W YDAWNICTWO W Y Ż SZEJ S ZKOŁ Y E KONOMICZNEJ W B IAŁ YMSTOKU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "W YDAWNICTWO W Y Ż SZEJ S ZKOŁ Y E KONOMICZNEJ W B IAŁ YMSTOKU"

Transkrypt

1

2 GODZENIE PRACY Z RODZINĄ W KONTEKŚCIE AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ KOBIET Redakcjja naukowa:: Cecyyl lia Sadowsska- -Snarrsska TTchon Lii W YDAWNICTWO W Y Ż SZEJ S ZKOŁ Y E KONOMICZNEJ W B IAŁ YMSTOKU Białystok 2008

3 RECENZJA PROF. DR HAB. ANDRZEJ F. BOCIAN Copyright by Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku, Białystok 2008 ISBN Publikacja została przygotowana w ramach realizacji projektu badawczego pt. Współpraca naukowa Wyższej Szkoły Ekonomicznej i Uniwersytetu Grodzieńskiego w obszarze pogranicza polsko-białoruskiego wyrównywanie szans kobiet na rynku pracy, w kontekście godzenia życia zawodowego i rodzinnego w ramach Programu Sąsiedztwa Polska Białoruś Ukraina INTERREG IIIA/TACIS CBC współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. WYDAWNICTWO Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Białymstoku Białystok, ul. Choroszczańska DRUK Podlaska Spółdzielnia Produkcyjno-Handlowo-Usługowa Białystok, ul. 27 Lipca 40/3, tel

4 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 7 CZĘŚĆ I GODZENIE ŻYCIA ZAWODOWEGO Z RODZINNYM INSTRUMENTY...9 BOŻENA BALCERZAK PARADOWSKA POLITYKA RODZINNA W POLSCE W ASPEKCIE GODZENIA ŻYCIA ZAWODOWEGO I RODZINNEGO LUCYNA MACHOL ZAJDA GODZENIE ŻYCIA ZAWODOWEGO I POZAZAWODOWEGO POSZUKIWANIE ROZWIĄZAŃ ORGANIZACYJNYCH I CZASOWYCH DOROTA GŁOGOSZ KIERUNKI DZIAŁAŃ NA RZECZ GODZENIA OBOWIĄZKÓW RODZINNYCH Z OBOWIĄZKAMI ZAWODOWYMI DOŚWIADCZENIA KRAJÓW ZACHODNICH CECYLIA SADOWSKA SNARSKA WYKORZYSTANIE ELASTYCZNYCH FORM PRACY UŁATWIAJĄCYCH GODZENIE ŻYCIA ZAWODOWEGO I RODZINNEGO PRZEZ PODLASKICH PRACODAWCÓW CZĘŚĆ II AKTYWNOŚĆ ZAWODOWA KOBIET ALEKSANDER WASILENKO PRAWNY STATUS KOBIETY. Z HISTORII DO WSPÓŁCZESNOŚCI MIROSŁAWA CYWONIUK KARIERA ZAWODOWA KOBIET TATIANA SELIUŻYCKAJA PORÓWNANIE ZATRUDNIENIA I BEZROBOCIA KOBIET NA BIAŁORUSI I W POLSCE JUSTYNA ŻYNEL ETEL, MAŁGORZATA ŻYNEL SYTUACJA NA POLSKIM RYNKU PRACY, W TYM NA OBSZARZE WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO, W KONTEKŚCIE RÓWNYCH SZANS KOBIET I MĘŻCZYZN HUBERT OSTAPOWICZ EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY W KONTEKŚCIE AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ KOBIET NA OBSZARZE WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO

5 4 Spis treści ALEKSANDER KULIKOW, TATIANA SELIUŻYCKAJA AKTYWNOŚĆ GOSPODARCZA KOBIET W REGIONIE GRODZIEŃSKIM LARISA SKWORCOWA, ANTONINA SIEMIENCZUK PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ KOBIET W REPUBLICE BIAŁORUSI MOŻLIWOŚCI I OGRANICZENIA AGNIESZKA NOWAKOWSKA AKTYWNOŚĆ ZAWODOWA KOBIET A PRZEKONANIA MĘŻCZYZN DOTYCZĄCE RÓL KOBIECYCH I MĘSKICH W RODZINIE KRZYSZTOF ARCIMOWICZ OBRAZ AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ KOBIET I ICH RELACJI RODZINNYCH W POLSKICH SERIALACH TELEWIZYJNYCH CZĘŚĆ III PROBLEMY WSPÓŁCZESNEJ RODZINY SWIETŁANA KUROWSKA PRODUKTYWNY KONFLIKT W ŻYCIU RODZINNYM I ZAWODOWYM JAKO SPOSÓB WYRÓWNYWANIA SZANS KOBIET NA RYNKU PRACY ALEKSANDER BIEŁOUSOW, ELENA KONCEAŁ PROBLEMY, STAN I UREGULOWANIA PRAWNE STOSUNKÓW MAŁŻEŃSKO RODZINNYCH W REPUBLICE BIAŁORUSI I W OBWODZIE GRODZIEŃSKIM TCHON LI BUDŻET RODZINY BIAŁORUSKIEJ OLEG KASJANOWICZ, WŁADIMIR LAWSZUK RODZINA DYSFUNKCYJNA, DZIECI I PRACA A PAŃSTWO BIAŁORUSKIE ASPEKTY PRAWNE I EKONOMICZNE WZAJEMNYCH RELACJI MARINA SAŁTYKOWA WOŁKOWICZ SPOŁECZNO PEDAGOGICZNY PROBLEM PRZEMOCY NAD DZIECKIEM W RODZINIE KAZIMIERZ SZCZĘŚNIAK FORMY POMOCY PAŃSTWA W SYSTEMIE INSTYTUCJONALNEJ OPIEKI NAD DZIECKIEM ELENA KONCEAŁ ORGANIZACYJNO EKONOMICZNE ASPEKTY OPIEKI MEDYCZNEJ NAD RODZINAMI WYCHOWUJĄCYMI DZIECI W REPUBLICE BIAŁORUSI, W TYM W OBWODZIE GRODZIEŃSKIM

6 Spis treści 5 CZĘŚĆ IV ASPEKTY FINANSOWE STYMULOWANIA WSPÓŁPRACY NAUKOWEJ NA POGRANICZU WSCHODNIM ELWIRA SKIBICKA SOKOŁOWSKA WSPÓŁPRACA POLSKO BIAŁORUSKA W OPARCIU O PROGRAM SĄSIEDZTWA POLSKA BIAŁORUŚ UKRAINA W RAMACH INICJATYWY WSPÓLNOTOWEJ INTERREG III A/TACIS CBC

7

8 WPROWADZENIE Publikacja stanowi wynik współpracy o charakterze transgranicznym dwóch partnerów ze strony Polski Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Białymstoku oraz ze strony Białorusi Państwowego Uniwersytetu im. Janki Kupały w Grodnie, wspólnie realizujących projekt pt. Współpraca naukowa Wyższej Szkoły Ekonomicznej i Uniwersytetu Grodzieńskiego w obszarze pogranicza polsko-białoruskiego wyrównywanie szans kobiet na rynku pracy, w kontekście godzenia życia zawodowego i rodzinnego w ramach Programu Sąsiedztwa Polska Białoruś Ukraina INTERREG IIIA/TACIS CBC Celami bezpośrednimi wspólnych działań partnerów były: upowszechnianie praktycznej wiedzy w zakresie równych szans kobiet na rynku pracy w obszarze transgranicznym, transfer dobrych praktyk z zakresu polityki równych szans kobiet na rynku pracy, w aspekcie godzenia życia zawodowego i rodzinnego, stworzenie zespołu naukowego ds. upowszechniania analiz, badań, dotyczących problematyki rynku pracy, ze szczególnym uwzględnieniem szans kobiet na rynku pracy w aspekcie makroekonomicznym, opracowanie programów seminariów, warsztatów, bilateralnych wizyt studyjnych oraz programu konferencji międzynarodowej w obszarze transgranicznym, przygotowanie materiałów seminaryjnych oraz międzynarodowej publikacji podsumowującej konferencję (w polskiej i rosyjskiej wersji językowej), umacnianie i rozwijanie współpracy na polu naukowym po obu stronach granicy polsko-białoruskiej. Wspólnym celem realizowanego projektu stało się upowszechnianie praktycznej wiedzy w zakresie równych szans kobiet na rynku pracy oraz podniesienie poziomu świadomości, dotyczącej szans i trudności kobiet na rynku pracy, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki godzenia życia zawodowego i rodzinnego. Stworzenie zespołu naukowego ds. prowadzenia analiz rynku pracy przyczyniło się do rozwinięcia sieci kontaktów i nawiązania współpracy, mającej charakter długookresowy, pomiędzy placówkami naukowymi po obu stronach granicy polsko-białoruskiej w obszarze transgranicznym. Ponadto jako efekt współpracy potraktowano podniesienie kwalifikacji polskobiałoruskiego środowiska naukowo-dydaktycznego. Wiedza na temat udziału kobiet w rynku pracy oraz problemów, na jakie napotykają, uczestnicząc w tym rynku, jest niewystarczająca, zwłaszcza w obszarze przygranicznym, dlatego też przedmiot prac zespołu stanowiła analiza problematyki szans kobiet na rynku pracy w aspekcie makroekonomicznym, po obu stronach granicy. Wspólne działania partnerów pozwoliły na wymianę doświadczeń w zakresie metod i teorii badawczych, służących analizie rynku pracy, jak też przyczyniły się do dokonania porównania i oceny sytuacji kobiet na rynku pracy, w kontekście godzenia życia zawodowego i rodzinnego. W trakcie realizacji projektu odbyły się dwa międzynarodowe

9 8 Elwira Skibicka-Sokołowska seminaria naukowe, połączone z warsztatami i wizytami studyjnymi o charakterze bilateralnym, a w końcowej fazie realizacji projektu podsumowująca współpracę partnerską konferencja międzynarodowa. Projekt niewątpliwie przyczynił się do identyfikacji potencjału badawczego w obszarze wsparcia, ponadto pozytywnie wpłynął na współpracę obu partnerów, działających w obszarze pogranicza polsko-białoruskiego. Zgromadzone doświadczenia, wynikające z przeprowadzonych seminariów, warsztatów, bilateralnych wizyt studyjnych oraz współpracy miedzy partnerami podsumowano w formie materiałów seminaryjnych, a w dalszej kolejności w formie publikacji. W wyniku realizacji projektu, po obu stronach granicy, partycypujący w grupie docelowej mieli zwiększony dostęp zarówno do wiedzy na temat szans kobiet na rynku pracy, w kontekście godzenia życia zawodowego i rodzinnego, jak i do stosowanych metod badawczych w obszarze transgranicznym, dotyczących analizy rynku pracy, z punktu widzenia szans kobiet. Współpraca transgraniczna między placówkami naukowymi, personelem naukowo-badawczym stała się podstawą dalszych i trwałych kontaktów z zakresu kooperacji o charakterze naukowo-badawczym. Publikacja kierowana jest do pracowników naukowych, dydaktyków, studentów, instytucji rynku pracy, w tym urzędów pracy oraz innych osób zainteresowanych problematyką aktywizacji zawodowej kobiet. Elwira Skibicka-Sokołowska Koordynator Projektu

10 CZĘŚĆ I GODZENIE ŻYCIA ZAWODOWEGO Z RODZINNYM INSTRUMENTY

11

12 Bożena Balcerzak-Paradowska * POLITYKA RODZINNA W POLSCE W ASPEKCIE GODZENIA ŻYCIA ZAWODOWEGO I RODZINNEGO 1. DLACZEGO POTRZEBNA JEST POLITYKA RODZINNA UKIERUNKOWANA NA GODZENIE ŻYCIA ZAWODOWEGO I RODZINNEGO? 1.1. Znaczenie pracy dla życia rodzinnego Rodzina i praca to dwie sfery życia, mające podstawowe znaczenie w ludzkiej biografii i pozostające ze sobą we wzajemnym związku. Pogląd ten pojawia się dość często w literaturze przedmiotu. Francuska badaczka M. A. Barrere-Maurison zwraca uwagę, że życie składa się z dwóch części: pracy i rodziny, które tworzą jedność. Każda z tych płaszczyzn jest odbiciem drugiej. Na podobny związek zwrócił uwagę niemiecki socjolog Ulrich Beck podkreślając, że praca zarobkowa i zawód (...) oraz rodzina tworzą układ współrzędnych, na których opiera się życie. Najczęściej postrzegamy pracę jako źródło dochodów, stanowiących podstawę egzystencji rodziny, ale praca, a zwłaszcza szerzej rozumiane życie zawodowe, ma także znaczenie dla realizacji innych funkcji rodziny. Praca stanowi punkt odniesienia w realizacji funkcji wychowawczej i socjalizacyjnej, sprawowanej przez rodzinę wobec dzieci. Jedną z najważniejszych ról, pełnionych w dorosłym życiu, jest rola związana z wykonywaniem pracy. Wychowujemy i kształcimy dzieci z myślą o ich przyszłej pozycji w życiu społeczeństw. Fakt wykonywania pracy, stosunek do niej dorosłych członków rodziny jest wzorcem postaw i zachowań dla młodego pokolenia. Nie można pomijać faktu, że praca może stanowić źródło satysfakcji, ale także porażki w życiu człowieka. Wpływa to niewątpliwie na emocjonalną sferę życia rodzinnego, odbijając się na innych członkach rodziny. Życie zawodowe rodziców, wynikające z niego obowiązki odbijają się na sposobie realizacji funkcji opiekuńczej wobec dzieci; rodzina staje wobec wyboru pełnienia tej funkcji osobiście, przez jednego z rodziców czy powierzenia zadań opiekuńczych instytucji lub innym osobom. Obecnie jesteśmy świadkami silnego związku sytuacji na rynku pracy z procesami demograficznymi, zwłaszcza silnym ich powiązaniem z kształtowaniem się postaw matrymonialnych i prokreacyjnych. Najogólniej można do przedstawić w postaci sekwencji zdarzeń: I etap to nauka. Dążenie do uzyskania możliwie najlepszego poziomu wy- * Dr hab. Bożena Balcerzak-Paradowska Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w Warszawie

13 12 Bożena Balcerzak-Paradowska kształcenia z myślą o stworzeniu podstaw dla dobrej pozycja na rynku pracy wydłuża okres nauki. Etap II to poszukiwanie pracy, które w przypadku osób młodych, niemających doświadczenia zawodowego, niekiedy przedłuża się ze względu na brak uzyskania pracy lub poszukiwania pracy, odpowiadającej oczekiwaniem młodych osób. Podjęcie pracy nie zawsze jest jednoznaczne z jej utrzymaniem, a jeżeli tak to następuje często dążenie do umocnienia pozycji zawodowej ze względu na dość często występujące jeszcze obawy o utratę pracy z jednej strony, a perspektywę wyższych zarobków z drugiej strony. W literaturze przedmiotu określamy to jako syndrom odroczenia decyzji o założeniu rodziny. Późne założenie rodziny oznacza najczęściej mniejszą dzietność. Nierzadko odroczenie to prowadzi do rezygnacji z życia rodzinnego z wyboru lub konieczności. Powyżej określone związki mogą dotyczyć każdego dorosłego człowieka. W przypadku kobiet ma on swój dodatkowy wymiar, wynikający z macierzyńskiej funkcji kobiety i dominującego w nowoczesnych społeczeństwach modelu rodziny. Opiera się on na podwójnej roli kobiety: jako żywicielki rodziny i głównego wykonawcy obowiązków rodzinnych, co powoduje trudności w godzeniu obu sfer aktywności: zawodowej i rodzinnej. Skutki występującego na tym tle konfliktu mają swoje odbicie w życiu indywidualnym, rodzinnym i społecznym, omówionym szeroko w literaturze przedmiotu. Aktywność zawodowa kobiet utrwaliła się w realnym życiu jako zjawisko społeczno-ekonomiczne i świadomościowo-kulturowe. W dyskusjach wokół tego zagadnienia coraz rzadziej pojawia się pytanie o to, czy kobieta powinna pracować zawodowo, a przeważa problem, jak godzić pracę zawodową z obowiązkami rodzinnymi. Przemiany ról kobiet w społeczeństwach epoki postmodernistycznej mają utrwalony charakter. Na indywidualne decyzje kobiet o podjęciu pracy wpływa bowiem szereg przesłanek, wynikających z szerszych procesów społeczno-ekonomicznych i kulturalno-światopoglądowych. W tradycyjnym ujęciu praca kobiety stanowiła źródło dochodów, pozwalających zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny, gdy zarobki męża okazywały się niewystarczające dla utrzymania rodziny, lub była dodatkowym źródłem dochodów i pozwalała podnieść materialny standard życia rodziny. Obecnie coraz częściej traktowana jest jako równorzędne źródło dochodów z tym, które wynika z aktywności zawodowej mężczyzny. Praca chroni na ogól przed ubóstwem i jest głównym czynnikiem sprzyjającym wychodzeniu ze sfery niedostatku. W sytuacji bezrobocia lub bierności zawodowej mężczyzny aktywność zawodowa kobiety staje się głównym źródłem dochodu rodziny. Ma to szczególne znaczenie w obecnej i perspektywicznej sytuacji niestabilności zatrudnienia. To przemawia za potrzebą przemiennego traktowania ról kobiety i mężczyzny jako żywicieli i jako wykonawców prac domowych i obowiązków rodzinnych. Nie można również zapominać, że praca zawodowa stanowi źródło dochodów przyszłych; od jej podjęcia, czasu trwania i osiąganych zarobków zależą świadczenia emerytalne. Coraz większego znaczenia dla decyzji prozarobkowych nabierają przesłanki pozamaterialne, wynikające z procesów modernizacji i przemiany roli kobiety w społeczeństwie i rodzinie. Następuje wzrost znaczenia pracy w hierarchii wartości kobiet. Kobiety dążą do osiągnięcia coraz wyższego poziomu wykształcenia. Następstwem procesów edukacyjnych jest chęć wykorzystania zdobytych kwalifikacji i umiejętności. Praca stwarza kobietom szanse na zaspokojenie potrzeby własnego rozwoju, stanowi źródło samorealizacji, satysfakcji i zadowolenia. Motywem aktywności zawodowej ko-

14 Polityka rodzinna w Polsce w aspekcie godzenia życia 13 biety jest zainteresowanie pracą oraz pragnienie osiągnięcia dzięki niej wyższej pozycji społecznej. Zmianę stosunku do pracy zawodowej kobiet należy też rozpatrywać w kontekście przemian rodziny. Rozszerza się zjawisko związków nieformalnych, partnerskich, w których z założenia oboje partnerzy pełnią podwójne role w życiu zawodowym i osobistym. Związki nieformalne, ale również zalegalizowane, charakteryzują się obecnie brakiem trwałości, prowadzącym do powstawania rodzin niepełnych. Rozszerza się zjawisko samotnego macierzyństwa na skutek urodzeń poza jakimkolwiek związkiem (również nieformalnym). Praca jest więc podstawowym źródłem utrzymania w rodzinach samotnych matek. Zwiększa się liczba przypadków dobrowolnej bezdzietności i samotności, co pozbawia kobiety gwarancji ekonomicznego zabezpieczenia przez mężczyzn i umacnia ich myślenie o potrzebie własnej aktywności w tym zakresie. Przemiany rodziny wyrażają się również w zmianie ról kobiet, ich poczuciu wartości i artykułowaniu chęci lub potrzeby uzyskania niezależności poprzez samodzielność ekonomiczną. Nie można również pomijać faktu, że praca kobiet jest wymuszana niekiedy przez dysfunkcjonalność rodziny, której przyczyną są zachowania mężczyzny (np. alkoholizm). Przemiany te spowodowały wzrost obciążenia kobiet podwójną rolą (zawodową i rodzinną). Jakkolwiek są symptomy zwiększenia się popularności modelu partnerskiego, opartego na egalitaryzmie w zakresie obowiązków, jest on nadal modelem pożądanym (oczekiwanym) przez kobiety i deklaratywnie popieranym przez mężczyzn, którzy pozytywnie odnoszą się do niego jako wzorca, rzadziej jako do podstawy funkcjonowania własnej rodziny. Obie sfery życia rodzina i praca ulegają zatem przemianom. Zmieniają się formy życia małżeńsko-rodzinnego i modele funkcjonowania rodziny. Zmienia się też praca, jej treść, organizacja, warunki wykonywania Zmiany w sferze pracy Zmiany w sferze pracy obejmują szeroki kontekst zagadnień, począwszy od zmiany treści pracy, organizacji i warunków pracy, poprzez zmiany samych pracowników zarówno w ujęciu ogólnym, jak i indywidualnym (m.in. zmiany struktury wykształcenia, kwalifikacji i cech kompetencyjnych, dostosowanych do wymagań pracy, wzrost oczekiwań pracowników co do warunków pracy) i zmiany w organizacjach gospodarczych, aż do zmian zachodzących na szeroko rozumianym rynku pracy (Borkowska 2004). Jednym z wyznaczników sytuacji na rynku pracy jest występująca tam nierównowaga między podażą a popytem na pracę, skutkująca skalą bezrobocia i przesunięciem części osób w wieku aktywności ekonomicznej do sfery bierności zawodowej. Pomimo poprawy na polskim rynku pracy, nadal mamy do czynienia z dwoma niepokojącymi zjawiskami: niskim wskaźnikiem zatrudnienia: w 2007 r. wynosił on 48,4% dla ogółu ludności w wieku 15 lat i więcej, w tym 56,2% dla mężczyzn i 41,3% dla kobiet, podczas gdy w roku 1992 odpowiednie wskaźniki wynosiły: 53,5%, 61,6% i 46,1%. Spadek wskaźnika zatrudnienia w porównaniu z 1992 r. nastąpi w sytuacji jednoczesnego spadku stopy bezrobocia z: 12,9% do 9,6% dla ogółu ludności, z 11,9% do 9,2% dla mężczyzn i z 14,1% do 10,3% dla kobiet. Oznacza to wysoką dynamikę wzrostu ludności biernej zawodowo z 10,9 mln w 1992 r. do 14,4 mln w 2007 r., tj. o około 33% (w tym biernych

15 14 Bożena Balcerzak-Paradowska zawodowo kobiet z 6,8 mln do 8,8 mln, tj. o 29%) (BAEL 2008). Jest to potencjał do wykorzystania w sferze aktywności ekonomicznej. Niemniej jednak w dalszym ciągu bezrobocie, zwłaszcza długookresowe, jest zjawiskiem, które negatywnie oddziałuje na postawy wobec pracy oraz na warunki bytowe i sferę wychowawczo-emocjonalną rodziny. W związku z przemianami sfery pracy, pojawia się problem uelastycznienia rynku pracy, postrzegany głównie jako sposób na ograniczenie skutków braku równowagi między podażą a popytem na pracę. Innymi słowy, z punktu widzenia rynku pracy oczekuje się, że uelastycznienie form zatrudnienia sprzyjać będzie wzrostowi zatrudnienia i ograniczenia bezrobocia. Oczekiwania te przynoszą różne rezultaty. Dla bezrobotnych uelastycznienie form zatrudnienia stwarza szanse na podjęcie pracy, ale praktyki w tym zakresie dotyczą częściej osób, które z różnych powodów chcą lub muszą zmienić swój status i podjąć pracę w oparciu o niestandardowe podstawy. Do tych drugich należą kobiety mające obowiązki rodzinne. Wiodącą rolę w uelastycznieniu rynku pracy odgrywają niestandardowe (nietypowe) formy zatrudnienia. Są one przeciwstawne do zatrudnienia typowego, tzn.: na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy, zawartej na czas nieokreślony i wykonywanej w jednym miejscu pracy. Pomimo upowszechniania się niestandardowych form zatrudnienia ich ocena nie jest jednoznaczna. Traktuje się je jako peryferyjny (peripheral) lub drugorzędny (secondary) rynek pracy, który cechuje charakter pośredniości między pełnowymiarowym zatrudnieniem, objętym ochroną prawną a stanem bezrobocia. Za cechę tego rynku uznaje się: niską ochronę socjalną, słabość ochrony zbiorowej oraz wykonywanie oferowanej pracy przez grupy słabsze na rynku pracy, m.in. kobiety. Stąd niektórzy uznają, że najstosowniejszym określeniem jest termin»praca niepewna«lub»ryzykowana«, a pojęcie»elastyczność zatrudnienia«i»niepewność zatrudnienia«traktuje się jak dwie strony tego samego medalu (Hajn 2003, s. 57). Badacze problemu zwracają uwagę na dwie tendencje w zakresie wpływu uelastycznienia rynku pracy na sytuację zawodową kobiet. Z jednej strony podkreśla się, że dzięki niestandardowym formom zatrudnienia kobiety zyskują większe szanse na wzrost zatrudnienia, gdyż uelastycznienie pracy sprzyja tworzeniu nowych miejsc pracy. Z drugiej strony elastyczność, rozumiana w tym przypadku jako zatrudnienie w nietypowych formach, zwiększa niepewność w położeniu kobiet na rynku pracy. To one są częściej zatrudniane w tych formach. Niepewność zatrudnienia, w sytuacji poważnego zagrożenia bezrobociem, może również wpływać na ich postawy wobec pracy, np. akceptowanie pracy niespełniającej standardów prawa pracy, akceptację niższych zarobków. Funkcjonowanie kobiet na podrzędnym rynku pracy (sencondary labour market) umacnia jego segmentację według płci (Kryńska, red. 2003; Grotkowska, Socha, Sztanderska 2004). Uelastycznienie czasu pracy wiąże się bądź z ogólnym wymiarem czasu pracy, bądź z organizacją czasu pracy przy danym wymiarze. I w tym przypadku formy czasu pracy mogą być różne. Najbardziej powszechna jest praca w niepełnym wymiarze czasu, która pociąga jednak za sobą redukcję zarobków. Większe znaczenie dla łączenia życia zawodowego i rodzinnego ma elastyczna organizacja czasu pracy w ramach danego wymiaru czasu. Mogą występować różne systemy czasu pracy, tzn. reguły określające rozłożenie czasu pracy i czasu wolnego od pracy w ciągu dnia, tygodnia i innych okresów rozli-

16 Polityka rodzinna w Polsce w aspekcie godzenia życia 15 czeniowych. Dla rodziny znaczenie mają stabilne rozwiązania, pozwalające zorganizować życie rodzinne w oparciu o, w miarę regularne, zasady. W myśli teoretycznej i praktyce badawczej utrwala się pogląd o nieodwracalności zmian modelu pracy, których ważnym komponentem jest odejście od tradycyjnych form pracy na rzecz tych, które dzisiaj uznajemy za niestandardowe, a które są następstwem procesów globalizacji, postępu technicznego i technologicznego oraz rozwoju gospodarek i społeczeństw opartych na wiedzy. W rozważaniach nad przyszłością pracy pojawia się koncepcja przejściowych rynków pracy (Schmid 1998). Zrodziła się ona z potrzeby zredefiniowania pojęcia pełnego zatrudnienia, gdyż w dotychczasowym ujęciu to cel niemożliwy do osiągnięcia. Cel ten można osiągnąć poprzez stworzenie przejściowych rynków zatrudnienia. Oznacza to przejście (przemienność) między okresami pracy i innymi formami aktywności, np. częściowym bezrobociem a zatrudnieniem w pełnym wymiarze czasu, zatrudnieniem a pracą na własny rachunek, bezrobociem a okresem nauki (edukacji, szkoleń), pracą zawodową a pracą domową na rzecz rodziny i gospodarstwa domowego, zatrudnieniem a emeryturą. W koncepcji tej znajduje odbicie kontekst rodzinny. Zmiany te prowadzić będą do uelastycznienia biografii zawodowej zarówno kobiet, jak i mężczyzn, jakkolwiek z dzisiejszej perspektywy zasadne wydają się obawy, że powrót do domu będzie dotyczył w większym stopniu kobiet. Niezbędny są działania dostosowawcze, polegające na planowaniu biografii zawodowej w powiązaniu z biografią życia rodzinnego obojga partnerów, co wiąże się z potrzebą partnerskich stosunków w rodzinie. Towarzyszyć temu powinno wzmacnianie różnych form własnej przezorności na czas przejścia w etap niezarobkowy, a więc system pozwalający na zapewnienie źródeł egzystencji na czas poza pracą. Potrzebny jest także system pozwalający na łagodzenie przejścia do poszczególnych faz, np. poprzez wykorzystanie etapu niezarobkowego na kształcenie, uczestnictwo w różnych formach edukacji ustawicznej i w miarę możności podtrzymywanie łączności z zakładem pracy. Nowe wzorce aktywności życiowej, oznaczające zmiany proporcji między pracą zarobkową (opłacaną) i nieopłaconą oraz zmianę ich znaczenia, wpłyną na rodzinę. Zmiany te mogą oznaczać zwiększone nakłady czasu, związane z tworzeniem kapitału ludzkiego, w rozumieniu ekonomicznych teorii rodziny. Jest to czas poświęcany wychowaniu dziecka, zaspakajaniu jego potrzeb w ramach działań związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i jego wychowaniem, ale również jak pisze T. W. Schultz czas na korzystanie z radości z jego posiadania (Schultz 1974). 2. INSTRUMENTY POLITYKI RODZINNEJ, MAJĄCE NA CELU UŁATWIENIE GODZENIA OBOWIĄZKÓW ZAWODOWYCH Z RODZINNYMI 2.1. Ustawodawstwo w zakresie prawa pracy Procesy aktywizacji zawodowej kobiet leżały u podstaw stworzenia odpowiednich rozwiązań prawnych. Polskie ustawodawstwo przewiduje cały szereg uprawnień przy-

17 16 Bożena Balcerzak-Paradowska sługujących kobietom w ciąży i osobom wychowującym małe dzieci. O ile te pierwsze związane są z niezbywalną funkcją macierzyńską, te drugie mogą być wykorzystywane na równi zarówno przez matkę, jak i ojca. Ochronie kobiet w ciąży służy zakaz zatrudnienia ich przy pracach szczególnie uciążliwych dla zdrowia oraz obowiązek pracodawcy dostosowania warunków pracy tak, aby ograniczyć czas pracy i wyeliminować zagrożenia. Jeżeli jest to niemożliwe, pracownica powinna być przeniesiona do innej pracy lub zwolniona na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy. Jeżeli zmiany te pociągają za sobą obniżenie jej wynagrodzenia, przysługuje jej dodatek wyrównawczy, wypłacany przez pracodawcę. Pracownica w okresie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z kobietą w ciąży. W przypadku, gdy umowa o pracę była zawarta na czas określony ulega ona przedłużeniu do dnia porodu. Pracownicy w ciąży nie można zatrudniać w porze nocnej, godzinach nadliczbowych, delegować bez jej zgody poza stałe miejsce pracy. Pracodawca zatrudniający pracownicę w porze nocnej jest obowiązany na okres jej ciąży zmienić rozkład czasu pracy w sposób umożliwiający wykonywanie pracy poza porą nocną. Jeżeli jest to niemożliwe lub niecelowe, zobowiązany jest przenieść pracownicę do innej pracy, a w przypadku braku takiej możliwości zwolnić ją od obowiązku świadczenia pracy. Przeniesienie do innej pracy, o ile wiąże się z mniejszym wynagrodzeniem, rodzi konieczność wypłaty dodatku wyrównawczego. W przypadku zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia. Istnieje również obowiązek udzielania przez pracodawcę pracownicy w ciąży zwolnień od pracy na przeprowadzenie badań lekarskich, jeżeli nie mogą być one przeprowadzone w innym czasie. Za czas nieobecności z tego tytułu przysługuje prawo do wynagrodzenia. Kiedy urodzi się dziecko kobieta korzysta z urlopu macierzyńskiego. Obecnie z części tego urlopu (14 dni), może również skorzystać ojciec dziecka. Po upływie urlopu macierzyńskiego zarówno matka, jak i ojciec mogą skorzystać z urlopu na opiekę nad dzieckiem do lat 4 (urlopu wychowawczego). W tym czasie pracodawca nie może rozwiązać z pracownikiem umowy o pracę. Osoba korzystająca z urlopu wychowawczego ma gwarantowany powrót do pracy i dopuszczenie do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli jest to niemożliwe na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym, odpowiadającym jej kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed urlopem wychowawczym. Inne uprawnienia, przysługujące osobom wychowującym małe dzieci (do lat 4), to: zakaz zatrudnienia w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w przerywanym czasie pracy, delegowanie poza stałe miejsce pracy. Specjalnie do kobiet adresowane jest uprawnienie polegające na zakazie zatrudnienia matek karmiących przy pracach szkodliwych dla zdrowia i konieczność przeniesienia ich do innej pracy lub zwolnienie ze świadczenia pracy. Wypłata dodatku wyrównawczego oraz wynagrodzeń za czas nieprzepracowany (w analogicznych przypadkach jak dla kobiet w ciąży) oraz wypłata wynagrodzeń za zwolnienie od pracy na 2 dni, przysługujące rodzicom dzieci do lat 14, obciąża pracodawcę. W przypadku zwolnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem chorym oraz dzieckiem do lat 8 (w przypadku konieczności zapewnienia mu

18 Polityka rodzinna w Polsce w aspekcie godzenia życia 17 opieki spowodowanej nagłymi przypadkami) ciężar finansowy (wypłata zasiłku opiekuńczego w wysokości 80% wynagrodzenia) ponosi Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zmiany, jakie dokonały się w systemach tych uprawnień w ostatnich dekadach polegały na ich rozszerzeniu na mężczyzn. Wynikało to zarówno z realizacji zasady równości i równouprawnienia, jak i z dążenia do wzmocnienia pozycji kobiet na rynku pracy oraz ugruntowania roli ojca jako opiekuna. Zmiany normatywne wyprzedziły jednak znacznie procesy realne. W dalszym ciągu dominuje praktyka, mimo że większość uprawnień przysługuje w pełnym lub częściowym (urlop macierzyński) zakresie zatrudnionym mężczyznom, jednak korzystają z nich kobiety i to one postrzegane są przez pracodawców jako główne adresatki tych uprawnień. Dane statystyczne o charakterze makro wskazują na ograniczony krąg odbiorców świadczeń związanych z korzystaniem z urlopów wychowawczych. W 1993 r. z urlopu skorzystało 336,1 tys. osób, w 2000 r. 138,8 tys. Od 2001 r. brak jest danych dotyczących ogólnej skali zjawiska. Badania przeprowadzone w 2005 r. wykazały, że z urlopu wychowawczego korzysta tylko 33% osób mających takie uprawnienia. Są to najczęściej kobiety. Spośród uprawnionych do urlopu wychowawczego mężczyzn, skorzystało z niego tylko 2%. Przyczyną nieskorzystania z urlopu wychowawczego jest brak prawa do zasiłku wychowawczego (22%), w następnej kolejności negatywne skutki dla kariery, w tym negatywny stosunek pracodawcy (17%) oraz preferowanie pracy z innych powodów (17%). Można zatem powiedzieć, że przyczyny związane z pracą zawodową mają większy wpływ na decyzje o skorzystaniu lub nieskorzystaniu z urlopu wychowawczego niż względy materialne (GUS 2006). Zdaniem pracodawców, dłuższa nieobecność pracownika, wynikająca z korzystania z urlopu macierzyńskiego i wychowawczego, stwarza problemy dla zakładu pracy. Powstają trudności natury organizacyjnej, brak możliwości wykorzystania umiejętności pracownika, w którego zainwestowano w różnych formach, np. poprzez szkolenia, a także konieczność zatrudnienia nowego pracownika. To w pewnym sensie, chociaż nie zawsze, tłumaczy niechęć pracodawców do zatrudniania kobiet, zwłaszcza tych, które mają lub mogą mieć (biorąc pod uwagę ich wiek) obowiązki rodzinne. Również dlatego kobieta, wracając po dłuższym urlopie wychowawczym, nie tylko nie trafia na swoje stanowisko pracy, ale często, w bardzo krótkim czasie, jest zwalniana z pracy (Balcerzak-Paradowska, red. 2003; Gender Index 2006; MPiPS 2006) Pieniężne świadczenia społeczne Świadczenia te z założenia mają na celu ułatwienie kobietom wejście i pozostanie na rynku pracy. Spełniają zatem funkcję integracyjną. Mają również wpływ na sytuację materialną rodziny. Bezpośrednio funkcję dochodową pełnią świadczenia pieniężne tego systemu: zasiłek macierzyński, wychowawczy, pielęgnacyjny. Są to świadczenia zastępujące okresowo lub trwale dochody w pracy osobom czasowo lub trwale nieaktywnym zawodowo ze względu na opiekę nad dzieckiem. Jeżeli system faktycznie pomaga w wejściu na rynek pracy i pozostaniu na nim w okresie pełnienia obowiązków rodzicielskich, sprzyja uzyskaniu zarobków z tytułu pracy, a tym samym ograniczeniu ubóstwa rodzin. Przez okres urlopu macierzyńskiego i urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego pracownica matka i pracownik ojciec mają prawo do zasiłku macierzyńskiego.

19 18 Bożena Balcerzak-Paradowska Zasiłek macierzyński jest wypłacany przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego. Przysługuje kobiecie ubezpieczonej, która urodziła dziecko, przyjęła dziecko w wieku do 1 roku na wychowanie i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia, przyjęła dziecko w wieku do 1 roku na wychowanie w ramach rodziny zastępczej. Zasiłek macierzyński przysługuje również w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy. Zasiłek macierzyński przysługuje także pracownicy zatrudnionej na podstawie umowy o pracę na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, z którą umowa o pracę została przedłużona do dnia porodu. Prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje też ubezpieczonemu, który przyjmuje dziecko na wychowanie. Matka dziecka, po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie, może zrezygnować z dalszego pobierania zasiłku i wcześniej wrócić do pracy. W takim przypadku pozostałą część okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego wykorzystuje ubezpieczony ojciec dziecka. Zasiłek macierzyński wynosi 100% wynagrodzenia lub przychodu pracownicy matki (pracownika ojca), przebywającej na urlopie macierzyńskim stanowiącego podstawę jego wymiaru. Od 1981 r. do 1 maja 2004 r. osobom korzystającym z urlopu wychowawczego, które spełniały określone kryteria (głównie kryterium dochodowe) przysługiwał zasiłek wychowawczy. Reforma świadczeń rodzinnych z 2003 r. (z mocą obowiązującą od 1 maja 2004 r.) zmieniła formę wspierania osób korzystających z urlopu wychowawczego na dodatek do zasiłku rodzinnego. Zasiłek opiekuńczy przysługuje pracownikowi ubezpieczonemu, który jest zwolniony od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad zdrowym dzieckiem w wieku do lat 8, chorym dzieckiem w wieku do lat 14 lub innym chorym członkiem rodziny. Prawo do zasiłku przysługuje na równi matce i ojcu dziecka, a zasiłek wypłaca się tylko jednemu z rodziców, temu, który wystąpi z wnioskiem o jego wypłatę za dany okres. Łączny okres wypłaty zasiłku opiekuńczego, z powodu opieki nad dziećmi i innymi członkami rodziny z różnych przyczyn i bez względu na liczbę członków rodziny wymagających opieki, nie może przekroczyć 60 dni w roku kalendarzowym. Wysokość zasiłku wynosi 80% wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku. Podstawowym świadczeniem rodzinnym jest zasiłek rodzinny, przysługujący osobom spełniającym kryterium dochodowe (504 zł na osobę, kryterium jest podwyższone dla rodzin mających dziecko niepełnosprawne). Do zasiłku rodzinnego przysługują różne dodatki, zależnie od sytuacji, w której znajduje się rodzina, w tym dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Wysokość dodatku ustalana jest kwotowo; obecnie wynosi 400 zł miesięcznie. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności opieki nad dzieckiem matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu albo prawnemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie przysługuje, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 583,00 zł i wynosi 420,00 zł miesięcznie.

20 Polityka rodzinna w Polsce w aspekcie godzenia życia 19 W obowiązującym systemie emerytalnym prawo do emerytury na zasadach funkcjonujących przed 1 stycznia 1999 r., tj. przed wejściem w życie ustawy emerytalnej lub prawo do renty uzależnione jest, m.in., od ilości osiągniętych przez ubezpieczonego okresów składkowych i nieskładkowych. Ustawodawca przyjął tutaj pewne korzystne, z punktu widzenia przede wszystkim kobiet, rozwiązania, w świetle których okres zasiłku macierzyńskiego traktowany jest jako okres składkowy. Do okresów nieskładkowych, które przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty ulegają ograniczeniu do 1/3 udowodnionych okresów składkowych, zalicza się m.in.: a) okresy urlopu wychowawczego, b) urlopu bezpłatnego, udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz c) okresy niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do lat 4 w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie bez względu na liczbę dzieci do 6 lat; ze względu na stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny dodatkowo w granicach do 3 lat na każde dziecko. Począwszy od 1 lipca 2004 r. ( nowy system emerytalny ) przy obliczaniu wartości kapitału początkowego przebyte do 31 grudnia 1998 r. okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego, udzielanego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi, niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem, uwzględnia się w pełnym wymiarze, tj. bez ograniczenia do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Rozwiązanie takie odnosi się wyłącznie do zasad ustalania kapitału początkowego. Przy ustalaniu prawa i wysokości emerytur i rent powyższe okresy ulegną obniżeniu do 1/3 udowodnionych okresów składkowych Usługi w zakresie opieki nad dzieckiem Rozwój usług opiekuńczych dla dzieci związany jest również z procesami aktywizacji zawodowej kobiet. Można zatem traktować je jako instrument polityki rynku pracy, ułatwiający absorpcję kobiecych zasobów pracy dla potrzeb gospodarki, ale głównie jako instrument polityki rodzinnej, wspierającej realizacje funkcji opiekuńczej, wychowawczej i socjalizacyjnej rodziny. Główną formę usług opiekuńczych dla dzieci do lat 6 stanowią żłobki i przedszkola. Od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku maleje liczba placówek opieki nad dziećmi i liczba dzieci korzystających z tych usług. W 1990 r. było żłobków, w 2000 r. 428, a w 2004 r W latach liczba żłobków znowu zmniejszyła się (do 371). Od 1990 r. liczba dzieci w żłobkach zmalała: z 11,6 tys. do 52,8 tys. w 2000 r. i 45,9 tys. w 2004 r. Od 2005 r. zauważa się wzrost liczby dzieci w żłobkach do 47,6 tys. w 2005 r. i do 50,8 tys. w 2006 r. Wskaźniki objęcia dzieci opieką żłobków wynosiły: w 1995 r. 23 na 1000 dzieci w wieku do lat 3, w 2004 r. 20, a w latach Wzrost liczby dzieci w żłobkach jest wynikiem poszerzania się grona rodziców, którzy chcą skorzystać z tej formy opieki. Znacząco obniżyła się liczba przedszkoli: z w 1990 r. do w 2000 r. i w 2004 r. Dopiero w 2006 r. odnotowano większą liczbę przedszkoli (7.811). Liczba dzieci w przedszkolach, która w 1990 r. wynosiła 856,6 tys. zmalała do 685,4 tys. w 2000 r. i do 644,1 tys. w 2004 r. Szybszy spadek nastąpił na wsi (o 25%) niż

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/11 USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654. Art. 1. W ustawie z dnia

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM

ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi,

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142)

DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142) USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) fragmenty DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142) Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem DZIAŁ ÓSMY Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem prawo pracy, zasiłki macierzyńskie i opiekuńcze komentarze, przykłady, kompletna dokumentacja

Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem prawo pracy, zasiłki macierzyńskie i opiekuńcze komentarze, przykłady, kompletna dokumentacja Agata Lankamer-Prasołek Karol Lankamer Ewa Przedwojska Renata Tonder Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem prawo pracy, zasiłki macierzyńskie i opiekuńcze komentarze, przykłady, kompletna dokumentacja

Bardziej szczegółowo

U S T A W A z dnia. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1)

U S T A W A z dnia. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm. 2) ) wprowadza

Bardziej szczegółowo

Gmina jest organem właściwym do realizacji świadczeń określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Gmina jest organem właściwym do realizacji świadczeń określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Gmina jest organem właściwym do realizacji świadczeń określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie: 1) 68,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku

Bardziej szczegółowo

Agata Pawłowska-Lis Katarzyna Pietruszyńska. Prawo pracy

Agata Pawłowska-Lis Katarzyna Pietruszyńska. Prawo pracy Agata Pawłowska-Lis Katarzyna Pietruszyńska Prawo pracy Warszawa 2015 Projekt okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Monika Kolitowska-Sokół Opracowanie typograficzne i łamanie Jan Klimczak Tekst

Bardziej szczegółowo

ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1268)

ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1268) ZMIANY W PRAWIE PRACY 2016 Zmiany dotyczące rodzicielstwa ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1268) Zmiany wchodzą w życie dnia

Bardziej szczegółowo

Świadczenia opiekuńcze

Świadczenia opiekuńcze Świadczenia opiekuńcze ZASIŁEK PIELĘGNACYJNY przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością

Bardziej szczegółowo

ZASIŁEK MACIERZYŃSKI ZASIŁEK OPIEKUŃCZY

ZASIŁEK MACIERZYŃSKI ZASIŁEK OPIEKUŃCZY ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZASIŁEK MACIERZYŃSKI ZASIŁEK OPIEKUŃCZY Zasiłek macierzyński r Komu przysługuje zasiłek macierzyński? Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, z tytułu: r urodzenia

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania urlopu wychowawczego dla nauczycieli

Procedura udzielania urlopu wychowawczego dla nauczycieli Procedura udzielania urlopu wychowawczego dla nauczycieli ZAGADNIENIE PODSTAWA PRAWNA Uprawnieni do korzystania z urlopu wychowawczego Z urlopu wychowawczego korzystać może wyłącznie nauczyciel, który

Bardziej szczegółowo

Fundacja SYNAPSIS stan prawny na dzień 10 kwietnia2014 r. Informacje dla rodzin

Fundacja SYNAPSIS stan prawny na dzień 10 kwietnia2014 r. Informacje dla rodzin UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM. (dni wolne na opiekę nad dzieckiem, zasiłek opiekuńczy, urlop macierzyński, wydłużony urlop wychowawczy) I. DNI WOLNE NA OPIEKĘ NAD DZIECKIEM. Art 188

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Omówienie najważniejszych zmian obowiązujących od 1 stycznia 2013 roku

USTAWA z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Omówienie najważniejszych zmian obowiązujących od 1 stycznia 2013 roku USTAWA z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Omówienie najważniejszych zmian obowiązujących od 1 stycznia 2013 roku 1. Becikowe Od 1 stycznia 2013 r. przy przyznawaniu jednorazowej zapomogi

Bardziej szczegółowo

KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Co mówią dane statystyczne? Kobiety wyraźnie częściej niż mężczyźni są bierne zawodowo (odpowiednio: 52% i 36%).

Bardziej szczegółowo

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2014.023

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2014.023 ISSN 2300-9853 DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2014.023 ANDRZEJ BORODO Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Martyna Łaszewska-Hellriegel, Państwo a dzieci czyli jak prowadzić politykę rodzinną

Bardziej szczegółowo

Zasiłki macierzyńskie od 1 stycznia 2010 r.

Zasiłki macierzyńskie od 1 stycznia 2010 r. Zasiłki macierzyńskie od 1 stycznia 2010 r. Od 1 stycznia 2010 r. ubezpieczone, które urodziły dziecko lub które przyjęły dziecko na wychowanie będą miały możliwość opiekowania się dzieckiem przez dłuższy

Bardziej szczegółowo

Godzenie życia zawodowego i prywatnego. Warszawa, 9 maja 2014 r.

Godzenie życia zawodowego i prywatnego. Warszawa, 9 maja 2014 r. Godzenie życia zawodowego i prywatnego Warszawa, 9 maja 2014 r. Pierwsze skojarzenie dot. godzenia ról zawodowych i prywatnych? Wskaźnik zatrudnienia dla osób 15-64 w 2013 roku Ogółem Mężczyźni Kobiety

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE PROBLEMY DO ROZWIĄZANIA W NAJBLIŻSZEJ PRZYSZŁOŚCI Redakcja naukowa Gertruda Uścińska Warszawa 2008 WPROWADZENIE 13 Rozdział I Hanna Perło, Gertruda Uścińska, Hanna Zalewska

Bardziej szczegółowo

M I N I S T R A P R A C Y I P O L I T Y K I S P O Ł E C Z N E J 1)

M I N I S T R A P R A C Y I P O L I T Y K I S P O Ł E C Z N E J 1) Projekt z dnia 20 października 2015 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A P R A C Y I P O L I T Y K I S P O Ł E C Z N E J 1) w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem

Bardziej szczegółowo

Polityka rodzinna we Francji i Szwecji na tle rozwiązań polskich 1

Polityka rodzinna we Francji i Szwecji na tle rozwiązań polskich 1 Polityka rodzinna we Francji i Szwecji na tle rozwiązań polskich 1 Kraj macierzyński Polska Matka urodzenie 1dziecka 20 tyg. urodzenie 2 dzieci 31 tyg. urodzenie 3 dzieci 33 tyg. urodzenie 4 dzieci 35

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 czerwca 2013 r. Poz. 675 U S T A W A z dnia 28 maja 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z

Bardziej szczegółowo

V LUBUSKI KONGRES KOBIET

V LUBUSKI KONGRES KOBIET V LUBUSKI KONGRES KOBIET Zielona Góra, 12 października 2013r. POLITYKA PRORODZINNA Pierwsze mieszkanie Ciąża Narodziny dziecka Opieka nad dzieckiem Pierwsze kroki w edukacji Wyzwania demograficzne Do 2030r.

Bardziej szczegółowo

Nr 773. Informacja KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH

Nr 773. Informacja KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Pomoc dla bezrobotnych samotnych matek. Uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu

Bardziej szczegółowo

Model pomocy w ramach opieki nad dzieckiem/osobą zależną

Model pomocy w ramach opieki nad dzieckiem/osobą zależną Człowiek najlepsza inwestycja Projekt PI Innowacyjny model GODZENIE PRZEZ KOBIETY ŻYCIA ZAWODOWEGO I RODZINNEGO współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

dzicom wymienianie się uprawnieniami rodzicielskimi bez względu na podstawę zatrudnienia. Nowe defi nicje Wśród nowości należy wymienić wprowadzenie

dzicom wymienianie się uprawnieniami rodzicielskimi bez względu na podstawę zatrudnienia. Nowe defi nicje Wśród nowości należy wymienić wprowadzenie PRAWO PROMOTOR 11/20151/201 fot. Thinkstock DR ANNA SOKOŁOWSKA ekspert w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, przewodnicząca Rady Naukowej Stowarzyszenia Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy Zmiany

Bardziej szczegółowo

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska Dr Eliza Mazurczak-Jasińska 1 Ubezpieczenie chorobowe podstawa prawna Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa tzw. ustawa

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 czerwca 2013 r. Poz. 675 U S T A W A z dnia 28 maja 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z

Bardziej szczegółowo

Świadczenia rodzinne. specjalny zasiłek opiekuńczy;

Świadczenia rodzinne. specjalny zasiłek opiekuńczy; Świadczenia rodzinne Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa Ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych.

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 grudnia 2015 r. Poz. 2243 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA RODZINY, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących

Bardziej szczegółowo

PORADNIK RODZICA PRAWA I OBOWIĄZKI PRACUJĄCEGO RODZICA

PORADNIK RODZICA PRAWA I OBOWIĄZKI PRACUJĄCEGO RODZICA PORADNIK RODZICA PRAWA I OBOWIĄZKI PRACUJĄCEGO RODZICA SPIS TREŚCI I. PRZED NARODZINAMI DZIECKA... 4 PRAWA RODZICÓW... 4 OBOWIĄZKI RODZICÓW... 4 II. NARODZINY DZIECKA... 7 PRAWA RODZICÓW... 7 OBOWIĄZKI

Bardziej szczegółowo

katarzyna kalata Jak rozliczać zasiłki macierzyńskie po zmianach od 17 czerwca 2013 r.

katarzyna kalata Jak rozliczać zasiłki macierzyńskie po zmianach od 17 czerwca 2013 r. katarzyna kalata Jak rozliczać zasiłki macierzyńskie po zmianach od 17 czerwca 2013 r. SPIS TREŚCI Prawo do zasiłku macierzyńskiego.... 3 Wymiar zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka w czasie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 sierpnia 2015 r. Poz. 1268 USTAWA z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Równość szans kobiet i mężczyzn jest jednym z elementów szerszej kwestii równości szans, których przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienia wątpliwości dotyczących zmian przepisów w zakresie zasiłku macierzyńskiego obowiązujących od 17 czerwca 2013 r.

Wyjaśnienia wątpliwości dotyczących zmian przepisów w zakresie zasiłku macierzyńskiego obowiązujących od 17 czerwca 2013 r. Wyjaśnienia wątpliwości dotyczących zmian przepisów w zakresie zasiłku macierzyńskiego obowiązujących od 17 czerwca 2013 r. Prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych

USTAWA z dnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Warszawa, 26 marca 2014 r. Grupa posłów: Projekt USTAWA z dnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Art. 1. W ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013

Bardziej szczegółowo

Zapewnienie profesjonalnej opieki nad dzieckiem jest kluczowe dla rodzica

Zapewnienie profesjonalnej opieki nad dzieckiem jest kluczowe dla rodzica UZASADNIENIE Priorytetem polityki społecznej państwa są działania na rzecz rodziny. Wyzwaniem, przed którym obecnie stoimy, jest mała liczba urodzeń. Prowadzone w ostatnich latach przez Rząd działania

Bardziej szczegółowo

Zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego. Wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie:

Zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego. Wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie: Zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego Wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie: 77 zł miesięcznie na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia 106 zł miesięcznie na dziecko w wieku powyżej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13

Spis treści. Wykaz skrótów 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 Wstęp Spis treści Wykaz skrótów 11 Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 1. Źródła i zasady prawa pracy (Krzysztof Walczak)... 19 1.1. Wprowadzenie... 19 1.2. Filozofia prawa pracy... 20 1.3. Podstawowe zasady

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks pracy,

- o zmianie ustawy - Kodeks pracy, SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-174-05 Do druku nr 147 Warszawa, 19 stycznia 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

i kosmetyki, ubrania i obuwie, podręczniki, paliwo, usługi turystyczne, kulturalne, sportowe. W całej Polsce o Kartę Dużej Rodziny wystąpiło już

i kosmetyki, ubrania i obuwie, podręczniki, paliwo, usługi turystyczne, kulturalne, sportowe. W całej Polsce o Kartę Dużej Rodziny wystąpiło już UZASADNIENIE Polityka rodzinna jest jednym z fundamentów polityki społecznej prowadzonej przez państwo. Musi ona odpowiadać na współczesne wyzwania wynikające z przemian społecznych i demograficznych,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z d n ia... o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw1*

USTAWA z d n ia... o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw1* Projekt z dnia 25 kwietnia 2013 r. USTAWA z d n ia... o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw1* Art. 1. W ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST. 1 PKT 26A USTAWY, W RAMACH KTÓRYCH MOŻNA UZYSKAĆ POMOC W ZAKRESIE PORADNICTWA ZAWODOWEGO I INFORMACJI ZAWODOWEJ ORAZ POMOCY W AKTYWNYM POSZUKIWANIU

Bardziej szczegółowo

Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz Bożena Kołaczek, Aneta Wojcik

Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz Bożena Kołaczek, Aneta Wojcik Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz, Aneta Wojcik WARSZAWA 2009 SPIS TREŚCI WSTĘP i.,..,,. 15 Bożena Balcerzak-Paradowska Rozdział I POLITYKA SPOŁECZNA I RODZINNA W WYMIARZE

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 28 maja 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 28 maja 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/30 USTAWA z dnia 28 maja 2013 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2013 r. poz. 675. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 26 czerwca

Bardziej szczegółowo

URLOP BEZPŁATNY A PRAWO DO ZASIŁKÓW ZWIĄZANYCH Z CHOROBĄ I MACIERZYŃSTWEM

URLOP BEZPŁATNY A PRAWO DO ZASIŁKÓW ZWIĄZANYCH Z CHOROBĄ I MACIERZYŃSTWEM URLOP BEZPŁATNY A PRAWO DO ZASIŁKÓW ZWIĄZANYCH Z CHOROBĄ I MACIERZYŃSTWEM Co o urlopie bezpłatnym stanowi Kodeks pracy Zgodnie z Kodeksem pracy pracodawca może udzielić pracownikowi, na jego pisemny wniosek,

Bardziej szczegółowo

Rozmawiajmy! DIALOG SPOŁECZNY JAKO ELEMENT WYRÓWNYWANIA SZANS NA RYNKU PRACY. Andrzej Tomeczek Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa

Rozmawiajmy! DIALOG SPOŁECZNY JAKO ELEMENT WYRÓWNYWANIA SZANS NA RYNKU PRACY. Andrzej Tomeczek Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa DIALOG SPOŁECZNY JAKO ELEMENT WYRÓWNYWANIA SZANS NA RYNKU PRACY Andrzej Tomeczek Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa Obszary priorytetowe dla działańue w zakresie wyeliminowania wszelkich form nierówności

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA NA TEMAT ZMIAN W KODEKSIE PRACY OD 22.02.2016 ROKU

INFORMACJA NA TEMAT ZMIAN W KODEKSIE PRACY OD 22.02.2016 ROKU INFORMACJA NA TEMAT ZMIAN W KODEKSIE PRACY OD 22.02.2016 ROKU 1. Umowa o pracę na czas wykonywania określonej pracy oraz na zastępstwo. Z kodeksu pracy została usunięta umowa na czas wykonania określonej

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Firma Przyjazna Mamie

Firma Przyjazna Mamie Firma Przyjazna Mamie Prowadzący: Justyna Dąbrowska Redaktor Naczelna miesięcznika Dziecko Agnieszka Dziewulska Dyrektor ds. Personalnych Hewlett Packard (HP) Polska Sp. z o.o. Małgorzata Raniszewska HR

Bardziej szczegółowo

Świadczenia rodzinne. Świadczeniami rodzinnymi są:

Świadczenia rodzinne. Świadczeniami rodzinnymi są: Świadczenia rodzinne Świadczeniami rodzinnymi są: 1. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, 2. jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka, 3. świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny

Bardziej szczegółowo

Formy pomocy przyznawane osobom i rodzinom uprawnionym - pomoc finansowa :

Formy pomocy przyznawane osobom i rodzinom uprawnionym - pomoc finansowa : Formy pomocy przyznawane osobom i rodzinom uprawnionym - pomoc finansowa : Zasiłek okresowy gwarantowany - przysługuje osobom, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, a wychowują samotnie przynajmniej

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 sierpnia 2015 r. Poz. 1217 USTAWA z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1.

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 sierpnia 2015 r. Poz. 1217 USTAWA z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1.

Bardziej szczegółowo

Informacja dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne

Informacja dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne Informacja dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne Działając na podstawie art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych

Bardziej szczegółowo

4) Beneficjent wykorzystuje do realizacji usług aktywnej integracji następujące narzędzia:

4) Beneficjent wykorzystuje do realizacji usług aktywnej integracji następujące narzędzia: Załącznik nr 9 Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu w ramach Poddziałania 9.1.6 Programy aktywnej integracji osób i grup zagrożonych wykluczeniem społecznym tryb pozakonkursowy

Bardziej szczegółowo

Równość szans perspektywa pracodawców. Konferencja Szanse i wyzwania dla równości szans w ramach EFS 2014-2020 Warszawa, 6 lutego 2013 r.

Równość szans perspektywa pracodawców. Konferencja Szanse i wyzwania dla równości szans w ramach EFS 2014-2020 Warszawa, 6 lutego 2013 r. Równość szans perspektywa pracodawców Konferencja Szanse i wyzwania dla równości szans w ramach EFS 2014-2020 Warszawa, 6 lutego 2013 r. Plan prezentacji: Kontekst makro Oceny pracodawców i czynniki wpływające

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DZIAŁU ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH GOPS SUSZEC DOTYCZĄCA:

INFORMACJA DZIAŁU ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH GOPS SUSZEC DOTYCZĄCA: INFORMACJA DZIAŁU ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH GOPS SUSZEC DOTYCZĄCA: ŚWIADCZEŃ Z FUNDUSZU ALIMENTACYJNEGO W NOWYM OKRESIE ŚWIADCZENIOWYM OD 1 października 2013 r. DO 30 września 2014 r. ORAZ ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH

Bardziej szczegółowo

Poradnik Urlop wychowawczy

Poradnik Urlop wychowawczy Autor: Ewa Karaś Poradnik Urlop wychowawczy Urlop wychowawczy przysługuje rodzicom lub opiekunom dziecka. Panuje zasada, że prawo do urlopu wychowawczego na równych prawach ma kobieta i mężczyzna. Celem

Bardziej szczegółowo

1. Urlop macierzyński

1. Urlop macierzyński 1.1. Prawo do urlopu macierzyńskiego Urlop macierzyński przysługuje pracownicy, która urodziła dziecko w okresie zatrudnienia (tj. w okresie pozostawania w stosunku pracy). Celem urlopu macierzyńskiego

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.)

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) Jakie zmiany w świadczeniach rodzinnych będą obowiązywać od września 2005 roku. Komu od września br.

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

posiadania innych tytułów do ubezpieczenia społecznego np.

posiadania innych tytułów do ubezpieczenia społecznego np. » Od 1.01.2015r wprowadzono obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe członków rad nadzorczych ( nie dotyczy to ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego) niezależnie od posiadania innych tytułów do

Bardziej szczegółowo

Powrót do pracy. Macierzyńskim/ wychowawczym

Powrót do pracy. Macierzyńskim/ wychowawczym Powrót do pracy po urlopie Macierzyńskim/ wychowawczym u s taw i e 2 Powrót do pracy po urlopie macierzyńskim/wychowawczym Twoja rodzina niebawem się powiększy? A może Twoje dziecko już poszło do przedszkola

Bardziej szczegółowo

ZASIŁEK MACIERZYŃSKI ZASIŁEK OPIEKUŃCZY

ZASIŁEK MACIERZYŃSKI ZASIŁEK OPIEKUŃCZY ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZASIŁEK MACIERZYŃSKI ZASIŁEK OPIEKUŃCZY Zasiłek macierzyński r Komu przysługuje zasiłek macierzyński? Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej z tytułu: r urodzenia

Bardziej szczegółowo

MAMA MOŻE WSZYSTKO. Informacja prasowa, 12 października 2009 r.

MAMA MOŻE WSZYSTKO. Informacja prasowa, 12 października 2009 r. MAMA MOŻE WSZYSTKO Informacja prasowa, 12 października 2009 r. Powrót do pracy po urlopach wychowawczych często jest dla kobiet wyzwaniem, zwłaszcza, że elastyczne formy zatrudnienia, czy praca na odległość

Bardziej szczegółowo

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Zatrudnianie osób. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Podstawowym celem i założeniem niniejszej publikacji jest ukazanie sytuacji prawnej

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N W Y N A G R A D Z A N I A P R A C O W N I K Ó W

R E G U L A M I N W Y N A G R A D Z A N I A P R A C O W N I K Ó W R E G U L A M I N W Y N A G R A D Z A N I A P R A C O W N I K Ó W Gimnazjum nr 10 im. Jana Pawła II w Rybniku (treści zmienione zapisano kolorem) - 2-1 Zakładowy regulamin wynagradzania, zwany dalej Regulaminem,

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Powrót do pracy po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim, wychowawczym

Powrót do pracy po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim, wychowawczym Powrót do pracy po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim, Twoja rodzina niebawem się powiększy? A może Twoje dziecko już poszło do przedszkola a Ty chcesz wrócić do pracy po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim

Bardziej szczegółowo

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna Możliwości wsparcia wolontariatu w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Priorytet VI i VII PO KL Struktura PO KL Priorytety centralne I Zatrudnienie i integracja społeczna II Rozwój zasobów ludzkich

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI DZIAŁAŃ W POLSCE NA RZECZ RÓWNOWAGI PRACA ŻYCIE RODZINA

KIERUNKI DZIAŁAŃ W POLSCE NA RZECZ RÓWNOWAGI PRACA ŻYCIE RODZINA KIERUNKI DZIAŁAŃ W POLSCE NA RZECZ RÓWNOWAGI PRACA ŻYCIE RODZINA pod redakcją naukową Cecylii Sadowskiej Snarskiej W YDAWNICTWO W Y Ż SZEJ S ZKOŁ Y E KONOMICZNEJ W B IAŁ YMSTOKU Białystok 28 RECENZJA PROF.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. RADY MIEJSKIEJ W ZAWIDOWIE. z dnia. w sprawie: Programu Wspierania Rodziny Gminy Miejskiej Zawidów na lata 2012 2014

UCHWAŁA NR. RADY MIEJSKIEJ W ZAWIDOWIE. z dnia. w sprawie: Programu Wspierania Rodziny Gminy Miejskiej Zawidów na lata 2012 2014 PROJEKT UCHWAŁA NR. RADY MIEJSKIEJ W ZAWIDOWIE z dnia. w sprawie: Programu Wspierania Rodziny Gminy Miejskiej Zawidów na lata 2012 2014 Na podstawie art. 176 pkt 1, 179 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011

Bardziej szczegółowo

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej:

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej: Zakres działania: Pomoc społeczna umożliwia przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wspiera ich

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo pracowników w Unii Europejskiej i w Polsce

Ubóstwo pracowników w Unii Europejskiej i w Polsce Ubóstwo pracowników w Unii Europejskiej i w Polsce Przeciwdziałanie ubóstwu pracowników - zalecenia EAPN w polskim kontekście PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

PRACOWNICY O PRACODAWCACH

PRACOWNICY O PRACODAWCACH redakcja naukowa Krzysztof Klincewicz PRACOWNICY O PRACODAWCACH Społeczna odpowiedzialność biznesu w świetle badań jakościowych PRACOWNICY O PRACODAWCACH Społeczna odpowiedzialność biznesu w świetle badań

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia rodzicielskie 2016

Uprawnienia rodzicielskie 2016 Polskie Centrum Kadrowo - Płacowe zaprasza do udziału w szkoleniu pt.: Uprawnienia rodzicielskie 2016 Tylko kolejne zmiany czy prawdziwa rewolucja? Instrukcja obsługi nowych rozwiązań prawnych Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

E-ZWOLNIENIA I ZASIŁKI UWAGA! ZMIANY PRZEPISÓW

E-ZWOLNIENIA I ZASIŁKI UWAGA! ZMIANY PRZEPISÓW PRAWO PRACY I ZUS NR 4 INDEKS 403547 ISBN 9788374403757 CZERWIEC 2015 CENA 29,90 ZŁ (W TYM 5% VAT) UKAZUJE SIĘ OD 1995 ROKU UWAGA! ZMIANY PRZEPISÓW E-ZWOLNIENIA I ZASIŁKI Jak wydawać e-zwolnienia lekarskie

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 26 czerwca 2015 r. Druk nr 959 MARSZAŁEK SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Zgodnie

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA ŚWIADCZENIE PIELĘGNACYJNE, SPECJALNY ZASIŁEK OPIEKUŃCZY

INFORMACJA ŚWIADCZENIE PIELĘGNACYJNE, SPECJALNY ZASIŁEK OPIEKUŃCZY INFORMACJA ŚWIADCZENIE PIELĘGNACYJNE, SPECJALNY ZASIŁEK OPIEKUŃCZY Urząd Gminy Wilczęta na podstawie art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Data: Autor: Zespół wfirma.pl

Data: Autor: Zespół wfirma.pl Do końca 2015 roku do podziału urlopów związanych z rodzicielstwem pomiędzy rodzicami mieli prawo wyłącznie pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Zmieniło się to od 2016 roku - osoby ubezpieczone

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy. Wydanie 16. Autor: Małgorzata Barzycka-Banaszczyk

Prawo pracy. Wydanie 16. Autor: Małgorzata Barzycka-Banaszczyk Prawo pracy. Wydanie 16. Autor: Małgorzata Barzycka-Banaszczyk Wykaz skrótów Przedmowa Rozdział I. Źródła prawa pracy 1. Zagadnienia ogólne 2. Charakter prawny norm prawa pracy 3. Źródła prawa pracy I.

Bardziej szczegółowo

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 W latach 2005-2010 w przedsięwzięciach organizacyjnych, kierowanych do osób potrzebujących pomocy, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaliczanych

Bardziej szczegółowo

Rodzaje świadczeń rodzinnych

Rodzaje świadczeń rodzinnych Rodzaje świadczeń rodzinnych Zasiłek rodzinny Wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie: 1) 89,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia; 2) 118,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASIŁKU RODZINNEGO

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASIŁKU RODZINNEGO Nazwa podmiotu realizującego świadczenia rodzinne: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASIŁKU RODZINNEGO Część I. 1. Dane osoby ubiegającej się Imię i nazwisko PESEL*

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W PRAWIE PRACY

ZMIANY W PRAWIE PRACY ZMIANY W PRAWIE PRACY Początek 2016 roku przyniósł następujące zmiany w przepisach prawa pracy tj.: Od 22 lutego zaczną obowiązywać nowe zasady zawierania i rozwiązywania umów o pracę na czas określony.

Bardziej szczegółowo

Młode kobiety i matki na rynku pracy

Młode kobiety i matki na rynku pracy OTTO POLSKA Młode kobiety i matki na rynku pracy Raport z badania OTTO Polska 2013-03-01 OTTO Polska przy wsparciu merytorycznym stowarzyszenia Aktywność Kobiet na Dolnym Śląsku przeprowadziła badanie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS BENEFICJENCI ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH W 2013 R. Podstawowe źródło danych opracowania

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw

TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw Konieczność wdrożenia T/N TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu o zmianie - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw TYTUŁ PROJEKTU: TYTUŁ WDRAŻANEGO AKTU PRAWNEGO/ WDRAŻANYCH AKTÓW

Bardziej szczegółowo