorób spichrzania glikogenu (glikogenoz) Oznaczenie stężenia insuliny lub peptydu C na czczo Badania hormonalne w kierunku nadczynności lub niedoczynności przysadkowej

30 Przemiana węglowodanowa ocena czynnościowa Testy różnicujące = rozpoznanie choroby Badania hormonalne w kierunku nadczynności lub niedoczynności przysadkowej (hormon wzrostu, ACTH) i nadnerczowej (glikokortykosteroidy) oraz wydzielania amin katecholowych (stres) Ocena cukrzycowych stanów hieperglikemicznych Oznaczenie hemoglobiny glikowanej (HbA 1 lub HbA 1C ; wynik prawidłowy 5,5 8%, cukrzyca niewyrównana >12%) i produktu glikozylacji białek osocza fruktozaminy (wynik prawidłowy 2,0 2,8 mmol/l, cukrzyca niewyrównana >4 mmol/l)

31 Lipidy i lipoproteiny Składniki lipidowe osocza: Triglicerydy (TG) Fosfolipidy (PL) Lipoproteiny osocza: chylomikrony L. o bardzo małej chy gęstości (VLDL) Cholesterol wolny i zestryfikowany Wolne kwasy tłuszczowe (WKT) L. o małej gęstości (LDL) L. o dużej gęstości (HDL)

32 Lipidy i lipoproteiny Lipoproteiny osocza pochodzenie funkcja chylomikrony jelito Transportują lipidy pochodzące z diety L. o bardzo małej gęstości (VLDL) L. O pośredniej gęstości (IDL) wątroba VLDL Transportują triglicerydy do narządów obwodowych Prekursor LDL, wychwytywane przez wątrobę L. o małej gęstości (LDL) VLDL, IDL Główne źródło cholesterolu, wychwytywane przez wątrobę L. o dużej gęstości (HDL) Wątroba, jelito Transportują cholesterol z narządów do wątroby

33 Lipidy i lipoproteiny Lipoproteiny osocza - diagnostyka Standardowy lipidogram obejmuje: 1. Oznaczenie stężenia cholesterolu całkowitego 2. Oznaczenie stężenia cholesterolu frakcji HDL (LDL jest OBLICZANY) 3. Oznaczenie stężenia triglicerydów

34 Lipidy i lipoproteiny Lipoproteiny osocza - diagnostyka Stężenie frakcji cholesterolu, triglicerydów oraz LDL (apob) oznacza się w surowicy krwi metodami pośrednimi Stężenie frakcji HDL oznacza się w nadsączu po strąceniu frakcji lipoproteinowych (LDL, VLDL) z surowicy krwi Stężenie frakcji LDL oznacza się po wybiórczym strąceniu tej frakcji z surowicy krwi za pomocą związków polianionowych lub oblicza się według wzoru Friedewalda: LDL [mg/dl] = ChT TG [mg/dl]/5 HDL [mg/dl] lub LDL [mmol/l] = ChT [mmol/l] TG [mmol/l]/22 HDL [mmol/l]

35 Lipidy i lipoproteiny Składniki lipidowe osocza - diagnostyka Triglicerydy - stężenie w surowicy krwi 0,4 2,0 mmol/l ( mg/dl) - poziom TG wzrasta z wiekiem Zwiększenie stężenia TG hipertriglicerydemia - ma charakter pierwotny lub wtórny - po nadmiernym spożyciu alkoholu, zapalenie trzustki, niewydolność nerek, choroby spichrzania glikogenu, stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych W hieprtriglicerydemii występuje obniżenie stężenia HDL cholesterolu Zaburzony metabolizm lipidowy w insulinooporności i otyłości brzusznej. Udział WKT w rozwoju triglicerydemii i insulinooporności

36 Lipidy i lipoproteiny Składniki lipidowe osocza - diagnostyka Triglicerydy <150mg% (<1,7mmol/l) prawidłowe (1,7-2,3) granicznie duże (2,3-5,7) duże >=500 (>=5,7) bardzo duże Wyniki wielu prób klinicznych świadczy, że triglicerydy (trójglicerydy) są prawdopodobnie związane z ryzykiem choroby niedokrwiennej serca. Wyniki badań Framingham Study sugerują że kobiety z niskim poziomem cholesterolu HDL i hipertriglicerydemią mają szczególnie duże ryzyko rozwoju choroby niedokrwiennej serca.

37 Lipidy i lipoproteiny Składniki lipidowe osocza - diagnostyka Wolne kwasy tłuszczowe WKT - Stężenie w surowicy krwi µmol/l - poziom zależy od diety Wysokie stężenia WKT mają toksyczne działanie na komórki śródbłonka Zwiększenie stężenia WKT w cukrzycy, normalizuje się podczas leczenia

38 Lipidy i lipoproteiny Występuje tylko w tkankach zwierzęcych Cholesterol związek lipidowy zawierający pierścień sterolowy Wątroba i ściana jelita mogą syntezować cholesterol cholesterol U człowieka nie występuje zapotrzebowanie na cholesterol pokarmowy

39 Lipidy i lipoproteiny Cholesterol w organizmie ludzkim: Jest składnikiem błon komórkowych Jest substratem do syntezy kwasów żółciowych Jest prekursorem hormonów steroidowych Jest prekursorem witaminy D

40 Lipidy i lipoproteiny spożycie Cholesterol pokarmowy wchodzi do krążenia w chylomikronach i jest usuwany z osocza przez wątrobę Jedynie 40% spożywanego cholesterolu zostaje wchłonięte synteza Cholesterol z pożywienia wchodzi do puli syntetyzowanego w organizmie W miarę zwiększenia się spożycia cholesterolu organizm zmniejsza syntezę (sprzężenie zwrotne) katabolizm LDL Obniżona synteza cholesterolu w komórkach przyczynia się do zahamowania katabolizmu LDL w wyniku zmniejszenia liczby receptorów LDL w wątrobie = wzrost stężenia LDL

41 Lipidy i lipoproteiny Składniki lipidowe osocza - diagnostyka cholesterol - Stężenie w surowicy krwi 3,9 5,2 mmol/l ( mg/dl) - poziom zależy od płci i wieku Zmniejszenie stężenia Ch hipocholesterolemia - nadczynność tarczycy, choroby wątroby, wyniszczenie organimu Zwiększenie stężenia Ch hipercholesterolemia - Ma charakter pierwotny (hipercholesterolemie pierwotne) lub wtórny (cukrzyca, zespół nerczycowy, niedoczynność tarczycy)

42 Lipidy i lipoproteiny Diagnostyczne zakresy stężeń: Cholesterol całkowity <200mg% (5,2mmol/l) pożądane (5,2-6,1) granicznie duże 240 (6,2) duże LDL-C <100mg% (2,6mmol/l) optymalne (2,6-3,3) prawie optymalne (3,4-4,1) granicznie duże (4,1-4,9) duże 190 (4,9) bardzo duże

43 Lipidy i lipoproteiny Składniki lipoproteinowe osocza Chylomikrony Transport egzogennych TG VLDL Transport endogennych TG LDL Nośnik cholesterolu Norma do 3,9 mmol/l (150 mg/dl) HDL Katabolizm cholesterolu 0.9 1,42 mmol/l (>35 mg/dl) M 1,16 1,68 mmol/l (>35 mg/dl) K

44 Lipidy i lipoproteiny Charakterystyka głównych frakcji lipoproteinowych klasa chylomi krony VLDL IDL LDL HDL gęstość [g/ml] 0,93 0,93-1,006 1,006-1,019 1,019-1,063 1,063-1,210 Skład [%] triglicerydy cholesterol wolny estry cholesterolu fosfolipidy białka (apoproteiny)

45 Lipidy i lipoproteiny aproproteiny Udział w transporcie zwrotnym cholesterolu w kompleksie z HDL Rodzinny niedobór apoai lub apoa2 AI AII B48 B100 apob48 składnik chylomikronów, apob100 składnik LDL (VLDL, IDL) Dla B100 - apolipoproteinemia, miażdżyca Genetycznie uwarunkowana hiperlipidemia typu III E2 E3 E4 CII CIII Regulacja enzymów hydrolizy lipoprotein bogatych w triglicerydy Genetycznie uwarunkowana hiperchylomikronemia (CI); rodzinny niedobór apoai-ciii

46 Lipidy i lipoproteiny Aproproteiny apo E występowanie Białkowy składnik chylomikronów, VLDL, IDL, HDL rola Odpowiedzialna za eliminację z krążenia produktów katabolizmu chylomikronów i częściowo nadmiaru VLDL i IDL (receptor B/E wątroby) Pośredniczy w wymianie triglicerydów i estrów cholesterolu pomiędzy VLDL i HDL izoformy Apo E2/2, E3/2A, E3/3 E4/2, E4/3, E4/4 ApoE2 zmniejszona zdolność wiązania z receptorami (katabolizm chylomikrnów i VLDL w wątrobie) ApoE4 przyspiesza katabolizm lipopotein (zwiększone wiązanie z receptorem i gromadzenie cholesterolu w wątrobie przy jednoczenym zwiększeniu stężenia LDL i apob100 w osoczu)

47 Lipidy i lipoproteiny Modyfikacje lipoprotein Lipoproteina -VLDL (40% TG, 35% cholesterolu) Prekursor LDL fenotypu B Dieta wysokotłuszczowa, otyłość brzuszna, insulinooporność, cukrzyca typu 2, fenotyp E2 Lipoproteina X (LpX) Liposomy (66% lecytyny, 25% colesterol, 5% białka BSA) Cholestaza wątrobowa Lipoproteina Lp(a) Modyfikowana cząstka LDL z dodatkowym białkiem apoproteiną a Białko ostrej fazy ( zawał serca) Właściwości prozakrzepowe i proaterogenne Niezależny czynnik ryzyka ChNS

48 Lipidy i lipoproteiny Modyfikacje lipoprotein Oksydacja LDL (oxldl) W wyniku działania wolnych rodników Właściwości proaterogenne Aktywacja komórek w tym płytek krwi Glikacja LDL (gli-ldl) Wysoce aterogenne, upośledzają funkcje śródbłonka naczyniowego przyczyniając się do angiopatii Metylacja lub hiperhomocysteinylacja Wiązanie z białkami w tym z białkiem C- reaktywnym

49 Lipidy i lipoproteiny Odpowiedź na cholesterol w diecie Znaczne zwiększenie stężenia cholesterolu i frakcji LDL w osoczu Dobra reakcja na dietę Zwiększone wchłanianie cholesterolu z przewodu pokarmowego (fenotyp apo E4/4 lub apo E3/4) zwiększona Brak lub minimalne zwiększenie stężenia cholesterolu i frakcji LDL w osoczu zmniejszona

50 Lipidy i lipoproteiny Lipoproteiny osocza - zaburzenia hipolipotroteinemia Hiperlipoproteinemia 5 typów w tym IIa i IIb pierwotne najczęściej uwarunkowane genetycznie wtórne towarzyszące chorobom wewnętrznym

51 Lipidy i lipoproteiny Leki stosowane w hiperlipidemii opornej na dietę: hipercholesterolemia Statyny Żywice jonowymienne Kwas nikotynowy hipertriglicerydemia Fibraty Kwas nikotynowy mieszana Statyny Fibtaty Kwas nikotynowy

52 Lipidy i lipoproteiny Farmakoterapia hipercholesterolemii statyny (Inhibitory reduktazy HMG CoA) Preparaty: Lowastatyna, Prawastatyna, Simwastatyna, Atorwastatyna, Rosuwastatyna Zastosowanie: w hipercholesterolemii, gdy dominującym zaburzeniem jest podwyższenie cholesterolu LDL Działanie niepożądane: tolerancja dobra. podwyższenie fosfokinazy kreatynowej, 0,1-0,2 % przypadków miopatii, niewielki wzrost transaminaz do 3x dopuszczalne; nie stosować u kobiet w okresie rozrodczym Efekt: 18-55% LDL; 5-15% HDL; 7-30% TG Mechanizm działania: lek blokuje syntezę cholesterolu w wątrobie, wzrost ekspresji receptorów dla LDL

53 Lipidy i lipoproteiny Farmakoterapia hipercholesterolemii Leki wiążące kwasy żółciowe (anionowe żywice wymienne) Preparaty: cholestyramina, kolestypol, kolesewelam Zastosowanie: w hipercholesterolemii Działanie niepożądane: zaparcia, hamowanie wchłaniania innych leków, nasilanie hipertrójglicerydemii, dolegliwości brzuszne, niestrawność Efekt: 15-30% LDL; 3-5% HDL; bz lub TG Mechanizm działania: wiązanie kwasów żółciowych w jelicie i zmniejszanie ich krążenia jelitowo-wątrobowego, zwiększanie produkcji receptorow LDL

54 Lipidy i lipoproteiny Farmakoterapia hipercholesterolemii Pochodne kwasu fibrynowego (fibraty) Preparaty: Bezafibrat, Fenofibrat, Ciprofibrat, Klofibrat, Gemfibrozyl Zastosowanie: skuteczne w obniżaniu stężenia VLDL, w mieszanej hiperlipidemii i hipertrójglicerydemii Działanie niepożądane: tolerancja dobra, wzrost aktywności transaminaz, tnudności, biegunka, kamica żółciowa, łysienie, osłabienie mięśniowe ze wzrostem CPK Efekt: 5-20% LDL; 10-35% HDL; 20-50% TG Mechanizm działania: zmniejszenie syntezy trójglicerydów VLDL, zwiększanie aktywności lipazy lipoproteinowej zwiększenie klirensu LDL osocza za pośrednictwem mechanizmu receptorowego

55 Lipidy i lipoproteiny Farmakoterapia hipercholesterolemii Kwas nikotynowy Preparaty: Kwas nikotynowy, Niaspan Zastosowanie: Lek obniżający stężenie lipidów o szerokim zakresie działania; jeden z nielicznych leków obniżających stężenie Lp(a) Działanie niepożądane: napadowe zaczerwienienie twarzy (facial flashing), zwiększa stężenie kwasu moczowego, zmiany skórne o charakterze rogowacenia ciemnego (acanthosis nigricans), obrzęk siatkówki, dna, hepatotoksyczność Efekt: 5-25% LDL; 15-35% HDL; 20-50% TG Mechanizm działania: hamuje lipolizę, zmniejszając uwalnianie wolnych kwasów tłuszczowych

56 Lipidy i lipoproteiny Wpływ składników żywności na farmakoterapię hipelipidemii Metabolizm leków (statyny) Udział cytochromu P450 (CYP450) Aktywacja/ hamowanie CYP450 Sok grejprutowy (naringenina, kwercetyna, kemferol, furanokumaryny); działanie nawet do 24 godzin Nieprawidłowy metabolizm leków Zwiększenie stężenia leków/metabolitów leków we krwi, nasilenie skutków ubocznych, brak efektu terapeutycznego

57 Lipidy i lipoproteiny Znaczenie diagnostyki w profilaktyce chorób serca: Międzynarodowe, wieloośrodkowe badania wykazały, że chociaż redukcja poziomu cholesterolu (np. przez statyny) obniża ryzyko zapadalności na chorobę niedokrwienną serca o 25-40%, to u znacznej grupy pacjentów nadal istnieje ryzyko wystąpienia tej choroby. W badaniu INTERHEART prowadzonym w 52 krajach wykazano, że wysoki stosunek ApoB/ApoAI (zastępujący stosunek LDL/HDL) jest najsilniejszym czynnikiem ryzyka wystąpienia zawału mięśnia sercowego Badania podstawowe i obserwacje kliniczne udowodniły konieczność równoległego monitorowania zaburzeń przemian metabolicznych podstawowych substratów energetycznych (wolne kwasy tłuszczowe, glukoza) w powstawaniu dyslipidemii, patologii ściany naczyń i w konsekwencji miażdżycy, cukrzycy i jej powikłań

58 Barwniki żółciowe Bilirubina Wolna (pośrednia) 0,2 0,8 mg/dl Związana (bezpośrednia) 0,1 0,4 mg/dl Całkowita 0,3 1,2 mg/dl Zwiększenie stężenia bilirubiny w surowicy krwi prowadzi do żółtaczki hemolitycznej (b. wolna), miąższowej i mechanicznej (b. związana)

59 Diagnostyka enzymologiczna Enzymy syntetyzowane są wewnątrzkomórkowo; w komórkach występują w cytoplazmie, mitochondriach, lizosomach, jądrze kom., siateczce śródplazmatycznej Enzymy wskaźnikowe (wewnątrzkomórkowe) Miejscem ich działania są przestrzenie wewnątrzkomórkowe Enzymy ekscrecyjne (wydzielnicze) Wydzielane do płynów: ślina, sok żołądkowy i trzustkowy, żółć Enzymy sekrecyjne Miejscem ich działania jest łożysko naczyniowe

60 Diagnostyka enzymologiczna W osoczu prawidłowym zawartość enzymów jest niewielka (biosynteza i wydzielanie enzymów sekrecyjnych, odnowa komórek, katabolizm i wydalanie enzymów z moczem) Zróżnicowana zawartość enzymów w różnych typach komórek (mała specyficzność narządowa), ocena izoform enzymów specyficznych dla rodzaju tkanki (np. dehydrogenaza mleczanowa 5) Miarą zawartości enzymów w surowicy jest aktywność, której miarą jest jednostka międzynarodowa j.m. (IU)

61 Diagnostyka enzymologiczna W rutynowej diagnostyce laboratoryjnej oznacza się wyłącznie te enzymy, które mają udowodnione znaczenie diagnostyczne (czułość, swoistość i wiarygodność diagnostyczną), wystarczającą wiarygodność analityczną i których stosowanie jest uzasadnione względami ekonomicznymi Enzymy surowicy wykorzystywane w rutynowej diagnostyce: Enzymy wskaźnikowe: AspAT (AST), AlAT (ALT), LDH, HBD, GLD, CK Enzymy wskaźnikowe/ekskrecyjne: GGT, ALP, ACP Enzymy ekscrecyjne: AMS, LP Enzymy sekrecyjne: CHE

62 Diagnostyka enzymologiczna Aminotransferaza asparaginianowa (AspAT, AST) - występuje prawie we wszystkich tkankach, a przede wszystkim w mięśniu sercowym, mięśniach szkieletowych, wątrobie, nerkach, erytrocytach - u zdrowych aktywność ok. 20 j.m./l, większa w niemowląt - zwiększona aktywność w hemolizie, wzrost aktywności (10-razy) w zawale serca, w zapaleniu i uszkodzeniu wątroby, w niewydolności krążenia

63 Diagnostyka enzymologiczna Aminotransferaza alaninowa (AlAT, ALT) - występuje głównie w hepatocytach - u zdrowych aktywność ok. 18 j.m./l, większa w niemowląt - znacząco zwiększona aktywność (nawet kilkunastokrotnie) w wirusowym zapaleniu wątroby, w miąższowym zapaleniu wątroby, w niewydolności krążenia - nieznacznie i później zwiększa się w zawale serca

64 Diagnostyka enzymologiczna Dehydrogenaza mleczanowa (LDH) - występuje głównie w mięśniach, wątrobie, nerkach, tkance nerwowej i erytrocytach - katalizuje utlenianie mleczanu lub redukcję pirogronianu, - występuje w 5 izoformach (LDH 1 LDH 5 ) - u zdrowych aktywność j.m./l, większa u dzieci do 3 rż. - wielokrotnie zwiększona aktywność w zawale serca, w niedokrwistości megaloblastyczne, białaczkach i uszkodzeniach nerek

65 Diagnostyka enzymologiczna Dehydrogenaza glutaminianowa (GLD) - występuje głównie w mitochondriach hepatocytów (specyficzna dla wątroby) -u zdrowych aktywność 3 j.m./l, zależna od płci - bardzo szybko i wyraźnie zwiększa się w śpiączce wątrobowej, oraz miąższowych chorobach wątroby, w żółtaczce zastoinowej - nieznaczne podwyższenie w zlokalizowanych uszkodzeniach wątroby (przerzuty lub pierwotny rak wątroby)

66 Diagnostyka enzymologiczna Kinaza kreatynowa(ck) - 3 izoformy o podjednostkach białkowych M i B - występuje głównie w mięśniu sercowym (MB), mięśniach szkieletowych (MM), tkance nerwowej (mózgowej, BB) - u zdrowych aktywność j.m./l, zależna od płci - fizjologicznie aktywność zwiększa się po wysiłku fizycznym - duże zwiększenie w ostrej fazie zawału serca, dystrofii mięśniowej, we wstrząsie i zaburzeniach krążenia - nieznaczne podwyższenie w zapaleniach mięśni, przewlekłym zatruciu alkoholem, w uszkodzeniach tkanki nerwowej, hipotyreozie

67 Diagnostyka enzymologiczna γ-glutamylotransferaza (GGT) - występuje głównie w wątrobie, trzustce i nerkach - u zdrowych aktywność 25 j.m./l, zależna od płci - duże zwiększenie w zastoinowych chorobach wątroby, w chorobach dróg żółciowych, w nowotworach wątroby i trzustki - nieznaczne podwyższenie w zawale serca oraz w chorobach zapalnych i marskości wątroby

68 Diagnostyka enzymologiczna Fosfataza alkaliczna (ALP) - występuje głównie w kościach, wątrobie i nerkach, ścianie jelita, łożysku - u zdrowych aktywność j.m./l, zależna od płci i wieku - diagnostyka chorób wątroby i kości - duże zwiększenie w zastojach żółci, w wirusowym zapaleniu wątroby, w uszkodzeniach toksycznych, w przerzutach nowotworach do wątroby, żółtaczce mechanicznej - zwiększona aktywność pochodzenia kostnego: krzywica, nadczynność przytarczyc z uszkodzeniem kości, przerzuty do kości

69 Diagnostyka enzymologiczna Fosfataza kwaśna (ACP) - występuje głównie w gruczole krokowym (izoenzym PAP), wątrobie i nerkach, erytrocytach, śledzionie, płytkach krwi, kościach - u zdrowych aktywność 10 j.m./l, zależna od wieku - diagnostyka chorób gruczołu krokowego; podwyższenie aktywności w przeroście, zapaleniu i raku gruczołu) - zwiększenie aktywności (bez PAP) w chorobach kości (nowotworach), raku jelita i sutka, w niedokrwistościach

70 Diagnostyka enzymologiczna amylaza(ams) - występuje w ślinie, soku trzustkowym i jelitowym, wątrobie i mięśniach - uczestniczy w rozpadzie skrobi i glikogenu pokarmowego - u zdrowych aktywność j.m./l w surowicy, j.m./l w moczu - diagnostyka chorób trzustki (w zapaleniu trzustki zwiększenie nawet 10- razy) - zwiększenie w ciężkich kłębuszkowych niewydolnościach nerek

71 Diagnostyka enzymologiczna Lipaza trzustkowa(lp) - występuje w soku trzustkowym, uczestniczy w hydrolizie tłuszczów pokarmowych - uczestniczy w rozpadzie skrobi i glikogenu pokarmowego - u zdrowych aktywność zależy od metody oznaczenia - diagnostyka chorób trzustki, bardziej swoisty marker niż amylaza

72 Diagnostyka enzymologiczna Enzym sekrecyjny cholinoesteraza (CHE) - enzym rozkładający choliny, syntetyzowany w wątrobie - diagnostycznie ważne jest zmniejszenie aktywności CHE towarzyszące miąższowym chorobom wątroby (zatrucie, marskość), zatruciom związkami fosforoorganicznymi czy wrodzonym niedoborom CHE - zwiększenie aktywności w zespołach nerczycowych, w nadczynności tarczycy czy w rekonwalescencji po uszkodzeniu wątroby

73 Diagnostyka enzymologiczna Choroby układu krążenia Wczesny okres zawału Późny okres zawału Niewydolność bez zawału CK AST ALT LDH/HB HB dehydrogenaza hydroksymaślanowa

74 Diagnostyka enzymologiczna Zapalenie ostre AST ALT GLD GGT ALP CHE 0 Zapalenie przewlekłe Marskość 0 0 Żółtaczka mechaniczna Rak wątroby GLD dehydrogenaza glutaminianowa GGT - glutamylotransferaza

75 Diagnostyka endokrynologiczna Rozpoznanie pierwotnych i wtórnych zaburzeń regulacji hormonalnej Typy badań laboratoryjnych: a) Bezpośrednie oznaczenie hormonów we krwi b) Oznaczenie hormonów lub ich metabolitów w moczu dobowym c) Dynamiczna ocena czynności wewnątrzwydzielniczej gruczołów Najczęściej oznaczane: a) Hormony gruczołu tarczowego: tyroksyna (T 4 ), trójodotyronina (T 3 ), hormon tyreotropowy (TSH) b) Hormony kory nadnerczy: kortyzol, aldosteron, hormon kortykotropowy (ACTH) c) Aminy katecholowe

76 Badania czynnościowe 1. Ocena funkcji nerek 2. Diagnostyka chorób przewodu pokarmowego 3. Diagnostyka chorób wątroby 4. Ocena gospodarki węglowodanowej 5. Diagnostyka chorób układu krążenia

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 Od tłuszczu pokarmowego do lipoprotein osocza, metabolizm, budowa cząsteczek lipoprotein, apolipoproteiny, znaczenie biologiczne, enzymy biorące udział w metabolizmie lipoprotein,

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014 Grupa 1 1 63571 2.1 3.1 4.1 8.1 12.1 14.1 2 63572 2.2 3.2 4.2 8.2 12.2 14.2 3 63573 2.3 3.3 4.3 8.3 12.3 14.3 4 63574 2.4 3.4 4.4 8.4 12.4 14.4 5 63575 2.5 3.5 4.5 8.5 12.5 14.5 6 63576 2.6 3.6 5.1 9.1

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

PAKIETY PROFILAKTYCZNE DLA MĘŻCZYZN

PAKIETY PROFILAKTYCZNE DLA MĘŻCZYZN Medyczne Laboratorium Diagnostyczne Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Olsztynie PAKIETY PROFILAKTYCZNE DLA MĘŻCZYZN Zainwestuj w siebie - zadbaj o swoje zdrowie Pakiet podstawowy 76,00 zł morfologia

Bardziej szczegółowo

PAKIETY PROFILAKTYCZNE DLA MĘŻCZYZN

PAKIETY PROFILAKTYCZNE DLA MĘŻCZYZN Medyczne Laboratorium Diagnostyczne Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Olsztynie PAKIETY PROFILAKTYCZNE DLA MĘŻCZYZN Zainwestuj w siebie - zadbaj o swoje zdrowie W trosce o zdrowie i wygodę Panów, przygotowaliśmy

Bardziej szczegółowo

Leczenie hipolipemizujące

Leczenie hipolipemizujące Leczenie hipolipemizujące http://www.miasto.zgierz.pl/gim1/serwis/k onkurs2/zdrowie/wplyw/3_dzial_kon.htm Magdalena Zemlak Gastroenterologiczne Koło Naukowe przy Katedrze i Klinice Gastroenterologii i

Bardziej szczegółowo

PAKIETY PROFILAKTYCZNE DLA KOBIET

PAKIETY PROFILAKTYCZNE DLA KOBIET Medyczne Laboratorium Diagnostyczne Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Olsztynie PAKIETY PROFILAKTYCZNE DLA KOBIET Zainwestuj w siebie - zadbaj o swoje zdrowie Pakiet podstawowy 76,00 zł morfologia krwi

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Noworodek z wrodzoną wadą metabolizmu - analiza przypadku klinicznego

Noworodek z wrodzoną wadą metabolizmu - analiza przypadku klinicznego Noworodek z wrodzoną wadą metabolizmu - analiza przypadku klinicznego Marcin Kalisiak Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Kierownik Kliniki: prof. Ewa Helwich 1 Plan prezentacji co to

Bardziej szczegółowo

Dyslipidemie Dr hab. med. prof. nadzw. Małgorzata Lelonek

Dyslipidemie Dr hab. med. prof. nadzw. Małgorzata Lelonek Dyslipidemie Dr hab. med. prof. nadzw. Małgorzata Lelonek 1 Klasyfikacja dyslipidemii 2 1. Hipercholesterolemia a) pierwotna (najczęściej uwarunkowana genetycznie) hipercholesterolemia rodzinna rodzinny

Bardziej szczegółowo

Klinika Kardiologii, Katedra Kardiologii i Kardiochirurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi. Dyslipidemie

Klinika Kardiologii, Katedra Kardiologii i Kardiochirurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi. Dyslipidemie Dyslipidemie Dr hab. med. prof. nadzw. Małgorzata Lelonek FESC 1 Klasyfikacja kliniczna dyslipidemii 2 1. Hipercholesterolemia a) pierwotna (uwarunkowana genetycznie) hipercholesterolemia rodzinna rodzinny

Bardziej szczegółowo

Układ wewnątrzwydzielniczy

Układ wewnątrzwydzielniczy Układ wewnątrzwydzielniczy 1. Gruczoły dokrewne właściwe: przysadka mózgowa, szyszynka, gruczoł tarczowy, gruczoły przytarczyczne, nadnercza 2. Gruczoły dokrewne mieszane: trzustka, jajniki, jądra 3. Inne

Bardziej szczegółowo

Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia

Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia Niedożywienie może występować u osób z nadwagą (powyżej 120% masy należnej) niedowagą (poniżej 80%

Bardziej szczegółowo

Badanie biochemiczne krwi cz. 1

Badanie biochemiczne krwi cz. 1 Badanie biochemiczne krwi cz. 1 Dzięki badaniom biochemicznym krwi dowiadujemy się, jaki jest poziom enzymów, hormonów, białek, elektrolitów i pierwiastków śladowych w naszym organizmie. Wyniki dadzą nam

Bardziej szczegółowo

Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić?

Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić? Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić? Co zawdzięczamy nerkom? Działanie nerki można sprowadzić do działania jej podstawowego elementu funkcjonalnego, czyli nefronu. Pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA ŻYWIENIA POZAJELITOWEGO Gdańsk 2011. Teresa Korta II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Warszawski Uniwersytet Medyczny

POWIKŁANIA ŻYWIENIA POZAJELITOWEGO Gdańsk 2011. Teresa Korta II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Warszawski Uniwersytet Medyczny POWIKŁANIA ŻYWIENIA POZAJELITOWEGO Gdańsk 2011 Teresa Korta II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Warszawski Uniwersytet Medyczny CZEGO SIĘ OBAWIAMY? Powikłania Septyczne Techniczne Metaboliczne

Bardziej szczegółowo

Dyslipidemie. 1. Hipercholesterolemia

Dyslipidemie. 1. Hipercholesterolemia Dyslipidemie Dyslipidemia to stan, w którym stężenia lipidów i lipoprotein w osoczu nie odpowiadają wartościom uznanym za prawidłowe, a te zależą od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego u pacjenta niżej.

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ. Punkty pobrań materiałów do badań:

PRACOWNIA DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ. Punkty pobrań materiałów do badań: PRACOWNIA DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ Punkty pobrań materiałów do badań: III piętro, pion B, gab. 343 tel. 22 42-91-271 VI piętro, pion B, gab. 615 tel. 22 42-91-119 1 / 13 Koordynator Pracowni Diagnostyki

Bardziej szczegółowo

Wykaz badań. Załącznik nr 2 do Materiałów informacyjnych KO/01/201 Wojewódzki Szpital Chorób Płuc i Rehabilitacji w Jaroszowcu

Wykaz badań. Załącznik nr 2 do Materiałów informacyjnych KO/01/201 Wojewódzki Szpital Chorób Płuc i Rehabilitacji w Jaroszowcu Załącznik nr 2 do Materiałów informacyjnych KO/01/201 Wojewódzki Szpital Chorób Płuc i Rehabilitacji w Jaroszowcu Wykaz badań NAZWA BADANIA RODZAJ MATERIAŁU CZAS OCZEKIWANIA NA WYNIK ILOŚĆ DNI CENA BRUTTO

Bardziej szczegółowo

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO Dariusz Moczulski Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. WAM ul. Żeromskiego 113, Łódź Zaburzenia gospodarki wodno

Bardziej szczegółowo

Pakiet konsultacji genetycznych zawierający spersonalizowane zalecenia żywieniowe dla pacjenta

Pakiet konsultacji genetycznych zawierający spersonalizowane zalecenia żywieniowe dla pacjenta Pakiet konsultacji genetycznych zawierający spersonalizowane zalecenia żywieniowe dla pacjenta CHOROBY DIETOZALEŻNE W POLSCE 2,150,000 osób w Polsce cierpi na cukrzycę typu II 7,500,000 osób w Polsce cierpi

Bardziej szczegółowo

NIEWYDOLNOŚĆ NEREK - EPIDEMIOLOGIA, OBJAWY, STADIA NIEWYDOLNOŚCI, DIAGNOSTYKA AGNIESZKA BARTOSZ GR.1

NIEWYDOLNOŚĆ NEREK - EPIDEMIOLOGIA, OBJAWY, STADIA NIEWYDOLNOŚCI, DIAGNOSTYKA AGNIESZKA BARTOSZ GR.1 NIEWYDOLNOŚĆ NEREK - EPIDEMIOLOGIA, OBJAWY, STADIA NIEWYDOLNOŚCI, DIAGNOSTYKA AGNIESZKA BARTOSZ GR.1 Niewydolność nerek Niewydolność nerek charakteryzuje się utratą zdolności do oczyszczania organizmu

Bardziej szczegółowo

Pracownia Analiz Lekarskich CITO TEST ul. Łużycka 55, 30-658 Kraków

Pracownia Analiz Lekarskich CITO TEST ul. Łużycka 55, 30-658 Kraków Pracownia Analiz Lekarskich CITO TEST ul. Łużycka 55, 30-658 Kraków Cennik badań laboratoryjnych obowiązujący od 01.07.2011 HEMATOLOGIA, KOAGUOLOGIA, ANALITYKA OGÓLNA Nr NAZWA BADANIA Cena 1 Morfologia

Bardziej szczegółowo

Zespół Opieki Zdrowotnej w Kazimierzy Wielkiej

Zespół Opieki Zdrowotnej w Kazimierzy Wielkiej Laboratorium Laboratorium SP ZOZ Kazimierza Wielka {gallery}lab1{/gallery} {gallery}lab2{/gallery} CENNIK BADAŃ LABORATORYJNYCH WYKONYWANYCH W LABORATORIUM ANALITYCZNYM SP ZOZ w Kazimierzy Wielkiej NRNAZWA

Bardziej szczegółowo

Harmonogram zajęć dla kierunku: Dietetyka, studia stacjonarne, II rok, semestr IV

Harmonogram zajęć dla kierunku: Dietetyka, studia stacjonarne, II rok, semestr IV Harmonogram zajęć dla kierunku: Dietetyka, studia stacjonarne, II rok, semestr IV Przedmiot: Podstawy farmakologii i farmakoterapii żywieniowej oraz interakcji leków z żywnością Wykłady (5 wykładów, każdy

Bardziej szczegółowo

Ocena metaboliczna chorego w OIT Kurs Doskonalący Jak żywić w OIT Gdańsk 21 września 2011

Ocena metaboliczna chorego w OIT Kurs Doskonalący Jak żywić w OIT Gdańsk 21 września 2011 Ocena metaboliczna chorego w OIT Kurs Doskonalący Jak żywić w OIT Gdańsk 21 września 2011 Katarzyna Karwowska I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii UM im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Po

Bardziej szczegółowo

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza lek. Jacek Bujko 17 października 2014 Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza W diagnostyce laboratoryjnej uszkodzenia podwzgórza można stwierdzić cechy niedoczynności

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 24. Fizjologia i patofizjologia układu pokarmowego.

Ćwiczenie 24. Fizjologia i patofizjologia układu pokarmowego. Zawartość Ćwiczenie 24. Fizjologia i patofizjologia układu pokarmowego.... 1 Ćwiczenie 25. Układ dokrewny I. Czynność endokrynna trzustki. Hormonalna regulacja wzrostu i metabolizmu - podstawy fizjologiczne

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

Certyfikowane Laboratorium Analiz Medycznych MTZ Clinical Research oferuje następujący zakres badań diagnostycznych:

Certyfikowane Laboratorium Analiz Medycznych MTZ Clinical Research oferuje następujący zakres badań diagnostycznych: Certyfikowane Laboratorium Analiz Medycznych MTZ Clinical Research oferuje następujący zakres badań diagnostycznych: NAZWA PANELU DIAGNOSTYCZNEGO Testy Hematologiczne: Panel Biochemiczny: Panel białkowy

Bardziej szczegółowo

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek Instytut Sportu Zakład Biochemii Biochemiczne wskaźniki przetrenowania Przetrenowanie (overtraining)- długotrwałe pogorszenie się dyspozycji sportowej zawodnika, na skutek kumulowania się skutków stosowania

Bardziej szczegółowo

PAKIETY BADAŃ PROFILAKTYCZNYCH DLA KOBIET

PAKIETY BADAŃ PROFILAKTYCZNYCH DLA KOBIET Wojewódzki Szpital Zespolony w Elblągu ul. Królewiecka 146, 82-300 Elbląg www. szpital.elblag.pl PAKIETY BADAŃ PROFILAKTYCZNYCH DLA KOBIET Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej Rejestracja: tel. 55 239 59

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ ASORTYMENTOWO-CENOWY

ARKUSZ ASORTYMENTOWO-CENOWY Załącznik nr 2 ARKUSZ ASORTYMENTOWO-CENOWY Przedmiot zamówienia: wykonanie usług zdrowotnych w zakresie badań laboratoryjnych obowiązujących w podstawowej opiece zdrowotnej oraz wykonanie usług zdrowotnych

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG MEDYCZNYCH ZAKŁADU DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ NA ROK 2016

CENNIK USŁUG MEDYCZNYCH ZAKŁADU DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ NA ROK 2016 CENNIK USŁUG MEDYCZNYCH ZAKŁADU DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ NA ROK 2016 Lp. Materiał Nazwa usługi Cena w PLN HEMATOLOGIA 1. krew żylna pełna Morfologia krwi 2. krew żylna pełna Morfologi krwi i rozmaz 15,00

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ ASORTYMENTOWO-CENOWY

ARKUSZ ASORTYMENTOWO-CENOWY Załącznik nr 2 ARKUSZ ASORTYMENTOWO-CENOWY Tryb postępowania: Przetarg nieograniczony Przedmiot zamówienia: wykonanie usług zdrowotnych w zakresie badań laboratoryjnych i diagnostyki obrazowej /RTG/ obowiązujących

Bardziej szczegółowo

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego DIETETYKA Dariusz Włodarek SPIS TREŚCI Rozdział I. Planowanie i organizacja żywienia dietetycznego 1.1. Zagadnienia sanitarno-higieniczne w żywieniu dietetycznym 1.2. Dobór surowców i technik przyrządzania

Bardziej szczegółowo

Kompartmenty wodne ustroju

Kompartmenty wodne ustroju Kompartmenty wodne ustroju Tomasz Irzyniec Oddział Nefrologii, Szpital MSWiA Katowice Zawartość wody w ustroju jest funkcją wieku, masy ciała i zawartości tłuszczu u dzieci zawartość wody wynosi około

Bardziej szczegółowo

Hiperkaliemia. Dzienne zapotrzebowanie. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska. 1 meq/kg/dobę. 1 meq K + - 2,5cm banana

Hiperkaliemia. Dzienne zapotrzebowanie. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska. 1 meq/kg/dobę. 1 meq K + - 2,5cm banana Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska Dzienne zapotrzebowanie 1 meq/kg/dobę 1 meq K + - 2,5cm banana Dzienne zapotrzebowanie osoby 70 kg = 30 cm banana 1 Prawidłowe wartości potasu w

Bardziej szczegółowo

www.jacekbujko.com @JacekBujko

www.jacekbujko.com @JacekBujko www.jacekbujko.com @JacekBujko Lek. Jacek Bujko Diagnostyka laboratoryjna Diagnostyka laboratoryjna chorób nerek Jak pobrać mocz? Badanie 3 dni przed i 3 dni po miesiączce zanieczyszcza próbkę erytrocytami

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. epidemia XXI wieku

Cukrzyca. epidemia XXI wieku Cukrzyca epidemia XXI wieku Typy cukrzycy Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 1 (Insulinozależna, Młodzieńcza) Cukrzyca ciążowa i przedciążowa Cukrzyca noworodków (wrodzona i przejściowa) Cukrzyca typu LADA

Bardziej szczegółowo

BADANIA W PAKIETACH. Pakiet badań dla juniora: Pakiet tarczycowy: Pakiet badań ogólnych - dla każdego:

BADANIA W PAKIETACH. Pakiet badań dla juniora: Pakiet tarczycowy: Pakiet badań ogólnych - dla każdego: BADANIA W PAKIETACH Pakiet badań dla juniora: poziom glukozy w surowicy krwi, poziom żelaza w surowicy krwi, poziom magnezu w surowicy krwi, CRP -białko C-reaktywne wskaźnik toczącego się w organizmie

Bardziej szczegółowo

Badania podstawowe dla mężczyzny: 3 - żelazo testosteron wolny

Badania podstawowe dla mężczyzny: 3 - żelazo testosteron wolny Badania podstawowe dla kobiety: 2 - mocz z osadem 3 - ferrytyna, żelazo 4 - ALT, ASPT 5 - TSH, ft3, ft4, atpo, atg. Badania podstawowe dla mężczyzny: 2 - mocz z osadem 3 - żelazo 4 - ALT, ASPT 5 - TSH,

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy spis badań KOD 01 / grupa 1 / BIOCHEMIA KLINICZNA

Szczegółowy spis badań KOD 01 / grupa 1 / BIOCHEMIA KLINICZNA Szczegółoy spis badań KOD 01 / grupa 1 / BIOCHEMIA KLINICZNA materiał czas przyjmoania materiału czas oczekiania na ynik Glukoza suroicy test tolerancji glukozy 75 g 3 ptk test tolerancji glukozy 50 g

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa Układ pokarmowy 1.1. Czucie smaku i węchu 1.2. Procesy trawienne zachodzące w przewodzie pokarmowym

Spis treści Przedmowa Układ pokarmowy 1.1. Czucie smaku i węchu 1.2. Procesy trawienne zachodzące w przewodzie pokarmowym Spis treści Przedmowa... 9 1. Układ pokarmowy... 11 1.1. Czucie smaku i węchu... 11 Ćwiczenia... 13 I Rozmieszczenie receptorów smakowych na języku człowieka... 13 II Próba na daltonizm smakowy... 14 III

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AM W WARSZAWIE.

ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AM W WARSZAWIE. ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AKADEMII MEDYCZNEJ W WARSZAWIE. ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATOTORYJNEJ WYDZIAŁU NAUKI O ZDROWIU AKADEMII MEDYCZNEJ W WARSZAWIE Przykładowe

Bardziej szczegółowo

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny Równowaga kwasowozasadowa Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny Krytyka pojęcia ph ph = log [H + ] ph [H+] 1 100 mmol/l D = 90 mmol/l 2 10 mmol/l D = 9 mmol/l 3 1 mmol/l 2 Krytyka pojęcia

Bardziej szczegółowo

TIENS L-Karnityna Plus

TIENS L-Karnityna Plus TIENS L-Karnityna Plus Zawartość jednej kapsułki Winian L-Karnityny w proszku 400 mg L-Arginina 100 mg Niacyna (witamina PP) 16 mg Witamina B6 (pirydoksyna) 2.1 mg Stearynian magnezu pochodzenia roślinnego

Bardziej szczegółowo

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01.

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196487 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 338270 (51) Int.Cl. G01N 33/02 (2006.01) A23L 1/307 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Wykaz badań laboratoryjnych Przeciętny czas oczekiwania na wynik Cennik

Wykaz badań laboratoryjnych Przeciętny czas oczekiwania na wynik Cennik BIOCHEMIA/IMMUNOCHEMIA ACTH (Hormon adenokortykotropowy) 38,00 zł ALAT (Aminotransferaza alaninowa) 5.00 zł ALBUMINY 20,00 zł AMYLAZA (Diastaza) 6,00 zł OSOCZE/ MOCZ ANTY TPO (P.ciała przeciw peroksydazie

Bardziej szczegółowo

BADANIA MIKROBIOLOGICZNE RODZAJ BADANIA MATERIAŁ CENA

BADANIA MIKROBIOLOGICZNE RODZAJ BADANIA MATERIAŁ CENA AUTOSZCZEPIONKI RODZAJ SZCZEPIONKI CENA 1 Autoszczepionka Brodawczyca 60,00 2 Autoszczepionka Clostridium (eztlenowce) 45,00 3 Autoszczepionka E.coli, G- 45,00 4 Autoszczepionka - grzyica 60,00 5 Autoszczepionka

Bardziej szczegółowo

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 S E M E S T R II Tydzień 1 24.02-28.02 2 03.03-07.03 3 10.03-14.03 Wykłady

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną.

Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną. Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną. Monika śuk opiekun: prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH PRZYKŁADOWA PULA PYTAŃ DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH Markery nowotworowe nie są powszechnie stosowane w badaniu przesiewowym ludności ze względów finansowych mimo potwierdzonego wpływu

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Równowaga kwasowo-zasadowa i gospodarka wodno-elektrolitowa

Równowaga kwasowo-zasadowa i gospodarka wodno-elektrolitowa Równowaga kwasowo-zasadowa i gospodarka wodno-elektrolitowa H + HCO 3 - HCO 3 - Konieczne Na + lub K + Nerki Zakwaszenie moczu ph = pk + log [HCO 3- ] 0,03 x pco 2 Alkalizacja moczu ph = -log[h + ] CO

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej i diagnostyka kamicy dróg moczowych u dzieci. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab.

Zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej i diagnostyka kamicy dróg moczowych u dzieci. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. Zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej i diagnostyka kamicy dróg moczowych u dzieci. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. Anna Wasilewska Metabolizm wapnia i fosforu Zaburzenia gospodarki wapniowej organizmu

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Nr katalogowy 3001230 3000650 E3000550 3801230 3800650 E3805100 E3800550 3701230 3700650 E3705100 E3700550 1701230 1700650 E1705100 E1700550

Nr katalogowy 3001230 3000650 E3000550 3801230 3800650 E3805100 E3800550 3701230 3700650 E3705100 E3700550 1701230 1700650 E1705100 E1700550 ODCZYNNIKI LABORATORYJNE Odczynniki laboratoryjne do ogólnego stosowania- metoda dwuodczynnikowa Firma Gesan, utworzona na początku lat dziewięćdziesiątych, dziś jest jednym z najbardziej znanych producentów

Bardziej szczegółowo

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia Aktywność fizyczna - jest to dowolna forma ruchu ciała

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO FENARDIN, 267 mg, kapsułki, twarde 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda kapsułka zawiera 267 mg fenofibratu. Pełny wykaz substancji pomocniczych,

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Medyczny w Łodzi Wydział Nauk o Zdrowiu Sylabus 2011/2012

Uniwersytet Medyczny w Łodzi Wydział Nauk o Zdrowiu Sylabus 2011/2012 Uniwersytet Medyczny w Łodzi Wydział Nauk o Zdrowiu Sylabus 2011/2012 1. Nazwa jednostki realizującej przedmiot (adres, telefon, e-mail): Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Katedra Diagnostyki Laboratoryjnej

Bardziej szczegółowo

www.jacekbujko.com @JacekBujko

www.jacekbujko.com @JacekBujko www.jacekbujko.com @JacekBujko Lek. Jacek Bujko Diagnostyka laboratoryjna Diagnostyka laboratoryjna chorób nerek Jak pobrać mocz? Badanie 3 dni przed i 3 dni po miesiączce zanieczyszcza próbkę erytrocytami

Bardziej szczegółowo

dr inż. Joanna Kałuża dr hab. Barbara Pietruszka Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych

dr inż. Joanna Kałuża dr hab. Barbara Pietruszka Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych SKŁADNIKI MINERALNE co warto o nich wiedzieć dr inż. Joanna Kałuża dr hab. Barbara Pietruszka Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Składniki mineralne -

Bardziej szczegółowo

Żywienie człowieka. Karol Augustowski. Konsultacje: Wtorki godz. 8:30 10:

Żywienie człowieka. Karol Augustowski.  Konsultacje: Wtorki godz. 8:30 10: Żywienie człowieka wykład 1 Karol Augustowski Konsultacje: Wtorki godz. 8:30 10:00 kaugustowski@wp.pl karolaug@up.krakow.pl 692-193-931 Karta kursu Obecność na zajęciach Warunki zaliczenia Ocena z testu:

Bardziej szczegółowo

Interakcje leków z żywnością. Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska

Interakcje leków z żywnością. Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska Interakcje leków z żywnością Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska wchłanianie dystrybucja metabolizm synergizm wydalanie Efekty interakcji lek-pożywienie Osłabienie działania leku Wzmocnienie działania

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik chemiczny cz.4

Niezbędnik chemiczny cz.4 Niezbędnik chemiczny cz.4 Sole mineralne Anna Oďż ďż g âďż atkaâ W organizmie człowieka występuje około 60 pierwiastków, które stanowią 4% masy ciała. Składnikami mineralnymi nazywa się pierwiastki, które

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: DIETETYK przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet III. Wysoka jakość

Bardziej szczegółowo

Dane Oferenta: nazwa... ... NIP... REGON...

Dane Oferenta: nazwa... ... NIP... REGON... Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 17/2012 Kierownika Samodzielnego Gminnego Zakładu Opieki Zdrowotnej z dnia 16 listopada 2012 roku Wilkowice dnia. Samodzielny Gminny Zakład Opieki Zdrowotnej w Wilkowicach

Bardziej szczegółowo

Best Body. W skład FitMax Easy GainMass wchodzą:

Best Body. W skład FitMax Easy GainMass wchodzą: Gainery > Model : - Producent : Fitmax Easy GainMass - to produkt przeznaczony jest szczególnie dla sportowców trenujących dyscypliny siłowe, szybkościowo-siłowe oraz wytrzymałościowe. Doskonale dopracowany

Bardziej szczegółowo

Best Body. W skład FitMax Easy GainMass wchodzą:

Best Body. W skład FitMax Easy GainMass wchodzą: Gainery > Model : - Producent : Fitmax Easy GainMass - to produkt przeznaczony jest szczególnie dla sportowców trenujących dyscypliny siłowe, szybkościowo-siłowe oraz wytrzymałościowe. Doskonale dopracowany

Bardziej szczegółowo

2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH

2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO LIPANOR, 100 mg, kapsułki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH 1 kapsułka zawiera substancję czynną: cyprofibrat

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE LECZENIA ŻYWIENIOWEGO I JEGO STOPNIOWE WDRAŻANIE U DOROSŁEGO

PLANOWANIE LECZENIA ŻYWIENIOWEGO I JEGO STOPNIOWE WDRAŻANIE U DOROSŁEGO PLANOWANIE LECZENIA ŻYWIENIOWEGO I JEGO STOPNIOWE WDRAŻANIE U DOROSŁEGO Gdańsk 2011 Teresa Korta II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Warszawski Uniwersytet Medyczny WSKAZANIA DO LECZENIA ŻYWIENIOWEGO

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET WARMIŃSKO MAZURSKI W OLSZTYNIE

UNIWERSYTET WARMIŃSKO MAZURSKI W OLSZTYNIE UNIWERSYTET WARMIŃSKO MAZURSKI W OLSZTYNIE Katarzyna Myszka Podgórska Ocena częstości występowania zespołu metabolicznego u osób z przypadkowo wykrytymi guzami nadnerczy z prawidłową aktywnością hormonalną

Bardziej szczegółowo

LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N

LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N 25.8 Inne zaburzenia

Bardziej szczegółowo

W badaniu 4S (ang. Scandinavian Simvastatin Survivat Study), oceniano wpływ symwastatyny na całkowitą śmiertelność u 4444 pacjentów z chorobą wieńcową i z wyjściowym stężeniem cholesterolu całkowitego

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE

HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE Są to związki należące do grupy steroidów, które charakteryzują się wykazywaniem istotnych aktywności biologicznych typu hormonalnego. Docierając do komórki docelowej,

Bardziej szczegółowo

Harmonogram wykładów z patofizjologii dla Studentów III roku Wydziału Farmaceutycznego kierunku Farmacja studia stacjonarne

Harmonogram wykładów z patofizjologii dla Studentów III roku Wydziału Farmaceutycznego kierunku Farmacja studia stacjonarne Harmonogram wykładów z patofizjologii dla Studentów III roku Wydziału Farmaceutycznego kierunku Farmacja studia stacjonarne Poniedziałek 10.30-12.00 - ul. Medyczna 9, sala A 27.02.17 Zaburzenia czynnościowe

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCZNEGO Podręcznik dla studentów

ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCZNEGO Podręcznik dla studentów ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCZNEGO Podręcznik dla studentów ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCIKIES Podręcznik dla studentów Pod redakcją dr n. med. Bożeny Czarkowskiej-Pączek prof. dr. hab. n. med. Jacka

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin, Jonathan Stamford, David White FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin Jonathan Stamford David White Przekład zbiorowy pod redakcją Joanny Gromadzkiej-Ostrowskiej

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Pula pytań v.1.0 Diagnostyka nefrologiczna

Pula pytań v.1.0 Diagnostyka nefrologiczna Pula pytań v.1.0 Diagnostyka nefrologiczna 1. W odwodnieniu, hipoperfuzji nerek i stanach wzmożonego katabolizmu białkowego takiego jak dieta wysokobiałkowa stężenie mocznika w surowicy jest podwyższone

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych

Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych Jednym z pierwszych i podstawowych zadań lekarza jest prawidłowa i rzetelna ocena ryzyka oraz rokowania pacjenta. Ma

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo