ADMINISTRACJA PUBLICZNA PUBLIC ADMINISTRATION

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ADMINISTRACJA PUBLICZNA PUBLIC ADMINISTRATION"

Transkrypt

1 ADMINISTRACJA PUBLICZNA Studia krajowe i międzynarodowe National and International Studies PUBLIC ADMINISTRATION N r 1 ( 1 5 ) Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku

2 RADA NAUKOWA Przewodnicząca: Barbara Kudrycka Członkowie: Kathleen Clark (Washington University), Jak Jabes (National University of Singapore, Lee Kuan Yew School of Public Policy), György Jenei (Corvinus University of Budapest, Centre of Public Affairs Studies), Juraj Nemec (University of Matej Bel, Banska Bystrica, Faculty of Economics), B. Guy Peters (University of Pittsburgh, Departament of Political Science), Martin Potůček (Charles University in Prague), Tiina Randma-Liiv (Tallin University of Technology), Allan Rosenbaum (Florida International University), Miren Sarasibar (Public University of Navarra, Faculty of Law), Bogusław Cudowski, Bogdan Dolnicki, Jan Głuchowski, Dariusz R. Kijowski, Jerzy Kopania, Witold Mikułowski, Agnieszka Pawłowska, Stanisław Prutis, Jerzy Stelmasiak, Halina Święczkowska, Elżbieta Ura, Marek Wierzbowski REDAKCJA Patrycja Joanna Suwaj redaktor naczelny Julita Sitniewska zastępca redaktora naczelnego Bogusław Pezowicz sekretarz redakcji Marek Budkiewicz webmaster, dystrybucja, sprzedaż ADRES REDAKCJI Wyższa Szkoła Administracji Publicznej Białystok, ul. Dojlidy Fabryczne 26 tel./fax: (085) Skład, łamanie, druk AIDA s.j Choroszcz, Porosły 22A tel NAKŁAD 150 egz. Copyright Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku ISSN Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych. Zastrzegamy sobie prawo skracania i adiustacji tekstów oraz zmiany ich tytułów.

3 SPIS TREŚCI CONTENT Polityka Policy/Politics Wioletta Czemiel-Grzybowska Konkurencyjność regionów a czynniki sukcesu wybranych krajów europejskich Competitiveness of regions and success factors in some European countries 7 Magdalena Dąbrowska Partnerstwo publiczno-prywatne na rzecz usuwania skutków klęsk żywiołowych w rolnictwie rozwiązania zagraniczne i krajowe Public-private partnerships in reducing the effects of natural disasters in agriculture 23 Agnieszka Karpińska Narodowy system innowacji jako instrument polityki rządowej. Przypadek fiński National system of innovation as an instrument of government policy. A Finnish case study 37 Lech Buczek Prawnomiędzynarodowe aspekty stosunków między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Korei International law aspects of relations between the Republic of Poland and the Republic of Korea 45 Zasady Rules Monika Augustyniak Kontrola i nadzór nad działalnością jednostek pomocniczych Control and Supervision of Auxiliary Units 59 Alina Miruć Sprawiedliwość w pomocy społecznej jako wartość i zasada Justice in social welfare as a value and principle 75 Piotr Sitniewski Realizacja zasady jawności majątkowej funkcjonariuszy samorządowych szczebla wojewódzkiego w Polsce raport z badań Implementation of the principle of transparency of the provincial government officers in Poland a research report 87 Jarosław Ruszewski Kodeksy etyczne pracowników samorządowych na przykładzie administracji samorządowej województwa podlaskiego Ethical Code of Local Governments with an example of Governmental Administration in Podlaskie Province 99

4 Procedury Procedures Emil Kruk Umocowanie organów administracji publicznej do wymierzania kar Authority of the public administration bodies to administer penalties 111 Sylwia Naruszewicz Analiza programów Customs Customs co-operation programmes 123 OBYWATEL CITIZEN Arkadiusz Bieliński Nowe regulacje w zakresie wdrażania usług społeczeństwa informacyjnego zagadnienia wybrane New regulations for the implementation of information society services selected issues 141

5 Polityka Policy/Politics

6

7 Wioletta Czemiel-Grzybowska * Konkurencyjność regionów a czynniki sukcesu wybranych krajów europejskich Wstęp Na konkurencyjność regionów wpływa wiele zdywersyfikowanych czynników uporządkowanych w określonych koncepcjach rozwojowych, kształtowanych przez lata w oparciu o studia przypadków europejskich i światowych. Zanim wskażę na czynniki sukcesu wybranych krajów europejskich chciałabym rozpocząć analizę od przyjętych zagadnień definicyjnych dotyczących regionu. Wskazując zróżnicowanie definicyjne i jego ewaluację w kierunku ostatecznego zdefiniowania wykorzystywanego w statyce europejskiej. Następnie przedstawiając różne teorie rozwoju regionalnego przyporządkuję im czynniki rozwoju regionalnego wskazane jako czynniki sukcesu dla danego modelu. Ilustracja czynników rozwoju wykorzystanych w Irlandii, Bawarii (Niemcy) oraz we Włoszech będzie stanowiła praktyczne ich wykorzystanie w polityce regionalnej krajów europejskich. Region a rozwój regionalny Termin region definiowany jest wielorako z powodu ogromnej różnorodności cech jednostek terytorialnych w Europie i na świecie. Od przyjętej definicji zależy przedmiot analizy i czynniki determinujące rozwój tej jednostki. Przytoczone definicje regionu są pewną systematyką pojęć i ewaluacją definicyjną. Region jest pojęciem używanym w wielu dziedzinach życia. Inaczej pojęcie to rozumie geograf, inaczej politolog, a jeszcze inaczej socjolog, etnograf czy też ekonomista. Analiza strategiczna ujmuje region w sensie geograficznym, jako wyodrębniony, jednorodny fragment powierzchni ziemi, łącznie z jego zasobami naturalnymi, materialnymi i sztucznymi. Najpowszechniej region jest określany, jako umownie wyodrębniony teren, charakteryzujący się unikatowymi cechami naturalnymi bądź nabytymi, których tereny sąsiadujące nie posiadają 1. Stąd region także terytorialnie wykształcony kompleks produkcyjny, czyli zespół różnorodnych zakładów przemysłowych, rolnych itp., rozmieszczonych na określonym obszarze i wzajemnie ze sobą powiązanych 2. Jest wyodrębniony z większego obszaru na podstawie specyficznych kry- * Dr, Katedra Finansów i Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Politechnika Białostocka 1 St. Naruszewicz, Polityka spójności Unii Europejskiej, Wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2004, s S. Berezowski, Studia regionalne nad transportem, [w:] Gospodarka przestrzenna tom II Ekonomika rozwoju, Wydawnictwo UwB, Białystok 1999, s. 13.

8 Wioletta Czemiel-Grzybowska teriów, które mają kluczowe znaczenie dla określenia zasięgu i struktury regionów. Są też różne kryteria podziału regionów. W ramach kryterium przedmiotowego wyodrębnia się regiony ekonomiczne, planistyczne, urbanistyczne, krajobrazowe, społeczne, demograficzne itp. Mogą to być obszary zarówno duże, jak i małe, jednorodne i zróżnicowane 3. Regiony można też podzielić na mniejsze jednostki przestrzenne subregiony, a te z kolei na jeszcze mniejsze (mikroregiony jednostki lokalne). Regiony połączone w większe układy to makroregiony 4. W celu lepszej integracji z Unią Europejską Polska dostosowała podział regionalny do zasad obowiązujących w Europejskim Obszarze Gospodarczym. Aby zgromadzić odpowiednie dane statystyczne oraz dla potrzeb polityki regionalnej stosowany jest jednolity i spójny schemat podziału struktur terytorialnych członków Unii Europejskich zwany NUTS 5. NUTS jest skrótem angielskiej nazwy Nomenclature of Units for Territorial Statistics. Określa się w ten sposób standard geokodowania rozwinięty w Unii Europejskiej na potrzeby identyfikowania statystycznych jednostek terytorialnych. Klasyfikacja NUTS ma na celu rozwiązanie problemu różnorodności podziałów administracyjnych krajów członkowskich Unii Europejskiej i zmian tych podziałów. Zagraża to dostępności i porównywalności danych statystycznych w przestrzeni i czasie. Nie zawsze więc podział NUTS odpowiada podziałowi administracyjnemu kraju. Podział statystyczny regionów w Unii Europejskiej składa się więc z kilku nakładających się na siebie pięter regionalnych, które prezentuje poniższa tabela (Tabela 1). Polityka regionalna jest prowadzona na statystycznym poziomie NUTS 2, na który składa się obecnie ponad 200 regionów 6. W ramach NUTS wyróżnia w sposób hierarchiczny pięć poziomów: poziomy regionalne (NUTS 1, NUTS 2, NUTS 3), szczeble lokalne (NUTS 4, NUTS 5). Tabela 1. Nomenklatura jednostek terytorialnych do celów statystycznych w odniesieniu do Polski Poziom Obszar Liczba jednostek NUTS 1 terytorium całego kraju 1 NUTS 2 województwa 16 NUTS 3 podregiony (utworzone z powiatów) 44 NUTS 4 powiaty i miasta na prawach powiatu 379 NUTS 5 gminy (w tym gminy miejskie będące miastami na prawach powiatu) 2478 Źródło: Opracowanie własne na podstawie Perspektywy polskiej polityki regionalnej po wstąpieniu do Unii Europejskiej, Mindur M., SGH KZiF Studia i Prace, Zeszyt Nr 32, Warszawa 2003, s Kategoryzacji NUTS dokonano w oparciu o proste kryterium wielkości na regiony duże, średnie i małe odpowiednio: poziom NUTS 1, poziom NUTS 2 i poziom NUTS 3. Oprócz 3 A. Ratkiewicz, Region jako jednostka administracyjna w Unii Europejskiej i Polsce, [w:] Rozwój regionalny a rozwój zrównoważony, Wyd. Uniwersytetu, Białystok 2008, s K. Heffner, Strategie rozwoju regionalnego, [w:] Gospodarka regionalna i lokalna, PWN, Warszawa 2008, s (na dzień r.) 6 J. Skrzyp, Polityka rozwoju regionalnego, Wyd. Akademii Podlaskiej, Siedlce 2002, s. 88.

9 Konkurencyjność regionów a czynniki sukcesu wybranych krajów europejskich tych wzajemnie powiązanych ze sobą poziomów regionalnych, wyróżniono również poziom krajowy (NUTS 0), który odzwierciedla granice administracyjne poszczególnych państw UE oraz dwa poziomy lokalne NUTS 4 i NUTS 5. Stąd w ramach krajów członkowskich Unii Europejskiej stan rozwoju społeczno-ekonomicznego poszczególnych regionów jest dokonywany w oparciu o kategoryzację NUTS. Zdefiniowanie rozwoju jako kategorii jest procesem niezwykle złożonym, uwarunkowanym wieloma czynnikami, tak więc nie ma możliwości, aby wszyscy ludzie, przedsiębiorstwa, regiony i gospodarki rozwijali się w jednakowym tempie 7. Jest to bardzo trafne pojęcie dające fundament dla definicji rozwoju regionalnego. Stanowiącego po pierwsze proces wszelkich zmian zachodzących w regionie, transformacje czynników i zasobów regionalnych w dobra i usługi. Po drugie, rozwój regionalny jest podstawą zmian w sposobie, poziomie i jakości życia mieszkańców regionu. Po trzecie, to postęp techniczny i technologiczny mający na celu pełniejsze i racjonalne wykorzystywanie czynników i zasobów regionu. Po czwarte jest to proces wymiany między człowiekiem a środowiskiem, określany mianem rozwoju ekologicznego 8. Dokonując bardziej szczegółowej identyfikacji rozwoju regionalnego należy wyodrębnić: koncepcję przedmiotu tego rozwoju, czyli regionu, cele rozwoju regionalnego, czynniki rozwoju regionalnego. Internalizacja koncepcji przedmiotu tego rozwoju jako zespołu zmian społeczno gospodarczych, zachodzących w obrębie tego regionu pozwala wnioskować, iż zmiany te generują mechanizmy kształtujące przemiany regionu, ujmowane zarówno w perspektywie procesowej, jak i celowo aktywistycznej, które działają w konkretnej sytuacji historycznej i geograficznej 9. Każdorazowo rozwój regionalny ma na celu wzrost regionalnej produktywności i konkurencyjności. Dotyczy on zmian jakościowych i ilościowych. Gdzie zmiany ilościowe to między innymi wzrost zatrudnienia, wzrost dochodów i wzrost wartości produkcji dodanej. A zmiany jakościowe dotyczą rozwoju społecznego, np. poprawa poziomu życia ludności, poprawa jakości środowiska czy poszerzanie aktywności społecznej. Rozwój regionalny, a zwłaszcza jego zróżnicowanie przestrzenne należy do podstawowych problemów współczesnej gospodarki. Źródła teorii dotyczącej rozwoju regionalnego można podzielić na dwie główne grupy: koncepcje nurtu neoklasycznego oraz koncepcje nurtu neokeynesowskiego. Pierwsza z nich zakłada minimalizację interwencjonalizmu i traktuje wolny rynek jako optymalny mechanizm regulacyjny. Druga natomiast traktuje interwencjonizm jako niezbędny i najważniejszy mechanizm regulacyjny i optymalizujący rozwój regionalny. Współcześni ekonomiści regionalni starają się optymalizować politykę regionalną, bazując na znanych im koncepcjach ekonomicznych. Działania te służą tworzeniu strategii rozwoju regionalnego, która w istotny sposób wpływa na omawiany rozwój H. Wnorowski, Powszechne dążenie do rozwoju i osiągnięcia w tym obszarze, [w:] Rozwój regionalny a rozwój zrównoważony, UwB, Białystok 2008, s Z. Strzelecki, Polityka regionalna, [w:] Gospodarka regionalna i lokalna, PWN, Warszawa 2008, s P. Churski, Czynniki rozwoju regionalnego i polityka regionalna w Polsce w okresie integracji z Unią Europejską, UAM, Poznań 2008, s S. Golinowska (red.), Rozwój ekonomiczny regionów rynek pracy procesy migracyjne Polska, Czechy, Niemcy, Raport IPiSS Zeszyt nr 16, Warszawa 1998, s. 23.

10 10 Wioletta Czemiel-Grzybowska Poniższa tabela zawiera zestawienie wybranych koncepcji teoretycznych dotyczących rozwoju regionalnego. Tabela 2. Wybrane teorie rozwoju regionalnego TEO- RIA Teorie lokalizacji Teorie polaryzacji MODEL PREKURSOR OPIS Teoria lokalizacji struktur Teoria lokalizacji przemysłu (zwana również teorią pojedynczego zakładu przemysłowego Teoria miejsc centralnych Teoria biegunów wzrostu Teoria polaryzacji sektorowej Teoria polaryzacji regionalnej J. H. von Thünen A. Weber W. Christaller F. Perroux A. Schumpeter G. Myrdal Najważniejszą rzeczą przy wyborze najkorzystniejszego rodzaju oraz miejsca działalności jest rynek zbytu, w szczególności zaś odległość od niego, czyli koszty transportu. Dokonując wyboru lokalizacji wpływ na ostateczną decyzję mają trzy czynniki: koszty transportu (ich wartość zależna jest od przewożonej gramatury i odległości), koszty pracy (zróżnicowane przestrzennie, obszary o niskich kosztach pracy cieszą się większym zainteresowaniem, jeżeli chodzi o wybór lokalizacji działalności, niż niskich kosztach transportu), korzyści aglomeracyjne (wywierają wpływ na lokalizację, gdy oczekiwane oszczędności z tytułu tejże lokalizacji przewyższają dodatkowe koszty transportu). Koszty transportu wzrastają współmiernie do odległości od miejsca lokalizacji, co wpływa na wysokość ceny produktu, która określa wielkość popytu. Fakt ten określa opłacalną granicę zasięgu zaopatrzenia, której przekroczenie skutkuje zanikiem popytu. Biegunami wzrostu są rozwinięte podmioty gospodarcze, które dominują w gałęziach i sektorach przemysłu. Zajmują one silną pozycję na rynku, odnotowują szybkie tempo wzrostu prowadzonej działalności, jak również mogą się pochwalić gęstą siecią kontrahentów. Teren regionów najbardziej rozwiniętych przyciąga swymi możliwościami wysoce zaawansowane technologicznie gałęzie przemysłu. Tym samym regiony bardziej rozwinięte górują nad regionami peryferyjnymi i wywierają wpływ na ich politykę handlową i przemysłową, która staje się zależna od polityki macierzystej regionów dominujących. Dlatego też działania publiczne powinny skupić się na tworzeniu nowych biegunów wzrostu. Wpływ na rozwój gospodarczy ma pobudzanie innowacji, przybierających formę fali tzn. innowacji bazowych, które w przeszłości doprowadziły do wykształcenia się specyficznych struktur sektorowych. Chodzi tutaj w głównej mierze o wynalazki techniczne, które pociągają za sobą szereg znaczących innowacji i wpływają podtrzymująco na falę wzrostu ekonomicznego. Innowacje postępu technicznego doprowadzają do sytuacji, gdzie stare technologie są zastępowane nowymi, co w konsekwencji prowadzi do likwidacji struktur, kapitału, jak również miejsc pracy. Zróżnicowania regionalne mają tendencję do pogłębiania się wraz z upływem czasu w wyniku kumulowania się i wzajemnego wpływu przyczyn ekonomicznych, politycznych i kulturowych. Ulegająca powiększeniu luka rozwojowa między centrum a peryferiami, która przejawia się tym, iż bogate regiony rozwijają się a biedne popadają w stagnację, tworzy tzw. mechanizm błędnego koła. Wystąpienie procesu rozprzestrzeniania się wzrostu z centrum do peryferii wiąże się z uzależnieniem obszarów słabiej rozwiniętych i ich podporządkowaniem procesom zachodzącym w regionach rozwiniętych ekonomicznie. CZYNNIKI ROZWOJU koszty transportu koszty transportu koszty pracy korzyści aglomeracyjne praca ziemia kapitał korzyści skali korzyści aglomeracji innowacje czynniki ekonomiczne czynniki społeczne czynniki kulturowe

11 Konkurencyjność regionów a czynniki sukcesu wybranych krajów europejskich 11 Teorie neoklasyczne Teorie rozwoju od dołu Neoklasyczny model podstawowy Teoria korzyści komparatyw-nych Model Keynesowski Teoria potrzeb podstawowych Teoria niezależnego rozwoju regionalnego Teoria wykorzystania potencjału endogenicznego A. Smith D. Ricardo J. M. Keynes Zakłada, że jeśli dany teren podlega procesom urbanizacji i wzrasta liczba ludności, zmianie ulegają stosunki czynników produkcji, co w konsekwencji wpływa na użyteczności krańcowe 1 owych czynników. Użyteczność krańcowa ziemi rośnie wraz ze wzrastającym postępem w procesie urbanizacji, natomiast zwiększona aktywność inwestycyjna sprawia, iż tańszy i większy okazuje się kapitał. Czynniki produkcji nie są mobilne, a ich wykorzystanie zależne jest od naturalnych warunków, które charakteryzują dane terytorium (kraj, region). Teoria dopuszcza jedynie mobilność towarów. Ricardo rozpatrywał model dwóch krajów (regionów), które produkują dwa produkty. Produkcja, zarówno w jednym jak i drugim kraju (regionie) przynosi straty. Kraje (regiony) mogą osiągnąć dobrobyt spełniając dwa następujące warunki: specjalizacja produkcji określonego dobra; wymiana handlowa dóbr między sobą. W rezultacie podjęcie handlu okazuje się korzystne dla obu krajów (regionów), a specjalizacja produkcji skutkuje wzrostem wydajności pracy. Model ten zakładał, iż pomimo panującej w gospodarce równowagi, możliwe jest niepełne wykorzystanie czynników produkcji, szczególnie zaś pracy. Negując prawo rynków Saya 2 Keynes stwierdził, iż brak równowagi między popytem a podażą jest cechą charakteryzującą gospodarkę. Konieczne jest wspomaganie mechanizmu rynkowego, interwencjonalizmem władz publicznych, dzięki czemu nastąpi pobudzenie rozwoju regionalnego oraz zniwelowanie różnic rozwojowych. Zgodnie z tą koncepcją rozwój nie polega jedynie na dążeniu do wzrostu wartości ekonomicznych (Produktu Krajowego Brutto PKB), lecz przyczyniać się ma do redukcji biedy, bezrobocia oraz nierówności społecznych. Teoria ta oparta jest na tezie, iż należy redystrybuować bieżące inwestycje na korzyść ubogich, by w dłuższym okresie czasu doprowadzić do poprawy wysokości osiąganych przez nich dochodów, bądź zaspokoić potrzeby wszystkich ludzi z uwagi na to, iż jest to cel moralnie zobowiązujący a jednocześnie realny i możliwy do osiągnięcia. Na potrzeby ludzkie składają się: pożywienie, mieszkanie, odzież, zdrowie, wykształcenie oraz szanse na podjęcie pracy. W głównej mierze koncepcja ta skierowana była na zaspokajanie potrzeb ubogiej ludności z krajów rozwijających się, lecz nie była to koncepcja zewnętrznej pomocy społecznej. Grupy celowe same powinny dążyć do zmiany swojego położenia i wypracowania wzrostu PKB przy niewykluczonej pomocy z zewnątrz. Rozwój regionalny w koncepcjach tego typu miał za zadanie aktywizować powiązania wewnątrzregionalne oraz zasoby wewnętrzne, przy jednoczesnym uwzględnieniu aspektu ekonomicznego, ekologicznego i socjokulturowego. Nieskuteczność polityki prowadzonej w grupie krajów rozwijających się, przez którą ludność zmuszona była emigrować za pracą, zaskutkowała powstaniem teorii niezależnego rozwoju. Potencjał w tej teorii rozumiany jest jako możliwe do odkrycia dodatkowe możliwości rozwojowe regionu. Owe możliwości odnaleźć można w czynnikach produkcji, potencjale inwestycyjnym obszarów peryferyjnych, obiegu wewnątrzregionalnym i innowacyjności środowiska regionalnego. praca kapitał ziemia handel zagraniczny specjalizacja produkcji interwencjonizm władz publicznych wewnętrzna pomoc społeczna inwestycje wewnętrzne kapitał społeczny

12 12 Wioletta Czemiel-Grzybowska Teorie polityk strukturalnych Teoria nieadekwatności rynków Teoria cyklu wzrostu Zakłada, iż model doskonałej konkurencji 3 prowadzący w konsekwencji do trwałej równowagi nie znajduje na rynku uzasadnienia praktycznego. W celu skorygowania występujących niedoskonałości rząd powinien interweniować na rynku, np.: poprzez ochronę nowych gałęzi przemysłu przed silną konkurencją międzynarodową. Ochrona taka trwać powinna dotąd, dopóki w pełni nie osiągnie konkurencyjności. Koszty wynikające z ochrony przełożą się na korzyści z produkcji możliwe do uzyskania w okresie późniejszym. W przypadku tego modelu interwencje rządu następują nie tylko w sytuacji wprowadzania nowej gałęzi przemysłu, ale także np.: przy przeprowadzeniu sektora przez trudny moment zmniejszenia mocy przerobowych. Możliwe jest wtedy zastosowanie takich instrumentów jak wspieranie inwestycji i innowacji, zastrzeganie zamówień rządowych dla pewnych firm oraz ulgi restrukturyzacyjne dla przedsiębiorstw. interwencjonizm władz publicznych interwencjonizm władz publicznych Źródło: Opracowanie własne na podstawie: S. Golinowska (red.), Rozwój ekonomiczny regionów rynek pracy procesy migracyjne Polska, Czechy, Niemcy, Raport IPiSS zeszyt nr 16, Warszawa 1998, s. 23, 32-35, 55-58; Z. Strzelecki (red. nauk.), Gospodarka regionalna i lokalna, PWN, Warszawa 2008, s ; T. G. Grosse, Przegląd koncepcji teoretycznych rozwoju regionalnego, Studia Regionalne i Lokalne Nr 1 (8) 2002, Europejski Instytut Rozwoju Regionalnego i Lokalnego, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2002, s ; R. Domański, Geografia ekonomiczna. Ujęcie dynamiczne, PWN, Warszawa 2006, s ; K. Głąbicka, M. Grewiński, Europejska polityka regionalna, ELIPSA, Warszawa 2003, s ; P. Churski, Czynniki rozwoju regionalnego i polityka regionalna w Polsce w okresie integracji z Unią Europejską, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2008, s W koncepcjach rozwoju regionalnego doszukać się można teoretycznych składników analizy dotyczącej prowadzenia polityki rozwoju regionalnego, w tym także starań Unii Europejskiej do osiągnięcia spójności społeczno-gospodarczej. Identyfikacja czynników rozwoju w regionach rozwojowych pozwala na intensyfikację działań w celu ich zaszczepienia w regionach uboższych 11. Uwzględnione czynniki w ramach poszczególnych koncepcji umożliwiają tworzenie strategicznych rozwiązań ekonomicznych, społecznych i politycznych formułowanych poprzez programowanie regionalne na szczeblu wspólnotowym i krajowym. Rozwój regionalny to wzrost potencjału gospodarczego regionów oraz trwała poprawa ich konkurencyjności i poziomu życia mieszkańców, co w znacznym stopniu przyczynia się również do rozwoju społeczno-gospodarczego kraju 12. Na potencjał gospodarczy regionu składa się zarówno aktywność zawodowa mieszkańców oraz poziom osiąganych przez nich dochodów, jak również lokalny rynek pracy, poziom i rodzaj przedsiębiorczości, napływ zagranicznego kapitału a także stan środowiska naturalnego. Intensyfikacja rozwoju jest możliwa poprzez wzmocnienie potencjały gospodarczego i społecznego regionu. Czynniki rozwoju regionalnego Powszechnie uważa się, iż czynnik jest elementem wywołującym określone zjawisko bądź skutek. Analizując konkurencyjność rozwoju regionalnego należy wyodrębnić czynniki jego inten- 11 K. Głąbicka, M. Grewiński, Europejska polityka regionalna, ELIPSA, Warszawa 2003, s stan an dzień r.

13 Konkurencyjność regionów a czynniki sukcesu wybranych krajów europejskich 13 syfikacji. To właśnie one są elementami warunkującymi jego inicjowanie i dobrą koniunkturę. Czynniki rozwoju regionalnego to składniki, własność regionu lub zdarzenie mające miejsce w jego granicach, które oddziaływają na zmiany jego stanu, tj. wywierającą wpływ na jego rozwój społeczno-gospodarczy. Czynnikiem rozwoju może być również zdarzenie, nietkwiące w regionie, lecz będące przyczyną zewnętrzną zmian zachodzących w jego granicach 13. Za elementy składowe rozwoju bądź zacofania regionalnego uznaje się 14 : 1. czynniki endogeniczne można do nich zaliczyć ziemię, kapitał, surowce, bliskość morza, warunki topograficzne, postęp techniczny; 2. czynniki egzogeniczne w skład których wchodzi wpływ polityki państwa, zależność polityczna lub gospodarcza, przymus prowadzenia takiej a nie innej polityki, uzależnienie od czynników zewnętrznych. Określenie czynników rozwoju pozwala na przedstawienie wstępnych hipotez dotyczących zakresu determinacji rozwoju regionalnego. Jest to szczególnie ważne z punktu widzenia prowadzenia polityki regionalnej, która polega na sterowaniu przez władze publiczne procesem rozwoju. Zbiór współczesnych czynników regionalnego rozwoju podzielić można na trzy grupy, a mianowicie 15 : 1. kapitał ludzki, czyli wyposażenie regionu w zasoby wykwalifikowanej i wykształconej siły roboczej z dostępem do oferty edukacyjnej umożliwiającej kształcenie ustawiczne, a przez to asymilowanie się do zmieniających się potrzeb rynku pracy; 2. infrastrukturę techniczną jako wyposażenie mieszkańców oraz podmiotów gospodarczych do urządzeń i sieci wodno-kanalizacyjnej, energetycznej, gazowej, centralnego ogrzewania, transportowej, telekomunikacyjnej uwzględniając przy tym komputerowy dostęp do Internetu itd.; 3. czynniki miękkie, w tym także kapitał społeczny i innowacyjność, które należy rozumieć, jako zbiór czynników stwarzających możliwości budowania regionalnej gospodarki opartej na wiedzy, która jest podstawą współczesnego rozwoju gospodarczego. Rozwój gospodarczy obejmuje dyfuzję innowacji wraz z możliwościami adaptacyjnymi gospodarki rynkowej, dostęp do nowoczesnych technologii, umiejętność do tworzenia sieci współpracy i skupisk przedsiębiorstw, kulturę przedsiębiorczości, wyposażenie instytucjonalne. Systematyka zróżnicowanych czynników rozwoju regionalnego we współczesnych uwarunkowaniach społeczno-ekonomicznych gospodarki narodowej pozwala wyodrębnić następujące: 1) kapitał ludzki; 2) kapitał społeczny; 3) kapitał materialny; 4) kapitał finansowy; 5) migracje osób, towarów i kapitału; 6) innowacje w sferze technologicznej i organizacyjnej 16. Kapitał ludzki z punktu widzenia rozwoju regionalnego jest to czynnik najistotniejszy. W ujęciu K. Głąbicka, M. Grewiński, Europejska op. cit., s P. Churski, Czynniki op. cit., s Tamże, s

14 14 Wioletta Czemiel-Grzybowska ekonomicznym kapitał ludzki określany jest jako całościowy zasób posiadanych, przez dane społeczeństwo lub poszczególne jednostki, kwalifikacji, umiejętności, zasobów wiedzy, które warunkują zdolności do wykonywania określonej pracy, przystosowania się do zmian zachodzących w otoczeniu, jak również możliwości tworzenia nowych rozwiązań 17. W ujęciu społecznym należy go rozpatrywać jako możliwości tworzenia coraz bardziej idealnych cywilizacyjnych przestrzeni, bazujących na relacjach społecznych, członkostwie w różnych grupach, kreowaniu kultury. Bazuje ona na dobrach materialnych, jak też niematerialnych, ocenach wartościujących, wzorcach postępowania, a także na instytucjach zajmujących się organizacją ludzkich zachowań 18. Kapitał społeczny termin ten został po raz pierwszy wprowadzony przez P. Bourdieu oraz J. Colemana. P. Bourdieu określił kapitał społeczny jako sumę zasobów aktualnie posiadanych, jak i tych możliwych do uzyskania, które należą się jednostce lub grupie z racji posiadania względnie trwałej, w mniejszym lub większym stopniu zinstytucjonalizowanej sieci powiązań. Odmiennie pojęcie kapitału społecznego rozumiał J. Coleman. Jego definicja sprowadzała kapitał społeczny do aspektu struktury społecznej, która tworzy wartości oraz ułatwia tok postępowania jednostek w ramach tej struktury 19. Występujące w literaturze różnorodne ujęcia terminu kapitału społecznego sprowadzają się do jego definiowania oraz rozumienia, jako normy oraz wartości, korzyści wypracowywane przez jednostki, by stały się dobrem wspólnym, jak również sieci społeczne 20. Kapitał materialny uważany był do niedawna za jedyny wyznacznik siły nabywczej przedsiębiorstw i generowania wzrostu wydajności pracy 21. Kapitał finansowy oznacza wartość zarządzania, kwalifikacji, kompetencji i innych składników niematerialnych tworzących wartość reputacji firmy. Obejmuje środki pieniężne występujące w różnych postaciach: gotówki, kredytu, papierów wartościowych. Postęp technologiczny i innowacje innowacja występuje w literaturze ekonomicznej, jako 22 : proces, obejmujący powstanie pomysłu, prace badawczo-rozwojowe i projektowe, produkcję, marketing i upowszechnianie dóbr, usług itd.; dobra, usługi lub pomysły, które są postrzegane przez odbiorcę jako jakościowo nowe na odpowiadających im rynkach. Postęp techniczny to nic innego jak proces zmian rozwojowych techniki wyrażający się przez wprowadzenie do procesu produkcji nowych, udoskonalonych maszyn, urządzeń, narzędzi i nowych prekursorskich technologii oraz przez wykorzystanie w sposób doskonalszy istniejących za- 17 Internetowa Encyklopedia PWN, co=kapita%b3+ludzki na dzień r. 18 L. Białoń, Metodologiczne problemy określania kapitału ludzkiego, [w:] S. Marciniak (red.), Perspektywy kapitału ludzkiego jako czynnika wzrostu gospodarczego Polski, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2002, s A. Wojewódzka, Znaczenie kapitału społecznego w rozwoju lokalnym, Katedra Polityki Agrarnej i Marketingu Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Prace Naukowe Nr 40, na dzień r. 20 I. Grzanka, Kapitał społeczny w relacjach a klientami: CRM a społeczny potencjał przedsiębiorstwa, Wydawnictwo CeDeWu, Warszawa 2009, s J. Wołoszyn, Rola kapitału społecznego i kulturowego w przedsiębiorstwie, Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, Roczniki Naukowe, Tom VII, zeszyt 1, s M. Kozak, A. Pyszkowski, R. Szewczyk, Słownik rozwoju regionalnego, Polska Agencja Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2001, s. 24.

15 Konkurencyjność regionów a czynniki sukcesu wybranych krajów europejskich 15 sobów 23. Zależy on od poziomu innowacji i badań naukowych. Zwiększa rentowność kapitału i pozwala stawić czoła konkurencji rozwiniętych gospodarek. Jednak warunkiem wykorzystania innowacji technologicznych i wyników badań naukowych jest zaplecze finansowe. Tylko silny i bogaty kraj może sobie pozwolić na finansowanie badań naukowych, a następnie wdrożenie wyników tych badań. Jest to czynnik, który powoduje długoterminowy wzrost gospodarczy 24. Migracje osób, kapitałów oraz towarów Migracja jest to przemieszczanie się ludności mające na celu zmianę miejsca pobytu. Istota czynników rozwoju regionalnego jest mierzalna poprzez instrumenty służące temu pomiarowi. Umożliwiają także zaobserwowanie zmian w nich zachodzących oraz występujących między nimi zależności. Poniższa tabela prezentuje zestawienie poszczególnych czynników rozwoju z odpowiednio przyporządkowanymi wskaźnikami. Tabela 3. Wybrane narzędzia pomiaru czynników rozwoju regionalnego Czynnik rozwoju Narzędzie pomiaru KAPITAŁ LUDZKI przyrost naturalny aktywność zawodowa stopa bezrobocia liczba szkół zawodowych liczba uczelni wyższych liczba ludności z wyższym wykształceniem koszty pracy KAPITAŁ MATERIALNY udział gruntów rolnych w powierzchni ogółem liczba gospodarstw korzystających z oczyszczalni ścieków gęstość sieci gazowej gęstość dróg publicznych o twardej nawierzchni KAPITAŁ FINANSOWY przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto przeciętny dochód na 1 członka rodziny KAPITAŁ SPOŁECZNY frekwencja w wyborach prezydenckich, do Sejmu i Senatu, samorządowych liczba organizacji pozarządowych liczb organizacji pożytku publicznego liczba osób prowadzących działalność gospodarczą INNOWACJE TECHNICZNE I ORGANIZACYJNE ZEWNĘTRZNE PRZEPŁYWY OSÓB, KAPITAŁU I TOWARÓW liczba jednostek badawczo-rozwojowych wysokość nakładów na B+R liczba zgłoszonych patentów wartość eksportu wartość importu wartość salda handlu zagranicznego wartość salda migracji wewnętrznych i zagranicznych Źródło: P. Churski, Czynniki rozwoju regionalnego i polityka regionalna w Polsce w okresie integracji z Unią Europejską, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2008, s na dzień r. 24 na dzień r.

16 16 Wioletta Czemiel-Grzybowska Rozwój regionalny to nie tylko dynamiczne procesy zachodzące pod wpływem określonych czynników, które warunkują charakter, kierunek i tempo zmian społeczno-gospodarczych, ale także celowo ukierunkowane zmiany, zmierzające do realizacji zadań w ramach polityki regionalnej wykorzystując czynniki prorozwojowe. Kapitał ludzki jest czynnikiem prorozwojowym i uznać go należy za czynnik najistotniejszy z punktu widzenia rozwoju regionalnego. Dzięki posiadanym kwalifikacjom, umiejętnościom i wiedzy aktywnie uczestniczy on w kształtowaniu procesów rozwojowych oraz przyczynia się do wzrostu spójności społecznej. Czynniki sukcesu europejskiej polityki regionalnej Polityka regionalna Unii Europejskiej obejmuje trwające od lat działania służące zmniejszaniu dysproporcji międzyregionalnych. Wiele jest przykładów europejskich stanowiących dowód pozytywnych przemian społeczno-gospodarczych zachodzących w krajach objętych wsparciem strukturalnym. Obejmującym zarówno skorzystanie z pomocy finansowej oraz dostęp do najnowszych technologii. Przykładowymi regionami, obrazującymi sukces gospodarki, są Irlandia, Włochy i Bawaria (Niemcy). Zasięg osiągnięć gospodarczych oraz dynamika przemian, jakie w tych krajach zaszły, stawia pytanie o czynniki, którym owe kraje ten sukces zawdzięczają. A także o możliwości wykorzystania doświadczeń tych krajów w innych krajach, które dążą do jak najszybszego zlikwidowania różnic rozwojowych. Należy jednak uściślić, iż fundusze strukturalne, które napłynęły do tych krajów w związku z ich akcesją do Unii Europejskiej były jedynie czynnikiem uzupełniającym sukces gospodarek tych krajów 25. Jednocześnie zaznaczam, iż obecna koniunktura tych krajów uległa znacznemu pogorszeniu na skutek kryzysu globalnego. Irlandia przystąpiła do Unii Europejskiej w 1973 roku na mocy traktatu podpisanego roku. Pierwsze lata członkowstwa nie obfitowały w sukces. Irlandia odnotowała w pierwszych latach wolny wzrost gospodarczy, niestabilność ekonomiczną, jak również nieznaczny postęp w zakresie realnej konwergencji 26. W okresie niespełna dziesięciu lat irlandzka gospodarka uległa gwałtownej transformacji. Odpowiednie wykorzystanie środków finansowych Wspólnoty wiąże się z połączeniem inwestycji strukturalnych z odpowiednią polityką finansów publicznych. Należy pamiętać, iż członkowstwo w UE wymaga od państw uiszczania składki członkowskiej, dokonywania kosztownych dostosowań instytucjonalnych w rolnictwie, środowisku, administracji itd., jak również współfinansowania projektów europejskich. Dlatego też istotnym posunięciem okazała się reforma irlandzkich finansów publicznych 27. Reform tych dokonano przy akceptacji rządu, przedsiębiorców i związków zawodowych, co w dużym stopniu zadecydowało o ich powodzeniu. Ograniczono wzrost płac, zredukowano zatrudnienie w sektorze publicznym i zredukowano wydatki publiczne, na rzecz redukcji podatków i tworzenia nowych miejsc pracy stan na dzień r. 26 T. Grosse, Irlandia pretekst do namysłu nad Polską, na stronie CEO Magazyn Top Menedżerów pl/artykuly/, stan na dzień r. 27 Tamże. 28 S. Talar, Determinanty konkurencyjności gospodarki Irlandii, Katedra Międzynarodowych Stosunków Ekono-

17 Konkurencyjność regionów a czynniki sukcesu wybranych krajów europejskich 17 Jednym z najistotniejszych celów narodowej strategii rozwoju Irlandii było tworzenie atrakcyjnych warunków dla proeksportowo zorientowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych, które zaowocowały poprawą międzynarodowej pozycji konkurencyjnej. Inwestycje te przyciągały profity podatkowe, w postaci zwolnień z podatku zysków eksportowych korporacji, oraz w postaci niskiej stopy podatku dla przedsiębiorstw. Zagraniczne przedsiębiorstwa nie tylko pozytywnie wpływały na rozwój gospodarki Irlandii, ale także przyczyniły się do rozwoju eksportu zaawansowanego technicznie. Irlandia odniosła sukces w przyciąganiu inwestorów zagranicznych i umiejętnym ukierunkowywaniu ich do sektorów wysokiej technologii 29. Warto też przytoczyć przykład Włoch, jako kraju, gdzie europejska polityka regionalna wspomogła i zainicjowała rozwój gospodarczy. Sukces włoskiej gospodarki niewątpliwie jest zasługą dynamicznego rozwoju terenów północnych, o silnej dominacji przemysłu. W znacznym stopniu do owego sukcesu przyczyniły się duże inwestycje rządu włoskiego w wielkie ośrodki przemysłowe i koncerny rodzinne rozwijane na tych terenach u schyłku lat pięćdziesiątych i początku lat sześćdziesiątych 30. Wkład w rozwój gospodarki włoskiej miały również tereny centralne, które cechował wysoki eksport, najwyższy poziom przyrostu dochodu per capita oraz znaczący napływ inwestycji zagranicznych. Motorem rozwoju stały się małe i średnie przedsiębiorstwa, które nie musiały konkurować z dużymi przedsiębiorstwami państwowymi o wewnętrzny rynek. Swój rozwój oparły na częstym zmianie profilu produkcji, przez co mogły błyskawicznie reagować na zmieniające się potrzeby rynku. Produkowano dobra rzemieślnicze i luksusowe. Znaczna część nowo otwieranych przedsięwzięć gospodarczych opierała się na działalności rodzinnej, co niosło za sobą redukcję kosztów związanych z rozpoczęciem przedsięwzięcia oraz dawało poczucie bezpieczeństwa i zaufania 31. Nie można jednak mianem sukcesu europejskiej i krajowej polityki regionalnej określić południowych regionów Włoch. Przypadek ten pokazuje nieefektywność inwestycji europejskich oraz rządu centralnego, które były źle zarządzane oraz pochłaniane przez nadmiernie rozbudowaną administrację, w której przyzwyczajenia urzędników odkształciły struktury administracyjne 32. Bawaria (Niemcy) należy do najbogatszych regionów współczesnych Niemiec. Po II wojnie światowej rolnictwo było źródłem utrzymania dla 40% Bawarczyków, a przemysł, nie licząc górnictwa węgla brunatnego, nie istniał. To ograniczenie stało się dla regionu szansą na nowe gałęzie przemysłu. Najważniejszymi siłami napędowymi wzrostu są w Bawarii firmy gospodarki opartej na wiedzy (sektor informatyczny i komunikacyjny). Ważny wkład w rozwój regionalny mają też przedsiębiorcy z sektora filmów i mediów, a także producenci samochodów. Firmy intensywnie działające w segmencie badawczo-rozwojowym oraz ich publiczna infrastruktura badawczo-rozwojowa są przyczyną znakomitych wyników gospodarczych oraz dobrych wyników gospodarki opartej na wiedzy. Rozwój gospodarki nie jest celem, który można by osiągnąć w kilka lat. Proces ten jest długotrwały i, jak pokazuje przykład Irlandii, nie taki prosty do osiągnięcia. Wymaga kooperacji micznych, Akademia Ekonomiczna w Katowicach, Katowice 2008, s Tamże, s T. Grosse, Polityka regionalna Unii Europejskiej. Przykład Grecji, Włoch, Irlandii, Polski, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2004, s Tamże, s Tamże, s. 149,

18 18 Wioletta Czemiel-Grzybowska zarówno władz samorządowych, polityków jak i przedsiębiorców. Doświadczenia Irlandii stanowią z jednej strony potwierdzenie korzyści, jakie wynikają z szerokiego uczestnictwa kraju w systemie gospodarki światowej oraz wskazują na czynniki pozwalające osiągnąć owe korzyści, a z drugiej strony pozwalają zidentyfikować zagrożenia towarzyszące otwarciu gospodarki i procesowi jej prężnego rozwoju 33. Przykład Włoch doskonale ukazuje podwójną rolę, jaką pełni europejska polityka regionalna dla inicjowania rozwoju gospodarczego. Z jednej strony stymuluje działania władz publicznych w krajach członkowskich Unii w kierunku gospodarności i efektywności ekonomicznej (rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, innowacyjność technologiczna), z drugiej zaś staje się nieefektywna poprzez wzmacnianie lokalnych układów zamiast pobudzać endogeniczny rozwój. Doświadczenia regionów włoskich w procesie integracji mogą służyć jako wzór dla rozwiązań systemowych, służących polskim regionom i społecznościom lokalnym w procesie zarówno przemian ustroju społeczno-gospodarczego, jak i wykorzystania szans, jakie w tym zakresie stwarza członkostwo Polski w Unii Europejskiej 34. Członkowstwo w Unii Europejskiej nie było zapalnikiem, a jedynie kołem napędzającym rozwój gospodarki Bawarii. Postawiła ona na innowacje, specjalizację produkcji, wiedzę i kompetencje, rozwój segmentu badań i rozwoju. Sukces polityki regionalnej w wymienionych krajach obrazują przede wszystkim wskaźniki makroekonomiczne, których wzrost bądź też spadek warunkuje wzrost gospodarki całego kraju. Na podstawie danych zawartych w tabeli 3 można zauważyć, iż PKB per capita według parytetu siły nabywczej na przestrzenia badanego okresu najszybciej wzrastał w Irlandii. W 2008 roku wskaźnik ten przewyższał średni poziom tego wskaźnika w Unii Europejskiej prawie półtorakrotnie. Polska w porównaniu z wynikami tych krajów nie wypada w rankingach korzystnie. Choć odnotowuje wzrost PKB per capita, jednak jest to poziom nieznacznie przekraczającym 50% średniej Unii. Wzrost i rozwój gospodarki warunkuje także stopa bezrobocia oraz stopa inflacji. Na tle wymienionych krajów Polska odnotowała różne poziomy tych wskaźników w badanym okresie. Stopa bezrobocia w 2000 roku wynosiła w Polsce 16%, w 2002 roku odnotowano już stopę na poziomie 20%. Redukcja wskaźnika następowała przez kolejne lata i w 2008 roku stopa bezrobocia wyniosła 7,1% i przewyższała średnią Unii o 0,1%. Stopa inflacji Polski przejawia tendencję spadkową i utrzymuje się w granicach średniej unijnej do 2008 roku. W roku poprzednim stopa ta była w Polsce przewyższała poziom inflacji Unii o 0,5%. 33 S. Talar, Determinanty op. cit., s stan na dzień r.

19 Konkurencyjność regionów a czynniki sukcesu wybranych krajów europejskich 19 Tabela 4. Wybrane wskaźniki makroekonomiczne Niemiec, Włoch, Irlandii i Polski w latach Wskaźnik Kraj Lata makroekonomiczny PKB per capita wg parytetu siły Niemcy nabywczej Irlandia (UE=100) stopa Włochy bezrobocia (%) Polska stopa inflacji (%), Niemcy Irlandia Włochy Polska Niemcy Irlandia Włochy Polska Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat, stan na dzień r. Od 2006 roku World Economic Forum stosuje nowy wskaźnik pomiaru międzynarodowej konkurencyjności sporządzony przez profesora Columbia University Xaviera Sala-i Martina, uznanego badacza problemów dotyczących wzrostu i rozwoju gospodarczego, tzw. indeks globalnej konkurencyjności Global Competetiveness Index (GCI). Na indeks ten składa się zestaw czynników odgrywających podstawową rolę we wzroście wydajności i konkurencyjności kraju, a jednocześnie uwzględnia on zachodzące zmiany w gospodarce światowej. Czynniki te ujęte są w dwanaście zasadniczych grup zawierających się w trzech subindeksach: A, B, C, które obrazują stadium rozwoju danego kraju i determinanty uzyskiwanej przez dany kraj międzynarodowej konkurencyjności 35. Tabela 5. Składowe indeksu globalnej konkurencyjności SUBINDEX A Podstawowe uwarunkowania B Usprawnienia efektywnościowe CZYNNIKI jakość instytucji infrastruktura stabilność makroekonomiczna zdrowie szkolnictwo podstawowe szkolnictwo wyższe i szkolenia efektywność rynku dóbr efektywność rynku pracy rozwój rynku finansowego gotowość technologiczna rozmiar rynku kreatywność biznesu innowacje C Innowacyjność Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych zawartych w The Global Competetiveness Report G. Przesławska, Irlandia Polska. Instytucjonalne determinanty rozwoju społeczno gospodarczego, stan na dzień r.

20 20 Wioletta Czemiel-Grzybowska Składniki indeksu globalnej konkurencyjności kwalifikują państwa na konkurencyjnerozwojowe i mało konkurencyjne, a nawet zacofane gospodarczo. Subindex A podstawowe uwarunkowania wskazuje na stabilność ekonomiczną i infrastrukturalną badanych regionów-krajów. Subindex B usprawnienia efektywnościowe określa stopień rozwoju instytucjonalnego danego regionu, uwzględniając stopień zaawansowania rozwoju usług, w tym finansowych. Subindex C innowacyjność precyzuje źródła konkurencyjności i stanowi wskazówkę co do rozwoju regionu w przyszłości. Analiza indeksu globalnej konkurencyjności nie jest bardzo korzystna dla Polski. Jak wynika z raportu The Global Competetiveness Report do najbardziej problematycznych czynników stanowiących barierę wzrostu wydajności i konkurencyjności Polski zaliczyć należy: regulacje podatkowe, biurokrację, niedostosowanie infrastrukturalne, restrykcyjne regulacje rynku, utrudniony dostęp do źródeł finansowych. W wyniku ww. przesłanek Polska znalazła się na 54 miejscu w rankingu globalnej konkurencyjności (GCI). Pierwsze miejsce objęły Stany Zjednoczone (wskaźnik na poziomie 5,74), a następnie Szwajcaria (5,61), Dania (5,58) i Szwecja (5,53). Natomiast Niemcy uplasowały się na 7 miejscu (5,46), Irlandia na 22 miejscu (4,99) a Włochy na 49 (4,35). Tuż za Polską znalazła się natomiast Litwa (4,26). Tabela 6. Indeksu globalnej konkurencyjności (Global Competitiveness Index) Kraj Miejsce w ranking Wartość GCI Stany Zjednoczone 1 5,74 Szwajcaria 2 5,61 Dania 3 5,58 Szwecja 4 5,53 Singapur 5 5,53 Finlandia 6 5,50 Niemcy 7 5,46 Holandia 8 5,41 Japonia 9 5,38 Wielka Brytania 12 5,30 Irlandia 22 4,99 Włochy 49 4,35 Polska 53 4,28 Litwa 54 4,26 Grecja 67 4,11 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych zawartych w The Global Competetiveness Report W nawiązaniu do czynników rozwoju regionalnego, państwa, które przez kolejne lata programowania rozwoju regionalnego korzystały z dofinansowania strukturalnego dostały szansę

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Katedra Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu KIEROWNIK KATEDRY: DR HAB. JOANNA SZWACKA MOKRZYCKA PROF. SGGW

Katedra Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu KIEROWNIK KATEDRY: DR HAB. JOANNA SZWACKA MOKRZYCKA PROF. SGGW Katedra Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu KIEROWNIK KATEDRY: DR HAB. JOANNA SZWACKA MOKRZYCKA PROF. SGGW Struktura Katedry Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu

Bardziej szczegółowo

Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska

Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska Uniwersytet Warszawski Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Zakład Rozwoju

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 r.

Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 r. SAMORZĄD WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 r. Opole 2013 Województwo opolskie przyjazne mieszkańcom i przedsiębiorcom HIERARCHICZNY UKŁAD PIĘCIU POZIOMÓW PLANOWANIA

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO

PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO Rzeszów, 13 grudnia 2013 r. Plan prezentacji I PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE Podkarpackie Forum Terytorialne wprowadzenie Wybrane elementy

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej?

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej? Artur Prażniewski Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego 1. Definicja Spójność terytorialna przynosi coraz to nowe zagadnienia oraz stawia istniejące problemy w nowym świetle.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław

Bardziej szczegółowo

Koncepcja rozprawy doktorskiej. Dorota Czyżewska. Katedra Strategii i Polityki Konkurencyjności Międzynarodowej Poznań, 25.03.2010 r.

Koncepcja rozprawy doktorskiej. Dorota Czyżewska. Katedra Strategii i Polityki Konkurencyjności Międzynarodowej Poznań, 25.03.2010 r. Ośrodki wspierania innowacji a konkurencyjność regionalna w ujęciu koncepcji regionu uczącego się - przykład Francji Koncepcja rozprawy doktorskiej Dorota Czyżewska Opiekun naukowy: dr hab. Ewa Łaźniewska,

Bardziej szczegółowo

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004 KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA POLITYKI ENERGETYCZNEJ NA POZIOMIE WOJEWÓDZTWA STAN OBECNY, PRIORYTETY NA PRZYSZŁOŚĆ W KONTEKŚCIE PROWADZONEJ AKTUALIZACJI STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA. Wydział Programowania

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Priorytety ZWM w zakresie polityki regionalnej na rzecz rozwoju gospodarczego

Priorytety ZWM w zakresie polityki regionalnej na rzecz rozwoju gospodarczego XXXVI posiedzenie Komisji Wspólnej Samorządów Terytorialnych i Gospodarczych Małopolski Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Kluczowe zadania dla Regionu: 1. Finalizacja pakietu planowania strategicznego

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności UE na lata 2014 2020

Polityka spójności UE na lata 2014 2020 UE na lata 2014 2020 Propozycje Komisji Europejskiej Unii Europejskiej Struktura prezentacji 1. Jakie konsekwencje będzie miała polityka spójności UE? 2. Dlaczego Komisja proponuje zmiany w latach 2014

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Marek Orszewski Dyrektor Wydziału Rozwoju Regionalnego UMWZ Europa 2020 Unia Europejska wyznaczyła wizję społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Programowanie w układach makroregionalnych Polska Zachodnia [strategia przyjęta przez rząd 30.04.14]? Polska

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 11

Spis treści. Wstęp... 11 Spis treści Wstęp... 11 Rozdział 1. Pojęcie i znaczenie handlu międzynarodowego... 13 1.1. Elementy handlu zagranicznego... 13 1.1.1. Pojęcie i funkcje handlu zagranicznego... 13 1.1.2. Formy handlu zagranicznego...

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Marketing międzynarodowy Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Agenda Analiza szans na rynkach międzynarodowych 3 sposoby wchodzenia na rynek międzynarodowy Marketing mix standaryzacja czy adaptacja 3 sposoby

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

1.4. Podmioty wspierające przedsiębiorczość w regionie i źródła jej finansowania 22

1.4. Podmioty wspierające przedsiębiorczość w regionie i źródła jej finansowania 22 Wprowadzenie 9 Część I Rozwój regionalny i lokalny w warunkach kryzysu 1. Klimat przedsiębiorczości w rozwoju społeczno-gospodarczym regionu - wyniki badania ankietowego mieszkańców Litwy, Łotwy i Polski

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych 1. Pojęcie i rodzaje benchmarkingu 2. Wady i zalety stosowania outsourcingu 3. Metoda zarządzania KAIZEN 4. Rynek pracy i bezrobocie 5. Polityka pieniężna

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing http://www.varbak.com/fotografia/olbrzym-zdj%c4%99%c4%87-sie%c4%87-paj%c4%85ka; 15.10.2012 Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing dr Anna Jęczmyk Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Wprowadzenie

Rozdział I Wprowadzenie Rozdział I Wprowadzenie Przedmiotem Strategii Nowe szanse, nowe możliwości wspierania przedsiębiorczości MMSP na terenie powiatu bełchatowskiego, 2005-2013 jest pokazanie możliwości współfinansowania zadań

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych

Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych dr Paweł Modrzyński Prezentacja przygotowana w ramach projektu pn: Ludzie starsi na rynku pracy w województwie kujawsko-pomorskim. Tendencje

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku MSG (Wydział NE) Katedra Gospodarki Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia)

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Szczegółowe nakłady na realizację Programu Rozwoju Innowacji województwa lubuskiego. Dokument przedstawia

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU maj-czerwiec, 2013 ul. Hoża 20 \ ul. Wspólna 1/3 \ 00-529 Warszawa \ tel. +48 (22) 529 27 18 \ fax +48 (22) 628 09 22 ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Konferencja pt. Innowacyjność i e-rozwój Województwa Mazowieckiego jako kluczowe czynniki wdrażania polityki strukturalnej w latach 2007-2013 26

Bardziej szczegółowo

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Prezentacja wyników badań Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Uniwersytet Warszawski PERSPEKTYWA PREZESÓW Badanie zrealizowane w okresie marzec-kwiecień 2014. Skierowane do prezesów 500 największych firm

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo