Słowa kluczowe: simwastatyna, pacjenci wysokiego ryzyka, profil bezpieczeństwa, optymalna skuteczność

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Słowa kluczowe: simwastatyna, pacjenci wysokiego ryzyka, profil bezpieczeństwa, optymalna skuteczność"

Transkrypt

1 139 GERIATRIA 2011; 5: Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Otrzymano/Submitted: Zaakceptowano/Accepted: Simwastatyna statyną o optymalnym stosunku skuteczności i bezpieczeństwa dla pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego Simvastatin the statin with optimal efficacy and safety profile for patients at high cardiovascular risk Dariusz Kozłowski Klinika Kardiologii i Elektroterapii Serca, Gdański Uniwersytet Medyczny Streszczenie Dyslipidemia stanowi schorzenie często bezobjawowe, aczkolwiek o niezaprzeczalnym znaczeniu w etiopatogenezie jawnej klinicznie choroby wieńcowej lub choroby tętnic obwodowych. Lekami z wyboru w terapii mającej na celu normalizację stężenia cholesterolu LDL, jak rownież zmniejszenie chorobowości i śmiertelności sercowo-naczyniowej są statyny. Stanowią one grupę inhibitorow reduktazy hydroksymetyloglutarylokoenzymu A, kluczowego enzymu szlaku syntezy cholesterolu, prowadząc do zwiększenia liczby receptorow dla LDL, a tym samym spadku jego stężenia w osoczu. Statyny wpływają na zwiększenie produkcji tlenku azotu przez środbłonek naczyniowy, zmniejszają odkładanie się lipidow w ścianie tętnic, stabilizują istniejące blaszki miażdżycowe i przyczyniają się do ich regresji. Pacjenci z cukrzycą oraz zespołem metabolicznym stanowią grupę o szczególnie dużym ryzyku chorob sercowo-naczyniowych. Korzyści płynące z terapii statyną wśrod tych osob wydają się szczegolnie istotne. W niniejszym artykule przedstawiono analizę głównych wskazań dla simwastatyny, oceniając je pod kątem: 1) optymalnej skuteczności, 2) długoprofilowego bezpieczeństwa, 3) grupy pacjentów wysokiego ryzyka. Wspomniano o najnowszych badaniach dotyczących bezpieczeństwa, ze szczególnym uwzględnieniem działań ubocznych z zakresu układu mięśniowego i enzymatycznego wątroby. Geriatria 2011; 5: Słowa kluczowe: simwastatyna, pacjenci wysokiego ryzyka, profil bezpieczeństwa, optymalna skuteczność Summary Dyslipidemia is commonly non-symptomatic disease, though it has got enormous influence on the clinically symptomatic coronary artery disease or peripheral atherosclerosis. The first choice drugs, in the therapy aiming in the LDL cholesterol level normalization, as well as decreasing the cardiovascular morbidity and mortality are, are statins. They act as the HMG-CoA reductase inhibitors, the key enzyme of the cholesterol synthesis, leading to increase of LDL receptor level and decrease of LDL plasma level. The statins cause endothelium NO synthesis increase, decrease lipid deposits in the artery wall, stabilize present atherosclerosis plaques and can cause their regression. The patients suffering from diabetes mellitus and metabolic syndrome are the group with an excessive high risk of cardiovascular diseases. The benefits from statin therapy seem to be significantly important. In this publication the main indications for the simvastatin therapy are presented taking into consideration 1) optimum efficacy 2) long-term safety profile 3) high-risk patients groups. The newest researches have been mentioned including muscle and liver side effects. Geriatria 2011; 5: Keywords: simvastatin, high risk patients, optimal efficacy, long term safety 139

2 Wprowadzenie Rola statyn w redukcji ryzyka sercowo-naczyniowego Związek struktury profilu lipidowego osocza z ryzykiem sercowo-naczyniowym, w świetle współczesnej wiedzy nie budzi wątpliwości. Dane epidemiologiczne oraz kliniczne potwierdzają związek podwyższonego poziomu cholesterolu ze zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby niedokrwiennej serca [1-3]. W wielu badaniach, w tym MRFIT Screenees [4], udokumentowano wprost proporcjonalną, niemal liniową zależność śmiertelności z powodu choroby niedokrwiennej serca od stężenia cholesterolu w osoczu. W etiopatogenezie miażdżycy najistotniejszą rolę odgrywają podwyższone poziomy odpowiednich frakcji lipoprotein: cząstek LDL cholesterolu (szczególnie tzw. małe, gęste LDL ), a także obniżone poziomy cząstek HDL cholesterolu. Nieprawidłowości lipidogramu można skorygować najprościej poprzez zmianę stylu życia. Zmiana bowiem naszych codziennych zachowań, a przede wszystkim regularna aktywność fizyczna oraz modyfikacja diety, mają korzystne, aczkolwiek ograniczone działanie w zakresie normalizacji stężeń poszczególnych frakcji lipoprotein osocza. Większość chorych z dyslipidemią wymaga leczenia farmakologicznego. Występowanie hyperlipidemii w Polsce w świetle najnowszych badań Choroby układu krążenia stanowią nadal największe zagrożenia dla zdrowia i życia mieszkańców naszego globu. Z najnowszych dostępnych danych WHO wynika, że rokrocznie z powodu choroby niedokrwiennej serca umiera ponad 7,2 miliona kobiet i mężczyzn, zaś z powodu udarów mózgu ponad 5,5 miliona. Pocieszającym zjawiskiem na tym tle jest wyraźny spadek umieralności z powodu chorób układu krążenia obserwowany w niektórych krajach już z końcem lat 80. XX wieku. Polska przez długi czas należała, i dalej należy, do dość licznej grupy krajów Europy Środkowej i Wschodniej o wysokiej i stale rosnącej liczbie zgonów z powodu chorób układu krążenia. Mimo że liczba zgonów z powodu chorób odmiażdżycowych w Polsce stale obniża się (ok. 3-4 tys./rocznie), to jednak wskaźniki umieralności z powodu chorób serca ogółem stawiają nasz kraj ciągle w światowej czołówce [5]. Najnowsze dane WHO wskazują, że nadal zajmujemy miejsce w pierwszej dziesiątce światowych rankingów, jeśli chodzi o standaryzowane wskaźniki umieralności z powodu choroby niedokrwiennej serca, zawału serca, udarów mózgu oraz nagłych zgonów. Stąd skuteczna profilaktyka, leczenie i rehabilitacja chorób układu krążenia powinny być przedmiotem szczególnego zainteresowania lekarzy, tak rodzinnych, jak i specjalistów (kardiologów, hypertensjologów, neurologów). Skuteczność simwastatyny w leczeniu pacjentów wysokiego ryzyka Pacjenci z chorobą niedokrwienną serca Jednym z najważniejszych, jeśli nie najważniejszym, badaniem obejmującym ocenę ryzyka wieńcowego u chorych z rozpoznaną chorobą niedokrwienną serca jest badanie HPS (Heart Protection Study) [6]. Badanie objęło bardzo dużą kohortę pacjentów, bo aż ponad 20 tysięcy osób. Wykazano w nim, że 5-letnie stosowanie simwastatyny zmniejszyło ryzyko zgonu i poważnych incydentów naczyniowych (rycina 1). Jako poważne określano ryzyko wystąpienia poważnego incydentu wieńcowego, udaru mózgu i innych incydentów naczyniowych. Dodatkowo stwierdzono, że korzyści wynikające ze stosowania simwastatyny w dawce 40 mg nie zależały od wyjściowych stężeń cholesterolu frakcji LDL. Jak ważne jest podawanie statyn chorym ze stabilną chorobą niedokrwienną serca pokazało kolejne badanie, porównujące terapię farmakologiczną i inwazyjną w leczeniu dławicy stabilnej. W badaniu COURAGE (Clinical Outcomes Utilizing Revascularization and Aggressive Drug Evaluation) [7] w okresie kilkuletniej obserwacji nie odnotowano różnicy w częstości występowania zgonu z jakiejkolwiek przyczyny i zawału serca niezakończonego zgonem. Badanie COURAGE pokazało więc w oczywisty sposób, że podstawą leczenia jest intensywna, dobrze zaplano wana, przeprowadzona i systematycznie kontrolowana farmakoterapia. W badaniu tym bowiem porównano dwie grupy pacjentów: grupę leczoną angioplastyką wieńcową (PTCA) przy równoczesnym stosowaniu optymalnej farmakoterapii, z grupą leczoną tylko farmakologicznie. Jak widać, warunkiem powodzenia terapii było jej rygorystyczne przestrzeganie. Badanie udowodniło, że terapia intensywną, optymalną 40-miligramową dawką simwastatyny, jest tak samo skuteczna, jak postępowanie inwazyjne w stabilnej chorobie wieńcowej. W kolejnych latach ukazało się badanie o akronimie COURAGE-II, które miało sprawdzić wpływ stosowanej terapii na modyfikację czynników 140

3 SIMVASTATIN: CAUSE-SPECIFIC MORTALITY SIMVASTATIN: CAUSE-SPECIFIC MORTALITY Cause of STATIN PLACEBO Risk ratio and 95% CI death (10269) (10267) STATIN better STATIN worse CHD Other vascular ALL VASCULAR (7.7%) (9.2%) Neoplastic Respiratory Other medical Non-medical ALL NON-VASCULAR (5.2%) (5.5%) 17% SE 4.4 reduction (2P<0.0002) 5% SE 5.9 reduction ALL CAUSES (12.9%) (14.6%) 12% SE 3.5 reduction (2P<0.001) Rycina 1. Redukcja ryzyka poważnych incydentów naczyniowych w badaniu HPS u chorych stosujących simwastatynę w dawce 40 mg [6] ryzyka [8]. Obserwacji poddano grupę 2287 pacjentów. Na początku badania grupy nie różniły się istotnie pod względem występowania czynników ryzyka. Stwierdzono, że zmniejszyła się liczba palaczy z 23% do 19% oraz osób, które zmniejszyły zapotrzebowanie kaloryczne o ponad 7% (zwiększono przyjmowanie WKT). Zwiększyła się też liczba pacjentów, którzy przyjmowali kwasy omega-3 z 46% do 80% (p < 0,001). Zwiększyła się też aktywność fizyczna pacjentów. Okazało się, że 66% pacjentów (wzrost z 58% istotne statystycznie (p < 0,001) zwiększyło swoją aktywność fizyczną o ponad 160 minut na tydzień. Kolejną dość istotną sprawą był BMI, który niestety wzrósł z 28,8 do 29,3 przy p < 0,001. W porówna niu z badaniem wyjściowym farmakologia była bardziej intensyfikowana i leczenie przeciwpłytkowe zwiększyło się o 9% (87% 96%), przyjmowanie beta-blokerów o 16% (wzrost z 69% do 85%), przyjmowanie blokerów układu RAA zwiększyło się bardzo znacznie, bo o 26% (46% 72%) i statyn najbardziej, bo o 29% (64% - 93%). W analizie parametrów hemodynamicznych u chorych stwierdzono obniżenie się skurczowego ciśnienia tętni czego średnio ze 131 ± 0,49 mmhg do 123 ± 0,88 mmhg. Również obniżył się, istotnie statystycznie, poziom LDL ze 101 ± 0,83 mg/dl do 72 ± 0,88 mg/dl. Autorzy wysnuli więc wniosek, że prewencja wtórna w obydwu grupach pacjentów prowadzona zarówno przez lekarzy, jak i pie lęgniarki powodowała znaczącą poprawę czynników ryzyka. Oznacza to, że optymalna farmakoterapia, która wynikła z badania COURAGE stanowi współcześnie efektywny i bardzo skuteczny model prewencji wtórnej wśród pacjentów z przewlekłą choroba niedokrwienną serca (rycina 2) [8]. Pacjenci z nadciśnieniem W jednym z podstawowych badań dotyczących wpływu chorych z nadciśnieniem, u których zastosowano statyny jest LEABP (Lowering of elevated ambulatory blood pressure by HMG-CoA reductase inhibitors) [9]. W badaniu tym oceniano wpływ leczenia statynami na ciśnienie tętnicze u osób z nadciśnieniem oraz z prawidłowym ciśnieniem krwi. Badacze losowo stoso wali 141

4 Badanie COURAGE Rycina 2. Zmiany czynników ryzyka w obydwu grupach badanych na terapii kontynuowanej z badania Courage (simwastatyna lub simwastatyna + ezetimib) [8] simwastatynę w dawce mg/dobę, prawastatynę w dawce mg/dobę lub atorwastatynę w dawce 5-10 mg/dobę. U osób z hiperlipidemią zaobserwowano istotne obniżenie skurczowego (RRsk) i rozkurczowego (RRrozk) ciśnie nia tętniczego. Tak się działo w grupie chorych na nadciśnienie tętnicze, natomiast nie uzyskano takiego efektu u osób normotensyjnych. Okazało się ponadto, że efekt hipotensyjny nie był związany z wielkością obniżenia stężenia cholesterolu z surowicy. Badanie stanowiło dowód, że statyny oprócz działania hypolipemizującego mają działanie hipotensyjne. W podobnym do powyższego badaniu, ale porównującym terapię statyną (simwastatyna 20 mg/dobę i prawastatyną 40 mg/dobę) z placebo (chorzy z poziomem LDL mg/dl), stwierdzono, że pod wpływem aktywnego leczenia doszło do istotnego obniżenia ciś nienia tętniczego już po pierwszym miesiącu leczenia. Maksymalną redukcję osiągnięto po 6 miesiącach z tendencją do dalszej redukcji po 8 miesiącach terapii statynowej. W innym badaniu o akronimie BHS (Brisighella Heart Study) [10] - obserwowano duże zmniejszenie ciśnienia tętniczego, szczególnie u osób leczonych simwastatyną (obniżenie o 13% skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego w porównaniu z 10% u osób leczonych in nymi lekami hipolipemizującymi: cholestyraminą, gemfibrozylem). Dość ważne zagadnienie w leczeniu nadciśnienia tętniczego stanowi funkcja nerek. Podawanie simwastatyny w dawce 20 mg po 10 miesiącach istotnie obniżyło RRrozk a zarazem wydalanie z moczem markerów nefropatii (albuminy, glikozaminoglikany). Rolę statyn u osób z nadciśnieniem tętniczym wykazano również w wielu dużych próbach klinicznych, zarówno w prewencji pierwotnej, jak i wtórnej. W naj większym badaniu klinicznym z randomizacją Heart Protection Study (HPS) - podawanie simwastatyny pacjentom z rozpoznaną chorobą układu krążenia istotnie zmniejszało częstość występowania zdarzeń sercowo-naczyniowych i mózgowo-naczyniowych w porównaniu z podawa niem placebo [6]. Okazało się, że efekty te były także obserwowane w podgrupie pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, niezależnie od rodzaju leczenia hipotensyjnego. Dodatkowo potwierdzono, że dołączenie statyny do ACE-inhibitora powoduje uzyskanie lepszych wyników, aniżeli przy stosowaniu każdego leku oddzielnie. Wynika to z wybitnego wzrostu stężenia aldosteronu, który koreluje ze wzrostem stężenia cholesterolu w surowicy krwi. Dlatego połączenie inhibitora konwertazy angiotensyny ze statyną jest tak pożądane. Dlaczego stosowanie statyn u chorych z nadciśnieniem ma tak niepodważalną pozycję? Kluczową rolę w regulacji ciśnienia tętniczego odgrywa bowiem angiotensyna II [11]. Stymuluje ona skurcz mięśni gładkich naczyń, wydzielanie aldosteronu z warstwy korowej nadnerczy i zwiększoną absorpcję sodu. Dodatkowo wywołuje stymu lację prozapalnych mediatorów i generowanie aktywnych form tlenu, które odgrywają istotną rolę w inaktywacji NO [12]. Statyny 142

5 hamują czynnościowe i strukturalne komponenty procesu zapalnego poprawiając funkcję śródbłonka naczyniowego. Wpływają pozytywnie na procesy krzepnięcia i fibrynolizy, zmniejszają wytwarzanie cytokin zapal nych i reaktywnych form tlenu oraz gęstości receptorów dla angiotensyny i endoteliny, hamują proliferację mięśni gładkich i ich przerost. Dlatego leczenie statynami zwiększa syntezę NO i z jednej strony powoduje zmniejszenie wrażliwości LDL-C na oksydację, a z drugiej - na hamowanie migracji makrofagów i proliferacji komórek mięśni gładkich. Należy dodatkowo nadmienić, że leczenie simwastatyną przez okres 6 tygodni istotnie zmniejszało tak że ekspresję P-selektyny płytek krwi i ich agregację, natomiast w drugim tygodniu po zaprzestaniu stosowania simwastatyny wzrastała aktywacja płytek wraz ze wzrostem stężenia LDL-C [13]. W innym badaniu simwastaty na stosowana u chorych z hiperlipidemią istotnie zmniejszała stężenie CRP i interleukiny 1 w porównaniu z grupą chorych leczonych jedynie kwasem acety losalicylowym. Pacjenci z cukrzycą Wybór odpowiedniego leku hypolipemizującego jest bardzo istotny również w cukrzycy. Pomoc w tym zakresie może dać analiza opublikowanej niedawno deklaracji sopockiej [14]. Jest to krótki dokument polskiej grupy roboczej ekspertów ds. hyperlipidemii wzmocniony przez Sekcję Farmakoterapii Sercowo- Naczyniowej PTK. W świetle tej deklaracji alternatywną metodą osiągania celów terapeutycznych w zakresie docelowych stężeń LDL-cholesterolu, poza stosowaniem statyn silniejszych pod względem hipolipemizującym i w większych dawkach, niż praktykowane obecnie, może być dołączenie do statyny selektywnego inhibitora wchłaniania cholesterolu ezetimibu. W cukrzycy mamy do czynienia z różnymi zaburzeniami profilu lipidowego [15]. Cechą charakterystyczną jest nieznaczne podwyższenie poziomu LDL-cholesterolu, niskie stężenie HDL-cholesterolu, wysoki poziom trójglicerydów oraz powstawanie odgrywających negatywną rolę małych, gęstych cząstek LDL-cholesterolu. Zaburzenia lipidowe u chorych na cukrzycę obejmują dodatkowo podwyższenie poziomu apolipoproteiny B, a co za tym idzie innych silnie aterogennych lipoprotein, jak IDL i VLDL. Taki cukrzycowy profil lipidowy nosi nazwę aterogennej dyslipidemii [16]. Małe gęste cząstki LDL ulegają szybszej oksydacji, zaś przewaga małych gęstych HDL cechuje przyspieszony katabolizm, wzrost stopnia glikacji a w końcu upośledzone usuwanie cholesterolu z komórek (głównie ściany naczyniowej) [17]. Zbyt rzadko przeprowadza się kontrolne badania lipidogramu w tym kierunku, jak i ogranicza się oznaczanie poszczególnych frakcji cholesterolu. Coraz więcej danych przemawia za celowością poszerzenia w przyszłości badania lipidowego o oznaczanie stężeń IDL, VLDL czy apolipoproteiny B i A [18]. Podstawowym badaniem z simwastatyną w cukrzycy jest Heart Protection Study (HPS) [6]. W badaniu tym wyodrębniono również grupę pacjentów z cukrzycą, która liczyła 5963 chorych. Podawanie simwastatyny (40 mg) istotnie zmniejszyło liczbę poważnych incydentów naczyniowych o 22%, in cydentów wieńcowych o 27%, zawałów serca bez zgonów o 37%, zgonów wieńcowych o 20% i udarów mózgu o 25%. Jeszcze większe korzyści odno towano w grupie 2912 chorych na cukrzycę bez współistniejących chorób ser cowo-naczyniowych w momencie włączenia do badania. W tej podgrupie po 5 latach leczenia redukcja wynosiła 33% dla występo wania incydentów sercowo-naczyniowych w porównaniu z grupą przyjmującą placebo. Co więcej, powyższe korzyści nie zależały od wyjściowych wartości lipidogramu, czasu trwania cukrzycy i jej wyrównania (wyjściowego stężenia hemoglobiny glikowanej, HbA lc ), jak również od wieku, płci, poziomu kreaty niny, wskaźnika masy ciała, obwodu brzucha, leczenia nadciśnienia tętniczego oraz od uzyskanej redukcji stężenia cholesterolu LDL. Oczywiście przy bardzo dużych zaburzeniach lipidowych sama monoterpia statyną może być niewystarczająca. Dlatego też, aby uzyskać docelowe wartości działania hypolipemizującego (nawet u 85% chorych) należy wdrożyć leczenie skojarzone. Zaletą jest również to, że można wówczas stosować mniejsze dawki statyn redukując w ten sposób działania niepożądane. Najlepszą zresztą opcją terapeutyczną jest zastosowanie simwastatyny z ezetimibem w jednej tabletce ale połączenie takie na razie nie jest dostępne na rynku polskim. Przykładowe łączenie statyn z innymi lekami hypolipemizującymi, cytując za Deklaracją Sopocką, przedstawiono na rycinie 3 [14]. Jak wynika z powyższej tabeli, statyny można łączyć z fibratami (prawastatyna + fenofibrat), ezytimibem (simwastatyna + ezetimib), kwasem nikotynowym (simwastatyna + kwas nikotynowy). Wybór odpowiedniego leku należy oczywiście do lekarza i powinien być 143

6 STATYNA FIBRAT (fenofibrat) EZETIMIB Kwas nikotynowy Kwasy omega-3 EZETIMIB / kwas nikotynowy Połączenie trójlekowe o szczególnie korzystnym wpływie na podwyższanie subfrakcji HDL-cholesterolu: HDL2a, HDL2b, HDL3a STATYNY Możliwość dodatkowych korzyści przy terapii skojarzonej w określonej subpopulacji osób dyslipidemia mieszana, dyslipidemia aterogenna (badanie AC- CORD LIPID) Korzyści terapeutyczne w grupie osób z przewlekłą choroba nerek (SHARP); bardziej skuteczne obniżanie LDLcholesterolu stosować w razie niemożności uzyskania docelowych wartości LDL-cholesterolu w monoterapii statyną (brak badań w prewencji wtórnej) Potencjalnie korzystne efekty przeciwmiażdżycowe silne podwyższanie HDL-cholesterolu i obniżanie triglicerydów (ARBITER 6-HALTS) Pacjenci po zawale serca z towarzyszącą hipertriglicerydmią lub chorzy z kardiomiopatią niedokrwienną, wskazaniami do przyjmowania statyn i cechami objawowej niewydolności serca Rycina 3. Zasady łączenia statyn z innymi lekami (wg deklaracji sopockiej, Choroby Serca i Naczyń 2011; 8: 1-4) zaakceptowany przez pacjenta. Dołączenie ezetimibu do statyny powoduje dodatkowe zmniejszenie LDLcholesterolu o ok %, stężenie trójglicerydów 42-56%, zaś podwyższenie HDL-cholesterolu 17-25% (zwłaszcza cząstek HDL-2, które wykazują największe powinowactwo do receptorów HDL i przez to są najbardziej aktywne w usuwaniu nadmiaru cholesterolu) [14]. Należy dodać, że pojawiły się też nowe leki hypolipemizujące, które rozszerzą w przyszłości magazyn środków farmaceutycznych do walki z dyslipidemią, a dołączone do już stosowanych schematów farmakoterapii, ugruntują paradygmat leczenia skojarzonego. Pacjenci z migotaniem przedsionków Ostatnie dziesięciolecie przyniosło wiele rozstrzygających badań na temat migotania przedsionków (AF) i hyperlipidemii [19]. Przeprowadzono bowiem dwa duże randomizowane badania z zastosowaniem simwastatyny i atorwastatyny u chorych z migotaniem przedsionków. Migotanie przedsionków jest arytmią o złożonej patogenezie, a markery zapalne są niezależnymi czynnikami ryzyka wystąpienia AF [20]. Dlatego też terapia prowadząca do osłabienia aktywacji zapalnej - zmniejsza ryzyko wystąpienia nawrotu AF [21]. Powszechnie zaś wiadomo, że statyny zmniejszają stężenie cytokin prozapalnych i ich re ceptorów, białka C-reaktywnego (CRP), stężenie tromboksanu A 2 (TXA 2 ), czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego (ang. vascular endothelial growth factor - VEGF), kompleksów trombina-antytrombina III, a także selektyny P, selektyny L i cząsteczki adhezji międzykomórkowej typu l (ang. intercellular adhesion molecule-1 - ICAM-1) [20-22]. Statyny także przez dobrze udokumentowane działanie antymiażdżycowe mogą wywierać efekt protekcyjny w stosunku do AF. Dodatkowo liczą się pewne mechanizmy działania lipidowego (obniżenie poziomu oksydowanych cząstek LDL, obniżenie stężenia angiotensyny II i całości układu RAA, obniżenie stopnia włóknienia) i pozalipidowego (np. aktywacji przywspółczulnej). Dlatego działania statyn wiążą się z ich potencjalnym bezpośrednim działaniem antyarytmicznym. Wielokierunkowość działań statyn przedstawiono na rycinie 4. Statyny w migotaniu przedsionków dodatkowo modulują zaburzenia repolaryzacji przedsionka, hamują remodeling przedsionka lewego. Ponadto mają działanie antyzapalne i antyproliferacyjne oraz antyoksydacyjne. Jednym z najważniejszych badań dotyczących stosowania statyn u chorych z AF była próba DREAF (Dose-related effect of statins on atrial 144

7 fibrillation after cardiac surgery), którą prze prowadzili Kourliouros A i wsp., oceniając skuteczność leczenia statynami (simwastatyną i atorwastatyną) w okresie przedoperacyjnym w zapobieganiu pooperacyjnemu AF u pacjentów po zabiegach kardiochirurgicznych (włączono 623 chorych) [23]. Migotanie przedsionków wystąpiło w okresie pooperacyjnym u 27,1% pacjentów leczonych statyną przed operacją w porównaniu z 38,3% pacjentów, którzy nie otrzymywali takiego leczenia (p = 0,004). Podawanie statyny w okresie przedoperacyjnym wiązało się z istotnym zmniejszeniem ryzyka wystąpienia, ale redukcja ta była dawkozależna. Najlepsze efekty osiągano przy dawkach 40 mg simwastatyny (najlepszy wynik) i tyleż samo atorwastatyny. Natomiast żadnych różnic nie obserwowano przy stosowaniu dawek 10 mg obydwu statyn. Należy jeszcze raz podkreślić, że niskie dawki statyn nie zmniejszały istotnie liczby napadów migotania przedsionków, a dopiero dawki większe (np. dla simwastatyny 40 mg). Jest to zgodne z innymi wynikami badań, bowiem właśnie taka dawka daje największe korzyści kliniczne w zakresie innych istotnych punktów końcowych. Przedstawione powyżej wyniki badań znalazły swoje odbicie w najnowszych standardach postępowania z chorymi z migotaniem przedsionków. Są to tzw. zalecenia upstream therapy, czyli terapii uzupełniającej. Nawet jeśli chory nie ma strukturalnej choroby serca, albo jest ona minimalna, to celem zapobiegania powikłaniom w przyszłości powinno się rozważyć stosowanie terapii uzupełniającej [24]. Pacjenci z udarem mózgu Udary mózgu stanowią trzecią przyczynę zgonów pod względem częstości a pierwszą, jeśli chodzi o niepełnosprawność u ludzi powyżej 40 roku życia. W krajach wysoko uprzemysłowionych współczynniki zapadalności i umieralności znacznie się obniżyły. Niestety, w Polsce, jeśli pierwsze ze współczynników spadły, to wskaźnik umieralności pozostaje na wysokim poziomie (80/100 tys./rok) i stale rośnie. Czynniki ryzyka udaru mózgu są właściwie podobne jak w chorobach układu krążenia: wiek (ryzyko rośnie dwukrotnie na każde 10 lat > 50 r.ż.), płeć (męska), choroby serca (migotanie przedsionków, zapalenie wsierdzia, stenoza mitralna, rozległy zawał serca), palenie papierosów, cukrzyca, bezobjawowe zwężenie tętnicy szyjnej i nadciśnienie tętnicze (predysponuje głównie do udarów krwotocznego i zatokowego) [25]. Jak z powyższego Poprawa czynności śródbłonka (wpływ na syntezę tlenku azotu) Ograniczenie odczynu zapalnego w ścianie naczyń (wpływ na CRP, cytokiny zapalne) Statyny Stabilizacja blaszki miażdżycowej (zmniejszenie zawartości lipidów i makrofagów w naczyniu) Efekt p-zakrzepowy (hamowanie agregacji płytek) Zmniejszenie stresu oksydacyjnego (hamowanie utleniania LDL, inaktywacja wolnych rodników tlenowych) Efekt profibrynolityczny (zwiększenie aktywności tkankowego aktywatora plazminogenu) Rycina 4. Plejotropowe działanie statyn (źródło: Banach M, Filipiak KJ, Opolski G. red. Aktualny stan wiedzy na temat statyn) 145

8 wynika, hyperlipidemia nie jest osobnym, silnym czynnikiem ryzyka udaru niedokrwiennego. Nasilenie jednak zmian miażdżycowych w tętnicach domózgowych jest zależne od tych samych czynników co miażdżyca tętnic wieńcowych, czyli podwyż szonego stężenia cholesterolu całkowitego i frakcji LDL oraz niskiego stęże nia frakcji HDL. W przypadku udaru mózgu rola hipercholesterolemii i dyslipidemii jako czynnika ryzyka, zarówno udaru niedokrwiennego, jak i krwotocznego, jest nadal przedmiotem dyskusji. Mimo że wykazano ponad wszelką wątpliwość kluczową rolę miażdżycy w patogenezie udaru mózgu, to jednak dane epidemiologiczne z badań klinicznych i wyniki metaanaliz nie potwier dzają jednoznacznie istnienia wyraźnego związku między zaburzeniami lipidowymi a ryzykiem udaru [26]. Dlatego nie znalazła się ona jako czynnik ryzyka. Zastosowanie statyn opiera się jednak głównie na pozalipidowych mechanizmach działania i to działania neuroprotekcyjnego (stabilizacja blaszki w naczyniu mózgowym, poprawa funkcji śródbłonka naczyniowego, hamowanie procesów zapalnych, wpływ na procesy krzepnięcia krwi). Statyny poprawiają przepływ mózgowy i redukują obszar martwicy niedokrwiennej o ok. 30%. Zmniejszają deficyt neurologiczny, a dotyczy to zwłaszcza obszaru sąsiadującego z ogniskiem martwicy (tzw. penumbry) (rycina 5) [27]. W przeprowadzonych badaniach okazało się, że statyny zmniejszają ryzyko udaru mózgu zarówno u pacjentów z podwyższonym, jak i z prawidłowym poziomem cholesterolu LDL. Tak było zarówno w badaniu z prawastatyną (LIPID), jak i simwastatyną (4S, HPS) czy atorwastatyną (MIRACL). Ważnym efektem leczenia simwastatyną w badaniu 4S było nie tylko obniżenie wskaźników lipidogramu, ale przede wszystkim obniżenie śmiertelności [28]. Odnotowano obniżenie śmiertelności ogólnej o 30%, a śmiertelność z powodu choroby wieńcowej uległa obniżeniu o 42% (p = 0,00001). Jak podają autorzy, oznacza to tylko 11 zgonów w grupie otrzymującej simwastatynę i aż 189 zgonów w grupie placebo. Ryzyko zawałów serca w grupie otrzymującej simwastatynę uległa obniżeniu o 37% w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Poza redukcją powikłań kardiologicznych odnotowano także obniżenie zagrożenia udarem mózgu. W grupie otrzymującej simwastatynę stwierdzono obniżenie ryzyka wystąpienia udaru mózgu o 28% (p = 0,033) (rycina 6). W bada niu HPS (ang. Heart Protection Study) stosowanie simwastatyny u chorych na cukrzycę zmniejszało ryzyko udaru mózgu o 28% i to niezależnie od współwystępującej choroby naczyniowej, typu i czasu trwania cukrzycy lub stopnia skutecznej kontroli glikemii [29]. Simwastatyna stosowana u chorych z wywiadami zaburzeń krążenia mózgo wego dodatkowo zmniejszała ryzyko ostrych zespołów wieńcowych. W badaniu HPS zmniejsze nie częstości występowania udaru mózgu u osób leczonych simwastatyną było znamienne nawet w grupie ze stężeniem cholesterolu-ldl w surowicy < 116 mg/dl lub stężeniem cholesterolu całkowitego < 193 mg/dl. Ochronne działanie statyn na ryzyko udaru mózgu, niezależne od reduk cji stężenia cholesterolu, potwierdziły także wyniki badania z atorwastatyną (MIRACL) [30]. Do tego badania włączono ponad 3000 osób z niestabilną chorobą niedokrwienną serca lub zawałem serca bez załamka Q. W ciągu godz. od początku choroby rozpoczęły one przyjmowanie Rycina 5. Wpływ simwastatyny na poprawę przepływu mózgowego podczas udaru niedokrwiennego mózgu (źródło: M. Endres, Journal of Cerebral Blood Flow and Metabolism 2005: 25: ) 146

9 atorwastatyny (80 mg/dobę) lub placebo. Leczenie takie okazało się korzystne nie tylko w kontekście choroby podstawowej, ale wykazano też, że liczba udarów mózgu w grupie leczonej statyną była statystycznie mniejsza (12 w grupie atorwastatyny i 24 w gru pie placebo). Dlatego stosowanie statyn jest bezwzględnie zalecane w prewencji wtórnej udarów mózgu. Zbiorczy wykres dotyczący działań statyn na tym polu przedstawia rycina 7. Pacjenci w podeszłym wieku Leczenie pacjentów starszych i w podeszłym wieku stanowi nowe wyzwanie dla kardiologów. Osoby te będąc w grupie o najwyższym ryzyku wystąpienia incydentu sercowo-naczyniowego mogą odnieść najlepsze korzyści z leczenia hypolipemizującego. Wynika to z faktu, że wpływ leków na obniżenie ryzyka sercowo-naczyniowego jest tym większy, im większe ryzyko wyjściowe incydentu. A przecież pacjent starszy to chory z grupy najwyższego ryzyka. Mimo tak niekorzystnych trendów, związanych z niską przeżywalnością w tej specyficznej pod względem wieku grupie, otrzymują leczenie znacznie gorsze niż młodsze grupy wiekowe. To zjawisko, w którym chorzy młodzi są lepiej leczeni niż starsi nosi nazwę paradoksu terapeutycznego. Ten paradoks dotyczy właściwie tylko ludzi starszych i szczególnie stosowania statyn. Opublikowane dane informują nas, że grupy osób > 66 r.ż. są zazwyczaj leczone prawidłowo tylko w 19% (młodsi w 34%). Głównym powodem takiego stanu rzeczy jest nieprzepisywanie statyn z powodu braku wskazań (wg lekarzy), braku wykonanego lipidogramu oraz braku dobrze zebranego wywiadu (np. dotyczącego wcześniej przebytego zawału serca). Dlatego dość przełomowe są (chociaż właściwie należałoby powiedzieć - były) badania HPS (simwastatyna) i PROSPER (prawastatyna). W 2002 roku opublikowano wyniki prospektywnego badania HPS, oceniającego leczenie simwastatyną w dawce 40 mg w porównaniu z placebo [6]. Do badania włączono pacjentów obciążonych dużym ryzykiem wystąpienia incydentu sercowo-naczyniowego. Jednym z założeń badania była ocena wpływu simwastatyny na ryzyko wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych u ludzi starszych. Wśród wszystkich włączonych pacjentów było w wieku > 65 lat, a wśród nich 5806 pacjentów miało > 70 lat. Po 5 latach stosowania simwastatyny okazało się, że w porównaniu z grupą przyjmującą placebo, osoby starsze odniosły podobne korzyści, jak młodsi badani, a zmniejszenie ryzyka zgonu wynosiło aż 24%. Także w grupie pacjentów podeszłych - w przedziale wiekowym lat w momencie włączenia do badania (1263 osoby) - obserwowano istotną statystycznie różnicę w częstości występowania incydentów sercowo-na Logrank p< PLACEBO Ryzyko udaru mózgu Lata obserwacji SIMWASTATYNA 40 mg Rycina 6. Wpływ podawania statyn na udary niedokrwienne mózgu (źródło: HPS Study. Lancet 2004;363: ) 147

10 Rycina 7. Wpływ podawania statyn na udary niedokrwienne mózgu (źródło: HPS Study. Lancet 2004;363: ) czyniowych (23,1% - leczeni simwastatyną vs 32,3% - leczeni placebo, p = 0,0002). W badaniu PROSPER oraz HPS grupy pacjentów w wieku > 70. roku ży cia miały zbliżoną liczebność (5804 vs 5806). Uzyskane efekty leczenia w badaniu HPS były nieco lepsze - zmniejszenie ryzyka incydentów na czyniowych (wieńcowych i mózgowych łącznie) wynosiło 24%, podczas gdy w badaniu PROSPER - 13% [31]. Ponadto stwierdzono zmniejszenie ryzyka uda ru niedokrwiennego mózgu w czasie terapii simwastatyną o 29%, podczas gdy w drugim badaniu nie obserwowano wpływu leczenia prawastatyną na występowanie udaru mózgu (jako przyczynę braku za leżności badacze wskazywali tu niedostateczną siłę statystyczną oraz zbyt krótki okres obserwacji dla redukcji ryzyka wystąpienia udaru). Także w badaniu TNT (atorwastatyna) była grupa osób w podeszłym wieku (65-75 lat, 38% wszystkich osób badanych). Wystąpienie incydentu sercowo-naczyniowego stwierdzono u 10% starszych pacjentów przyjmujących 80 mg atorwastatynę, a 12% w dawce 10 mg/dobę. Bezwzględne zmniejszenie ryzyka w tej grupie było na poziomie 2,3%, a względnego 19%. Pacjenci z jawną blaszką miażdżycową Na podstawie dzisiejszej wiedzy można stwierdzić, że zastosowanie mają trzy badania dotyczące powyższego problemu. Najwcześniejsze z nich dotyczyło simwastatyny, a następnie atorwastatyny i rosuwastatyny. Pierwsza z wymienionych statyn określała zmianę wielkości blaszki w naczyniach szyjnych i tętnicy głównej a także w naczyniach wieńcowych, następne tylko w naczyniach wieńcowych. W badaniu SIMREAL (Lipid lowering by simvastatin induces regression of human atherosclerotic lesions: two years follow-up by high-resolution noninvasive magnetic resonance imaging) w 2-letniej obserwacji pacjentów z LDL-C >130 mg/dl oraz miażdżycą tętnic szyjnych i aorty piersiowej podawanie simwastatyny w sposób istotny wpływało na redukcję maksymalnej grubości ściany naczy nia [31]. Po pierwszym roku leczenia była to zmiana 10% w aorcie i 8% w tętnicach szyjnych. Redukcja była jeszcze bardziej wyraźna po 2-letnim okresie leczenia simwastatyną - 16% w aorcie i 19% w tętnicach szyjnych. Największe znaczenie kliniczne miało jednak później obserwowane powiększenie się światła badanych naczyń: po 18 i 24 miesiącach. W tętnicy głównej światło poszerzyło się o 5-6, a w tętnicach szyjnych o 4-5%. Dane te wskazują na istotny wpływ leczenia simwastatyną na regresję zmian miażdżycowych pod warunkiem, że jest ono prowadzone długotrwale. O ile najwcześniejsze efekty pojawiają się już po 12 miesiącach, to regresja ta postępuje przez co najmniej kolejnych 12 miesięcy, prowadząc do zwiększenia światła naczynia (rycina 8). 148

11 Simwastatyna skuteczna i bezpieczna w skojarzeniu Rycina 8. Zmiana światłą naczynia pod wpływem terapii simwastatyną w dawce 40 mg - porównaniu wielkości naczynia początkowej (baseline) i końcowej (24 Mo) (źródło: Corti, et al. Circulation 2002;106:2883-8) W innych simwastatynowym badaniu przeprowadzonym przez Jensena i wsp. na 40 mężczyznach ze stabilną chorobą wieńcową wykazano, że stosując 40 mg leku i dietę zmniejszono blaszki miażdżycowe. Analizowano dwa parametry: błonę elastyczną zewnętrzną (EEM - external elastic membrane) oraz sumę wielkości blaszki i błony środkowej (P+M - plaque plus media) [32]. Stwierdzono, że po roku wielkość blaszki miażdżycowej wraz z błoną środkową naczynia zmniejszyła się istotnie statystycznie o 6.3% (p = 0.002) a objętość samej błony elastycznej zewnętrznej o 1.8%. Zmiany te przedstawia rycina 9. Skojarzenie simwastatyna i ezetimib W praktyce klinicznej nierzadkie są przypadki, gdy nie można uzyskać docelowych wartości LDL cholesterolu stosując maksymalne, dobrze tolerowane dawki statyn. Rozwiązaniem w takich przypadkach mogłoby być równoległe zastosowanie innego preparatu obniżającego poziom cholesterolu, ale w oparciu o odmienny mechanizm metaboliczny [33]. Takim lekiem może być ezetimib, inhibitor jelitowej absorpcji cholesterolu pokarmowego. Jedne z najświeższych wyników skojarzonego stosowania statyny i ezetimibu u chorych z hipercholesterolemią i cukrzycą ukazały się w 2010 roku. Bardini i wsp. przedstawili wyniki 6-tygodniowej terapii skojarzonej przy użyciu 10 mg ezetimibu i 20 mg simwastatyny w porównaniu z 40 mg simwastatyny [34]. Uzyskali wyraźniejszą redukcję stężenia LDL-C (-32.2% vs 20.8%, p < 0.01) i cholesterolu całkowietgo (-20.6% vs -13.2%, p < 0.01) z podobną dobrą tolerancją terapii, jak w obydwu grupach. Kolejnym, opublikowanym niedawno badaniem jest badanie SHARP. Badanie objęło 9000 pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek. Wykazano w nim, że zastosowanie terapii skojarzonej przyczyniło się do istotnej 17% redukcji poważnych incydentów sercowo-naczyniowych, udarów niedokrwiennych i mniejszej liczby zawałów serca i zgonów z powodu choroby wieńcowej. Podsumowując, okazało się, że takie połączenie dwóch leków o innym mechanizmie działania daje Rycina 9. Plejotropowe działanie simwastatyny w aspekcie regresji blaszki miażdżycowej w naczyniu wieńcowym (źródło: Jensen i wsp. Circulation 2004; 110: ) 149

12 większą skuteczność w wyniku działania synergistycznego. Wszystkie badania wykazały, że skojarzone połączenie statyny z ezetimibem jest skuteczniejsze, niż stosowanie maksymalnych dawek statyn, które często dają działania niepożądane. Takie połączenie jest więc połączeniem bezpiecznym, ponieważ można zastosować optymalną, dobrze tolerowaną dawkę statyny. Skojarzenie simwastatyna i fenofibrat Już w 2005 roku ukazała się metaanaliza randomizowanych, czyli zgodnych z obowiązującymi zasadami EBM, badań klinicznych, która wykazała, że redukcja poziomu LDL-C powoduje zmniejszenie ryzyka sercowo-naczyniowego, w tym zmniejsza ryzyko incydentów wieńcowych o 25-35%, a śmiertelności całkowitej o 22-30% [29]. Pierwszoplanowym celem w leczeniu hiper- i dyslipidemii jest normalizacja poziomu LDL-C, gdzie leczeniem z wyboru już od dość dawna pozostaje stosowanie statyn. Jednak nie u wszystkich osób udaje się osiągnąć docelowe wartości wyrównania parametrów lipidowych, dotyczy to w znacznej mierze osób z grup najwyższego i wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego, a stosowanie najwyższych dawek statyn może wiązać się ze zwiększeniem ryzyka działań niepożądanych. Dla sporej grupy pacjentów, w tym z zespołem metabolicznym, u których główną patogenną role odgrywa tzw. dyslipidemia aterogenna ( TG, HDL, LDL), aby osiągnąć korzyści terapeutyczne należy zastosować wzmocnione leczenie za pomocą terapii skojarzonej. Na przestrzeni lat te zmieniały się, aby w końcu przybrać obecnie formę przedstawioną na rycinie 10, gdzie zaprezentowane są kryteria roz- poznawcze dwóch Towarzystw Naukowych: amerykańskiego (ATP) i diabetologicznego (IGF). Po ustaleniu rozpoznania należy wdrożyć odpowiednie leczenie. Zalecenia Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczące aterogennej dyslipidemii mówią, że jest ona charakterystyczna dla cukrzycy i zespołu metabolicznego (rycina 10) [35]. Oprócz tego, u chorych istnieje duże ryzyko epizodów sercowo-naczyniowych. Dlatego też należy włączyć statynę dla osiągnięcia docelowego LDL-C a dodatkowo fibrat, celem modyfikacji poziomu trójglicerydów. Samodzielnie fibrat można włączyć w monoterapii, jeśli wyjściowy poziom LDL-C ma wartość docelową. Inną możliwością jest włączenie kwasu nikotynowego w monoterapii, jeśli stwierdza się łagodną postać hyperlipoproteinemii. Ostatnią możliwością jest leczenie skojarzone statyna + fibrat (lub kwas nikotynowy). Dodanie fibratu lub kwasu nikotynowego do statyny ma na celu redukcję ryzyka rezydualnego związanego z HDL-C i TG. Jest to ryzyko, które pozostaje u chorych pomimo stosowania prozdrowotnego trybu życia oraz leków hypolipemizujących. Kształtuje się ono na poziomie 2-3%. Dlatego tak ważne jest leczenie skojarzone, które ma je zmniejszyć. Do tej pory podstawowym badaniem w prewencji sercowo-naczyniowej w leczeniu skojarzonym jest badanie SAFARI (Simwastatin Plus Fenofibrate for Combined Hyperlipidemia) [36]. Była to jedna z pierwszych, randomizowanych, wieloośrodkowych analiz dotyczących skojarzonej terapii simwastatyną oraz fenofibratem. Grupa badana obejmowała populację 619 pacjentów z hiperlipidemią Kryteria ATP III IDF Otyłość brzuszna [cm] Obniżenie HDL-cholesterol [mg/dl] K > 88 M > 102 K < 50 M < 40 K > 80 M > 94 K < 50 M < 40 Hipertriglicerydemia [mg/dl] >150 >150 Nadciśnienie tętnicze [mm Hg] > 130/85 > 130/85 Glikemia na czczo [mg/dl] > 110 > 100 Rycina 10. Cechy zespołu metabolicznego wg amerykańskich towarzystw: ATP i IFG 150

13 mieszaną, zdefiniowaną jako stężenie trójglicerydów w zakresie mg/dl oraz poziom cholesterolu LDL powyżej 130 mg/dl. W grupie otrzymującej skojarzone leczenie simwastatyną oraz fenofibratem w porównaniu z grupą leczoną wyłącznie simwastatyną obserwowano redukcję poziomu trójglicerydów istotniejszą o 23,6%, cholesterolu całkowitego 6%, cholesterolu VLDL 25,1%, cholesterolu LDL 5,4%, apolipoproteiny B 9,8% oraz istotny statystycznie wzrost stężeń HDL. W czasie badania łączna częstość występowania działań niepożądanych w obu grupach, jak i częstość zaprzestania terapii nie różniła się, pomimo że w literaturze wielokrotnie podkreślano zwiększone ryzyko miopatii w przypadku połączenia preparatu statyny z fibratem. Interakcje statyn oraz fibratów mają najpewniej charakter czysto farmakokinetyczny, związany ze zwiększeniem stężenia osoczowego statyn w trakcie jednoczesnego stosowania fibratów. Z uwagi na krótszy okres półtrwania, simwastatyna wydaje się zatem stanowić bezpieczniejszy preparat w terapii skojarzonej z fibratami od alternatywnego połączenia fibratu wraz z atorwastatyną. Bezpieczeństwo takiego połączenia potwierdzają wyniki opisanego badania SAFARI (rycina 11). Długoprofilowe bezpieczeństwo w stosowaniu simwastatyny Profil mięśniowy Powikłania mięśniowe od dawna spędzały sen z oczu kardiologów. Było tak za sprawą ceriwastatyny, z powodu której zanotowano po raz pierwszy w historii stosowania statyn przypadki śmiertelne. Wynikało to przede wszystkim z rabdomiolizy, którą w świetle dzisiejszych obserwacji szacuje się na 1:7428 pacjentów. Miopatia występuje częściej, bo 1: 3400 leczonych chorych. Do tej pory uważało się, że powikłanie to jest zależne od hydrofilności lub lipofilności statyn. Jednak szczegółowa analiza badania SEARCH (Study of the Effectiveness of Additional Reductions in Cholesterol and Homocysteine) podważyła tę hipotezę. Okazało się, że przyczyna miopatii jest zakodowana w naszych genach. Odkryto bowiem gen SLCO1B1 umiejscowiony na 12. chromosomie kodujący białko o nazwie OATP1B1. Białko to jest odpowiedzialne za wprowadzenie statyny do komórki wątrobowej. Osoby homozygotyczne z allelem CC lub heterozygotyczne z allelem CT mają ryzyko względne miopatii podwyższone (CC-16.9, CT-4.5). Osoby homozygo- Terapia skojarzona -Badanie SAFARI SIMWASTAYNA 20 SIMWASTATYNA 20 + FENOFIBRAT ,6 10 9, , ,1-26,1-25,8-35,3-31, ,1 TG VLDL-C Non- HDL-C LDL-C Rycina 11. Zmiany poziomu lipidów podczas terapii skojarzonej simwastatyna 20 mg + fenofibrat 160 mg w badaniu SAFARI (źródło: Am J Cardiol 2005; 95: ) 151

14 tyczne z allelem TT nie mają w ogóle takiej predylekcji (rycina 12). Profil wątrobowy Najnowsze badania pokazują, że osoby z podwyższonymi transaminazami są bardziej narażone na ryzyko sercowo-wieńcowe. Zastosowanie u nich statyn powoduje znacznie większe obniżenie ryzyka incydentu sercowo-naczyniowego niż u osób z prawidłowymi transaminazami (rycina 13). Redukcja ta osiąga poziom 68% u chorych z podwyższonymi enzymami wątrobowymi i 39% u chorych z prawidłowymi wartościami wątrobowymi. Różnica pomiędzy tymi grupami wynosi więc 29% i jest istotna statystycznie p = SLCO1B1* i ryzyko miopatii 60% of myophaties are correlated with the presence of C (CC or CT) allele Genotype CC Genotype CT Genotype TT RR 16.9 ( ) 4.5 ( ) Rycina 12. Genetyka a ryzyko miopatii na podstawie badania oceniającego dwie różne dawki simwastatyny [37] Statynoterapia u chorych z AlAT /ASpAT CV Incydenty (%) % RR p< Statin - Statin + Pacjenci z Nieprawidłowymi Testami Wątrobowymi (n=437) p= % RR p< Statin - Statin + Pacjenci z Prawiłowymi Testami Wątrobowymi (n=1,163) Rycina 13. Terapia statyną u chorych z pierwotnie podwyższonymi transaminazami i jej wpływ na incydenty sercowo-naczyniowe [38] 152

15 Dodatkowo, podwyższenie enzymów wątrobowych pod wpływem leczenia statynami obejmuje jedynie transaminazy (AlAT, AspAT), a nie inne enzymy, jak GGTP, Falk. Na podstawie przeprowadzonych metaanaliz stwierdzono, że najczęściej działanie uboczne w postaci 3-krotnego podwyższenia aminotransferaz ma miejsce w statynach, które są mało lipofilne. Należą do nich: prawastatyna, atorwastatyna, fluwastatyna i w ogóle hydrofilna rosuwastatyna. Natomiast statyny o wysokiej lipofilności, jak simwastatyna czy lowastatyna, w nieistotnym statystycznie stopniu mogą zwiększać poziom aminotransferaz (rycina 14). Lek Wysoka lipofilność Umiarkowana lipofilność Ryzyko względne 95% przedział ufności , , 6.85 Wszystkie leki , 5.58 Rycina 14. Działania niepożądane ze strony wątroby podczas leczenia statynami: lipofilnymi i hydrofilnymi [39] W kolejnych badaniach, przeprowadzonych przez amerykańskich hepatologów, udowodniono, że u chorych z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby, pod wpływem leczenia statynami dochodzi do regresji zmian stłuszczeniowych i normalizacji aminotransferaz. Na podstawie biopsji wątroby stwierdzono, że w grupie statynowej proces stłuszczenia zmniejsza się o 11%-20%, w porównaniu z grupą nieprzyjmującą statyn (8%-10%). Dodatkowo zauważono redukcję zwłóknienia (w stopniu 3-4) w grupie leczonej statyną aż o 29%, zaś w grupie nieleczonej statyną 12%. Wyniki tych badań w najbliższym czasie zostaną włączone do standardów hepatologicznych, ale już dzisiaj istnieją przesłanki do stosowania tych leków u tej specyficznej grupy chorych. Podsumowanie Problem hyperlipidemii, a zwłaszcza jej skutecznego leczenia, jest nadal bardzo aktualny. Jak wynika z wyżej przedstawionych badań, 40 mg simwastatyny stanowi podstawową terapię dla pacjentów wysokiego ryzyka kardiologicznego. Lata badań nad simwastatyną pokazały jej ogromną skuteczność przy optymalnym stosunku do jej bezpieczeństwa. Należy jasno podkreślić, że tylko właściwa dawka, stosowana w badaniach, zapewnia najsilniejszy efekt plejotropowy i powoduje osiąganie twardych punktów końcowych, w tym istotnie obniża śmiertelność. Dlatego powinniśmy stosować te same dawki leków, które były stosowane w badaniach, o co apelują dziś wszystkie towarzystwa naukowe. Adres do korespondencji: Dariusz Kozłowski Klinika Kardiologii i Elektroterapii Serca II Katedra Kardiologii Gdański Uniwersytet Medyczny ul. Dębinki 7; Gdańsk ( (+48 58) Piśmiennictwo 1. Kozłowski D. Miejsce statyn we współczesnej kardiologii. Folia Cardiol Excerpta 2008;3: Neaton JD, Wenworth D. Serum cholesterol, blood pressure, cigarette smoking, and death from coronary heart disease. Arch Intern Med 1992;152: Marketou ME, Zacharis EA, Nikitovic D, et al. Early Effects of simvastatin versus atorvastatin on oxidative stress and proinflamatory cytokines in hyperlipidemic subjects. Angiology 2006;57: Strazzullo P, Kerry MS, Barbato A, et al. Do statins reduce blood pressure?: A meta-analysis of randomized, controlled trials. Hypertension 2007;49: Podolec P, Kopeć G, Undas A, Pająk A, Godycki-Ćwirko M, Zdrojewski T, et al. Polish Forum for Prevention of Cardiovascular Diseases Guidelines on prophylactic pharmacotherapy. Kardiol Pol 2011;69: Heart Protection Study Collaborative Group. MRC/BHF Heart Protection Study of cholesterol lowering with simvastatin in 20,536 highrisk individuals: a randomized placebo-controlled trial. Lancet 2002;360: Kereiakes DJ, Teirstein PS, Sarembock IJ, et al. The truth and consequences of the COURAGE trial. J Am Coli Cardiol 2007;50: Maron D, Boden WE, O Rourke RA, Hartigan PM, Calfas KJ, et al. Intensive multifactorial intervention for stable coronary artery disease. J Am Coli Cardiol 2010;5:

16 9. Terzolli L, Mircoli L, Raco R, Ferrari AU. Lowering of elevated ambulatory blond pressure by HMG-CoA reductase inhibitors. J Cardiovasc Pharmacol 2005;46: Borghi C, Dormi A, Veronesi M, Sangiorgi Z, Gaddi A; BrisighellaHeartStudy Working Party. Association between different lipid-lowering treatment strategies and blood pressure control in the Brisighella Heart Study. Am Heart J 2004;148: Banach M, Okoński P. Statyny w leczeniu chorób układu krążenia. Lekarz 2003;11: Bayorh MA, Ganafa AA, Eatman D, et al. Simvastatin and losartan enhanee nitrie oxide and reduee oxidative stress in salt-indueed Hypertension. Am J Hypertens 2005;18: Bautista LE. Inflammation, endothelial dysfunetion, and the risk of high blood pressure: epidemiologie and biologieal evidenee. J Hum Hypertens 2003;17: Filipiak KJ, Cybulska B, Dudek D, Grajek S, Gumprecht J, Imiela J, et al. Akltualne problem terapii dyslipidemii w Polsce Deklaracja Sopocka. Choroby Serca i Naczyń 2011;8: Bellosta S, Ferri N, Arnaboldi L, et al. Pleiotropic effects of statins in atherosclerosis and diabetes. Diabetes Care 2000;23:B72-B Devaraj S, Chan E, Jialal I. Direct demonstration of an antiinflammatory effect of simvastatin in subjects with the metabolic syndrome. J C1in Endocrinol Metab 2006;91: Kłosiewicz-Latoszek L, Cybulska B. Farmakoterapia skojarzona w aterogennej dyslipidemii. Kardiol Pol 2005;62(Supl li): Krauss M. Lipids and lipoproteins in patients with type 2 diabetes. Diabetes Care 2004;27: Banach M, Goch JH, Ugurlucan M, et al. Statins in the prevention of postoperative atria I fibrillation. Is there really no effect? Am Heart J 2008;e Knayzer B, Abramov D, Natalia B, et al. Atrial fibrillation and plasma troponin 1 elevation after cardiac surgery: relation to inflammationassociated parameters. J Card Surg 2007;22: Lertsburapa K, White CM, Kluger J, et al. Preoperative statins for the prevention of atrial fibrillation after cardiothoracic surgery. J Thorac Cardiovasc Surg 2008;135: Virani SS, Nambi V, Razavi M, et al. Preoperative statin therapy is not associated with a decrease in the incidence of postoperative atrial fibrillation in patients undergoing cardiac surgery. Am Heart J 2008;155: Kourliouros A, Roberts N, Jahangiri M. Statins with equivalent lipid-lowering capacity exhibit differential effects on atrial fibrillation after cardiac surgery. J Thorac Cardiovasc Surg 2008;136: Wytyczne dotyczące postępowania u chorych z migotaniem przedsionków Grupa Robocza Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego [ESC] do spraw postępowania u chorych z migotaniem przedsionków. Kardiol Pol 2010;68(Supl.VII): Banach M, Filipiak JK, Opolski G. Aktualny stan wiedzy na temat statyn. Poznań: Termedia Wydawnictwa Medyczne; Amarenco P, Labreuche J, Lavalee P, Touboul PJ. Statins in stroke prevention and carotid atherosclerosis: systematic review and up-todate meta-analysis. Stroke 2004;35: Collins R, Armitage J, Parish S i wsp. Effects of cholesterol-lowering with simvastatin on stroke and other major vascular events in people with cerebrovascular disease or other high-risk conditions. Lancet 2004;363: Pedersen TR, Olsson AG, Faergeman O, et al. Lipoprotein changes and reduction in the incidence of major coronary heart disease events in the Scandinavian Simvastatin Survival Study (4S). Circulation 1998;97: Baigent C, Keech A, Kearney PM, et al. Efficacy and safety of cholesterol-lowering treatment: prospective meta-analysis of data from 90,056 participants in 14 randomised triais of statins. Lancet 2005;366: Schwartz G, Olsson A, Ezekowitz M, et al. Effects of Atorvastatin on Early Recurrent Ischemic Events in Acute Coronary Syndromes (MIRACL). JAMA 2001;285: Corti R, Fuster V, Fayad ZA, et al. Lipid lowering by simvastatin induces regression of human atherosclerotic lesions. Circulation 2002;106: Jensen LO, Thayssen P, Pedersen KE, Stender S, Haghfelt T. Regression of coronary atherosclerosis by simvastatin: a serial intravascular ultrasound study. Circulation 2004;110: Mikhailidis DP, Lawson RW, McCormick A-L, Sibbring GC, Tershakovec AM, Davies GM, et al. Comparative efficacy of the addition of ezetimibe to statin vs statin titration in patients with hypercholesterolaemia: systematic review and meta-analysis. Current Medical Research & Opinion 2011;27: Bardini G, Giorda CB, Pontiroli AE, Grazie CL, Rotella CM. Ezetimibe + simvastatin versus doubling the dose of simvastatin in high cardiovascular riskdiabetics: a multicenter, randomized trial (the LEAD study). Cardiovascular Diabetology 2010;9: Reckless J, Henery P, Pomykal T. Lipid-altering afficacy and safety of ezetimibe/simvastatin versus atorvastatin in patients with hipercholesterolemia and metabolic syndrome (form the VYMET study). Int J Clin Pract 2008;62: Grundy SM, Vega GL, Yuan Z, Battisti WP, Brady WE, Palmisano J. Effectiveness and tolerability of simvastatin plus fenofibrate for combined hyperlipidemia (the SAFARI trial). Am J Cardiol 2005;95: Link E, Parish S, Armitage J, Bowman L, Heath S, Matsuda F, Gut I, Lathrop M, Collins R. The SEARCH Collaborative Group. SLCO1B1 variants and statin-induced myopathy--a genomewide study. N Engl J Med 2008;359: Athyros VG, Tziomalos K, Gossios TD, Griva T, Anagnostis P, Kargiotis K, et al. GREACE Study Collaborative Group. Safety and efficacy of long-term statin treatment for cardiovascular events in patients with coronary heart disease and abnormal liver tests in the Greek Atorvastatin and Coronary Heart Disease Evaluation (GREACE) Study: a post-hoc analysis. Lancet 2010;376: Argo CK, Loria P, Caldwell SH, Lonardo A. Statins in liver disease: a molehill, an iceberg, or neither? Hepatology 2008;48:

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Terapia skojarzona w leczeniu zaburzeń lipidowych

Terapia skojarzona w leczeniu zaburzeń lipidowych Terapia skojarzona w leczeniu zaburzeń lipidowych Dzięki wielu dużym randomizowanymi badaniom bezsprzeczna pozostaje skuteczność statyn w redukcji stężenia cholesterolu LDL (LDL-C) oraz zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Bardziej szczegółowo

The combined treatment of dyslipidemias with ezetimibe VYMET trial (2009)

The combined treatment of dyslipidemias with ezetimibe VYMET trial (2009) Akademia Medycyny GERIATRIA OPARTA NA FAKTACH/EVIDENCE-BASED GERIATRICS Wpłynęło: 19.09.2009 Zaakcepetowano: 21.09.2009 Przegląd randomizowanych, kontrolowanych badań klinicznych w grupie osób w wieku

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część II

Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część II Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część II leczenie hipolipemizujące, esc, Łukasz Kołtowski Maciej Bartoszek, Łukasz Kołtowski I Katedra i Klinika Kardiologii Warszawskiego

Bardziej szczegółowo

Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować. Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17

Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować. Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17 Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17 Farmakoterapia prewencyjna Jest obok zmiany stylu życia podstawową metodą prewencji chorób sercowonaczyniowych (ChSN)

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Czy intensywne leczenie redukuje ryzyko rezydualne u starszych pacjentów z cukrzycą?

Czy intensywne leczenie redukuje ryzyko rezydualne u starszych pacjentów z cukrzycą? Interdyscyplinarne Spotkania Geriatryczne Czy intensywne leczenie redukuje ryzyko rezydualne u starszych pacjentów z cukrzycą? Bartosz Symonides, Zbigniew Gaciong Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych,

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 Od tłuszczu pokarmowego do lipoprotein osocza, metabolizm, budowa cząsteczek lipoprotein, apolipoproteiny, znaczenie biologiczne, enzymy biorące udział w metabolizmie lipoprotein,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH KATEDRA I KLINIKA CHIRURGII NACZYŃ I ANGIOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ W LUBLINIE Kierownik: Dr hab.n. med. Jacek Wroński UDROŻNIENIE T. SZYJNEJ WEWNĘTRZNEJ WSKAZANIA

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

JUPITER trial has another Jupiter s moon been discovered?

JUPITER trial has another Jupiter s moon been discovered? Akademia Medycyny GERIATRIA OPARTA NA FAKTACH/EVIDENCE-BASED GERIATRICS Wpłynęło: 19.12.2008 Zaakcepetowano: 19.12.2008 Przegląd randomizowanych, kontrolowanych badań klinicznych w grupie osób w wieku

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Should we perform percutaneous angioplasty in stable angina? Landscape after the COURAGE trial results

Should we perform percutaneous angioplasty in stable angina? Landscape after the COURAGE trial results GERIATRIA OPARTA NA FAKTACH/EVIDENCE-BASED GERIATRICS Wpłynęło: 24.09.200 Poprawiono: 04.10.200 Zaakceptowano: 22.10.200 Czy stosować przezskórną angioplastykę wieńcową w stabilnej chorobie wieńcowej?

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Spotkaniu sesji przewodniczyli prof. Franciszek Kokot i prof. Grzegorz Opolski.

Spotkaniu sesji przewodniczyli prof. Franciszek Kokot i prof. Grzegorz Opolski. ,,Kardiologiczny 2ABS - które leki przedłużają życie" - sesja z dnia 17 września, przeprowadzona w Teatrze Narodowym podczas VIII Międzynarodowego Jubileuszowego Kongresu PTK. Satelitarna sesja zorganizowana

Bardziej szczegółowo

Denerwacja nerek stan wiedzy 2013. Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii

Denerwacja nerek stan wiedzy 2013. Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii Denerwacja nerek stan wiedzy 2013 Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii Katowice, 21 listopada 2013 2009 Lancet. 2009;373:1275-1281 Pierwsza ocena

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. Summary. Wstęp

Streszczenie. Summary. Wstęp Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Otrzymano/Submitted: 19.03.2010 Zaakceptowano/Accepted: 26.03.2010 Simwastatyna w prewencji powikłań sercowo-naczyniowych u pacjentów z chorobą niedokrwienną

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne Analiza fali tętna u dzieci z chorobami kłębuszków nerkowych doniesienie wstępne Piotr Skrzypczyk, Zofia Wawer, Małgorzata Mizerska-Wasiak, Maria Roszkowska-Blaim Katedra i Klinika Pediatrii i Nefrologii

Bardziej szczegółowo

Klinika Chorób Wewnętrznych i Rehabilitacji Kardiologicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi 2

Klinika Chorób Wewnętrznych i Rehabilitacji Kardiologicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi 2 259 G E R I A T R I A 21; 4: 259-273 Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Otrzymano/Submitted: 11.9.21 Zaakceptowano/Accepted: 13.9.21 Miejsce atorwastatyny w redukcji ryzyka sercowonaczyniowego

Bardziej szczegółowo

Dyslipidemie Dr hab. med. prof. nadzw. Małgorzata Lelonek

Dyslipidemie Dr hab. med. prof. nadzw. Małgorzata Lelonek Dyslipidemie Dr hab. med. prof. nadzw. Małgorzata Lelonek 1 Klasyfikacja dyslipidemii 2 1. Hipercholesterolemia a) pierwotna (najczęściej uwarunkowana genetycznie) hipercholesterolemia rodzinna rodzinny

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Nitraty -nitrogliceryna

Nitraty -nitrogliceryna Nitraty -nitrogliceryna Poniżej wpis dotyczący nitrogliceryny. - jest trójazotanem glicerolu. Nitrogliceryna podawana w dożylnym wlewie: - zaczyna działać po 1-2 minutach od rozpoczęcia jej podawania,

Bardziej szczegółowo

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Innowacje w kardiologii, Warszawa, 17 maja 2012 Potencjalny konflikt interesów NIE ZGŁASZAM

Bardziej szczegółowo

Klinika Kardiologii, Katedra Kardiologii i Kardiochirurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi. Dyslipidemie

Klinika Kardiologii, Katedra Kardiologii i Kardiochirurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi. Dyslipidemie Dyslipidemie Dr hab. med. prof. nadzw. Małgorzata Lelonek FESC 1 Klasyfikacja kliniczna dyslipidemii 2 1. Hipercholesterolemia a) pierwotna (uwarunkowana genetycznie) hipercholesterolemia rodzinna rodzinny

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę Nadciśnienie tętnicze Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę EPIDEMIOLOGIA: Odsetek nadciśnienia tętniczego w populacji Polski w wieku średnim (36-64 lat) wynosi 44-46% wśród mężczyzn i 36-42%

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Leczenie hipolipemizujące

Leczenie hipolipemizujące Leczenie hipolipemizujące http://www.miasto.zgierz.pl/gim1/serwis/k onkurs2/zdrowie/wplyw/3_dzial_kon.htm Magdalena Zemlak Gastroenterologiczne Koło Naukowe przy Katedrze i Klinice Gastroenterologii i

Bardziej szczegółowo

Na czym polega postęp w leczeniu dyslipidemii w cukrzycy? Co z badaniem ACCORD?

Na czym polega postęp w leczeniu dyslipidemii w cukrzycy? Co z badaniem ACCORD? PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Barbara Idzior-Waluś, Małgorzata Waluś-Miarka Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie Na czym polega postęp w leczeniu

Bardziej szczegółowo

Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych

Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych Zasadnicze znaczenie dla opanowania epidemii chorób układu krążenia jest modyfikacja czynników ryzyka rozwoju miażdżycy tętnic

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część I/II

Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część I/II Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część I/II ESC, leki hipolipemizujące, statyny, fibraty, fitosterole, żywice wiążące kwasy tłuszczowe, estry etylowe kwasów omega-3, lomitapid,

Bardziej szczegółowo

Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej

Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej Normalizacja wyrównania metabolicznego 63 8 Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej Beata Mrozikiewicz-Rakowska, Waldemar Karnafel Powstanie zespołu stopy cukrzycowej (ZSC) jest

Bardziej szczegółowo

MICHAŁ ZABOJSZCZ. Czynniki wpływające na leczenie nadciśnienia tętniczego i hipercholesterolemii w prewencji wtórnej choroby niedokrwiennej serca

MICHAŁ ZABOJSZCZ. Czynniki wpływające na leczenie nadciśnienia tętniczego i hipercholesterolemii w prewencji wtórnej choroby niedokrwiennej serca Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Wydział Lekarski MICHAŁ ZABOJSZCZ Czynniki wpływające na leczenie nadciśnienia tętniczego i hipercholesterolemii w prewencji wtórnej choroby niedokrwiennej serca

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Aneks II Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta 7 Dla produktów zawierających inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (inhibitory ACE) benazepryl,

Bardziej szczegółowo

Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe?

Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe? Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe? co można jeszcze poprawić? Grzegorz Opolski I Katedra i Klinika Kardiologii WUM Porównanie liczby ppci/mln mieszkańców w 37 krajach (dane za 2007 i

Bardziej szczegółowo

Marcin Barylski Klinika Chorób Wewnętrznych i Rehabilitacji Kardiologicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Marcin Barylski Klinika Chorób Wewnętrznych i Rehabilitacji Kardiologicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Otrzymano/Submitted: 11.09.2012 Zaakceptowano/Accepted: 20.09.2012 Atorwastatyna i rosuwastatyna w chorobach układu sercowo-naczyniowego dlaczego, kiedy

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Ostry zespół wieńcowy i zawał serca - wczoraj i dziś. Maciej Lesiak I Klinika Kardiologii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu

Ostry zespół wieńcowy i zawał serca - wczoraj i dziś. Maciej Lesiak I Klinika Kardiologii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Ostry zespół wieńcowy i zawał serca - wczoraj i dziś Maciej Lesiak I Klinika Kardiologii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Choroba Niedokrwienna Serca Choruje ok. 1 000 000 osób w Polsce Powszechne występowanie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6)

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Trienyl - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Stosowany w leczeniu przeciwmiażdżycowym i w profilaktyce chorób naczyniowych serca

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Algorytm postępowania w profilaktyce, diagnostyce i leczeniu chorób sercowonaczyniowych. Dr n. med. Wiesława Kwiatkowska

Algorytm postępowania w profilaktyce, diagnostyce i leczeniu chorób sercowonaczyniowych. Dr n. med. Wiesława Kwiatkowska Algorytm postępowania w profilaktyce, diagnostyce i leczeniu chorób sercowonaczyniowych u osób zakażonych HIV Dr n. med. Wiesława Kwiatkowska Epidemiologia zakażenia HIV Epidemiologia zakażenia HIV - zgony

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) Spis treści 1. Wprowadzenie 13 Wstęp do wydania II 16 I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) 2. Podstawowa charakterystyka struktury i czynności nerek 21 3. Czynniki wpływające na rozwój uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

Leczenie hipercholesterolemii w 2013 roku

Leczenie hipercholesterolemii w 2013 roku Choroby Serca i Naczyń 2013, tom 10, nr 3, 141 150 F A R M A K O T E R A P I A C H O R Ó B U K Ł A D U K R Ą Ż E N I A Redaktor działu: prof. dr hab. n. med. Beata Wożakowska-Kapłon Leczenie hipercholesterolemii

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Bojarski (Pracownia Kardiologii Inwazyjnej, Szpital Wojewódzki we Włocławku)

Grzegorz Bojarski (Pracownia Kardiologii Inwazyjnej, Szpital Wojewódzki we Włocławku) T. XXXIII Zeszyty Naukowe WSHE 2011 r. Grzegorz Bojarski (Pracownia Kardiologii Inwazyjnej, Szpital Wojewódzki we Włocławku) LECZENIE INWAZYJNE PACJENTÓW Z OSTRYM ZAWAŁEM SERCA Z UTRZYMUJĄCYM SIĘ UNIESIENIEM

Bardziej szczegółowo

pod patronatem National Lipid Association WARSZAWA, 9 10 września 2011 r.

pod patronatem National Lipid Association WARSZAWA, 9 10 września 2011 r. pod patronatem National Lipid Association WARSZAWA, 9 10 września 2011 r. 1 PROGRAM 9 10 września 2011 r. Aktualne rekomendacje leczenia zaburzeń lipidowych o konferencji Termin 9 10 września 2011 r. 2

Bardziej szczegółowo

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Flavopharma. Studium przypadku spółki spin-off. Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Tomasz Przygodzki Pomysł (analiza rynku) Projekt B+R Próba komercjalizacji rezultatów

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze

Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze Choroba niedokrwienna serca zapotrzebowanie na O2 > moŝliwości podaŝy O2 niedotlenienie upośledzenie czynności mięśnia sercowego przemijające trwałe

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego w XX i XXI wieku. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski I Klinika Kardiologii i Nadciśnienia Tętniczego IK CMUJ

Bardziej szczegółowo

BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII?

BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII? ARTYKUŁ POGLĄDOWY BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII? Wpływ walsartanu na zachorowalność i śmiertelność pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego w populacji japońskiej wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Słowa kluczowe: leczenie skojarzone, ezetimib-statyna, dyslipidemia, ryzyko sercowo-naczyniowe, cukrzyca

Słowa kluczowe: leczenie skojarzone, ezetimib-statyna, dyslipidemia, ryzyko sercowo-naczyniowe, cukrzyca 181 G E R I A T R I A 2010; 4: 181-190 Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Otrzymano/Submitted: 30.09.2010 Zaakceptowano/Accepted: 30.09.2010 Skojarzone leczenie hypolipemizujące ezetimib-statyna

Bardziej szczegółowo

Prof. Józef Drzewoski. Metformina- diabetologiczna miss piękności

Prof. Józef Drzewoski. Metformina- diabetologiczna miss piękności Prof. Józef Drzewoski Metformina- diabetologiczna miss piękności Jak wiadomo na urodę składa się wiele czynników. W odniesieniu do leków decydują o tym dwie zasadnicze cechy: bezpieczeństwo i skuteczność.

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA Jadwiga Wolszakiewicz Klinika Rehabilitacji Kardiologicznej i Elektrokardiologii Nieinwazyjnej Instytut Kardiologii w Warszawie Zdrowie seksualne jest odzwierciedleniem

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Cholesterol Co powinieneś wiedzieć Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Wstęp Cholesterol jest substancją, której organizm potrzebuje do produkcji hormonów, witaminy D oraz przemian tłuszczów w organizmie.

Bardziej szczegółowo

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27 Polfa Warszawa S.A. dziękuje Pani doc. dr hab. Idalii Cybulskiej wieloletniemu lekarzowi Instytutu Kardiologii w Aninie za pomoc w opracowaniu niniejszego materiału. ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Annex I Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Podsumowanie naukowe Biorąc pod uwagę Raport oceniający komitetu PRAC dotyczący Okresowego Raportu o Bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland

Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland Czynniki ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego u młodych osób dorosłych w środowisku wiejskim w północnowschodniej

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Omega 3 Sandoz, 1000 mg, kapsułki, miękkie 2. SKŁAD JAKOSCIOWY I ILOŚCIOWY Każda kapsułka miękka zawiera 1000 mg omega-3 kwasów estry

Bardziej szczegółowo

Mefelor 50/5 mg Tabletka o przedłużonym uwalnianiu. Metoprololtartrat/Felodipi n AbZ 50 mg/5 mg Retardtabletten

Mefelor 50/5 mg Tabletka o przedłużonym uwalnianiu. Metoprololtartrat/Felodipi n AbZ 50 mg/5 mg Retardtabletten ANEKS I WYKAZ NAZW, POSTACI FARMACEUTYCZNYCH, MOCY PRODUKTÓW LECZNICZYCH, DRÓG PODANIA, WNIOSKODAWCÓW, POSIADACZY POZWOLEŃ NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH Państwo członkowskie Podmiot

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca

Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca Zbigniew Gugnowski GRK Giżycko 2014 Opracowano na podstawie: Wytycznych ESC dotyczących rozpoznania oraz

Bardziej szczegółowo

Dyslipidemie. 1. Hipercholesterolemia

Dyslipidemie. 1. Hipercholesterolemia Dyslipidemie Dyslipidemia to stan, w którym stężenia lipidów i lipoprotein w osoczu nie odpowiadają wartościom uznanym za prawidłowe, a te zależą od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego u pacjenta niżej.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze CZYM JEST NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Nadciśnienie tętnicze jest chorobą układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 81 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 81 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 81 SECTIO D 2004 Zakład Pielęgniarstwa Położniczo Ginekologicznego Akademii Medycznej w Białymstoku * Department of Gynecology

Bardziej szczegółowo

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Nowa publikacja Instytutu Medycyny Komórkowej dr Ratha

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo