PORADNIK GAZETY PRAWNEJ. NR ( ) 6 19 sierpnia 2013 r. cena 33,80 zł (w tym 5% VAT)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PORADNIK GAZETY PRAWNEJ. NR 29 30 (795 796) 6 19 sierpnia 2013 r. cena 33,80 zł (w tym 5% VAT)"

Transkrypt

1 DZIŚ: Jak wycenić małe przedsiębiorstwo W NASTĘPNYM NUMERZE: Czy świadczenia z zfśs są opodatkowane UKAZUJE SIĘ OD 1995 ROKU PORADNIK GAZETY PRAWNEJ ISSN INDEKS NR ( ) 6 19 sierpnia 2013 r. cena 33,80 zł (w tym 5% VAT) Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie VAT w obrocie zagranicznym ISSN Temat na zamówienie Zaległe urlopy wypoczynkowe str. 67

2

3 Spis treści Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie JAK ZADBAĆ O BEZPIECZEŃSTWO FINANSOWE FIRMY 6 Rekomendacje na czas kryzysu 8 Wnioski 10 JAK ZACHOWAĆ ZDOLNOŚĆ DO TERMINOWEGO REGULOWANIA ZOBOWIĄZAŃ 11 Etap 1 11 Etap 2 12 Etap 3 13 Wnioski i rekomendacje 13 WDROŻENIE SYSTEMU BUDŻETOWANIA KOSZTÓW 15 Harmonogram prac 15 Faza 0 audyt przedsiębiorstwa 15 Faza 1 opracowanie założeń dla systemu 16 Faza 2 przygotowanie informatyczne i organizacyjne przedsiębiorstwa 17 Faza 3 opracowanie koncepcji systemu budżetowania 17 Faza 4 testowanie arkuszy budżetowych od strony rozliczeniowej 18 Faza 5 testowanie procedur planistycznych 18 Faza 6 budowa właściwego systemu 18 Faza 7 właściwa eksploatacja systemu na poziomie centrów odpowiedzialności 19 Faza 8 rozbudowa systemu budżetowania 19 Faza 9 budowa i wprowadzenie systemu motywacyjnego 19 Faza 10 doskonalenie systemu 19 Warunki konieczne do wdrożenia i efektywnego funkcjonowania systemu budżetowania 20 Wnioski 21 WSTĘPNA ANALIZA OPŁACALNOŚCI INWESTYCJI NA PODSTAWIE PRZYCHODÓW 21 Etapy oceny opłacalności 21 Zysk księgowy a zysk ekonomiczny 22 Zysk ekonomiczny a wartość bieżąca netto 24 Modyfikacje formuły na obliczanie progu rentowności w kontekście ekonomicznej wartości dodanej 25 Wnioski 29 NABYWANIE I WDRAŻANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH DO PROWADZENIA BIZNESU, W TYM RACHUNKOWOŚCI 30 Pułapki negocjowania formalnych warunków współpracy 30 Co należy przemyśleć, aby wybrać optymalne rozwiązanie informatyczne i jego dostawcę 31 Jak przeprowadzić wybór systemu 31 Ile potrzebujemy umów? 33 WYCENA MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTW 35 Determinanty i uwarunkowania wyceny małego przedsiębiorstwa 35 Metody wyceny małych przedsiębiorstw w polskich warunkach 36 Wnioski 40 NASZE RADY 41 VAT w obrocie zagranicznym KIEDY I JAK MOŻNA WYSTĄPIĆ O ZWROT VAT ZAPŁACONEGO W PAŃSTWACH UE 46 JAK ZOSTAĆ PRZEDSTAWICIELEM PODATKOWYM 49 Kto może zostać przedstawicielem 49 Kto potrzebuje przedstawiciela podatkowego 50 Jak zostać przedstawicielem podatkowym 50 Jakie obowiązki wykonuje przedstawiciel, a jakie podatnik 50 Jak przedstawiciel rozliczy import i WDT za zagranicznego podatnika 51 CHORWACJA CZŁONKIEM UE SKUTKI DLA ROZLICZEŃ VAT 55 Dostawy do Chorwacji w okresie przejściowym 55 Przywóz towarów z Chorwacji 56 NASZE RADY 57 TEMAT NA ZAMÓWIENIE ZALEGŁE URLOPY WYPOCZYNKOWE 67 KALENDARIUM 71 WSKAŹNIKI 72 INDEKS administracja podatkowa 46 aktywa trwałe 6 centra odpowiedzialności 18 deklaracja podatkowa 53 dochody netto 37 dokumenty celne 48 dopuszczenie do obrotu 56 dostawca 32 dynamika rynku 35 działalność gospodarcza 46 działania konkurencji 30 eksport towaru 55 forma oferty 33 import towarów 51 kapitał obrotowy 9 kasowy próg rentowności 22 koszty stałe 29 leasing 8 minimalizacja kosztów 7 nakłady inwestycyjno-odtworzeniowe 24 obowiązek rejestracji 55 plan kont 17 planowanie finansowe 11 płynność finansowa 10 podatnik VAT 49 podmiot gospodarczy 40 podstawa opodatkowania 26 premiowanie 19 projekt wdrożeniowy 21 przedstawiciel podatkowy 50 przemiany własnościowe 36 przepisy celne 56 przetwarzanie danych 34 rachunek bieżący 13 spłata zobowiązań 12 system budżetowania 15 wartość dodana 23 wartość rezydualna 27 wniosek o zwrot VAT 47 wstępna ocena opłacalności 25 zamówienia publiczne 31 zarząd przedsiębiorstwa 20 zasoby finansowe 16 zwolnienie z VAT 52 zwrot podatku sierpnia 2013 Poradnik Gazety Prawnej nr ( ) 3

4 Zapowiedzi Już 20 sierpnia 2013 r. przeczytasz o prawie pracy Wysokość odpisów na zfśs Pracodawcy, którzy obligatoryjnie tworzą fundusz, mają obowiązek utworzenia wyodrębnionego rachunku bankowego dla zfśs i przekazywania na niego środków. Kwota, która powinna zasilić konto, jest ustalana z corocznego odpisu podstawowego naliczonego odpowiednio do przeciętnej liczby zatrudnionych. Z zebranej kwoty pracodawca finansuje działalność socjalną. Naliczoną kwotę odpisu pracodawca przekazuje w 2 transzach. Pierwsza rata musi wynieść co najmniej 75% równowartości odpisu podstawowego. Należy ją przekazać na wyodrębniony rachunek bankowy zfśs do 31 maja każdego roku. Pozostałą część pracodawca przelewa do 30 września. Ostatecznej korekty odpisu należy dokonać do końca grudnia każdego roku. Powyższe terminy przekazania kwot na zfśs dotyczą pracodawców, którzy na dzień 1 stycznia każdego roku zatrudniali co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Ustawowe terminy przekazania kwot na zfśs nie obowiązują pracodawców, którzy nie mają obowiązku tworzenia funduszu lub dobrowolnie utworzyli fundusz na działalność socjalną. Korekta odpisu na zfśs Pracodawca, przekazując pierwszą ratę odpisu na zfśs, ustala liczbę pracowników na podstawie planowanego stanu zatrudnienia. Należy pamiętać, aby na koniec roku porównać planowany stan zatrudnienia z faktycznym stanem zatrudnienia i odpowiednio go skorygować. Pracodawca, naliczając więc na początku roku odpis na zfśs, powinien uwzględnić już w pierwszej i drugiej racie środków na fundusz przewidywane dodatkowe zatrudnienie lub planowaną redukcję zatrudnienia. Jednak wtedy, zazwyczaj, trudno jest jednoznacznie ustalić rzeczywistą liczbę pracowników. Często zdarza się, że w trakcie roku wystąpią dodatkowe okoliczności, które spowodują zmianę stanu zatrudnienia. Może to być np. potrzeba zatrudnienia dodatkowej liczby pracowników w związku z rozszerzeniem działalności lub redukcja zatrudnienia. Pracodawca powinien wówczas dokonać korekty odpisu na zfśs do rzeczywistej przeciętnej liczby pracujących w zakładzie za dany rok kalendarzowy. Więcej w Poradniku Gazety Prawnej nr 31 Liczba pracowników w przeliczeniu na etaty Ustalając liczbę zatrudnionych, pracodawca uwzględnia tylko pracowników w rozumieniu Kodeksu pracy. Nie ma znaczenia, czy umowa jest zawarta na: okres próbny, czas określony, czas nieokreślony, zastępstwo albo czy praca jest wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy czy na jego część. W przypadku niepełnoetatowców konieczne jest jedynie przeliczenie liczby pracowników na pełny wymiar czasu pracy. Ustalając liczbę zatrudnionych, należy brać pod uwagę osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony, określony, próbny, na czas wykonywania określonej pracy, na zastępstwo, pracowników pełnoetatowych oraz niepełnoetatowych po przeliczeniu na pełne etaty, osoby przebywające na urlopach wychowawczych. Pomijamy natomiast osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej i umowy o dzieło, zleceniobiorców i chałupników. Już wkrótce W poprzednich numerach Nieruchomości w działalności gospodarczej NR sierpnia 2 września 2013 r. Handel w Internecie NR września 2013 r. Jak rozliczać różnice kursowe NR września 2013 r. Rozliczanie wynagrodzeń za czas choroby i zasiłków chorobowych cz. 1 NR lipca 2013 r. Rozliczanie wynagrodzeń za czas choroby i zasiłków chorobowych cz. 2 NR lipca 2013 r. Prawo pracy dla rodziców zmiany NR lipca 5 sierpnia 2013 r. 4

5 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie Stan prawny na 30 czerwca 2013 r. WYŚLIJ PYTANIE PRACA ZBIOROWA Opracował TOMASZ KOWALSKI Trudne, kryzysowe czasy wymagają sprawdzonych rozwiązań przy prowadzeniu firmy. Truizmem jest twierdzenie, że aby zachować dobrą kondycję finansową przedsiębiorstwa, nie można dopuszczać do zaległości w płatnościach. Wdrożenie i przestrzeganie procedur dotyczących rozrachunków z kontrahentami pozwala zarządzającym finansami firmy na bieżące śledzenie terminów płatności. Umożliwi także szybkie podjęcie kroków zmierzających do wyegzekwowania należności. Niezwykle ważnym zadaniem przewidującego menedżera jest zapewnienie bezpieczeństwa finansowego firmy. Z tego powodu należy wprowadzić takie strategie finansowania przedsiębiorstw, których zastosowanie zabezpieczy ich działalność podstawową przed negatywnym wpływem kryzysowych warunków gospodarowania. W praktyce wymienia się dwie podstawowe strategie finansowania przedsiębiorstw konserwatywną i agresywną. Omawiamy je bliżej na łamach naszego pisma. Cechą charakterystyczną wyceny przedsiębiorstw jest jej względność. Wybór standardów i metod wyceny, a w konsekwencji również jej wyniki zależą od wielu czynników, w tym również od wielkości przedsiębiorstwa. Zapraszamy do lektury naszego opracowania, którego celem jest omówienie kluczowych determinant oraz uwarunkowań wyceny małych podmiotów w polskich warunkach wraz z przeglądem możliwych do zastosowania metod sierpnia 2013 Poradnik Gazety Prawnej nr ( ) 5

6 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie Jak zadbać o bezpieczeństwo finansowe firmy wypłacalność Niezwykle ważnym zadaniem przewidującego menedżera jest zapewnienie bezpieczeństwa finansowego firmy. Celem tego opracowania są rekomendacje takich strategii finansowania przedsiębiorstw, których zastosowanie zabezpieczy ich działalność podstawową przed negatywnym wpływem kryzysowych warunków gospodarowania. W praktyce wymienia się dwie podstawowe strategie finansowania przedsiębiorstw konserwatywną i agresywną. Strategia konserwatywna wyraża się w dążeniu do minimalizacji udziału krótkoterminowego zadłużenia w strukturze źródeł finansowania (poniżej 50% pasywów). W praktyce sprowadza się to do minimalizacji kredytu krótkoterminowego lub do całkowitej rezygnacji z kredytu długoterminowego i zastąpienia go środkami własnymi. Zmniejsza to zdecydowanie groźbę braku wypłacalności, ale wymaga w zamian wysokiej stopy zwrotu, która zrekompensowałaby straty z tytułu zaangażowania droższych funduszy własnych. Strategia agresywna, w przeciwieństwie do konserwatywnej, polega na maksymalizacji kapitałów obcych (powyżej 50% pasywów) kosztem udziału w finansowaniu firmy kapitałem własnym. Oznacza to, że udział krótkoterminowego i długoterminowego zadłużenia w kapitałach ogółem jest znaczący. Oprócz zwiększonego ryzyka utraty płynności finansowej stosowanie tej strategii powoduje wzrost marginalnego kosztu kapitału obcego wynikający z konieczności zrekompensowania zwiększonego ryzyka finansowego odpowiednią stopą zwrotu kapitału. Jak wynika z przedstawionej charakterystyki, konsekwencją zastosowanej strategii finansowania będą odpowiednie decyzje dotyczące kształtowania aktywów. Aktywa i ich przemiany są bowiem odpowiedzialne za generowanie odpowiednich stóp zwrotu, których oczekują interesariusze przedsiębiorstwa (właściciele i wierzyciele). Struktura aktywów, ich wiek i użytkowanie są determinantami ryzyka operacyjnego wynikającego z działalności podstawowej każdego przedsiębiorstwa. Może ono pogłębiać lub kompensować ryzyko finansowe wynikające z przyjętej strategii finansowania. W klasycznym podejściu do struktury kapitału najczęściej rozłącznie traktuje się politykę finansowania aktywów trwałych i obrotowych. Podstawowym wyróżnikiem jest tutaj oczekiwany okres użytkowania aktywów. W pierwszym przypadku decyzje dotyczą długich terminów i odnoszą się głównie do procesów inwestycyjnych. Z kolei finansowanie aktywów obrotowych należy rozpatrywać w krótkim okresie. Metody finansowania aktywów trwałych są konsekwencją możliwości inwestycyjnych przedsiębiorstwa, wyników dokonanych szacunków opłacalności inwestycji oraz zastosowania złotej reguły bilansowej. Możliwości inwestycyjne przedsiębiorstwa są wypadkową wewnętrznych i zewnętrznych uwarunkowań kształtowania rozwoju firmy. Wewnętrzne czynniki wpływające na możliwości inwestycyjne przedsiębiorstwa to głównie kondycja finansowa, zgromadzone rezerwy środków na realizację inwestycji, ale również aktualnie stosowane technologie, wykorzystanie możliwości produkcyjnych i wiele innych. Czynniki zewnętrzne wynikają z właściwości otoczenia przedsiębiorstwa. Mają w nich swój udział np.: system ulg podatkowych, stopień rozwoju rynków finansowych (w tym kapitałowych), stan infrastruktury, polityka regionalna i lokalna rządów i samorządów. Sposób finansowania inwestycji bezpośrednio wpływa na ich efektywność. Efektywność jest natomiast jednym z najważniejszych kryteriów oceny opłacalności danej inwestycji. Ma to szczególne znaczenie w przypadku aktywów trwałych, których nabycie łączy się zazwyczaj z wydatkowaniem dużych sum pieniędzy i długim okresem ich zwrotu. Ostatnim kryterium wyboru struktury finansowania aktywów trwałych jest złota reguła bilansowa. Zakłada ona całkowite sfinansowanie majątku trwałego kapitałem własnym. Gdy te dwie wielkości są sobie równe, a więc wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapitałem własnym oscyluje w granicach 1, oznacza to utrzymanie stabilności finansowej przez przedsiębiorstwo. Wersja liberalna tej samej zasady dopuszcza finansowanie majątku trwałego kapitałem stałym, a więc oprócz kapitału własnego możliwe jest majątek trwały 6

7 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie majątek obrotowy również zastosowanie długoterminowych kapitałów obcych. W przypadku wyboru strategii finansowania aktywów obrotowych (działalności operacyjnej) zastosowanie ma złota reguła finansowania. Polega ona na skorelowaniu terminu użytkowania danego składnika aktywów z terminem zapadalności kapitałów, którymi zamierza się dany majątek finansować. Poza tym ogólnym kryterium sposób finansowania majątku obrotowego powinien być warunkowany: związkami zachodzącymi między aktywami obrotowymi i stałymi przedsiębiorstwa, stopniem realności przychodów ze sprzedaży oraz ich regularnością, kosztami wykorzystania kapitałów krótkoterminowych. W praktyce, opierając się na powyższych kryteriach, można wyróżnić trzy główne strategie finansowania majątku obrotowego: agresywną, konserwatywną i umiarkowaną. Strategia agresywna polega na finansowaniu majątku obrotowego w całości zobowiązaniami krótkoterminowymi (schemat 1). Zarówno aktywa obrotowe, jak i zobowiązania bieżące można przy tym podzielić na części stałe i zmienne. Części stałe aktywów obrotowych i zobowiązań krótkoterminowych to te ich składniki, które wymagają ciągłe go odnawiania w celu podtrzymania działalności operacyjnej (występują w każdym momencie prowadzonej działalności), natomiast części zmienne to te składniki, na które zapotrzebowanie występuje okresowo lub nieregularnie. W swej skrajnej wersji agresywna strategia finansowania aktywów obrotowych pozwa la na funkcjonowanie przedsiębiorstwa z tzw. ujemnym kapitałem pracującym. Aktywa obrotowe finansowane są głównie z części zmiennej zobowiązań bieżących (kredytów kupieckich). Stała część tych zobowiązań (kredyty bankowe) służy zaś do finansowania majątku trwałego. Taka koncepcja finansowania sprzyja minimalizacji kosztów kapitału oraz poprawie rentowności kapitałów własnych poprzez wykorzystanie zjawiska dźwigni finansowej. Przyjęcie tej strategii wiąże się jednak ze sporym ryzykiem. Wynika ono z zagrożenia związanego z utratą płynności finansowej w sytuacji, gdy konieczność terminowego regulowania zobowiązań zmusza firmę do zaciągania dodatkowych kredytów. Strategia konserwatywna jest przeciwieństwem strategii agresywnej. Zakłada wykorzystanie kapitału stałego do finansowania majątku obrotowego (schemat 2). Schemat 1. Agresywna strategia finansowania aktywów obrotowych AKTYWA TRWAŁE CZĘŚĆ STAŁA AKTYWÓW OBROTOWYCH CZĘŚĆ ZMIENNA AKTYWÓW OBROTOWYCH KAPITAŁY WŁASNE KAPITAŁY OBCE DŁUGOTERMINOWE CZĘŚĆ STAŁA ZOBOWIĄZAŃ KRÓTKOTERMINO- WYCH CZĘŚĆ ZMIENNA ZOBOWIĄZAŃ KRÓTKOTERMINO- WYCH Schemat 2. Konserwatywna strategia finansowania aktywów obrotowych AKTYWA TRWAŁE CZĘŚĆ STAŁA AKTYWÓW OBROTOWYCH CZĘŚĆ ZMIENNA AKTYWÓW OBROTOWYCH KAPITAŁY WŁASNE KAPITAŁY OBCE DŁUGOTERMINOWE CZĘŚĆ STAŁA ZOBOWIĄZAŃ KRÓTKOTERMINO- WYCH CZĘŚĆ ZMIENNA ZOBOWIĄZAŃ KRÓTKOTERMINO- WYCH Realizacja strategii konserwatywnej oznacza niski poziom zmiennej części zobowiązań krótkoterminowych, która służy finansowaniu wyłącznie fluktuacji części zmiennej aktywów obrotowych. Natomiast część stała tych aktywów w dużej mierze powinna być finansowana kapitałami stałymi. Dużą wagę strategia ta przywiązuje także do kwestii zachowania wysokiej płynności finansowej, co prowadzi do obniżenia stopy rentowności kapitałów własnych i wzrostu kosztów kapitału. Taka sytuacja daje przedsiębiorstwu poczucie stabilności płatniczej, umacnia równowagę finansową oraz wiąże się z minimalnym poziomem ryzyka. Finansując dodatkowe zapotrzebowanie na kapitał obrotowy z kapitału stałego, firma nie wykorzystuje jednak w pełni możliwości stwarzanych przez zjawisko dźwigni finansowej i naraża się jednocześnie na wzrost kosztów z tytułu wyższych odsetek i prowizji bankowych. Strategia umiarkowana jest kombinacją dwóch powyższych (schemat 3). Polega na ryzyko 6 19 sierpnia 2013 Poradnik Gazety Prawnej nr ( ) 7

8 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie równowaga finansowa Schemat 3. Umiarkowana strategia finansowania aktywów obrotowych AKTYWA TRWAŁE CZĘŚĆ STAŁA AKTYWÓW OBROTOWYCH CZĘŚĆ ZMIENNA AKTYWÓW OBROTOWYCH skorelowaniu poszczególnych części aktywów obrotowych z zobowiązaniami bieżącymi, czyli część stałą aktywów finansuje się częścią stałą zobowiązań krótkoterminowych i odpowiednio część zmienną majątku obrotowego częścią zmienną zobowiązań. Koncepcja finansowania aktywów obrotowych dotycząca strategii umiarkowanej umożliwia synchronizację przepływów pieniężnych związanych z wydatkowaniem środków i uzyskiwaniem przychodów. Fakt ten jednocześnie sprzyja utrzymywaniu płynności i równowagi finansowej przez przedsiębiorstwa na przeciętnym poziomie. W ramach tej strategii możliwe jest również wykorzystanie pozytywnych efektów dźwigni finansowej i tarczy podatkowej, ale nie na tak wysokim poziomie jak w strategii agresywnej. Strategii umiarkowanej towarzyszy zatem umiarkowane ryzyko finansowe oraz umiarkowana stopa rentowności kapitałów własnych. Rekomendacje na czas kryzysu KAPITAŁY WŁASNE KAPITAŁY OBCE DŁUGOTERMINOWE CZĘŚĆ STAŁA ZOBOWIĄZAŃ KRÓTKOTERMINO- WYCH CZĘŚĆ ZMIENNA ZOBOWIĄZAŃ KRÓTKOTERMINO- WYCH Dotychczas ani teoria, ani praktyka nie wykazały, która z omówionych strategii finansowania jest optymalna. Mając jednak na względzie dotychczasowe doświadczenia, można sformułować dwie kluczowe wskazówki dla menedżerów. Dotyczą one korzyści wynikających ze stosowania tarcz podatkowych oraz dodatkowych kosztów wynikających z rosnącego wraz z długiem ryzyka finansowego. Korzyści podatkowe z tytułu dźwigni finansowej są ważne jedynie dla firm, które są płatnikami podatku dochodowego. Im wyższa stopa podatkowa, tym większa skłonność do pożyczania i tym wyższe płacone odsetki. Przedsiębiorstwa te będą skłonne realizować agresywną strategię finansowania. Firmy ze stratami nie uzyskają wzrostu wartości z tytułu tarczy podatkowej. W podobnej sytuacji znajdują się firmy, które już wcześniej korzystały z tarcz podatkowych pochodzących z innych źródeł niż odsetki, takich jak przyspieszona amortyzacja czy leasing. Dlatego powinny wybrać konserwatywną strategię finansowania. Przedsiębiorstwa z dużym udziałem długu charakteryzują się wysokim poziomem ryzyka niewypłacalności. Jest ono źródłem rosnących kosztów każdego kolejnego kredytu, a także wzrostu oczekiwanych kosztów bankructwa. Powoduje to mniejszą skłonność do pożyczania. Przedsiębiorstwa te będą rezygnowały ze strategii agresywnej i wdrażały finansowanie konserwatywne. Warto zaznaczyć, że niewypłacalność jest dla niektórych firm bardziej kosztowna niż dla innych. Koszty niewypłacalności zależą w pierwszym rzędzie od płynności składników majątku. Przedsiębiorstwa posiadające prawie wyłącznie majątek rzeczowy, który można sprzedać bez większej utraty jego wartości, mają silną motywację do zaciągania większych zobowiązań (finansują się agresywnie). Dla firm, które swoją wartość zawdzięczają w głównej mierze wartościom niematerialnym i prawnym trudniej zamienialnym na gotówkę, dług będzie mniej atrakcyjny (realizują strategie konserwatywne). ZAPAMIĘTAJ Omówione zachowania przedsiębiorstw są dość powszechne w przypadku dobrych i przeciętnych warunków gospodarowania. Warunki kryzysowe powodują, że standardowe tendencje finansowania ulegają znacznym odchyleniom. Spowodowane jest to przede wszystkim brakiem w większości przedsiębiorstw scenariuszy postępowania w kryzysie, a co za tym idzie rutynowymi działaniami, które zazwyczaj pogłębiają występujące problemy. Pierwsze symptomy zbliżającego się kryzysu mają najczęściej charakter handlowy. Zmienia się gwałtownie struktura i wielkość popytu na produkty przedsiębiorstwa. Zmniejszają się zamówienia oraz maleje liczba potencjalnych klientów. Przychody przedsiębiorstwa zaczynają maleć. Typową reakcją przedsiębiorstwa jest w tym przypadku uelastycznianie warunków realizacji zamówień, a więc wydłużanie terminów płatności oraz obniżanie cen (zwiększanie rabatów). Skutkiem takiego postępowania są rosnące gwałtownie należności przy malejących realizowa- dług 8

9 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie polityka kredytowa nych marżach. Z jednej strony rośnie zapotrzebowanie na kapitał obrotowy (finansowanie aktywów obrotowych), z drugiej maleją zyski (podstawowe źródło zwiększania kapitałów własnych). Zdecydowanie rośnie więc skłonność przedsiębiorstwa do realizowania agresywnych strategii finansowania. Oznacza to rosnące poziomy krótkoterminowych kredytów bankowych i handlowych. Kolejnym symptomem kryzysowym jest coraz bardziej restrykcyjna polityka kredytowa banków. Rosną ich wymagania w stosunku do potencjalnych kredytobiorców dotyczące zdolności kredytowej, wkładu własnego i zabezpieczeń. Jednocześnie rosną stopy procentowe kredytów. Powoduje to, że podaż kapitału kredytowego maleje. Przedsiębiorstwa zmuszane są do rezygnowania z korzystania z kredytów bankowych i zadłużają się coraz bardziej pomiędzy sobą. Skutkuje to pogłębianiem agresywnych strategii finansowania. Trzecim istotnym z rozpatrywanego punktu widzenia symptomem kryzysu w sektorze przedsiębiorstw są rosnące zatory płatnicze. Wynikają one z procesów opisanych w poprzednim akapicie. Rosną kwoty wzajemnych zobowiązań przedsiębiorstw. Wydłużają się terminy ich regulowania. W konsekwencji prowadzenia coraz bardziej agresywnych strategii finansowania dochodzi w wielu przypadkach do utraty płynności i upadłości przedsiębiorstwa. Schemat 4 prezentuje przykładową strukturę finansowania przedsiębiorstwa w trakcie kryzysu oraz rezultaty stosowania w tym czasie agresywnych strategii finansowania. Na koniec 2010 r. przedsiębiorstwo realizowało kon serwatywno-umiarkowaną strategię. W trak cie 2011 r. na skutek poluzowania polityki kredytowej gwałtownie wzrósł w majątku przedsiębiorstwa poziom aktywów obrotowych (należności). Sfinansowany został on głównie poprzez wzrost części zmiennej zobowiązań krótkoterminowych (kredytu handlowego). Przedsiębiorstwo zaczęło realizować agresywną strategię finansowania. Pomimo to jego przychody zmalały, pojawiła się strata widoczna na schemacie 4 jako malejący kapitał własny. Skokowemu spadkowi kapitału własnego towarzyszy malejący poziom aktywów trwałych. Malejące przychody i kapitał własny zmusiły przedsiębiorstwo do likwidacji części majątku trwałego (odsprzedaży). Kontynuacja tej polityki finansowania doprowadziła analizowaną firmę do bankructwa. W czerwcu 2012 r. ogłoszono jej upadłość. Już pierwsze symptomy kryzysu gospodarczego powinny skłaniać zarządzających do podejmowania działań zabezpieczających biznes. Wspomniane już doświadczenia brytyjskie doprowadziły do sformułowania kilku podstawowych rad dla dzisiejszych menedżerów: 1) uwzględnij różne scenariusze należy przygotować przynajmniej trzy scenariusze działania w kryzysie: dla umiarkowanego spadku koniunktury, recesji oraz długotrwałej zapaści, 2) skwantyfikuj wpływ kryzysu na organizację poprzez analizę słabych i mocnych stron przedsiębiorstwa oraz szans i zagrożeń płynących z kryzysu powinno się określić możliwe czynniki oddziaływania negatywnych zjawisk na organizację wraz z ich pomiarem, 3) oceń słabość rywali kluczowym elementem przetrwania w kryzysie jest bycie silniejszym od konkurencji, a to wymaga przewidywania ich postępowania, 4) chroń dotychczasową działalność nie należy rozpatrywać ucieczki w inne sfery działalności; w obliczu kryzysu trzeba być przygotowanym na szybkie i zdecydowane działanie mające na celu umocnienie kluczowych sfer działalności, bankructwo Schemat 4. Agresywna strategia finansowania i jej konsekwencje w czasie kryzysu Stan na r. Stan na r. Aktywa trwałe Aktywa obrotowe 3928 tys. Część stała 1671 tys. Część zmienna 8672 tys. Kapitał stały Kapitał krótkookres. Kapitał własny 5501 tys. Zobowiązania długoterminowe 260 tys. Część stała 2808 tys. Część zmienna 5702 tys. Akt. trw. Aktywa obrotowe 2569 tys. Część stała 961 tys. Część zmienna tys. Kapitał stały Kapitał krótkookres. Kapitał własny 4960 tys. Część stała 1560 tys. Część zmienna 9372 tys sierpnia 2013 Poradnik Gazety Prawnej nr ( ) 9

10 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie Schemat 5. Konserwatywna strategia finansowania na czas kryzysu Stan na r. Stan rekomendowany na r. Akt. trw. Aktywa obrotowe 2569 tys. Część stała 961 tys. Część zmienna tys. Kapitał stały Kapitał krótkookresowy Kapitał własny 4960 tys. Część stała 1560 tys. Część zmienna 9372 tys. Aktywa trwałe Aktywa obrotowe 2600 tys. Część stała 800 tys. Część zmienna 5000 tys. Kapitał stały Kapitał krótkookres. Kapitał własny 4800 tys. Zob. długoterminowe 1000 tys. Część stała 1600 tys. Część zmienna 1000 tys. gotówka 5) chroń wartość swoich udziałów poprzez właściwe informowanie udziałowców o podejmowanych działaniach zaradczych i właściwe regulowanie przepływów finansowych szczególną uwagę należy zwracać na wartość udziałów firmy, 6) chroń fundamenty swoich finansów podstawowym celem jest tutaj zapewnienie organizacji płynności finansowej poprzez odpowiednie lokowanie środków oraz utrzymanie dostępu do kapitałów. Ostatnia z wymienionych rekomendacji w bezpośredni sposób przekłada się na kierunek kształtowania strategii finansowania przedsiębiorstwa w czasach kryzysu. Po pierwsze, przedsiębiorstwo musi konsek went nie monitorować i maksymalizować wpływy gotówkowe. Służą temu narzędzia śledzenia zdolności kredytowej kontrahentów dotychczasowych i nowych. Ich kredytowanie należy ograniczać (a nie zwiększać!) do niezbędnego minimum, nawet kosztem utraconych możliwości i mniejszych przychodów. Po drugie, należy minimalizować pozostałe składniki aktywów obrotowych, tj. zapasy oraz gotówkę w kasie i na rachunkach bankowych. I po trzecie, należy redukować zmienne zadłużenie krótkoterminowe (zaciągany kredyt bankowy) i równoważyć ową redukcję dostępem do bankowych linii kredytowych. Stosowanie się do powyższych wskazówek oznacza, że w kryzysie przedsiębiorstwo powinno wdrażać konserwatywne strategie finansowania. Schemat 5 prezentuje właściwy kierunek kształtowania struktury finansowania analizowanej wcześniej firmy. przedsiębiorstwa, ale także o procesach umożliwiających wdrożenie przyjętego planu (schemat 6). Działania zmierzające do opracowania i realizacji polityki optymalizacji struktury finansowej muszą rozpocząć się od diagnozy istniejącego stanu. Na tym etapie zostaje dokonana analiza wykorzystywanych źródeł finansowania oraz prognozowanego zapotrzebowania na finansowanie zewnętrzne w związku z realizowanymi inwestycjami. Etap pierwszy powinien się zakończyć określeniem charakterystyki oraz rzeczywistego kosztu poszczególnych źródeł finansowania. Temu celowi służą narzędzia analizy finansowej. Etap drugi, obejmujący dobór źródeł finansowania, jest związany z analizą przygotowanego planu działania. W badaniu należy wziąć pod uwagę wszystkie czynniki decydujące o optymalnym wykorzystaniu instrumentów finansowania obcego. Po wybo- Schemat 6. Procedura budowy optymalnej struktury finansowania przedsiębiorstwa Etap I. Diagnoza stanu istniejącego Etap II. Wybór źródeł finansowania wstępny wybór źródeł finansowania analiza wpływu przyjętych rozwiązań na WACC analiza wpływu przyjętych rozwiązań na pozostałe nośniki wartości przedsiębiorstwa Etap III. Wdrożenie przyjętych rozwiązań analiza finansowa Wnioski Kształtując strukturę finansowania, należy pamiętać nie tylko o jej konsekwencjach dla Etap IV. Monitoring realizowanych zadań Etap V. Ustalenie i ocena odchyleń 10

11 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie rze preferowanych źródeł należy dokonać analizy wpływu przyjętych rozwiązań na docelowe nośniki wartości przedsiębiorstwa, a w szczególności średnioważony koszt kapitału. Gdy proponowane źródła finansowania majątku przedsiębiorstwa odbiegają od wzorców stosowanych dotychczas, należy dodatkowo przeanalizować wpływ przyjętych rozwiązań na pozostałe nośniki wartości. W etapie drugim i trzecim wykorzystywane są narzędzia analizy i planowania finansowego. Najczęściej są to również wskaźniki wspomagania finansowego, ale w ujęciu ex ante, czyli liczone z wykorzystaniem danych ze sporządzonych sprawozdań finansowych pro forma. ZAPAMIĘTAJ W procesie wdrażania optymalizacji struktury finansowania należy pamiętać o dwóch warunkach, które muszą zostać spełnione: procesy związane z optymalizacją źródeł finansowania oraz ich monitoring nie mogą wiązać się z pogorszeniem bieżącego funkcjonowania przedsiębiorstwa; zadania te powinny być realizowane przez wyspecjalizowaną i wyodrębnioną komórkę organizacyjną; realizacja planu nie może się odbywać metodą prób i błędów; ze względu na bezpieczeństwo funkcjonowania przedsiębiorstwa należy unikać zbyt częstej weryfikacji relacji kapitał własny dług i patrzeć na realizowane zadania z perspektywy co najmniej średniookresowej. Ze względu na fakt, że każde przedsiębiorstwo funkcjonuje w zmieniających się warunkach rynkowych, a także samo jest rozwijającym się podmiotem, po dokonaniu postulowanych zmian struktury finansowania należy na bieżąco monitorować wpływ przyjętych rozwiązań na wartość podmiotu. W przypadku wykrycia znaczących odchyleń w rezultatach działań od zaplanowanych ich efektów należy dokonać powtórnej analizy wykorzystywanych źródeł finansowania. JACEK JAWORSKI Jak zachować zdolność do terminowego regulowania zobowiązań płynność finansowa Aby zachować dobrą kondycję finansową firmy, nie można dopuszczać do zaległości w płatnościach. Wdrożenie i przestrzeganie procedur dotyczących rozrachunków z kontrahentami pozwoli zarządzającym finansami przedsiębiorstwa na bieżące śledzenie terminów płatności. Umożliwi także szybkie podjęcie kroków zmierzających do wyegzekwowania należności. W praktyce bieżącą kontrolę płynności finansowej przedsiębiorstwa najłatwiej jest wykonać w trzech etapach: 1) analiza kapitału obrotowego, 2) analiza wskaźnikowa oparta na danych bilansowych (wskaźniki płynności), 3) analiza rachunku przepływów pieniężnych. Etap 1 Punktem wyjścia do badania płynności jest analiza kształtowania się poziomu kapitału obrotowego. Przedsiębiorstwo może posiadać kapitał obrotowy dodatni, ujemny lub zerowy. Sytuacją pożądaną jest, aby miał on wartość dodatnią, ponieważ zmniejsza to ryzyko wynikające z finansowania środków obrotowych. Istnieją dwa sposoby obliczania wartości kapitału obrotowego: KO netto = K s AT KO netto = AO KŹ fab gdzie: KO netto kapitał obrotowy netto, K s kapitał stały równy sumie kapitałów własnych i zobowiązań długoterminowych, AT aktywa trwałe, AO aktywa bieżące (obrotowe), KŹ fab krótkoterminowe źródła finansowania aktywów bieżących, na które składają się: zobowiązania krótkoterminowe, krótkoterminowe przychody przyszłych kapitał obrotowy 6 19 sierpnia 2013 Poradnik Gazety Prawnej nr ( ) 11

12 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie Miernik ten ilustruje pokrycie zobowiązań krótkoterminowych aktywami o wysokiej płynności, a za jego wartość wzorcową uważa się 1. Oznacza to, że przedsiębiorstwo jest w stanie pokryć wszystkie swoje zobowiązania za pomocą płynnych aktywów finansowych. Porównując wskaźnik płynności szybkiej ze wskaźnikiem bieżącym, można w prosty sposób zdiagnozować, w jakim stopniu bieżące zobowiązania pokryte są zgromadzonymi w jednostce zapasami. Wskaźnik płynności gotówkowej, zwany wskaźnikiem płynności I stopnia, który uwzględnia w obliczeniach wyłącznie warmetoda wskaźnikowa okresów, krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe bierne. Przyjmuje się, że pożądaną wielkością kapitału pracującego jest wartość oscylująca wokół 50% wartości aktywów obrotowych, przy czym w krótkich okresach możliwa jest nawet ujemna jego wartość. W celu obliczenia wskaźnika kapitału obrotowego należy skorzystać z następującej formuły obliczeniowej: W ko = Etap 2 kapitał obrotowy 100% aktywa obrotowe Kolejnym etapem analizy płynności finansowej jest badanie metodą wskaźnikową, która wykorzystuje następujące wskaźniki: Wskaźnik płynności bieżącej (current ratio), nazywany wskaźnikiem III stopnia, który wyraża zdolność jednostki do regulowania bieżących zobowiązań posiadanymi aktywami obrotowymi i obliczany jest według następującego wzoru: Wskaźnik płynności = bieżącej aktywa obrotowe ogółem zobowiązania krótkoterminowe (pasywa bieżące) Jest to podstawowy miernik płynności finansowej jednostki wskazujący stopień pokrycia bieżących zobowiązań aktywami obrotowymi. Wartość tego wskaźnika jest zróżnicowana zależnie od branży, w której funkcjonuje przedsiębiorstwo. Przyjęta przez banki i określana w literaturze wartość po żądana powinna się mieścić w przedziale 1,3 2,0. Zarówno zbyt wysoka, jak i zbyt niska wartość tego wskaźnika może wywoływać w przedsiębiorstwie negatywne konsekwencje. Zbyt wysoka może wskazywać na: nadmierne nagromadzenie w jednostce zapasów wówczas należy dokonać analizy stanu zapasów, przechowywanie zbyt dużej ilości środków pieniężnych, które mogłyby być wykorzystane do działalności (np. inwestycje) należy wówczas znaleźć odpowiedź na pytanie, dlaczego jest tak wysoki stan środków pieniężnych, zbyt wysoki stan należności, który może świadczyć o problemach z ich ściągalnością wówczas należy dokonać analizy należności np. pod kątem przeterminowania. Tabela 1. Kapitał obrotowy Rodzaje kapitału obrotowego Kapitał obrotowy brutto Kapitał obrotowy netto Wyszczególnienie Kapitał obrotowy brutto opiera się na aktywach bieżących, sfinansowanych zobowiązaniami bieżącymi (krótkoterminowymi) i częścią zobowiązań długoterminowych lub kapitałów własnych. Kapitał obrotowy netto, nazywanym też kapitałem pracującym, jest tą częścią aktywów, która nie jest sfinansowana zobowiązaniami krótkoterminowymi. Fakt, że w aktywach obrotowych znajdują się zapasy, a także rozliczenia międzyokresowe czynne, które są stosunkowo mało płynne i słabo zabezpieczają płynność finansową przedsiębiorstwa, stanowi słabość wskaźnika płynności bieżącej. Dlatego analizę uzupełnia się o wskaźnik płynności szybkiej. Wskaźnik płynności szybkiej (quick ratio), nazywany wskaźnikiem II stopnia, wyłącza z obliczeń wartość zapasów posiadanych przez jednostkę i wartość krótkoterminowych czynnych rozliczeń międzyokresowych. Wyłączenia tych składników pozwalają na analizę możliwości spłaty zobowiązań bieżących środkami uzyskanymi z wpłat z tytułu należności (przy za łożeniu, że spłyną one w terminie) oraz posiadanymi składnikami inwestycji krótkoterminowych, wyłączając rozliczenia międzyokresowe czynne. Wartość tego wskaźnika obliczana jest według następującej formuły: Wskaźnik płynności szybkiej aktywa obrotowe zapasy krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe czynne = zobowiązania krótkoterminowe inwestycje krótkoterminowe 12

13 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie środki pieniężne tość posiadanych przez jednostkę środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych: Wskaźnik płynności = gotówkowej środki pieniężne i inne aktywa pieniężne zobowiązania bieżące Wartość tego wskaźnika pokazuje, w jakim stopniu jednostka jest w stanie pokryć swoje zobowiązania krótkoterminowe najbardziej płynnymi aktywami, czyli na ile jest możliwe bezzwłoczne spłacenie zobowiązań krótkoterminowych posiadanymi środkami pieniężnymi i innymi aktywami pieniężnymi (np. czeki obce, weksle obce o terminie wykupu do trzech miesięcy). Za wartość wzorcową wskaźnika przyjmuje się 0,2. Etap 3 Ostatnim etapem procesu bieżącego monitorowania płynności jest analiza rachunku przepływów pieniężnych. Wskaźniki płynności są łatwe do obliczenia. Do ich ustalenia wykorzystywane są dane z bilansu jednostki pozwalające na statyczną ocenę jednostki na dany moment bilansowy. Z kolei dane z rachunku przepływów pieniężnych prezentującego wpływy i wydatki, które nastąpiły w jednostce w danym okresie, pozwalają na ustalenie w przedsiębiorstwie wartości i kierunku zmian stanu środków pieniężnych w podziale na działalność operacyjną, inwestycyjną i finansową. ZAPAMIĘTAJ W prawidłowo funkcjonującym przedsiębiorstwie powinna występować nadwyżka wpływów z działalności operacyjnej nad wydatkami, czyli dodatnie saldo przepływów z działalności operacyjnej. W krótkich okresach w jednostce mogą występować ujemne przepływy pieniężne ogółem, np. w przypadku realizacji zakupu inwestycyjnego. Istotne jest, aby relacja wpływów do wydatków w jednostce była wyższa niż 1. W takim przypadku sytuacja przedsiębiorstwa z punktu widzenia płynności finansowej jest korzystna, ponieważ wpływy pieniężne są wyższe od wydatków w okresie podlegającym badaniu. Każde przedsiębiorstwo powinno na bieżąco śledzić ilościowe i jakościowe zmiany w aktywach i pasywach bieżących (płynnych), przepływach środków pieniężnych oraz generowaniu strumieni pieniężnych. Nie można ograniczyć się do analizowania płynności finansowej wyłącznie w momencie sporządzania sprawozdania finansowego. Wnioski i rekomendacje Warto pamiętać, iż omówione wskaźniki stanowią podstawę do szczegółowej analizy mającej na celu wyjaśnienie bieżącej sytuacji, np. przyczyn wysokiego poziomu zapasów, rotacji należności, terminów spłat, stanu zobowiązań krótkoterminowych (tytuły, terminy itp.). W celu zminimalizowania ryzyka utraty płynności finansowej należy pamiętać o przestrzeganiu w przedsiębiorstwie następujących zasad: starać się utrzymywać na rachunkach bieżących niezbędne stany środków pieniężnych, a ewentualne nadwyżki lokować np. na lokatach typu overnight, weekendowa itp. w celu uzyskania przychodów z odsetek; możliwie szybko fakturować sprzedaż, a w przypadku kontraktów długoterminowych zadbać o takie sformułowanie warunków rozliczeń, aby możliwe było fakturowanie częściowe, etapami; bieżąco monitorować rozliczanie rozrachunków, ze szczególnym uwzględnieniem należności; opracować procedury windykacji należności; starać się utrzymywać zapasy na poziomie pozwalającym na bezpieczne prowadzenie bieżącej działalności. Unikać powstawania zapasów nadmiernych lub nieuzasadnionych. Bieżące monitorowanie płynności w jednostce pozwala uniknąć niewypłacalności, która często jest powodem złożenia wniosku o upadłość. zapasy PRZYKŁAD Z przedstawionych w tabelach 2 i 3 danych wynika, że jednostka jest w dobrej kondycji finansowej i w każdym z badanych kwartałów zachowała płynność finansową. Wartość kapitału obrotowego oscyluje wokół 50% aktywów obrotowych, jedynie w II kwartale zanotowano nieznaczny spadek sierpnia 2013 Poradnik Gazety Prawnej nr ( ) 13

14 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie Tabela 2. Wartości składników aktywów i pasywów w kolejnych kwartałach roku Wartość w PLN Lp. Nazwa składnika I kwartał II kwartał III kwartał IV kwartał I. Aktywa obrotowe ogółem Zapasy Należności od odbiorców Środki pieniężne i inne aktywa pieniężne, w tym środki pieniężne 4. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe czynne II. Zobowiązania krótkoterminowe III. Zobowiązania długoterminowe IV. Kapitały własne Tabela 3. Obliczenie wskaźników Nazwa I kwartał II kwartał III kwartał IV kwartał Kapitał obrotowy (PLN) Wskaźnik kapitału obrotowego Wskaźnik płynności bieżącej Wskaźnik płynności szybkiej Wskaźnik płynności gotówkowej Zmiana stanu środków pieniężnych Numer wykorzystanego wzoru % 37% 39% 41% 3 2,03 1,45 1,82 1,70 4 1,19 0,98 1,10 1,18 5 0,21 0,15 0,19 0, Stan środków pieniężnych na koniec badanego okresu minus stan środków pieniężnych na początek tego okresu Wysoki poziom wskaźnika płynności bieżącej w I kwartale oraz relatywnie niski poziom wskaźnika płynności szybkiej w tym okresie wskazywałyby na wysoki poziom zapasów zgromadzonych w jednostce. Tak wysoka różnica wartości tych wskaźników jest sygnałem do analizy gospodarki zapasami i zasadności ich utrzymywania na takim poziomie. Sytuacja ta byłaby uzasadniona np. w przypadku prowadzenia działalności handlowej, zakupu większej ilości materiałów w związku z zawartym kontraktem na wyprodukowanie konkretnej ilości wyrobów itp. Jak widać z zestawienia, w kolejnych badanych kwartałach różnice te były zdecydowanie mniejsze, a oba wskaźniki przyjmowały wartości uznane za pożądane. Jednostka zachowała również zgodny z wartościami wzorcowymi poziom zdolności do regulowania swoich zobowiązań bieżących posiadanymi aktywami pieniężnymi. W III kwartale wystąpiły przejściowe ujemne przepływy pieniężne, jednak w IV kwartale przepływy wykazały wysoką wartość dodatnią. Trzeci kwartał charakteryzował się zachowaniem płynności finansowej, lecz ujemna zmiana stanu środków pieniężnych wskazywała na zakłócenie wypłacalności jednostki. ELŻBIETA KOWALSKA 14

15 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie Wdrożenie systemu budżetowania kosztów system budżetowania Przeprowadzenie procesu budżetowania wymaga przygotowania konkretnego harmonogramu prac. W tym celu warto jest zatrudnić zewnętrznego konsultanta. Dyrektor finansowy lub controller odpowiadają także za efekty wdrożenia. Powinni oni wiedzieć, jakie są poszczególne etapy prac i jakie efekty one przyniosą. W tym zakresie nie istnieje jeden z góry ustalony plan działania. Na bazie doświadczeń praktycznych autora pokazujemy krok po kroku kolejne etapy procesu wdrożeniowego. Nie tylko ułatwiają one wykonanie wszystkich niezbędnych prac, ale także wskazują na kierunki rozbudowy i doskonalenia systemu budżetowania. Na podstawie własnych doświadczeń zebranych w trakcie wdrażania systemu budżetowania kosztów w dwóch dużych przedsiębiorstwach, a także informacji o realizacji tego typu projektów w innych przedsiębiorstwach opracowałem propozycję ogólnego harmonogramu wdrożenia systemu budżetowania. Harmonogram ten zawiera omówienie większości podstawowych działań koniecznych do wykonania w trakcie realizacji projektu. Szczegółowy zakres prac i czas ich trwania zależy oczywiście od celu wdrożenia, złożoności danego przedsiębiorstwa oraz jego zaawansowania organizacyjnego i informatycznego. Harmonogram prac Przedsięwzięcie zostało podzielone na następujące fazy: faza 0 audyt przedsiębiorstwa (1 2 miesiące), faza 1 opracowanie założeń dla systemu (1 miesiąc), faza 2 przygotowanie informatyczne i organizacyjne przedsiębiorstwa, faza 3 opracowanie koncepcji systemu budżetowania (1 kwartał, następnie weryfikacja w fazie 4 i 5), faza 4 testowanie arkuszy budżetowych od strony rozliczeniowej (1 kwartał), faza 5 testowanie procedur planistycznych (1 kwartał), faza 6 budowa właściwego systemu (1 2 kwartały), faza 7 właściwa eksploatacja systemu na poziomie centrów odpowiedzialności, faza 8 rozbudowa systemu budżetowania (około 1 kwartału), faza 9 budowa i wprowadzenie systemu motywacyjnego, faza 10 doskonalenie systemu. Faza 0 audyt przedsiębiorstwa Przeprowadzenie audytu zaleca się zlecić zewnętrznym konsultantom, posiadającym doświadczenia wdrożeniowe systemu budżetowania operacyjnego. Faza ta obejmuje wykonanie: analizy działalności przedsiębiorstwa, analizy systemu rachunku kosztów i przychodów, analizy pozostałych systemów ewidencyjnych (informatycznych), analiz kosztowych. Analizę działalności przedsiębiorstwa warto rozpocząć od analizy struktury organizacyjnej. Następnie należy zapoznać się z oferowanymi produktami i usługami (ustalić ich liczbę, grupy, strukturę sprzedaży itd.), klientami i dostawcami (ustalić ich liczbę, różnorodność, wielkość) oraz z realizowanymi procesami podstawowymi i pomocniczymi (ze szczególnym uwzględnieniem procesów obsługi klienta). Zaleca się też zapoznanie się z wykazem środków trwałych w celu ustalenia ich liczby i różnorodności. Środki trwałe są, oprócz pracowników i surowców, podstawowym zasobem zużywanym przy realizacji działań, a zatem jednym z głównych czynników generujących koszty. Kolejnym obszarem analizy jest system rachunku kosztów i przychodów. W szczególności należy zapoznać się: z systemem ewidencji kosztów i przychodów, z systemem kalkulacji kosztów i cen, ze stosowanym rachunkiem kosztów postulowanych. Analizując system ewidencji kosztów i przychodów, szczególną uwagę należy zwrócić na szczegółowość ewidencji kosztów w systemie koszty 6 19 sierpnia 2013 Poradnik Gazety Prawnej nr ( ) 15

16 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie plan kont finansowo-księgowym (w zespołach 4, 5 i 7), a także ewidencji przychodów w zespole 7 systemu finansowo-księgowego oraz w systemie fakturowania sprzedaży. Szczegółowość tej ewidencji będzie miała wpływ na kształt budżetów i może decydować o konieczności dokonania zmian w planie kont. Ważne jest także zapoznanie się z metodami rozliczania kosztów wspólnych (np. działalności pomocniczej). Następnie należy ustalić, jakie metody kalkulacji kosztów i cen stosowane są w przedsiębiorstwie, i ocenić, czy występują przesłanki, że informacje o kosztach wytworzenia wyrobów mogą być zniekształcone. Ocena ta może mieć wpływ na podjęcie decyzji o zmianie stosowanych metod kalkulacji. Kolejnym zagadnieniem, które należy poddać analizie, jest rachunek kosztów postulowanych. Trzeba sprawdzić, czy przedsiębiorstwo stosuje precyzyjny rachunek kosztów normatywnych, czy inny mniej dokładny rachunek kosztów standardowych lub najmniej dokładny rachunek kosztów planowanych. Ustalenia te będą miały decydujący wpływ na wybór źródeł zasilania budżetów w dane planistyczne, głównie o kosztach bezpośrednich. W przypadku stosowania rachunku kosztów normatywnych takim źródłem powinien być system obsługujący kartotekę kosztu normatywnego, która jest zasilana na podstawie norm zużycia surowców zapisanych w kartotece konstrukcyjnej wyrobów i planowanych cen surowców oraz norm zużycia czasu pracy zapisanych w kartotece technologicznej i stawek płac. Analiza pozostałych informatycznych systemów ewidencyjnych ma na celu ustalenie: stanu obecnego i planowanych zmian w systemach (w tym wykaz systemów, baz danych), stopnia i sposobów integracji systemów oraz planowanych zmian w zakresie integracji, zawartości generowanych raportów i zestawień (np. przychodowo-kosztowych), możliwości eksportu danych (jakie dane można wyeksportować i w jakich formatach), jakie nowe procedury eksportu trzeba będzie wykonać w celu zasilenia budżetów. Celem przeprowadzania analiz kosztowych jest: poznanie rzeczywistych kosztów jednostek organizacyjnych, poznanie relacji przychodowo-kosztowych jednostek organizacyjnych, wychwycenie nieprawidłowości rozliczania kosztów, uświadamianie ponoszonych kosztów kierownictwu niższych szczebli, przygotowanie podstaw do planowania kosztów (w systemie budżetowania), ustalenie przydatnych dla kierownictwa różnych szczebli wzorców arkuszy analiz kosztowo-przychodowych. Wzorce te powinny uwzględniać takie relacje, jak: przychody stałe koszty stałe, przychody zmienne koszty zmienne, marże pokrycia finansowego itp. W wyniku powinien powstać wykaz cyklicznie sporządzanych dla kierownictwa raportów wraz z opracowaną ich zawartością i formą. Raporty zostaną wykorzystane w fazie opracowania koncepcji jako materiał wejściowy i mogą stanowić część podsystemu raportującego systemu bud żetowania. Efektem audytu powinien być dokładny raport prezentujący wyniki opisanych wyżej analiz i przedstawiający zalecenia co do proponowanych zmian organizacyjnych i informatycznych. Faza 1 opracowanie założeń dla systemu Faza ta obejmuje następujące zadania: ustalenie zakresu wprowadzanych zmian organizacyjnych i zmian w systemach informatycznych, ustalenie ośrodków odpowiedzialności (za zysk, koszty itp.) oraz określenie ich hierarchii, od której będzie zależeć liczba poziomów budżetowania, ustalenie wysokości zasobów finansowych przeznaczonych na wdrożenie zmian i systemu budżetowania, ustalenie harmonogramu prac. Zakres prac związanych z wprowadzeniem zmian organizacyjnych i zmian w systemach informatycznych zależeć będzie głównie od wyników audytu. Opracowanie założeń dla systemu budżetowania należy rozpocząć od ustalenia podmiotów budżetowania. W przypadku wyodrębnionej jednostki konieczne jest przeanalizowanie zasadności określenia jej jako centrum zysku lub tylko kosztów. Ważne jest także określenie liczby poziomów w hierarchii budżetowania: czy będzie to tylko jeden poziom, czy więcej. W przypadku liczby poziomów większej niż jeden ważne będzie także wybranie metody sporządzania i zatwierdzania budżetów. Wskazana jest metoda mieszana, która łączy cechy metod top-down i bottom-up. Należy też ustalić częstotliwość sporządzania budżetów (budżety kwartalne czy miesięczne) oraz czy budżety audyt 16

17 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie Należy rozważyć możliwość funkcjonowania dla każdej jednostki dwóch typów budżetów: 1) przychodowo-kosztowego (rentowność), 2) finansowego pokazującego wpływy i wydatki podmiotu. Z jednej strony uwzględnienie budżetu przepływów pieniężnych dla każdego ośrodka odpowiedzialności jest bardzo wskazane. Z drugiej natomiast należy mieć na uwadze, że rozwiązanie takie skomplikuje system budżetowania. Alternatywę stanowi etapowe wprowadzenie dwóch typów budżetów, tj. naj pierw przychodowo-kosztowego, później finansowego (np. na etapie rozbudowy systemu w fazie 6). Wzorce należy opracować we współpracy z kierownikami wyodrębnionych centrów odpowiedzialności. Wskazane byłoby, aby swoje warianty arkusza budżetowego przygotowały służba controllingu i kierownicy ośrodków odpowiedzialności. Przygotowany w ten sposób materiał stanowiłby bazę dla uzgodnienia wspólnego wariantu akceptowanego przez zainteresowane strony. Opracowanie wzorców arkuszy budżetowych wymaga ustalenia sposobów rozliczania świadczeń wewnętrznych. Wskazane jest zastosowanie sprzedaży wewnętrznej, a w związku z tym opracowanie cenników sprzedaży wewnętrznej. W szczególności należy rozważyć, czy robocizna bezpośrednia ma być rozliczana na kosztobiorców w dotychczasowy sposób, czy może podmiot realizujący usługę wystawi fakturę za całą usługę (która obejmuje np. koszt robocizny, materiały, marżę). Ważne jest także ustalenie powiązań dokumencontrolling będą sporządzane w sposób kroczący, tzn. z zachowaniem stałego horyzontu planowania. Faza 2 przygotowanie informatyczne i organizacyjne przedsiębiorstwa Celem prac tej fazy jest zapewnienie zasileń informacyjnych dla systemu budżetowania i usprawnienie systemu informacyjnego. W ramach fazy 1 przewiduje się realizację następujących działań: dokonanie zmian w strukturze organizacyjnej, dokonanie zmian w planie kont, wdrożenie nowego systemu finansowo- -księgowego, wdrożenie zintegrowanego systemu informatycznego (lub jego wybranych modułów). O tym, jakie prace należało będzie wykonać, przesądzą wyniki badań z fazy 0, tj. wyniki przeprowadzonego wcześniej audytu przedsiębiorstwa. Wprowadzenie radykalnych zmian struktury organizacyjnej, które często są konieczne, przy wdrażaniu controllingu powinno się odbywać stopniowo. Efektywne funkcjonowanie controllingu wymaga zwykle likwidacji tych jednostek przedsiębiorstwa, których dalsze istnienie jest nieuzasadnione. Stopniowa ewolucja struktury organizacyjnej jest zatem istotna ze względu na duże prawdopodobieństwo wystąpienia oporów ze strony pracowników, którzy obawiają się utraty pracy. Jej reorganizację należy więc rozpocząć już w tej fazie i dokonywać pod kątem przyszłych centrów odpowiedzialności, które będą jednym z podstawowych elementów systemu budżetowania. Z punktu widzenia systemu budżetowania zasadniczym celem wdrożenia zintegrowanego systemu informatycznego jest zapewnienie wiarygodnych zasileń informacyjnych. Sprawne działanie systemu informacyjnego jest niezbędne do szybkiego dostarczania wiarygodnej informacji rozliczeniowej. Wdrożenie systemu budżetowania wymaga w wielu przypadkach dokonania usprawnień w systemie informacyjnym, a w szczególności wdrożenia zintegrowanego systemu informatycznego. Faza 3 opracowanie koncepcji systemu budżetowania Jest to zasadnicza faza tworzenia systemu budżetowania, od której wyników będzie zależał kształt przyszłego systemu. Opracowanie koncepcji systemu budżetowania powinno zająć około 1 2 kwartałów. W fazie tej wyróżniamy następujące grupy prac: opracowanie wzorców arkuszy budżetowych, opracowanie zestawów uprawnień dla centrów odpowiedzialności. ZAPAMIĘTAJ Najważniejszym zadaniem i zarazem najtrudniejszym od strony merytorycznej jest opracowanie wzorców arkuszy budżetowych. Wzorce powinny uwzględniać: specyfikę działalności poszczególnych służb, koszty kontrolowane i niekontrolowane, koszty zmienne i stałe, koszty usług wewnętrznych. robocizna 6 19 sierpnia 2013 Poradnik Gazety Prawnej nr ( ) 17

18 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie odpowiedzialność tów sprzedaży wewnętrznej z ewidencją prowadzoną w systemie finansowo-księgowym. Może się okazać, że trzeba będzie dokonać zmian w zakładowym planie kont. Jako narzędzia tworzenia wzorców wskazane jest zastosowanie arkusza kalkulacyjnego, ze względu na powszechność jego stosowania i łatwość użytkowania w zakresie podstawowych funkcji. W ramach prac tej fazy należy także opracować zestawy uprawnień dla centrów odpowiedzialności. Dla każdego kierownika ośrodka odpowiedzialności należy ustalić wykaz uprawnień decyzyjnych, tak aby mogli oni oddziaływać na wielkości parametrów uwzględnionych w arkuszach budżetowych. Należy też podać przybliżone terminy przekazania uprawnień, pamiętając, że oddelegowanie odpowiedzialności bez uprawnień nie przynosi korzystnych efektów. Często zdarza się, że ten element procedury wdrożeniowej zostaje pominięty, co jest jedną z przyczyn niepowodzeń projektu. Faza 4 testowanie arkuszy budżetowych od strony rozliczeniowej Celem tego etapu prac jest przetestowanie możliwości wiarygodnego zasilania arkuszy budżetowych od strony rozliczeniowej. Identyfikowane są źródła danych rozliczeniowych, a arkusze budżetowe są wypełniane jedynie w zakresie rozliczeń. Faza ta powinna trwać około jednego kwartału, co w przypadku budżetów miesięcznych daje możliwość trzykrotnej weryfikacji sensowności i poprawności budżetowanych parametrów. Wynikiem tej fazy powinny być uzgodnienia od strony rozliczeniowej: forma wzorców arkuszy budżetowych oraz procedury, według których następuje rozliczenie budżetów. Faza 5 testowanie procedur planistycznych Celem fazy testowania procedur planistycznych jest sprawdzenie możliwości planowania wielkości ustalonych we wzorcach arkuszy budżetowych i nabycie umiejętności planowania tych wielkości. W jej wyniku powinna zostać ustalona zawartość zestawów danych potrzebnych kierownikom ośrodków odpowiedzialności do zaplanowania wielkości ujętych w arkuszach budżetowych. Jej efektem jest także uzgodniona od strony planistycznej forma wzorców arkuszy budżetowych, czyli forma ostateczna. Podobnie jak w przypadku fazy poprzedniej powinna ona trwać co najwyżej 1 kwartał. Faza 6 budowa właściwego systemu W kolejnej fazie ma zostać zbudowany właściwy system budżetowania dla ustalonych centrów odpowiedzialności, a najważniejszym jej efektem jest podsystem informatyczny do obsługi arkuszy budżetowych. Do zasadniczych prac tej fazy zaliczamy: wybór dedykowanego oprogramowania do budżetowania klasy Business Intelligence (względnie wykonanie profesjonalnego oprogramowania do obsługi arkuszy budżetowych) i implementacja w jego środowisku opracowanych modeli budżetów (arkuszy budżetowych), wykonanie oprogramowania do rozliczania świadczeń wewnętrznych, wykonanie oprogramowania automatyzującego proces rozliczania budżetów, w szczególności: wykonanie interfejsu między podsystemem finansowo-księgowym i systemem do obsługi arkuszy budżetowych oraz wykonanie połączeń między systemem rozliczania świadczeń wewnętrznych i systemem budżetowym, szkolenie użytkowników z obsługi nowego oprogramowania. W tej fazie powinna także powstać Księga budżetowania, która stanowi formalny dokument opisujący zasady działania systemu budżetowania i wcześniejsze ustalenia. Powinna ona zawierać m.in.: wykaz centrów odpowiedzialności z określeniem ich typu, zakres odpowiedzialności, uprawnienia i obowiązki kierowników centrów, terminy i procedury planowania, uzgadniania i rozliczania budżetów, wzorce stosowanych w systemie arkuszy budżetowych, objaśnienia budżetowanych parametrów i sposobów ich rozliczania, szczegółowe instrukcje postępowania co do obiegu i wypełniania dokumentów, które wpływają bezpośrednio lub pośrednio na rozliczenie budżetów, tj. głównie faktur zewnętrznych oraz wewnętrznych, instrukcje obsługi oprogramowania komputerowego wspomagającego system, faktury 18

19 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie sprawozdanie sposoby wymiany elektronicznej (w postaci arkuszy budżetowych) między centrami odpowiedzialności i centralną służbą controllingu, uprawnienia i obowiązki służby controllingu (na szczeblu centrali przedsiębiorstwa). Brak takiego dokumentu lub brak jego aktualizacji prowadzi do stanu, w którym system funkcjonuje jedynie pozornie, gromadzone informacje są niskiej jakości, a ze sporządzanych sprawozdań w zasadzie nikt nie korzysta. Faza 7 właściwa eksploatacja systemu na poziomie centrów odpowiedzialności Faza ta rozpoczyna się wydaniem rozporządzenia prezesa zarządu, wprowadzającego w życie Księgę budżetowania. Oznacza to formalny start systemu budżetowania przy wykorzystaniu wykonanego w poprzedniej fazie oprogramowania. Eksploatacja systemu w okresie kwartału powinna dać możliwość wychwycenia i usunięcia ewentualnych błędów w oprogramowaniu, nauczenia się sprawnej jego obsługi, doskonalenia umiejętności planowania oraz pierwszego przyjrzenia się wielkościom odchyleń. Jest to czas przeznaczony na dotarcie systemu. Równolegle mogą trwać prace w zakresie rozbudowy systemu, tj. prace fazy 8. Faza 8 rozbudowa systemu budżetowania Rozbudowa systemu budżetowania może polegać na opracowaniu budżetu na poziomie całego przedsiębiorstwa, czyli tzw. budżetu głównego. W tym celu należy opracować samą postać budżetu i jego powiązania z poszczególnymi budżetami cząstkowymi. Wskazana jest oczywiście rozbudowa oprogramowania w zakresie obsługi budżetu głównego i automatyzacji procedur obliczeniowych, które wyliczałyby plan budżetu głównego i jego rozliczenie na podstawie danych pochodzących z arkuszy budżetów cząstkowych oraz innych danych pochodzących z księgowości. Drugim kierunkiem rozwoju systemu jest opracowanie podsystemu raportowania. Powinny zostać opracowane zestawy raportów zarówno dla poziomu centrów odpowiedzialności, jak i dla poziomu zarządu (raporty odchyleń, porównawcze w czasie, między centrami itp.). Warto też przeprowadzić szko lenia z zakresu wykonywania wielowymiarowych analiz OLAP (On-Line Analytical Proccess ing), które są nieodłącznym elementem każdego systemu informatycznego klasy Business Intelligence przeznaczonego do wspomagania budżetowania operacyjnego. Faza 9 budowa i wprowadzenie systemu motywacyjnego Celem prac tej fazy jest określenie mierników oceny (także niefinansowych) centrów odpowiedzialności oraz opracowanie bazujących na nich zasad wynagradzania i wprowadzenie ich w życie. Jest to zadanie, które często w praktyce nie jest realizowane, co przyczynia się do tego, że budżetowanie nie spełnia do końca swojej roli. Brak systemu motywacyjnego powoduje, że kadra kierownicza, nie widząc, a raczej nie czując efektów swojego zaangażowania, przestaje przywiązywać należytą wagę do budżetowania i nie szuka źródeł obniżki kosztów, a zatem nie przyczynia się do poprawy wyników ekonomicznych. Wprowadzenie sprawiedliwego z punktu widzenia pracowników i efektywnego z punktu widzenia przedsiębiorstwa systemu premiowania nie jest zadaniem prostym. Faza 10 doskonalenie systemu Głównym zadaniem tej fazy jest doskonalenie sposobów rozliczania kosztów, głównie kosztów pośrednich. Wskazane jest wykorzystanie w tym celu rachunku kosztów działań (Activity Based Costing) i modyfikacja systemu budżetowania w kierunku Acivity Based Budgeting, czyli budżetowania bazującego na działaniach. Wdrożenie koncepcji zarządzania bazującego na działaniach (Activity Based Management, ABM) dostarczyłoby nowych mierników efektywności działań, które można by wykorzystać w szczególności do lepszego skonstruowania podsystemu premiowania. Decyzja o wdrożeniu koncepcji ABB rozpoczyna w zasadzie nowy projekt, w wyniku którego ma powstać system budżetowania stanowiący część systemu zarządzania bazującego na koncepcji zarządzania kosztami działań ABM, tj. zarządzania opartego na podejściu system premiowania 6 19 sierpnia 2013 Poradnik Gazety Prawnej nr ( ) 19

20 Jak zadbać o finanse w małej i średniej firmie Schemat. Fazy budowy i eksploatacji systemu budżetowania Faza 10 Faza 9 Faza 8 Faza 7 Faza 6 Faza 5 Faza 4 Faza 3 Fazy 0 2 Kwartał I II III IV I II II IV Rok koncepcja, testy budowa eksploatacja Obsługa arkuszy budżetowych w MS Excel, weryfikacja koncepcji, tworzenie oprogramowania dedykowanego. Budżetowanie na poziomie centrów odpowiedzialności, wspomagane dedykowanym oprogramowaniem. Trwa tworzenie oprogramowania do obsługi budżetu głównego i podsystemu raportowania. Budżetowanie obejmuje też poziom zarządu (budżet główny oraz raportowanie porównawcze). Trwa budowa podsystemu premiowania oraz doskonalenie systemu budżetowania (koncepcja ABB). Źródło: opracowanie własne. zarząd procesowym w organizacji przedsiębiorstwa. Dla tego nowego projektu konieczne jest oczywiście opracowanie założeń, harmonogramu i metod wdrażania. Niektóre z opisanych wyżej prac poszczególnych faz tworzenia systemu budżetowania mogą (lub nawet powinny) być realizowane równolegle (schemat). Warunki konieczne do wdrożenia i efektywnego funkcjonowania systemu budżetowania Zakończenie sukcesem projektu wdrożenia systemu budżetowania i jego późniejsze efektywne funkcjonowanie są uzależnione m.in. od spełnienia następujących warunków: utworzenia służby controllingu oraz nadania jej odpowiedniej rangi i uprawnień (które powinno nastąpić na spotkaniu prezesa zarządu z kierownictwem średniego szczebla zarządzania), określenia zadań służby controllingu i aktywnego uczestnictwa tej służby w projekcie (z pozycji zespołu sterującego i koordynującego, a nie tylko wykonawczego), utworzenia odpowiedniego zespołu projektowo-wdrożeniowego, w którego skład powinni wchodzić w szczególności kierownicy centrów odpowiedzialności oraz pracownicy księgowości mający największe doświadczenie w rozliczaniu kosztów, znalezienia lidera zespołu wdrożeniowego (osoby z wewnątrz lub spoza przedsiębiorstwa), który posiada odpowiednią wiedzę z rachunkowości (zarządczej i finansowej) oraz doświadczenie w realizacji tego typu projektów, opracowania realistycznego harmonogramu realizacji projektu, uwzględniającego stan zastosowań informatyki i możliwości zapewnienia zasileń informacyjnych dla systemu budżetowania, rzeczywistego poparcia zarządu przedsiębiorstwa; przeznaczenia odpowiednich środków finansowych na realizację projektu; dokonania właściwego wyboru wykonawcy rozwiązań informatycznych, wprowadzenia zasad wolnego rynku na usługi działalności pomocniczej, oddelegowania uprawnień na niższy szczebel zarządzania (nie tylko odpowiedzialności), przeszkolenia kadry kierowniczej w zakresie celów projektu, rachunku kosztów, planowania. Podczas eksploatacji systemu konieczne jest wprowadzenie cyklicznych spotkań. W ich trakcie analizuje się dane planistyczne, negocjuje budżety, analizuje wykonanie planów i przyczy- rachunkowość 20

NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA

NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA NAKŁADY KWOTA I. Wydatki w ramach kredytu/pożyczki : z tego: II. Nakłady w ramach środków własnych: z tego: SUMA NAKŁADOW (I+II) ŹRÓDŁA FINANSOWANIA: 1. Środki własne 2.

Bardziej szczegółowo

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW Marek 2011 Agenda - Zarządzanie kapitałem obrotowym Znaczenie kapitału obrotowego dla firmy Cykl gotówkowy Kapitał obrotowy brutto i netto.

Bardziej szczegółowo

Analiza i ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa

Analiza i ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa Rozdział 6 Analiza i ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa Celem niniejszego rozdziału jest przedstawienie podstawowych narzędzi analizy finansowej. Po jego lekturze Czytelnik zdobędzie informacje

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM wykład 3.

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM wykład 3. EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM wykład 3 www.salo.pl Działalność gospodarcza w portach morskich Działalność gospodarcza przedsiębiorstwa portowego opiera się na dwóch podstawowych elementach:

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa Jak ocenić pozycję finansową firmy? dr Grażyna Michalczuk Uniwersytet w Białymstoku 9 maja 2013 r. Co to jest analiza To metoda poznanie

Bardziej szczegółowo

Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie Wprowadzenie

Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie Wprowadzenie Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie Wprowadzenie Marcin Dwórznik Katedra Bankowości, Finansów i Rachunkowości Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Plan zajęć poruszane obszary w ciągu

Bardziej szczegółowo

RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH. Jerzy T. Skrzypek

RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH. Jerzy T. Skrzypek RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH Jerzy T. Skrzypek Rachunek zysków i strat Bilans Rachunek przepływów pieniężnych Ocena efektywności projektu Analiza płynności Rachunek przepływów pieniężnych a plan finansowy

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Wstęp 1. do zarządzania finansami firmy 1.1. Zarządzanie firmą a budowanie jej wartości Obszary zarządzania przedsiębiorstwem Proces

Bardziej szczegółowo

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych.

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Rozwinięciem wstępnej analizy sprawozdań finansowych jest analiza wskaźnikowa. Jest ona odpowiednim narzędziem analizy finansowej przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Raport roczny Należności z tytułu zakupionych papierów wartościowych z otrzymanym przyrzeczeniem odkupu

Raport roczny Należności z tytułu zakupionych papierów wartościowych z otrzymanym przyrzeczeniem odkupu Raport roczny 2002 Aktywa Kasa, operacje z Bankiem Centralnym 72 836 Dłużne papiery wartościowe uprawnione do redyskontowania w Banku Centralnym Należności od sektora finansowego 103 085 W rachunku bieżącym

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE GMINY TRZYDNIK DUŻY ZA 2014 ROK

SPRAWOZDANIE FINANSOWE GMINY TRZYDNIK DUŻY ZA 2014 ROK SPRAWOZDANIE FINANSOWE GMINY TRZYDNIK DUŻY ZA 2014 ROK Trzydnik Duży, maj 2015 rok ZARZĄDZENIE Nr 28/2015 WÓJTA GMINY TRZYDNIK DUŻY z dnia 05 maja 2015 r. w s p r a w i e : sprawozdania finansowego gminy

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr 1196/50/V/2015 z dnia 07.07.2015 r.

Załącznik do Uchwały nr 1196/50/V/2015 z dnia 07.07.2015 r. Załącznik do Uchwały nr 1196/50/V/2015 z dnia 07.07.2015 r. Wytyczne dotyczące badania rocznych sprawozdań finansowych za 2015 rok samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, dla których podmiotem

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA STOSOWANYCH METOD WYCENY AKTYWÓW I PASYWÓW BILANSU ORAZ USTALANIA WYNIKU FINANSOWEGO. historycznych. BILANS AKTYWA

CHARAKTERYSTYKA STOSOWANYCH METOD WYCENY AKTYWÓW I PASYWÓW BILANSU ORAZ USTALANIA WYNIKU FINANSOWEGO. historycznych. BILANS AKTYWA DODATKOWE INFORMACJE I OBJAŚNIENIA CHARAKTERYSTYKA STOSOWANYCH METOD WYCENY AKTYWÓW I PASYWÓW BILANSU ORAZ USTALANIA WYNIKU FINANSOWEGO Zasady rachunkowości przyjęte przy sporządzaniu sprawozdania finansowego

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING. Autor: MIECZYSŁAW DOBIJA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING. Autor: MIECZYSŁAW DOBIJA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING. Autor: MIECZYSŁAW DOBIJA Wstęp Rozdział I. Wartość ekonomiczna a rachunkowość 1. Wartość ekonomiczna 1.1. Wartość ekonomiczna w aspekcie pomiaru 1.2. Różne postacie

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 59/2005 Burmistrza Miasta Szydłowca z dnia 29 września 2005 roku

Zarządzenie Nr 59/2005 Burmistrza Miasta Szydłowca z dnia 29 września 2005 roku Zarządzenie Nr 59/2005 Burmistrza Miasta Szydłowca z dnia 29 września 2005 roku w sprawie : wprowadzenia wykazu ksiąg rachunkowych i zakładowego planu kont Na podstawie Rozporządzenia Ministra Finansów

Bardziej szczegółowo

Analiza wskaźnikowa. Akademia Młodego Ekonomisty

Analiza wskaźnikowa. Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa. Jak ocenić pozycję finansową firmy? Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 6 maja 2013 r. 1 Analiza wskaźnikowa Każda decyzja

Bardziej szczegółowo

Finanse i rachunkowość. Alina Dyduch, Maria Sierpińska, Zofia Wilimowska

Finanse i rachunkowość. Alina Dyduch, Maria Sierpińska, Zofia Wilimowska Finanse i rachunkowość. Alina Dyduch, Maria Sierpińska, Zofia Wilimowska Podręcznik obejmuje wykład finansów i rachunkowości dla inżynierów. Zostały w nim omówione m.in. rachunkowość jako system informacyjny

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach. Wprowadzenie. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach. Wprowadzenie. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach Wprowadzenie dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Przyczyny niepowodzenia małego przedsiębiorstwa Jedna z 10 podawanych przyczyn to brak zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach "od kuchni"

Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach od kuchni Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach "od kuchni" Prowadzący: Marcin Dybek Centrum Analiz Finansowych EBIT marcin.dybek@rsg.pl www.rsg.pl Stosowane standardy rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej M.Ryng Wroclaw University of Economycs Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie finansowe, metoda procentu od sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH ZAJĘCIA II

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH ZAJĘCIA II RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH ZAJĘCIA II PRZEPŁYWY PIENIĘŻNE Przepływy pieniężne są wpływami lub wypływami środków pieniężnych oraz ekwiwalentów środków pieniężnych. Podstawowe wpływy: przychody ze sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

socjalnych Struktura aktywów

socjalnych Struktura aktywów ZADANIE 1 W przedsiębiorstwie Beta na podstawie ewidencji księgowej i spisu z natury ustalono, że w dniu 31 grudnia 2014r. spółka posiadała następujące składniki majątku i źródła ich finansowania: Składnik

Bardziej szczegółowo

Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Agnieszka Tłaczała

Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Agnieszka Tłaczała Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Celem opracowania jest przedstawienie istoty i formy sprawozdań finansowych na tle standaryzacji i

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz Spis treści Wstęp Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych 1. Standaryzacja i harmonizacja sprawozdań finansowych 2. Cele sprawozdań finansowych 3. Użytkownicy

Bardziej szczegółowo

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego PCC Rokita Spółka Akcyjna zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Niniejszy aneks został sporządzony w związku z opublikowaniem przez

Bardziej szczegółowo

Aneks NR 1 do prospektu emisyjnego EMC Instytut Medyczny SA zatwierdzonego w przez KNF w dniu 05 października 2011 roku.

Aneks NR 1 do prospektu emisyjnego EMC Instytut Medyczny SA zatwierdzonego w przez KNF w dniu 05 października 2011 roku. Aneks NR 1 do prospektu emisyjnego EMC Instytut Medyczny SA zatwierdzonego w przez KNF w dniu 05 października 2011 roku. Niniejszy Aneks nr 1 został sporządzony w związku opublikowaniem przez Emitenta

Bardziej szczegółowo

Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie

Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie Marcin Dwórznik Katedra Bankowości, Finansów i Rachunkowości Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Plan zajęć poruszane obszary w ciągu semestru

Bardziej szczegółowo

/ / SPRAWOZDAWCZOSC FINANSOWA IRENA OLCHOWICZ AGNIESZKA TŁACZAŁA

/ / SPRAWOZDAWCZOSC FINANSOWA IRENA OLCHOWICZ AGNIESZKA TŁACZAŁA VADEMECUM RACHUNKOWOŚCI / / SPRAWOZDAWCZOSC FINANSOWA IRENA OLCHOWICZ AGNIESZKA TŁACZAŁA Warszawa 2002 Spis treści Wstęp 11 Rozdział 1 Sprawozdania finansowe według Międzynarodowych Standardów Rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Bilans. A. Aktywa trwałe. I. Wartości niematerialne i prawne 1. Koszty zakończonych prac rozwojowych 2. Wartość firmy

Bilans. A. Aktywa trwałe. I. Wartości niematerialne i prawne 1. Koszty zakończonych prac rozwojowych 2. Wartość firmy Bilans Jest to podstawowy dokument księgowy, który jest podstawą dla zamknięcia rachunkowego roku obrotowego - bilans zamknięcia, a takŝe dla otwarcia kaŝdego następnego roku obrotowego - bilans otwarcia.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego ZAŁĄCZNIK Nr 2 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW Wprowadzenie do sprawozdania finansowego obejmuje zakres informacji określony w przepisach

Bardziej szczegółowo

Przepływy finansowe r

Przepływy finansowe r Przepływy finansowe 11.05.2015r Rachunek wyników vs rachunek przepływów Przychody Koszty Wpływy Wydatki Zasada memoriałowa Zasada kasowa Wynik finansowy Przepływy pieniężne Zasada memoriałowa należy uwzględnić

Bardziej szczegółowo

5 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART

5 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART Załącznik nr 5 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA JEDNOSTEK MAŁYCH KORZYSTAJĄCYCH Z UPROSZCZEŃ ODNOSZĄCYCH SIĘ DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Formularz SAB-QSr I/ 2004 (kwartał/rok)

Formularz SAB-QSr I/ 2004 (kwartał/rok) Zgodnie z 57 ust. 2 i 58 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2001 r. - (Dz. U. Nr 139, poz. 1569 i z 2002 r. Nr 31, poz. 280) Zarząd Spółki Banku Ochrony Środowiska S.A. podaje

Bardziej szczegółowo

Okres zakończony 30/09/09. Okres zakończony 30/09/09. Razem kapitał własny 33 723 33 122 30 460 29 205

Okres zakończony 30/09/09. Okres zakończony 30/09/09. Razem kapitał własny 33 723 33 122 30 460 29 205 BILANS AKTYWA 30/09/09 30/06/09 31/12/08 30/09/08 Aktywa trwałe Rzeczowe aktywa trwałe 20 889 21 662 22 678 23 431 Wartość firmy 0 0 0 0 wartości niematerialne 31 40 30 42 Aktywa finansowe Aktywa z tytułu

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja pożytku publicznego

WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja pożytku publicznego WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja pożytku publicznego sporządzonego na dzień 31.12.2009 r. Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość budżetu, jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych

Rachunkowość budżetu, jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych Anna Zysnarska Rachunkowość budżetu, jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych stan prawny na dzień 1 marca 2014 r. wydanie III ODDK Spó³ka z ograniczon¹ odpowiedzialnoœci¹ Sp.k. Gdañsk

Bardziej szczegółowo

3 Sprawozdanie finansowe BILANS Stan na: AKTYWA

3 Sprawozdanie finansowe BILANS Stan na: AKTYWA 3 Sprawozdanie finansowe BILANS Stan na: AKTYWA 31.12.2015 r. 31.12.2014 r 1. A. AKTYWA TRWAŁE 18 041 232,38 13 352 244,38 I. Wartości niematerialne i prawne 1 599 414,82 1 029 346,55 1. Koszty zakończonych

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z przepływów pieniężnych (metoda pośrednia)

Sprawozdanie z przepływów pieniężnych (metoda pośrednia) Sprawozdanie z przepływów pieniężnych (metoda pośrednia) od 01/01/2016 od 01/01/2015 do 30/06/2016 do 30/06/2015 Przepływy pieniężne z działalności operacyjnej Zysk za rok obrotowy -627-51 183 Korekty:

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach - 1. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach - 1. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach - 1 dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Przyczyny niepowodzenia małego przedsiębiorstwa Jedna z 10 podawanych przyczyn to brak zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość. Amortyzacja nieliniowa 1 4/ / / /

Rachunkowość. Amortyzacja nieliniowa 1 4/ / / / Rachunkowość 1/1 Amortyzacja nieliniowa Metody degresywne (a) metoda sumy cyfr rocznych (cena nabycia - wartość końcowa) x zmienna rata mianownik zmiennej raty: 0,5n(n+1) n - liczba okresów użytkowania

Bardziej szczegółowo

Wstęp do sprawozdawczości. Bilans. Bilans. Bilans wg. UoR

Wstęp do sprawozdawczości. Bilans. Bilans. Bilans wg. UoR wg. UoR 3 Wstęp do sprawozdawczości dr Michał Pachowski 1 jest to statyczne zestawienie stanu aktywów majątku przedsiębiorstwa, oraz pasywów źródeł finansowania majątku na dany moment dzień bilansowy.

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

Skrócone jednostkowe sprawozdanie finansowe za okres od do

Skrócone jednostkowe sprawozdanie finansowe za okres od do Skrócone jednostkowe sprawozdanie finansowe za okres od 01-10-2008 do 31-12-2008 Prezentowane kwartalne, skrócone sprawozdanie jednostkowe za okres od 01-10-2008 do 31-12-2008 oraz okresy porównywalne

Bardziej szczegółowo

Raport roczny w EUR

Raport roczny w EUR Raport roczny 2000 Podsumowanie w PLN Przychody z tytułu odsetek - 84 775 Przychody z tytułu prowizji - 8 648 Wynik na działalności bankowej - 41 054 Zysk (strata) brutto - 4 483 Zysk (strata) netto -

Bardziej szczegółowo

KOMENTARZ ZARZĄDU NA TEMAT CZYNNIKÓW I ZDARZEŃ, KTÓRE MIAŁY WPŁYW NA OSIĄGNIETE WYNIKI FINANSOWE

KOMENTARZ ZARZĄDU NA TEMAT CZYNNIKÓW I ZDARZEŃ, KTÓRE MIAŁY WPŁYW NA OSIĄGNIETE WYNIKI FINANSOWE KOMENTARZ ZARZĄDU NA TEMAT CZYNNIKÓW I ZDARZEŃ, KTÓRE MIAŁY WPŁYW NA OSIĄGNIETE WYNIKI FINANSOWE 11 Niniejszy raport prezentuje wybrane dane bilansu oraz rachunku zysków i strat, przepływy pieniężne i

Bardziej szczegółowo

Wykaz i zasady funkcjonowania kont jednostki budżetowej Gimnazjum Nr 1 w Pacanowie. Część I. Konta bilansowe

Wykaz i zasady funkcjonowania kont jednostki budżetowej Gimnazjum Nr 1 w Pacanowie. Część I. Konta bilansowe Konto 011 Środki trwałe Wykaz i zasady funkcjonowania kont jednostki budżetowej Gimnazjum Nr 1 w Pacanowie Część I. Konta bilansowe Załącznik Nr 1 do Zarządzenia nr 8/2010 z dnia 29 grudnia 2010 roku.

Bardziej szczegółowo

071. Umorzenie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych

071. Umorzenie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych Załącznik Nr 3 do Zarządzenia Burmistrza Kamienia Pomorskiego Nr 483/06 z dnia 24 października 2006 r. JEDNOLITY ZAKŁADOWY PLAN KONT DLA ZAKŁADÓW BUDŻETOWYCH GMINY ZESPÓŁ 0 - MAJĄTEK TRWAŁY 011. Środki

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie...9. Część pierwsza Rachunkowość podmiotów gospodarczych...11

Spis treści: Wprowadzenie...9. Część pierwsza Rachunkowość podmiotów gospodarczych...11 Spis treści: Wprowadzenie...9 Część pierwsza Rachunkowość podmiotów gospodarczych...11 1. Zarys historii rachunkowości oraz podstawy prawne jej prowadzenia w Polsce...11 1.1. Historia rachunkowości...11

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA W SYSTEMIE INFORMACJI EKONOMICZNEJ... 13

Rozdział 1 RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA W SYSTEMIE INFORMACJI EKONOMICZNEJ... 13 SPIS TREŚCI Rozdział 1 RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA W SYSTEMIE INFORMACJI EKONOMICZNEJ... 13 1.1. Istota i zakres systemu informacji ekonomicznej... 13 1.2. Rachunkowość jako podstawowy moduł w systemie informacji

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Jak rozliczyć. księgi rachunkowe za rok obrotowy. Agnieszka Pokojska. BiBlioteka

Jak rozliczyć. księgi rachunkowe za rok obrotowy. Agnieszka Pokojska. BiBlioteka BiBlioteka Jak rozliczyć księgi rachunkowe za rok obrotowy Obowiązki sprawozdawcze Ujmowanie aktywów i pasywów w pozycjach bilansu Elementy tworzenia rachunku zysków i strat Inwentaryzacja Ustawa o rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Zobowiązania pozabilansowe, razem

Zobowiązania pozabilansowe, razem Talex SA skonsolidowany raport roczny SA-RS WYBRANE DANE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (2001) tys. zł tys. EUR I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, 83 399 22 843 towarów i materiałów II. Zysk

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o.

Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o. Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o. Niniejszy dokument stanowi podsumowanie raportu z wyceny wartości Spółki Hubstyle Sp. z o.o. na 9 kwietnia 2014 roku. Podsumowanie przedstawia

Bardziej szczegółowo

Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok)

Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok) Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok) (dla banków) Zgodnie z 86 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 października 2005 r. (Dz.U. Nr 209, poz. 1744) Zarząd Spółki Fortis Bank Polska S.A.

Bardziej szczegółowo

Wykaz kont dla jednostek stosujących ustawę o rachunkowości str. 29

Wykaz kont dla jednostek stosujących ustawę o rachunkowości str. 29 Spis treści Wprowadzenie str. 15 Układ i treść opracowania str. 15 Problemy do rozstrzygnięcia przy opracowywaniu lub aktualizowaniu dokumentacji opisującej przyjęte zasady (politykę) rachunkowości str.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa Jak ocenić pozycję finansową firmy? dr Waldemar Rogowski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 29 marca 2011 r. Główne grupy wskaźników Płynności

Bardziej szczegółowo

W p r o w a d z e n i e d o s p r a w o z d a n i a f i n a n s o w e g o

W p r o w a d z e n i e d o s p r a w o z d a n i a f i n a n s o w e g o Załącznik nr 2 do ustawy z dnia Załącznik nr 5 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA JEDNOSTEK MAŁYCH KORZYSTAJĄCYCH Z UPROSZCZEŃ ODNOSZĄCYCH SIĘ

Bardziej szczegółowo

Dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego za 2007 rok. Jeleniogórskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Jeleniej Górze

Dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego za 2007 rok. Jeleniogórskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Jeleniej Górze Dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego za 2007 Jeleniogórskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Jeleniej Górze 1. Wyjaśnienia do bilansu. 1.1. Szczegółowy zakres zmian wartości grup

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

ZADANIA OBOWIĄZUJĄCE W DRUGIM ETAPIE KONKURSU KARIERA NA START DLA BANKU BGŻ

ZADANIA OBOWIĄZUJĄCE W DRUGIM ETAPIE KONKURSU KARIERA NA START DLA BANKU BGŻ ZADANIA OBOWIĄZUJĄCE W DRUGIM ETAPIE KONKURSU KARIERA NA START DLA BANKU BGŻ Zadanie 1 ZADANIE DO WYBORU: Przedsiębiorstwo Bodomax zaciągnęło kredyt bankowy w wysokości 1. zł na okres dwóch lat. Roczna

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF.

Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF. Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF. Efektywna stopa podatkowa jest stosunkiem podatku wykazanego w sprawozdaniu finansowym

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ MEDYK W LUBLINIE ZA 2011 R.

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ MEDYK W LUBLINIE ZA 2011 R. INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ MEDYK W LUBLINIE ZA 2011 R. Informacja dodatkowa została sporządzona w oparciu o art. 48 ustawy o rachunkowości według załącznika

Bardziej szczegółowo

Anna Zysnarska RachunkowoϾ sektora bud etowego z elementami analizy finansowej

Anna Zysnarska Rachunkowoœæ sektora bud etowego z elementami analizy finansowej Anna Zysnarska Rachunkowoœæ sektora bud etowego z elementami analizy finansowej stan prawny na dzieñ 31 sierpnia 2016 r. ODDK Spó³ka z ograniczon¹ odpowiedzialnoœci¹ Sp.k. Gdañsk 2016 Wstęp...............................................

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 1 z dnia 20 listopada 2012 r.

Aneks nr 1 z dnia 20 listopada 2012 r. Aneks nr 1 z dnia 20 listopada r. do prospektu emisyjnego Marvipol S.A. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 9 listopada r. Terminy pisane wielką literą w niniejszym dokumencie mają

Bardziej szczegółowo

Wstęp Rozdział 1. Rachunkowość zarządcza i rachunek kosztów w systemie informacyjnym przedsiębiorstwa Wprowadzenie 1.1. Rozwój rachunku kosztów i

Wstęp Rozdział 1. Rachunkowość zarządcza i rachunek kosztów w systemie informacyjnym przedsiębiorstwa Wprowadzenie 1.1. Rozwój rachunku kosztów i Wstęp Rozdział 1. Rachunkowość zarządcza i rachunek kosztów w systemie informacyjnym przedsiębiorstwa 1.1. Rozwój rachunku kosztów i rachunkowości zarządczej 1.2. Cel istota i zakres rachunkowości zarządczej

Bardziej szczegółowo

Wskaźnik Formuła OB D% aktywa trwałe aktywa obrotowe

Wskaźnik Formuła OB D% aktywa trwałe aktywa obrotowe 1. Wskaźniki sprawności działania Wskaźnik Formuła 2009 2008 OB D% 1. Podstawowy wsk. Struktury majątkowej aktywa trwałe aktywa obrotowe 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Wskaźnik produktywności aktywów (wskaźnik

Bardziej szczegółowo

Aneks C Typowe wartości wskaźników analitycznych

Aneks C Typowe wartości wskaźników analitycznych Aneks C Typowe wartości wskaźników analitycznych i płynności Stan środków pieniężnych na koniec każdego z okresów (pozycja G rachunku przepływów pieniężnych) powinien przyjmować dodatnie wartości w każdym

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski SPRAWOZDANIA FINANSOWE Wykład 3 Co to jest sprawozdanie finansowe? Sprawozdanie finansowe - wyniki finansowe przedsiębiorstwa przedstawione zgodnie

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (2001) tys. zł tys. EUR I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów 80 867 22 150 II. Zysk (strata) na działalności operacyjnej 3 021 829

Bardziej szczegółowo

KOMISJA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I GIEŁD

KOMISJA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I GIEŁD strona tyt KOMISJA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I GIEŁD Raport kwartalny QSr za 1 kwartał roku obrotowego 2006 obejmujący okres od 2006-01-01 do 2006-03-31 Zawierający skrócone skonsolidowane sprawozdanie finansowe

Bardziej szczegółowo

Budimex SA. Skrócone sprawozdanie finansowe. za I kwartał 2007 roku

Budimex SA. Skrócone sprawozdanie finansowe. za I kwartał 2007 roku Budimex SA Skrócone sprawozdanie finansowe za I kwartał 2007 roku BILANS 31.03.2007 31.12.2006 31.03.2006 (tys. zł) (tys. zł) (tys. zł) AKTYWA I. AKTYWA TRWAŁE 638 189 638 770 637 863 1. Wartości niematerialne

Bardziej szczegółowo

Barbara Gierusz ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2013

Barbara Gierusz ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2013 Barbara Gierusz ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2013 Spis treści Wstęp............................................. 7 Część I Podstawy rachunkowości 1. Rachunkowość jako część

Bardziej szczegółowo

Skonsolidowane sprawozdanie finansowe GK REDAN za pierwszy kwartał 2014 roku

Skonsolidowane sprawozdanie finansowe GK REDAN za pierwszy kwartał 2014 roku SKONSOLIDOWANY RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2014 DO 31 MARCA 2014 [WARIANT PORÓWNAWCZY] Działalność kontynuowana Przychody ze sprzedaży 103 657 468 315 97 649 Pozostałe przychody operacyjne

Bardziej szczegółowo

Metody oceny efektywności ekonomicznej działalności przedsiębiorstwa

Metody oceny efektywności ekonomicznej działalności przedsiębiorstwa Metody oceny efektywności ekonomicznej działalności przedsiębiorstwa. 2011-10-13 1 Oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa dokonuje się przy pomocy wskaźników. 2011-10-13 2 Analiza wskaźnikowa Najbardziej

Bardziej szczegółowo

Skrócone skonsolidowane sprawozdanie finansowe Grupy Kapitałowej PBS Finanse S.A. oraz Jednostkowe sprawozdanie finansowe Emitenta -PBS Finanse S.A.

Skrócone skonsolidowane sprawozdanie finansowe Grupy Kapitałowej PBS Finanse S.A. oraz Jednostkowe sprawozdanie finansowe Emitenta -PBS Finanse S.A. Skrócone skonsolidowane sprawozdanie finansowe Grupy Kapitałowej PBS Finanse S.A. oraz Jednostkowe sprawozdanie finansowe Emitenta -PBS Finanse S.A. za I kwartał 2011 roku według MSR/MSSF Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

PLAN KONT WOJEWODY LUBUSKIEGO - DYSPONENTA CZĘŚCI 85/08 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE

PLAN KONT WOJEWODY LUBUSKIEGO - DYSPONENTA CZĘŚCI 85/08 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Wojewody Lubuskiego z dnia 25 kwietnia 2014r. PLAN KONT WOJEWODY LUBUSKIEGO - DYSPONENTA CZĘŚCI 85/08 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE 1 A. WYKAZ KONT KSIĘGI GŁÓWNEJ (EWIDENCJA SYNTETYCZNA)

Bardziej szczegółowo

SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L

SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L POZIOM A I. Bilans i inne sprawozdania finansowe jako źródło informacji o firmie Sporządzania i czytania bilansu, wyjaśnienie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

QSr 3/2010 Skonsolidowane sprawozdanie finansowe SKONSOLIDOWANE KWARTALNE SPRAWOZDANIE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE

QSr 3/2010 Skonsolidowane sprawozdanie finansowe SKONSOLIDOWANE KWARTALNE SPRAWOZDANIE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE QSr 3/2010 Skonsolidowane sprawozdanie finansowe SKONSOLIDOWANE KWARTALNE SPRAWOZDANIE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (rok bieżący) w tys. zł (rok poprzedni (rok bieżący) w tys. EUR (rok poprzedni 1

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA I I. Szczegółowy zakres wartości grup rodzajowych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz inwestycji długoterminowych, zawierających stan tych aktywów na początek

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN (WZÓR) WYTYCZNE DO PRZYGOTOWANIA BIZNESPLANU

BIZNESPLAN (WZÓR) WYTYCZNE DO PRZYGOTOWANIA BIZNESPLANU Załącznik nr 1 do uchwały nr 2/15/VII/2016 z dnia 8 czerwca 2016 roku BIZNESPLAN (WZÓR) WYTYCZNE DO PRZYGOTOWANIA BIZNESPLANU I. OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA CHARAKTERYSTYKA PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA

Bardziej szczegółowo

Podstawy rachunkowości. T. 1, Wykład / Irena Olchowicz. wyd. 8. Warszawa, Spis treści

Podstawy rachunkowości. T. 1, Wykład / Irena Olchowicz. wyd. 8. Warszawa, Spis treści Podstawy rachunkowości. T. 1, Wykład / Irena Olchowicz. wyd. 8. Warszawa, 2016 Spis treści Od autora 9 Część I Istota rachunkowości 13 1. Pojęcie rachunkowości 13 2. Zakres rachunkowości 15 3. Funkcje

Bardziej szczegółowo

Operacje gospodarcze

Operacje gospodarcze Operacje gospodarcze Rachunkowość Operacje gospodarcze Operacja gospodarcza Każde udokumentowane i podlegające ewidencji księgowej zdarzenie gospodarcze, które wywiera wpływ na aktywa, pasywa, przychody

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport został opracowany w oparciu o dane finansowe kas przekazane do UKNF na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

POLNORD SA JEDNOSTKOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA III KWARTAŁY 2007 ROKU SPORZĄDZONE ZGODNIE Z MSSF

POLNORD SA JEDNOSTKOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA III KWARTAŁY 2007 ROKU SPORZĄDZONE ZGODNIE Z MSSF POLNORD SA JEDNOSTKOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA III KWARTAŁY 2007 ROKU SPORZĄDZONE ZGODNIE Z MSSF Gdynia, 14.11.2007 BILANS w tys. PLN AKTYWA 30.06.2007 31.12.2006 Aktywa trwałe Rzeczowe aktywa trwałe

Bardziej szczegółowo

KOMISJA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I GIEŁD Skonsolidowany raport roczny SA-RS (zgodnie z 57 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2001 r. - Dz. U. Nr 139, poz. 1569, z późn. zm.) (dla

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. programowo-organizacyjne studiów podyplomowych RACHUNKOWOŚĆ

ZAŁOŻENIA. programowo-organizacyjne studiów podyplomowych RACHUNKOWOŚĆ ZAŁOŻENIA programowo-organizacyjne studiów podyplomowych RACHUNKOWOŚĆ 1 I. Cele przedsięwzięcia: Podniesienie ogólnych kwalifikacji osób zajmujących się oraz zamierzających profesjonalnie zająć się rachunkowością

Bardziej szczegółowo

Skrócone Skonsolidowane Sprawozdanie Finansowe REDAN SA za I kwartał 2015 według MSSF

Skrócone Skonsolidowane Sprawozdanie Finansowe REDAN SA za I kwartał 2015 według MSSF Skrócone Skonsolidowane Sprawozdanie Finansowe REDAN SA za I kwartał 2015 według MSSF MSSF w kształcie zatwierdzonym przez Unię Europejską GRUPA KAPITAŁOWA REDAN Łódź, dn. 14.05.2015 Spis treści Skonsolidowany

Bardziej szczegółowo

Dane kontaktowe. Rodzaj ewidencji księgowej. Część 0. Podstawowe dane o przedsiębiorstwie (c.d.) Część I. Dział 1. Rachunek zysków i strat

Dane kontaktowe. Rodzaj ewidencji księgowej. Część 0. Podstawowe dane o przedsiębiorstwie (c.d.) Część I. Dział 1. Rachunek zysków i strat GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY, al. Niepodległości 208, 00-925 Warszawa REGON: 00391131100000 F-01/I-01 PKD: 4931Z 31-060 KRAKÓW UL. ŚW. WAWRZYŃCA 13 Sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Sebastian Lewera Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie finansowe Eko Export SA za I kwartał 2016

Sprawozdanie finansowe Eko Export SA za I kwartał 2016 AKTYWA 31.03.2016 31.03.2015 I. Aktywa trwałe 67 012 989,72 32 579 151,10 1. Wartości niematerialne i prawne 1 569 552,89 2 022 755,21 2. Rzeczowe aktywa trwałe 14 911 385,70 15 913 980,14 3. Należności

Bardziej szczegółowo

Controlling kosztów i rachunkowość zarządcza. praca zbiorowa pod redakcją naukową Gertrudy Krystyny Świderskiej

Controlling kosztów i rachunkowość zarządcza. praca zbiorowa pod redakcją naukową Gertrudy Krystyny Świderskiej Controlling kosztów i rachunkowość zarządcza. praca zbiorowa pod redakcją naukową Gertrudy Krystyny Świderskiej Zarządzanie organizacją w skomplikowanym otoczeniu biznesowym nie jest możliwe bez dostępu

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: Cele szczegółowe zajęć:

KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: Cele szczegółowe zajęć: KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: zapoznanie z treściami planu finansowego. Cele szczegółowe zajęć: 1) uzasadnić znaczenie planu finansowego, 2)

Bardziej szczegółowo

Zarząd Spółki podaje do wiadomości raport kwartalny za II kwartał 2004 roku: dnia r. (data przekazania) II kwartał narastająco

Zarząd Spółki podaje do wiadomości raport kwartalny za II kwartał 2004 roku: dnia r. (data przekazania) II kwartał narastająco Formularz SAB-Q II/2004 (kwartał/rok) (dla banków) Zgodnie z 57 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2001 r. (Dz.U. Nr 139, poz. 1569 i z 2002 r., Nr 31, poz. 280) Fortis Bank

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2012 r.

Informacja dodatkowa za 2012 r. Fundacja Już czas Informacja dodatkowa za 2012 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce) rachunkowości

Bardziej szczegółowo