GMO. Wystarczy iskra! Teraz Polska Breslau wird Europas Kulturstadt 2016 Sympozjum brzegowe W Hołdzie Skłodowskiej-Curie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "GMO. Wystarczy iskra! Teraz Polska Breslau wird Europas Kulturstadt 2016 Sympozjum brzegowe W Hołdzie Skłodowskiej-Curie"

Transkrypt

1 Vol. 138 (2012) GMO Wystarczy iskra! 1. Internationales KORCZAK-Festival Berlin 12 Teraz Polska Breslau wird Europas Kulturstadt 2016 Sympozjum brzegowe W Hołdzie Skłodowskiej-Curie

2 Slawa Ratajczak Korczak, człowiek naszych KORCZAK jeszcze raz Korczak czasów Bądź sobą szukaj własnej drogi. Poznaj siebie, zanim zechcesz dzieci poznać. Zdaj sobie sprawę z tego, do czego sam jesteś zdolny, zanim dzieciom poczniesz wykreślać zakres ich praw i obowiązków Ze wszystkich sam jesteś dzieckiem, które musisz poznać, wychować i wykształcić przede wszystkim. Janusz Korczak, Jak kochać dziecko Z inicjatywy Rzecznika Praw Dziecka, Marka Michałka, decyzją Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ustanowiono, że rok 2012 będzie Rokiem Janusza Korczaka a przyczyną takiego stanu jest siedemdziesiąta rocznica śmierci Janusza Korczaka, a także sto lat od powstania Domu Sierot przy Krochmalnej w Warszawie placówki, której współtwórcą i kierownikiem był ten wyjątkowy wychowawca i przyjaciel dzieci. Okazuje się, że przypomnienie dorobku i dokonań Korczaka jest w dzisiejszych czasach sprawą wielkiej wagi i znaczenia. Jej istotę i sens ujął trafnie Rzecznik Praw Dziecka: Powinniśmy pamiętać, że Stary Doktor był jednym z pierwszych głosicieli prawdy o tym, że dziecko jest autonomiczną osobą, która posiada własną godność, zainteresowania, potrzeby i prawa. Współczesny świat zdaje się tego nie wiedzieć i dlatego wciąż słyszy się Podlałem kwiaty. Byłoby dobrze, gdyby każdy był choć trochę Korczakiem. P gd Ic A Ciąg dalszy na str. 6 Ich habe die Blumen begossen. Ach wäre doch jeder ein bisschen Korczak. str. 6

3 4 Polonica Vol. 138 (2012) Janusz Korczak Sprich: Janusch Kortschack (Henryk Goldszmit) * 22. Juli 1878 in Warschau; nach dem 05. August 1942 im Vernichtungs-Lager Treblinka, wohin er freien Willens die 200 ihm anvertrauten Zöglinge seines Waisenhauses Trost gebend und beruhigend begleitete, obwohl das auch für ihn selbst den Tod bedeutete), war ein Arzt, Kinderbuchautor und bedeutender Pädagoge. Bekannt wurde Korczak vor allem durch seinen aufopfernden Einsatz für Kinder, berühmt durch seine Magna Charta Libertatis als das erste Grundgesetz für das Kind. Narodziny Henryka Goldszmita 1878 Geburt von Henryk Goldszmit Początek studiów medycznych, nagroda w konkursie literackim i przybranie nazwiska Janusz Korczak Rozpoczęcie pracy w Żydowskim Szpitalu Dziecięcym w Warszawie Lekarz w czasie wojny rosyjsko-japońskiej Wyjazd na praktykę lekarską do Berlina, Paryża i Londynu Beginn des Medizinstudiums, ein Preis in einem literarischen Wettbewerb, Annahme des Pseudonyms Janusz Korczak Beginn der Arbeit in einem jüdischen Kinderkrankenhaus in Warschau Arzt während des russisch-japanischen Krieges Arztpraxis in Berlin, Paris und London NOWE CENY W POSTBANKU ZA PRZEKAZY PIENIĘŻNE W KILKA MINUT * TERAZ JUŻ OD ** Wychowawca dzieci żydowskich i polskich na koloniach Betreuer von jüdischen und polnischen Kindern in den Sommerkolonien Założenie Żydowskiego Domu Sierot przy ul. Krochmalnej Gründung des Jüdischen Waisenhauses in der Krochmalna Strasse in Warschau Lekarz wojskowy w czasie I wojny światowej Militärarzt während des Ersten Weltkriegs Powstanie Domu Dziecka Nasz Dom dla dzieci polskich pod dyr. Maryny Falskiej 1919 Ukazanie się książki Król Maciuś Pierwszy 1923 Gründung des Waisenhauses Nasz Dom ( Unser Haus ) unter der Leitung von Maryna Falska Erscheinung des Buches Król Maciuś Pierwszy ( König Hänschen der Erste ) W KRAJACH STREFY EURO OD 4.90 ** Założenie Małego Przeglądu gazety prowadzonej przez dzieci i młodzież Współpraca z Polskim Radiem Działalność w młodzieżowym ruchu chalucowym Gründung der Kinder- und Jugendzeitung Mały Przegląd ( Kleine Rundschau ) Zusammenarbeit mit dem polnischen Rundfunk Tätigkeit in der jugendlichen Hechaluz-Bewegung Korzystaj z nowych cen za przekazy pieniężne Western Union: już od 9,90 ** do krajów spoza strefy EURO; od 4,90 ** do krajów strefy EURO. Szybkie i wygodne przekazy pieniężne w każdym Postbank Finanzcenter i wielu oddziałach partnerskich Deutsche Post. Działalność w pierwszych dniach II wojny światowej wystąpienia radiowe, pierwsza pomoc, odezwy 1939 Tätigkeit in den frühen Tagen des Zweiten Weltkriegs Rundfunkreden, Erste Hilfe, Aufrufe We współpracy z: Ostatnia Kolonia dla dzieci przed zamknięciem w getcie 1940 Die letzte Sommerkolonie für Kinder vor der Ghettoschließung Pisanie Dziennika (15 maj 4 sierpień); wystawienie sztuki Poczta w Domu Sierot (18 czerwiec) Ostatnia droga Korczaka wraz z dziećmi do Treblinki (5 sierpień), śmierć Tagebuchführung (15.Mai 4. August); Aufführung des Stückes Poczta ( Die Post ) im Waisenhaus (18. Juni) Der letzte Weg von Korczak und seinen Kindern nach Treblinka (5. August), Tod * Przekazanie środków może być opóźnione lub usługi mogą być niedostępne w zależności od określonych warunków przekazu, w tym wysłanej kwoty, kraju przeznaczenia, dostępności waluty, kwestii regulacyjnych, wymogów dotyczących identyfikacji, godzin urzędowania placówek agencyjnych, różnic w strefach czasowych, wyboru opcji o późniejszym terminie odbioru. Zastosowanie mogą mieć również dodatkowe ograniczenia. Aby uzyskać więcej szczegółów, zobacz Formularz nadania przekazu. ** Poza prowizją należną za przekaz, zastosowany zostanie kurs wymiany ustalony przez Western Union. Nowe ceny za przekazy pieniężne do krajów spoza strefy EURO obowiązują od roku, do krajów strefy EURO od roku w oddziałach Postbanku i w wielu oddziałach partnerskich Deutsche Post. * Aufgrund bestimmter Transaktionsbedingungen etwa gesendeter Betrag, Bestimmungsland, Verfügbarkeit der Währungen, gesetzliche Auflagen, Legitimationsnachweise, Öffnungszeiten der Vertriebsstandorte, unterschiedliche Zeitzonen oder mehrerer dieser Optionen können sich Auszahlungen verzögern oder Dienste nicht verfügbar sein. Es können zusätzliche Beschränkungen eintreten. Details entnehmen Sie dem Formular Geldversand. ** Zusätzlich zu den Transfergebühren verdient Western Union an der Konvertierung von Währungen. Gebühren für Geldtransfer außerhalb der Euro-Zone gültig ab , innerhalb der Euro-Zone ab bei der Postbank und vielen Partner-Filialen der Deutschen Post.

4 6 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 7 Nie siebie chcę ratować. Nie mów nic, jeśli nie chcesz pomóc. Nicht Mich will ich retten. Rede nich, wenn Du nicht mithilfst. o dramatach, których ofiarami są dzieci. Wszędzie, także teraz w Polsce, potrzebują one rozmaitej pomocy, zwłaszcza dzieci z małych miejscowości, z dotkniętych niedostatkiem rodzin, z nieprzystosowanych do współczesności środowisk, w których dominuje marazm i przygnębienie. Jak należy najmłodszych rozumieć i wspierać, głosił przed prawie wiekiem Pedagog, któremu los zgotował śmierć w gazowej komorze Treblinki w sierpniu 1942 roku. Janusz Korczak, właściwe nazwisko Henryk Goldschmit urodził się w 1878 lub 1879 w Warszawie. Po ukończeniu studiów medycznych na Uniwersytecie Warszawskim pracował jako pediatra. Był wyjątkowym lekarzem. Z ogromną troską i życzliwością traktował swych małych pacjentów, starając się zawsze zrozumieć ich zachowanie, niepokoje, cierpienia i rozterki. Nie pozostawał obojętny na ich biedę, sieroctwo i bezradność. Sprzeciwiał się mieszczańskim, salonowym metodom wychowania stosowanym w bogatych, przedwojennych, warszawskich domach. Wypracowany przez Janusza Korczaka system pracy wychowawczej w sierocińcu, oparty był na pobudzaniu dziecka do aktywności i samodzielności. Uczył odpowiedzialności za czyny, prowadził swych podopiecznych ku dojrzałości moralnej i wpajał im poczucie godności. Skłaniał dzieci do pracy nad sobą i zachęcał do wzajemnego str. 7 porozumiewania się i poznawania w zespole. Popularyzował wiedzę pedagogiczną i psychologiczną, żądał prawa dziecka do szacunku, miłości i zrozumienia. Uważał, że w procesie wychowawczym niebagatelną rolę odgrywa osobowość wychowawcy i nauczyciela. Twierdził, że ten kto podejmuje się pracy pedagogicznej musi mieć znajomość siebie samego, wiedzę, doświadczenie i poczucie ogromnej odpowiedzialności. Takim właśnie był on sam. Wiele pisał. Publikował zarówno prace z zakresu pedagogiki, jak i utwory dla dzieci, spośród których najbardziej znane to: Król Maciuś Pierwszy, Król Maciuś na bezludnej wyspie, Kajtuś Czarodziej, Dzieci ulicy, Bankructwo Małego Dżeka, Mośki, Joski i Srule, Józki, Jaśki i Franki. Ukazywał świat dziecięcych przeżyć i marzeń, porażki, sukcesy, tęsknoty i radości. Tragizm losu jego małych bohaterów splata się z humanistyczną wiarą w człowieka i najbardziej trwałe wartości moralne. Jego poglądy znalazły odbicie w nowoczesnym, antyautorytarnym systemie wychowania, tworzy się międzynarodowy korczakowski ruch, którego zadaniem jest wdrażanie Nie metod siebie i filozofii chcę Korczaka. ratować. Nic dziwnego, że przemyślenia Nie i wnioski mów Korczaka, nic, jeśli zwłaszcza nie chcesz jego znajomość pomóc. dziecięcej psychiki inspirują nadal wielu pedagogów także rodziców do takiego postępowania, które ma na uwadze dobro dziecka, które Mich respektuje will jego ich retten. potrzeby, Rede zainteresowania nich, i prawa. Nicht wenn Janusz Korczak Du nicht znany mithilfst. jest nie tylko w Polsce. Jego utwory dla dzieci i traktaty odnajdziemy w bibliotekach Berlina, Hamburga (23 pozycje), Monachium, Frankfurtu nad Menem, Lipska, czy Duesseldorfu. W Berlinie imię jego nosi ulica w Hellersdorfie i biblioteka na Pankow. Warto wiedzieć, że w 1978 roku na obchody 100 lecia urodzin Janusza Korczaka ukazał się tu znaczek pocztowy z wizerunkiem Starego Doktora. Także wiele szkół i placówek wychowawczych w Niemczech szczyci się imieniem Korczaka. Jest ono dobrze znane niemieckim studentom, socjologom, lekarzom, pedagogom i prawnikom, zwłaszcza wszystkim tym, którzy zetknęli się z działalnością Deutsche Korczak Geselschaft, które istniejąc od 1977 roku w Giessen zajmuje się pielęgnacją i popularyzacją literackiego i naukowego dorobku Korczaka. Tak się składa, że w Hamburgu imię jego kojarzy się z filią Muzeum KZ Neuengamme, w dzielnicy Rothenburgsort na Bullenhuser Damm 92. W murach tamtejszej Volksschule (obecnie Szkoła im Janusza Korczaka) w nocy z 20 na 21 kwietnia 1945, dziesięć dni przed kapitulacją Hamburga, hitlerowcy zamordowali bestialsko dwadzieścioro żydowskich dzieci przywiezionych wcześniej do obozu Neuengamme z Auschwitz. Dzieci miały od pięciu do dwunastu lat, czternaścioro z nich urodziło się w Polsce. Obozowy lekarz Alfred Trzebinski na zlecenie swego szefa, doktora Kurta Heissmeyera przeprowadzał na nich eksperymenty medyczne, a potem je uśmiercił. Pamięci dzieci z Bullenhuser Damm poświęcony jest Różany Ogród na tyłach wspomnianej szkoły i przejmujący w swej wymowie pomnik Leonida Mogilewskiego na Roman Zeller Platz w hamburskiej dzielnicy Schnelsen. Ciąg dalszy na str. 8

5 8 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 9 Nazwy tamtejszych ulic: Geschwister Witonski Strasse, Riwka Herszberg Stieg, Lelka Birnbaum Weg także nie pozwalają o owym dziecięcym dramacie zapomnieć. I jeszcze fakt miły sercu Polaków mieszkających w Hamburgu; jedna z tutejszych szkół w dzielnicy Wellingsbuettel (Am Pfeilshof) otrzymała w lutym niż wygłaszane okazjonalnie deklaracje i przestrogi. Rok Korczaka wyzwolił wiele pożytecznych inicjatyw i prowadzi ku tolerancji, i zgodzie. *** W Berlinie, z inicjatywy Instytutu Polskiego, ambasady RP odbyły się spotkania i konferencje poświęcone tej rocznicy. Wiemy jak niektórzy się nazywają: Felek, Balbina Grzyb, Nacid Poz, Róza Stokmann, Sabina Lejzerowicz, Dorka Sanika, Te cztery maleństwa: Maniuś, Haneczka Abrasz, maleńki Julek. Adam Jaromir Fräulein Esthers Nikogo nie opuszczą nawet na minutę. Małym dzieciom letzte będzie podany cyjanek rozpuszczony w wodzie. Cyjanek oznacza spokojną śmierć. Ein Buch über die letzten drei Monate des Waisenhauses von Janusz Korczak, in dessen Zentrum nicht etwa der Alte Doktor steht, sondern die namenlosen Kinder und Erzieher des Dom Sierot, aber auch jene Menschen, deren Schicksal besonders schwer auf Korczaks Herzen lastete: die Straßenkinder des Warschauer Ghetto. Und so ist Fräulein Esthers letzte Vorstellung unvermeidbar ein trauriges Buch, das von Leiden, Hunger, Krankheit und Tod spricht, aber auch von der Hoffnung auf ein besseres Morgen, einer Hoffnung, dass sich der erdrückenden Realität des Krieges zum Trotz in den unscheinbaren Ritualen des Alltags manifestiert: im Pflanzen von Blumen, im Hebräisch- Unterricht, im Morgengebet, im samstäglichen Wiegen, im Tagebuchschreiben und in der Beschäftigung mit der Kunst Wiemy jak niektórzy się nazywają: Felek, Balbina Grzyb, Nacid Poz, Róza Stokmann, Sabina Lejzerowicz, Dorka Sanika, Te cztery maleństwa: Maniuś, Haneczka Abrasz, maleńki Julek. Von einigen wissen wir die Namen: Felek und Balbina Grzyp, Nacid Poz, Roza Stockmann, Sabine Lejzerowicz, Dorka Sanika, die vier Kleinen: Monius, Haneczka Abrasza, der kleine Julck. tego roku nowe imię, imię Ireny Sendlerowej ( ), bohaterskiej Polki, która w czasach II wojny uratowała z narażeniem życia około 2500 żydowskich dzieci z Warszawy i okolic. Ona właśnie, a nie niechlubny w poglądach pedagog Peter Petersen, jest symbolem wartości jakich potrzebuje współczesny świat. Jej odlana w brązie, uśmiechnięta twarz w holu szkoły zdaje się mówić więcej str. 8 Nie można pominąć Międzynarodowego Festiwalu Korczaka Berlin 2012 z rozmachem zrealizowanego przez Polonica e.v., na który składały się liczne referaty dot. wychowania i edukacji, wygłoszone przez ekspertów z sześciu krajów, wystawy prac plastycznych i spektakle teatralne w wykonaniu dzieci i młodzieży zainspirowanych Januszem Korczakiem. Oprócz żywej dyskusji i młodzieżowej debaty Von einigen wissen wir die Namen: Felek und Balbina Grzyp, Nacid Poz, Roza Stockmann, Sabine Lejzerowicz, Dorka Sanika, die vier Kleinen: Monius, Haneczka Abrasza, der kleine Julck. Nikogo nie opuszczą nawet na minutę. Małym dzieciom będzie podany cyjanek rozpuszczony! w wodzie. Cyjanek oznacza spokojną śmierć. Keiner wird auch nur eine Minutę verlassen. Kleinen Kindern wird in Wasser gelöstes Zyanid eingefiihrt, es ist jetzt der kostbarste Schatz. Zyanid bedeutet einen ruhigen Tod. godna uwagi było otwarcie wystawy Janusz Korczak w malarstwie Wolfganga Hergetha, wypożyczonej z Treblinki. Edward Kopówka, kierownik Muzeum Męczeństwa i Walki w Treblince podczas otwarcia mówił o holokauście i historycznych faktach działań nazistowskich. Koncert skrzypcowy utworu Rembrance of Janusz Korczak osobiście zagrała kompozytorka Barbara Kaszuba. Owe wystawy, wykłady i konkursy kształtujące świadomość historyczną są dalej realizowane na terenie Berlina. Poglądową, dwujęzyczną wystawę o działalności Janusza Korczaka oraz prace plastyczne z Polski można oglądać do końca stycznia, w berlińskim Ratuszu Wilmersdorf. Więcej znajdziemy na ostatniej stronie niniejszego magazynu oraz str. 9 Vorstellung Keiner wird auch nur eine Minute verlassen. Kleinen Kindern wird in Wasser gelöstes Zyanid eingeführt, es ist jetzt der kostbarste Schatz. Zyanid bedeutet einen ruhigen Tod. Um dies alles glaubhaft zu beschreiben, habe ich mich entschlossen, das Geschehen aus zwei Perspektiven darzustellen: aus der Perspektive Korczaks, der auf seinen täglichen Gängen durch das Ghetto das Elend der Menschen schmerzlich nah erlebt, und aus der Sicht eines seiner Zöglinge, der 12-jährigen Gienia, die uns aufgrund der erzwungenen Isolation hauptsächlich einen Einblick in den Alltag des Dom Sierot gewähren kann, die aber wie jedes dieser Kinder die grausame Realität osmotisch, durch die dicken Mauern hindurch wahrnimmt. Ich hatte das Glück, mit Gabriela Cichowska eine hochtalentierte Illustratorin für dieses Buchprojekt zu gewinnen, die bereit war, das von mir entworfene Storyboard künstlerisch umzusetzen. Da dieses zum Teil auf historischen Aufnahmen basiert, die dies kann nicht deutlich genug unterstrichen werden Menschen aus Fleisch und Blut zeigen, bestand die Herausforderung darin, Ausdrucksmittel zu finden, die es erlauben würden, die Realität eindringlich darzustellen, und doch mit dem gehörigen Respekt für jede der abgebildeten Personen. Als besonders schwierig erwies sich die Frage: Wie eine Erzählung beenden, deren tragisches Ende sich jeder Beschreibung entzieht und das doch in aller Klarheit benannt werden muss? Da eine bildliche Darstellung dessen, was am 6. August 1942 geschah, für mich nicht in Frage kam, entschloss ich mich, das Buch am Abend der Aufführung von Tagores Postamt enden zu lassen, in einem Augenblick, wo Korczaks Kinder in ihrer Begeisterung über das Schauspiel für einen flüchtigen Augenblick vergessen, was vor der Tür geschieht. Wir sehen noch Gienia, wie sie, wach geworden, in ihrem Bett von ihrer Zukunft als Tänzerin träumt. Ein Vorhang schiebt sich langsam hoch. Der letzte Blick, der uns gewährt wird, zeigt den leeren Schlafsaal und eine halboffene Tür. Es scheint, als ob die Kinder diesen Raum soeben verlassen hätten...

6 10 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 11 Blumkas Tagebuch mag auf den ersten Blick als eine einfache Lektüre erscheinen, erlaubt es doch jedem Leser, seinen Inhalt zu ergänzen und weiterzuentwickeln. Damit aber jeder die Variablen in dieser vielschichtigen Konstruktion aus Wort und Bild mit seinen eigenen Lösungen auffüllen kann, schien mir bei der Konzeption eine nahezu mathematische Präzision notwendig. Iwona Chmielewska Blumkas Tagebuch Ist Blumka eine historische Gestalt oder bloße Fiktion? Auch dies lässt sich nicht mit aller Sicherheit sagen. Der Krieg und der Zahn der Zeit haben viele Spuren verwischt. Aus den unzähligen Texten, die Korczak hinterließ, und den Erinnerungen seiner Zöglinge und Freunde habe ich einen Ausschnitt jener unwiederbringlich verlorenen Welt rekonstruiert, in welcher sich Fakten mit wahrscheinlichen Ereignissen, Reales mit den über dem Dom Sierot schwebenden Wünschen und Träumen vermengt. Ich machte mir das Vorrecht eines Autors zu eigen, um Korczak und seine Kinder auf meine eigene Art zu beschreiben. Dabei bemühte ich mich die von mir einmal festgelegten Grenzen nicht zu überschreiten, was sowohl die Gesetze des Bilderbuchs als auch die schwierige Thematik erfordern. Die kurzen, lapidaren Sätze meiner Heldin sollten vom Bild ergänzt und weiterentwickelt werden, einem Bild, das uns manchmal mehr verrät und dramatischer ist als die Worte selbst. Im zweiten Teil des Buches sind die Seiten nach einem Schema entworfen, das der Klarheit der Botschaft dienen soll. Die erzieherischen Prinzipien, die Korczak in seinen Schriften formulierte, werden hier von einem Kind wiedergegeben. Die weisen, stets aktuellen Ideen dieses großen Humanisten, die von einem liebevollen Umgang mi Kindern handeln, klingen wie eine Art Dekalog, den man immer vom Neuen aufsagen kann. Die Porträts Korczaks sind auf der Grundlage der wenigen erhaltenen Fotografien gestaltet. Seinen Kittel er taucht in den Erinnerungen an den Herrn Doktor immer wieder auf habe ich in ein leuchtendes Blau getaucht. Hat diese Farbe etwas mit den Vergißmeinnicht, der Tinte, dem Kosmos und dem Absoluten zu tun? Die Interpretation sei dem Betrachter überlassen. Welche Rolle spielt der mächtige, zum Schluss entwurzelte Baum? Wie ist die Deutschstunde, die im September beginnt, zu interpretieren? Wieso hat der Seestern sechs Arme und die weiße Lilie, die die kleine Pola himmelwärts trägt, ebenso viele Blütenblätter? Der erste Teil von Blumkas Tagebuch beschreibt die Welt der im Dom Sierot lebenden Kinder, die dort herrschenden Regeln, die Feiertage und Spiele, die sich der Herr Doktor für sie ausdachte. Eines der Kinder habe ich besonders gern: den kleinen Kiesel. Einen solchen Jungen, der die Kohlen in seinem Nachttopf trug, hat es tatsächlich gegeben. Ebenso wie Stasiek, einen vorbildlichen und hilfsbereiten Schüler, dem der Herr Doktor einmal einen Flug über Warschau schenkte. Die Kinder besaßen ihre eigene Schublade, in die niemand ungefragt schauen durfte. Damit sie später mit dem Geld richtig umgehen können, hatten sie Gelegenheit, in einer der Werkstätten des Dom Sierot zu arbeiten und sich ein wenig Taschengeld zu verdienen. Bis zum Schluss blieb bei Ihnen auch Frau Stefa, die das Dom Sierot in den dreißig Jahren seines Bestehens gemeinsam mit Korczak leitete. Die historische Wahrheit wird zwar hier und da mit ein wenig Fiktion verwoben, kommt aber in den Bildern, in den zahlreichen Metaphern und Symbolen, stets zum Ausdruck. Die linierten, vergilbten Seiten des Tagebuchs, die Blumka zunächst dazu dienen, Erlebtes festzuhalten, werden selbst zu Bildern. Diese und andere verblichene, zerschlissene Materialien, die ich für meine Collagen verwendet habe, trug ich in monatelanger Arbeit zusammen. Es sind authentische Fragmente alter Hefte, Zeitungen, Bucheinbände, Verpackungen und Stoffe, mit denen man einst Koffer auskleidete. Mit Sorgfalt habe ich auch alte Fotografien aus der Vorkriegszeit gesammelt, an denen ich mich bei der Wiedergabe von Details wie Kleidung, Frisuren und anderen Realien orientierte. Immer wieder schauten mir die Gesichter der Kinder aus dem Dom Sierot an und versuchten ihre Gedanken und Träume zu erraten. Blumka, Blümchen, führt uns durch diese Welt. Sie schreibt ihr Tagebuch in einer einfachen, kindlichen Sprache, die jedoch sehr wichtige Themen berührt. Ermächtigt dazu hat sie der Herr Doktor, als er das Kind auf eine Ebene mit dem Erwachsenen stellte. Auf einem der Bilder gießt sie echte, getrocknete Vergißmeinnicht, die auf diese Weise im Buch zum Leben erwachen. Damit wir nicht vergessen. Die Stahlfeder ihres Füllers verwandelt sich zum Schluss in die Jad, einen Zeigestab aus Silber, den man in den Synagogen verwendet, um beim Lesen die heiligen Schriften nicht zu berühren. Ich berühre nicht, was später geschah. Ich kann es nicht. Aber ich freue mich, dass ich die glücklichen, obwohl in manchem auch schwierige Zeiten des Dom Sierot vor dem Krieg in Erinnerung rufen durfte. Denn in einem Buch kann man die glücklichen Kinder weiterschaukeln lassen, ebenso wie man die Kirschen für immer dort lassen kann: auf den Ohren des lächelnden Doktors. Übersetzt von Adam Jaromir Das Kind als Ich und (zukünftiger) Bürger Der Auftrag, die aktuellen bildungspolitischen Entwicklungstendenzen in der Schweiz darzustellen und zu diskutieren, kommt nicht umhin, den historischen Werdegang des Schulsystems und insbesondere der Volksschule zu skizzieren. Die öffentliche Schule zur Erfüllung der Schulpflicht wird als Volksschule bezeichnet und versteht sich als eine Schule vom Volk fürs Volk. Mit dieser Perspektive wird verständlich, dass die öffentliche Erziehung in Gestalt der Volksschule und das demokratische Staatswesen zusammen gedacht werden müssen. Daraus lässt sich ableiten, dass die öffentliche Schule keine individualpädagogische Eventagentur ist und, dass sie ebenso wenig auf den Slogan das Kind steht im Zentrum reduziert werden kann. Der Blick auf die Geschichte der öffentlichen Schule zeigt insbesondere unter Berücksichtigung der Schweizer Verhältnisse dass die Schule als politische Errungenschaft gedeutet werden muss. Ohne einschneidende und schmerzliche politische Entscheide gäbe es die Volksschule als eine Schule für alle nicht in dieser Form. Blickt man auf die neusten nationalen und internationalen bildungspolitischen Entwicklungen, so ergeben sich Diskussionsdesiderate in verschiedenen Bereichen des Bildungssystems. Diese werden im Referat skizziert und zur Diskussion gestellt. Damian Miller, Prof. Dr. Dozent an der Pädagogischen Hochschule Thurgau und Lehrbeauftragter an der Universität Zürich. Ausbildung: Primarlehrer und Organisationentwicklung Studium: Psychologie, Pädagogik und Zivilrecht (ZGB)

7 12 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 13 Anna-Maria Bodmer Der Schlüssel zu Bildung und zu einem selbstbestimmten Leben Das Recht des Kindes, so zu sein, wie es ist. So beschreibt Janusz Korczak das Recht eines jeden Kindes, sich frei entfalten zu können. Doch was sind die Voraussetzungen dafür, ein selbstbestimmtes Leben zu führen und sich frei entfalten zu können? Um sich selbst ein Bild von der Welt machen zu können, selbst erleben und erfahren können, sich austauschen und diskutieren zu können, ist das sichere Beherrschen der Landessprache unerlässlich. Auch die neusten Untersuchungen zeigen, dass Mängel im Beherrschen der deutschen Sprache bei Schülerinnen und Schülern landesweit ein Problem sind. Vor allem in Großstädten wird ein hoher Sprachförderbedarf festgestellt. Schauen wir uns die aktuelle Situation in Berlin an: In 2011 haben 9,2 % der Schulabgänger in Berlin die Schule ohne Abschluss verlassen. Dies liegt zu oft an den ungenügenden Kenntnissen der deutschen Sprache. Bei in 2011 durchgeführten Sprachtests an Berliner Kindertagesstätten zeigte sich, dass bei rund 17 % in 2006 geborenen Kindern Sprachförderbedarf besteht. Betrachtet man nur die Kinder mit nicht-deutscher Herkunftssprache, sind es sogar 34,4 %. Im Laufe ihrer Entwicklung werden die Kinder nur wenige Chancen haben, diesen Rückstand ohne spezielle Förderung aufzuholen. Die Bildungsexperten sind sich einig, dass gerade die Sprachkompetenz der Kinder eine Schlüsselrolle bezüglich einer guten schulischen Leistung sowie für die Persönlichkeitsentwicklung spielt und die Grundvoraussetzung für eine gelungene Kommunikation, einen guten Schulabschluss, eine qualifizierende Ausbildung und eine aktive Teilhabe in der Gesellschaft kurz: für eine freie Persönlichkeitsentfaltung der Kinder und Jugendlichen ist. Hier setzt die Stiftung Fairchance mit ihrem Engagement an: Sie möchte mit gezielter Sprachförderung Chancengleichheit für die Kleinsten der Gesellschaft erreichen, damit sich alle Kinder frei und ohne Sprachbarrieren entfalten können. Sprachförderung für Kinder und Jugendliche wird bereits mit unterschiedlichen Ansätzen und Projekten deutschlandweit angeboten. Was macht MITsprache zu einem guten Projekt zur Stärkung der Persönlichkeit der Kinder durch Sprachförderung? Die Besonderheiten von MITsprache sind eine durchgängige mehrjährige Sprachförderung von der Kindertagesstätte bis zum Ende des zweiten Schulbesuchjahres. Verwendet wird das von der Ruprecht-Karls- Universität Heidelberg wissenschaftlich erarbeitete Lehrprogramm Deutsch für den Schulstart, das im Rahmen des Projekts kontinuierlich praxisorientiert weiterentwickelt wird. Die Lehrkräfte werden für eine qualifizierte Durchführung der Sprachförderung ausgebildet und intensiv begleitet. Gleichzeitig werden die Eltern in die Sprachförderung ihrer Kinder mit einbezogen. Die Stiftung Fairchance arbeitet als Initiator von MITsprache eng mit staatlichen Strukturen zusammen und konnte als Kooperationspartner für die Durchführung das Sprachförderzentrum Berlin- Mitte gewinnen. Das Projekt wird durch die Ludwig-Maximilians Universität München unabhängig evaluiert und dokumentiert. Aktuell wurde MITsprache bei dem Wettbewerb Ideen für die Bildungsrepublik unter die Preisträger gewählt. Grundlage des Projekts ist das bereits erfolgreich erprobte Lehrprogramm Deutsch für den Schulstart. Der Aufbau des Programms orientiert sich an den wissenschaftlichen Erkenntnissen des Verlaufs des natürlichen Spracherwerbs. Schritt für Schritt wird in Spielen und Übungen der natürliche Spracherwerb vollzogen, das implizierte Lernen steht dabei im Vordergrund. Die wissenschaftlich erarbeiteten Unterrichtsmaterialien wurden zusätzlich für die in Berlin vorherrschende Ausgangslage und den Sprachstand der Kinder optimiert. Grammatik und Wortschatz werden spielerisch erworben, die Kinder werden animiert zu sprechen und Geschichten zu erzählen. Durch die professionelle und langfristig angelegte Elternarbeit werden auch die Familien der teilnehmenden Kinder für das Thema Sprachförderung sensibilisiert. Auch die Wertschätzung der Muttersprache spielt eine wichtige Rolle, da ein sicherer Umgang mit der Erstsprache die Grundlage für das Erlernen einer weiteren Sprache ist. Bei dem projekteigenen Sozialpädagogen erhalten die Eltern zusätzlich Hilfe und Rat bei allgemeinen Fragen zu Bildung und Erziehung. Das Sprachförderprojekt läuft seit Schuljahresbeginn 2011/12 an fünf Grundschulen in Berlin-Gesundbrunnen. Ab Ende 2012 werden bis zu zehn im Einzugsgebiet der Schulen liegende Kindertagesstätten in das Projekt integriert, damit eine mehrjährige durchgängige Förderung der Kinder gewährleistet ist. Das Gesamtkonzept sowie die Materialien erfahren hohe Akzeptanz, die Umsetzung verlief bisher problemlos. Die Förderkräfte sind vom Lernerfolg ihrer Schüler überzeugt; zum einen in sprachlicher Hinsicht, zum anderen schätzen sie die integrative und soziale Wirkung der Förderung und die im Rahmen des Projekts zusätzlich stattfindenden Unternehmungen, wie zum Beispiel Ausflüge in den Zoo oder der Besuch eines Fußballbundesligaspiels. Die Eltern und Familien sind sich fast durchgängig über die sprachlichen Mängel ihrer Kinder und deren Folgen bewusst und nehmen deshalb das Informations- und Beratungsangebot des Sozialpädagogen insgesamt gerne wahr. Bei Elternabenden wird eine Teilnahmequote von über 90 % erreicht. Die Kinder fühlen sich nach eigenen Angaben sehr wohl in ihren Fördergruppen. Die kleinen Gruppen und der spielerische Ansatz der Sprachförderung motivieren die Kinder und stärken das Gruppengefühl. Bei den sprachlichen Fähigkeiten der Kinder sind nach einem Jahr Entwicklungsfortschritte im Hinblick auf die zentralen Förderziele Satzbau und Wortschatz, Artikelerwerb und Erzählfähigkeit beobachtbar. Dass Kinder die Lands-, Unterrichts- und Umgebungssprache ausreichend beherrschen ist sicher nur ein Voraussetzung für ihre freie Entfaltung und ein selbstbestimmtes Leben aber eine grundlegende. Denn Das Recht des Kindes, so zu sein, wie es ist. kann erst erfüllt werden, wenn das Kind sich und seine Gedanken ausdrücken, diskutieren und eigene Erfahrungen sammeln kann. Und dafür setzte sich die Stiftung Fairchance mit dem Sprachförderprojekt MITsprache ein. Sabine Kraft Geschäftsführerin Bundesverband Kinderhospiz e.v., Vizepräsidentin des ICPCN (International Children s Palliative Care Network), Dipl. Soz.päd. (BA), Dipl. Betriebswirtin (VWA), 54 Jahre, 1 erwachsene Tochter, Seit 2005 Geschäftsführerin des BVKH Auch Kinder haben ein Recht auf den eigenen Tod welche Haltung leitet sich daraus für die Kinderhospizarbeit ab? Wenn Kinder sterben müssen, bricht eine Welt zusammen. Kinderhospizarbeit ist relativ jung, und doch ein Thema, mit dem sich bereits der Pädagoge und Menschenfreund Janusz Korczak auseinandersetzte und auseinandersetzen musste. Es mag seltsam anmuten, die Situation von Kindern, die getötet werden, mit jenen in Bezug zu setzen, die aufgrund einer schweren Erkrankung das Erwachsenenalter nicht erreichen. Doch es gibt Parallelitäten. Als die Kinder aus dem Waisenhaus ihren letzten Weg antreten mussten, hat Korczak sie liebevoll und fröhlich begleitet, obwohl er selbst seinen eigenen Tod in Kauf nehmen musste. Ahnten die Kinder, was passieren würde? Oder hätten sie es ahnen können sollen? Auch heute wäre Eltern nichts lieber, als ihr eigenes Leben gegen jenes des schwerkranken, sterbenden Kindes zu tauschen. Doch es gibt keine Rettung, nur die liebevolle und würdige Begleitung und die wahrhaftige. Die Kinderhospizarbeit begleitet lebensverkürzt erkrankte Kinder auf ihrem Weg; ab der Diagnose bis zum Tod. Korczak erzählte seinen Umschlagplatz Kindern in Bildern, (Plac von Przeładunkow einer Być schönen może und nie wrócimy heileren Welt, już do Warsz er nahm ihnen den Schrecken. Gibt es Zusammenhänge zwischen der Vielleicht Begleitung kehren w Umschlagplatz. zurück eines lebensverkürzend nach Warschau. erkrankten Kindes, das heute seinem Tod entgegen sehen muss. Weiß ein Kind, dass es sterben wird? Was denkt das Kind über das Sterben? Und wie gehen wir, die Fachleute, die Angehörigen, damit um? Mit diesem Beitrag möchte die Autorin die Kinderhos- Umschlagplatz (Plac Przeładunkowy). Być może nie wrócimy już do Warszawy. Umschlagplatz. Vielleicht kehren wir nicht zuriick nach Warschau. pizarbeit in Deutschland str. 11vorstellen und einen Blick auf die Erlebniswelt aus Sicht der betroffenen Kinder und deren Familien werfen.

8 14 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 15 Młodzi ludzie XXI wieku mają przed sobą niezwykle trudne zadanie. Jest nim odpowiedzialność za losy naszego świata, wspólnego świata. Aby udźwignąć ten trud, musimy niewątpliwie na nowo określić własną tożsamość, bez której nie można budować jak najbardziej realnej, a przede wszystkim pokojowej przyszłości. Warto zadać sobie zatem pytania dotyczące tego, jak ten proces ma wyglądać, gdy wokół nas tyle jest agresji, przemocy i zła? I czy w świecie braku tolerancji wobec religii, poglądów, czy zachowań innych ludzi możliwe jest budowanie jakiejkolwiek wspólnej przyszłości? Tak doskonale zdajemy sobie sprawę z tego, że przyszłość zależy od nas samych. To przecież takie oczywiste. Sądzę jednak, że na drodze do budowania tego, co nastąpi, należy zastanowić się przede wszystkim nad tym, dokąd zmierzamy. Na proces kształtowania się osobowości każdego młodego człowieka niewątpliwy wpływ ma wychowanie, które stanowi fundament jego tożsamości. To szczególnie istotne, zwłaszcza, gdy pamiętamy o tym, iż samo wychowanie nie jest jednorazową próbą oddziaływania na młodego człowieka, ale stanowi świadome, intencjonalne i uporządkowane działanie jego rodziców, bądź opiekunów, które samo w sobie zmierza do osiągnięcia względnie trwałych zmian w rozwoju osobowości i to zarówno w sferze intelektualnej, emocjonalnej, społecznej, jaki i kulturalnej, fizycznej, duchowej, a także moralnej. I tak, jak nie można od razu zmienić wizerunku naszego świata, tak nie można nazwać wychowaniem okazjonalnego wpływu na człowieka, takiego kontaktu od czasu do czasu, kiedy to dorosły przypomni sobie o istnieniu własnego dziecka i swoich obowiązkach rodzicielskich wobec niego. Zatem, tak jak sam proces wychowania, implikuje w sobie systematyczność, planowanie, kontrolę i konsekwencję, tak i proces budowania wspólnej przyszłości wymaga od nas takich metod podejmowanych podczas wspólnych działań. Uważam, że, aby móc kiedyś wziąć odpowiedzialność za wspólną przyszłość, należy się najpierw tej właśnie odpowiedzialności nauczyć. I stąd tak ważna rola metod wychowawczych i samego procesu edukacyjnego w kształtowaniu osobowości i charakterów młodych ludzi. Każde dziecko ma prawo do nauki. To jedno z wielu praw regulowanych przecież aktami prawnymi. A jakże często to elementarne prawo, które jest niezastąpione w budowaniu każdej tożsamości, jest zwyczajnie ignorowane. Tym samym odbiera się dziecku ten bezcenny Trudne zadanie Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 1 dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo im. Marii Grzegorzewskiej, w Policach Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy Nr 1 dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo im. Marii Grzegorzewskiej w Policach powstał w 1959 roku. Od ponad 50 lat prowadzi rozległą działalność na rzecz dzieci i młodzieży z wieloraką niepełnosprawnością. Jesteśmy jedyną taką placówką, która na, pięknym pod względem przyrodniczym terenie, zajmuje się edukacją, wychowaniem, opieką, a przede wszystkim rehabilitacją dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością sprzężoną. obszar szczególnej swobody, który sam w sobie umożliwia samodzielne tresowanie rzeczywistości przez to dziecko i możliwość kształtowania się u niego poczucia sprawstwa, autonomii, samodzielności i niezależności. Nie możemy wobec tego zapomnieć o tym, że wychowanie każdego człowieka to zawsze interakcja i dzięki niej nigdy nie jest tak, że tylko rodzic oddziałuje na dziecko. Zawsze bowiem jeden człowiek wpływa na zachowania drugiego człowieka i odwrotnie. Celem niniejszego wystąpienia nie jest zaprezentowanie Państwu katalogu różnych form i sposobów wychowania dzieci. Wszyscy bowiem już wiemy, jakie są to metody, a każdy z nas ma pośród nich swoich faworytów. Uważam, że szczególnie istotne jest to, że psychologia wychowania zwraca uwagę na to, że sam proces wychowania ma przede wszystkim charakteryzować się podmiotowym traktowaniem dziecka. Ma przy tym cechować się kreatywnością wychowawczą i akceptacją możliwości oraz ograniczeń dziecka. I tym właśnie aspektom chciałbym poświęcić więcej uwagi. W kształtowaniu osobowości młodego człowieka niezwykle ważne jest to, aby w całym procesie wychowania zwracać szczególną uwagę na jego indywidualność i niezależność. Ta twórcza świadomość i wolność przejawiająca się chociażby w wolności wyboru będzie miała potem wpływ na jego aktywność, odpowiedzialność, a przede wszystkim na nieocenione w tym procesie poczucie sprawstwa, które, jak już wcześniej wspomniałem, buduje specyficzną tożsamość człowieka. Z przekonaniem stwierdzam bowiem, że wówczas młody człowiek będzie mógł kierować i świadomie kontrolować własne stany psychiczne, a przy tym będzie posiadał zdolność do wytwarzania, a także do przekształcania zdobytych doświadczeń. Podmiotowość w procesie wychowania sprawia, że młody człowiek będzie kiedyś posiadał system wartości i ocen tak konieczny przecież w procesie budowania swojej, i nie tylko swojej, przyszłości. To, co jest bardzo ważne, a jest związane z podmiotowością człowieka, stanowi odpowiedzialność za relacje z otaczającą go społecznością. To wtedy możemy mówić o relacji, że dany człowiek oczekuje czegoś od swojego otoczenia, ale także pragnie przy tym realizować oczekiwania otoczenia wobec siebie. W procesie mojego wychowania miałem to szczęście, że moi nauczyciele i wychowawcy, poza oczywistą zawodową fachowością, wiedzieli, że ona sama w sobie nie wystarczy w nauczaniu i wychowaniu. Ta wiedza pozwalała, oczywiście, na realizację celów programowych, odpowiedni dobór treści kształcenia i wychowania, ale nie była wystarczająca. Moi nauczyciele i wychowawcy oddziaływali na mnie zwłaszcza przez swoją osobowość. Dla mnie samego bardzo istotny był ich system wartości, ich przekonania, świadomość mocnych i słabych stron, a także umiejętność przyznawania się do błędów. Obserwowałem ich przez lata swojej edukacji, wciąż mam okazję obserwować, i z całą pewnością mogę stwierdzić, że najbardziej wartościowe w postawach tych dorosłych jest to, że ich postępowanie było i wciąż jest zgodne z ich własnym systemem wartości. Dzisiaj zdaję sobie sprawę z tego, że to, iż moi nauczyciele i wychowawcy widzieli we mnie jednostkę autonomiczną. Wiem też, że wymagało to od nich samych wiele wysiłku, mądrości, wiedzy i cierpliwości. To podmiotowe traktowanie, któremu poświęciłem tak wiele uwagi w swoim wystąpieniu zaowocowało przede wszystkim moją wiarą we własne możliwości. Zatem, aby móc budować lepsze, wspólne jutro, trzeba zwracać uwagę na to, aby w procesie wychowania i edukacji młodego człowieka pomóc mu jak najwięcej dowiedzieć się o sobie samym i otaczającym go świecie. Tylko ta wiedza pomoże mu w budowaniu właściwych relacji z innymi ludźmi, a także zmobilizuje go do podejmowania samodzielnych, właściwych decyzji. XXI wiek oferuje każdemu z nas tak wiele. Postęp cywilizacyjny gwarantuje niewyczerpalne źródła nowych narzędzi poznawania świata. Warto jednak właśnie teraz zastanowić się nad pytaniem, którego problematykę zaznaczyłem już w swoim wystąpieniu. Czy, aby na pewno wiemy, dokąd zatem zmierzamy? Czy w tym niewątpliwym chaosie dostępu do wszystkich i wszystkiego, nie pogubiliśmy gdzieś własnej tożsamości? Czym jest nasze człowieczeństwo? Czy jesteśmy wobec tego gotowi na podejmowanie odpowiedzialności za siebie i swoje postępowanie? Tak bardzo chciałbym, aby każdy z nas potrafił odpowiedzieć na te pytania. Różni nas przecież wiele; pochodzenie, kolor skóry, wyznawana religia, czy poglądy. A przecież jesteśmy, przy tych wszystkich różnicach, tak do siebie niesamowicie podobni. Jesteśmy bowiem ludźmi. A to przecież zobowiązuje Opracowali: Paweł Wardęga i Michał Wyka Te dzieci nie krzyczały, te niewinne stworzenia nie płakały. One przytulały się jak chore jaskółki do swojego nauczyciela i wychowawcy Janusza Korczaka, aby je ochronił. Diese Kinder schrien nicht, diese unschuldigen Wesen weinten nicht. Sie schmiegten sich nur wie kranke Schwalben an ihren Lehrer und Erzieher Janusz Korczak, damit er sie beschütze. Te d nia jask Jan Die gen nur und bes str. 12

9 16 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 17 Lucyna Widomska i Anna Siwek Dziecięce dążenie do sławy w środowisku lokalnym z uwzględnieniem dzieci i młodzieży zagrożonych marginalizacją Młodzieżowy Dom Kultury im. Janusza Korczaka jest jedną z najstarszych placówek kulturalno-oświatowych działających w Krakowie. Historia MDK, który powstał w 1953 roku od początku związana jest z dziejami Nowej Huty oraz wciąż zmieniającymi się potrzebami społeczno-kulturalnymi i oświatowymi jej mieszkańców. Od momentu obrania za patrona placówki Janusza Korczaka jako placówka korczakowska propaguje nieprzemijające wartości pedagogiki Korczaka organizując m.in. spotkania informacyjne dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Słowa Janusza Korczaka Dzieci! Dumne miejcie zamiary, górne miejcie marzenia i dążcie do sławy. Coś z tego zawsze się stanie. wyznaczają kierunek naszej pracy nastawionej na dziecko młodego człowieka, na pomoc w rozpoznawaniu i realizacji marzeń i zdolności. Jednak, aby dziecko mogło realizować swoje marzenia potrzebuje poczucia bezpieczeństwa. Korczak przypominał: Bez pogodnego, szczęśliwego dzieciństwa całe życie potem jest kalekie. Od samego początku celem działań MDK było rozpoznawanie i spełnianie dziecięcych marzeń tych o sławie, i tych o doświadczaniu dobra, miłości i bezpieczeństwa. Podstawą programu jest zasada pedagogiki Doktora Korczaka zakładająca, że dziecko dopiero wówczas staje się podatne na oddziaływania wychowawcze, gdy staramy się je rozumieć niejako od wewnątrz, odczytując podstawowe potrzeby: bezpieczeństwa, stabilizacji, afiliacji i uznania. Równocześnie istotną rolę w wychowaniu przypisywał Korczak rozwijaniu pasji, zachęcając dzieci by górne miały marzenia i dążyły do sławy. W ramach programu została zainicjowana działalność grupy klubowej dla dzieci z rodzin niepełnych, dysfunkcyjnych, zagrożonych problemem alkoholowym i bezrobociem. Program zakłada: kreowanie alternatywnych sposobów spędzania wolnego czasu, budzenie pasji, wzmacnianie poczucia wartości u dziecka, wyuczenie asertywnych zachowań, dążenie do rozbudzania społeczno-wychowawczej aktywności dziecka poprzez umożliwienie mu wypowiadania się publicznego, kształtowanie obrazu, w którym dla osiągnięcia celu nie trzeba uciekać się do agresji oraz respektowanie w pracy z uczestnikami, wyróżnionych przez Janusza Korczaka praw dzieci do szacunku, prawa dziecka, by było, czym jest. Młodzieżowy Dom Kultury im. Janusza Korczaka w Krakowie Jest jedną z najstarszych placówek kulturalno-oświatowych działających w Krakowie i najstarszą na terenie Nowej Huty. Powstał w 1953 roku, a jego działalność wciąż dostosowywana jest do zmieniających się potrzeb społeczno kulturalnych i oświatowych jej mieszkańców. Działaniom MDK patronuje Janusz Korczak stąd w placówce realizowane są założenia pedagogiki korczakowskiej. Placówka organizowała także międzynarodowe spotkania korczakowskie, ogólnopolskie sesje naukowe, konferencje i konkursy. Dyrektor: Monika Modrzejewska Gazetka Młodzieżowego Domu Kultury Bez osłonek, w której dzieci wypowiadają się swobodnie na interesujące je tematy, poruszają ważne dla nich zagadnienia oraz realizują swoje marzenia o pracy jako redaktorzy i dziennikarze Przede wszystkim nabywają umiejętności współpracy w zespole oraz umiejętności radzenia sobie z nowymi wyzwaniami, przekraczają bariery często wyrażane w słowach: nie umiem, nie potrafię. Gazetka ukazuje się raz w miesiącu w wersji tradycyjnej i elektronicznej. Korczak wielokrotnie powtarzał: Dobra jest wiele więcej na świecie ciche, skromne, nieśmiałe, nie przeczuwa potęgi swej. W swoich działaniach wychowawczych próbujemy niwelować skutki zła, które tak często obecnie wydają się przeważać. Młodzieżowy Dom Kultury jest placówką, której zlokalizowanie przyczyniło się do poprawy bezpieczeństwa na osiedlu Nowa Huta poprzez twórcze zagospodarowanie czasu dla młodzieży. Poprzez integrację młodych ludzi przez sport, pokazujemy jak żyć obok kogoś o odmiennych poglądach oraz jak się nawzajem tolerować. Pomocne w tym jest boisko wielofunkcyjne wyposażony i nowoczesny obiekt. Program Nasz Dom ulega cały czas modyfikacjom w zależności od zmieniających się potrzeb dzieci, młodzieży, zmian w środowisku lokalnym. Od kilku lat zaczęliśmy współpracować w ramach profilaktyki bezpieczeństwa z przedstawicielami referatu Profilaktyki Straży Miejskiej oraz z Zespołem ds. Nieletnich Policji realizując projekt W trosce o bezpieczeństwo dzieci. Celem spotkań profilaktycznych jest: przygotowanie młodego człowieka do dokonywania wyborów takich, aby nie szkodziły ani jemu samemu ani innym, dostarczenie wiedzy na temat zagrożeń współczesnego świata, przekazywanie dzieciom, rodzicom i nauczycielom wiedzy o uzależnieniach oraz możliwości uzyskania pomocy. Bardzo staramy się kształtować w dzieciach i młodzieży postawę szacunku, życzliwości i dobroci wobec każdego człowieka. Przypomnieć tu należy słowa, które Janusz Korczak zapisał w naszkicowanym w Gettcie Pamiętniku : Nikomu nie życzę źle. Nie umiem. Nie wiem jak się to robi. Słowa, które dla nas dorosłych są wyzwaniem i zadaniem do przekazywania młodym ludziom! Dzieci i młodzież potrzebują pomocy w rozpoznawaniu i realizacji własnych marzeń i zdolności, szczególnie dziś, gdy tak często młodzi ludzie czują się zupełnie zagubieni. Nie można pozostawać biernym, współczesność wymaga od człowieka zaangażowania, wzięcia odpowiedzialności za swoje życie i działania, jak podkreślał Korczak: Nie wolno zostawiać świata takim, jakim jest. Zanim młody człowiek odpowie sobie na pytanie o studia, bardzo często musi uporać się z problemami natury psychologicznej. Inspiracją, drogowskazem do podejmowania dalszych działań oraz do realizacji marzeń było planowanie swej kariery. Uczestnicy uczyli się przełamywać schematy w swoim myśleniu, przyjmować postawę twórczą wobec trudnych wyzwań. Istotną rolę w wychowaniu przypisywał Korczak rozwijaniu pasji zachęcając dzieci: Dzieci! Dumne miejcie zamiary, górne miejcie marzenia i dążcie do sławy. Coś z tego zawsze się stanie. Często kontakt z artystami lub uczestnictwo w proponowanych przez nas wydarzeniach kulturalnych, staje się impulsem do rozpoczęcia własnej przygody ze sztuką. Istotną rolę w stwarzaniu dzieciom i młodzieży warunków do rozwoju twórczych pasji, a zarazem przybliżania im wartości pedagogiki Janusza Korczaka pełnią organizowane od wielu lat przez nasz dom kultury, konkursy plastyczne o tematyce korczakowskiej. Bogata wyobraźnia plastyczna dzieci oraz nieograniczone możliwości twórcze pozwalają na przekazanie poprzez prace plastyczne barwnych marzeń i postaci ze świata bajek Korczaka oraz całego bogactwa treści zawartych w twórczości tego niezwykłego pisarza. * Młodzieżowy Dom Kultury jest postrzegany jako miejsce aktywnego i twórczego spędzania wolnego czasu dla około 1400 uczestników z Krakowa, stałych i dużej liczby uczestników okazjonalnych. Placówka daje swoim podopiecznym szansę na rozwój osobowości poprzez uczestnictwo w różnorodnych zajęciach edukacyjnych oraz na spotkanie ze sztuką i kulturą we wszystkich jej wymiarach. Pozwala na rozwijanie kreatywności i pasji, przyciąga utalentowanych młodych ludzi, zapewniając im warunki do pełnego wykorzystania drzemiących w nich możliwości, dociera do dzieci i młodzieży o potencjale twórczym i inspiruje je do dalszego rozwoju. Przede wszystkim realizuje największe zadanie jakie zostawił Jej Patron troski o dziecko, by każde z nich mogło dążyć do sławy, by coś z tego się stało. Chcecie wiedzieć, co my czujemy? Nie wiecie! Tymi wagonami bydlęcymi bez okien nie przewozi się dzieci i dorosłych, tylko bydło rzeźne. W tych wagonach są żywe trupy. Wollt ihr wissen, was wir fiihlen? Wisst ihr nicht! Mit diesen fensterlosen Viehwagons werden nicht Kinder und Erwachsene transportiert, sondern Schlachtvieh. Es sind lebende Tote. Ch ci pr rz W ni w po Es str. 13

10 18 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 19 Alicja Arleta Bołtun Kinder der Straße, Kinderautobahnen Dieses Thema trägt eher metaphorische Züge. Er bezieht sich doch nicht auf das Buch von Janusz Korczak Kinder der Straße. Es geht mir auch nicht um die Darstellung der Obdachlosigkeit, der Defizite an Betreuung und Zuwendung oder der Einsamkeit bei Kindern, aber eher um den Hinweis auf Entwicklungswege und Formen erzieherischer Beeinflussung. Sehr oft sprach Korczak von der Gleichstellung der Kinder und Erwachsenen. Er machte doch auf eine gewisse Differenz aufmerksam, indem er betonte, dass Die Kinder sind nicht dümmer als Erwachsene, sie haben nur weniger Erfahrung, und dass reife Menschen für Kinder als Vorbild [Wegweiser] gelten sollen. Suche nach eigenem Weg... sagte Korczak erkenne dich selbst, bevor du die Kinder zu erkennen trachtest. Sei dir darüber im Klaren, wozu du selbst fähig bist, bevor du den Kindern den Umfang ihrer Rechten und Pflichten anzuzeichnen beginnst. Könnte man also nicht Erziehungsprozesse mit einer Reise des Kindes in Richtung Erwachsensein vergleichen? Falls ja, wie kann oder eher soll dieser Weg aussehen? Stellen wir uns vor, dass ein Kind Auto fahrt. Ohne frühere Fahrschule würde es vielen Gefahren ausgesetzt und sollte sich auf den Weg gar nicht machen. Bevor es aber seine erste Reise beginnt, müssen wir als Erwachsene es mit entsprechenden Fähigkeiten ausstatten. Zuerst durch Befriedigung der Grundbedürfnisse, dann durch Definierung spezifischer Vorgehensordnung, wobei wir diese auf Wegweiser gründen, in denen Informationen, Gebote und Verbote zum Ausdruck kommen, die das Wählen der Richtung und des Ziels der Reise ermöglichen und auch über Gefahren und Folgen unterrichten. Janusz Korczaks Ideen werden mit der sog. stressfreien Kindererziehung, die dem Kind absolute Handlungsfreiheit erlaubt und die Erwachsenen in gewissem Sinne von der Verantwortung für die Kinder befreit, oft verwechselt. Korczak betont ausdrücklich, dass man dem Kind gewisse Grundsätze bewusst machen soll und nur die Form dieser Übermittlung sein Recht auf Liebe, Achtung, eigene Geheimnisse, Selbstbestimmung, Eigentum, Entwicklung, Spiel und Spaß, Arbeit, Gerechtigkeit, auch das Recht, so zu sein, wie es ist, das Recht auf heitere Kindheit, aber auch das Recht auf Misserfolge und Tränen nicht verletzen darf. Der Weg, den das Kind geht, soll wahr sein, deswegen soll man nicht die Kinder unter einer Glocke halten, indem man sie in geschlossenem Familienkreis absondert sowie von Unannehmlichkeiten und Ungerechtigkeiten abschirmt. Das Kind hat das Recht, darüber zu entscheiden, was es anstrebt. Die Aufgabe der Erwachsenen besteht darin, dass sie solche Zeichen errichten, die genau zeigen, wo der gegebene Weg das Kind hinbringen kann. Das bedeutet aber nicht, dass das Kind ins Unbekannte nicht abbiegen kann. Das Fehlerbegehen und das Lernen aus eigenen Erfahrungen sind doch erwünscht. Während der Reise kann auch das Kind, obwohl es mit neuesten Landkarten ausgestattet ist, trotz der Aufmerksamkeit und bester Absichten in eine Sackgasse geraten, gegen den Strom fahren oder einen Unfall verursachen. Manchmal sind das Ordnungswidrigkeiten, die sich nach Korczak.Annullierung oder Vergebung verdienen, manchmal aber zu Verurteilungen fuhren. Bei solchem leichtfertigen oder zufälligen Umherirren kann man ab und zu neue und interessante Orte wahrnehmen, ungewöhnliche Landschaften beobachten, interessante Menschen kennen lernen, neue Möglichkeiten entdecken, sich von der Richtung und dem Ziel der Reise distanzieren oder in der Richtigkeit der Wahl bestärkt werden. Korczak sagte,,ließ den Kindern irren und heiter nach Verbesserung streben. Andererseits kann mangelnde Überlegung und Unaufmerksamkeit oder übermäßige Neugierde zu gefährlichen Situationen fuhren und demnach Furcht, Enttäuschung, Unruhe, Tränen oder Verlust verursachen. Die Rückkehr zur bestimmten Richtung kann sich als freudig, schöpferisch oder schmerzhaft und sogar unmöglich erweisen. Jegliche Verwirrungen können unwiederbringlich die Orientierung wechseln oder den Wunsch nach Erreichen des früheren Ziels stärken. Może był w swoim cywilnym życiu nauczycielem na wsi, może notariuszem lub zamiataczem ulic w Koloni albo kelnerem w Lipsku. Może on zupełnie nie wie, że tak jest, jak jest. Vielleicht war er im bürgerlichen Leben Dorfschullehrer, vielleicht Notar, Straβenkehrer in Köln oder Kellner in Leipzig. Vielleicht weiβ er gar nicht, dass es so ist, wie es ist. Was für Lebenswege also haben wir? Hier greife ich an meine Reisen wieder. Jemand, der irgendwann die Wege in Polen zurücklegte, weiß genau, dass mangelnde Markierungen, Waghalsigkeit anderer Straßenbenutzer und Straßenbelagsdefekte sogar einen recht gut vorbereiteten Autofahrer aus der Fassung bringen, der Gefahr und Verlust aussetzen können. Die Bewegung eines Kindes wird auf solchem schlechten Weg im Voraus misslingen. Mangelndes Sicherheitsgefühl, unzusammenhängende Mitteilungen, viele Irrwege, gefährliches Überholen und zwangsläufiges Verlangsamen ziehen entweder Aggressivität oder Rückzug nach sich. Man darf nicht die Welt so lassen, wie sie ist sagt Korczak. Nach vielen Jahren erschienen neue Schnellstraßen,,Autobahnen mit breiten Fahrstreifen, Absperrungen, gut lokalisierten Wegweisern, entsprechend angepassten Geschwindigkeiten. Man hat einfach Lust, solche Straßen zu befahren. Die Fahrt wird ein Vergnügen, ein Ansporn zur Erkundung vom Neuen und Weiten. Das Kind kann schätzen, wie lang der Weg ist, den es zurückzulegen hat und was für Schwierigkeiten es erwarten. Es fühlt sich sicher. Es kann ohne zusätzliche Manöver Entscheidungen treffen. Es kann beschleunigen und verlangsamen. Es kann auf dem Randstreifen anhalten und ausruhen. Es kann ohne ungünstige Folgen sein Ziel ändern und zum Beispiel - anstatt na Warschau - nach Posen weiterfahren. str. 14 Może był w swoim cywiln lem na wsi, może notariu czem ulic w Koloni albo k Może on zupełnie nie wie Vielleicht war er im bürg rfschullehrer, vielleicht N in Köln oder Kellner in L weiβ er gar nicht, dass es STRASSE AUTOBAHN WEG GESETZ PARAGRAPH Begriffe, von denen Korczak sprach, bilden RECHTE, ein eigenartiges SYS- TEM, das sich sowohl auf gründliche Information stützt, als auch auf Verbote und Gebote, die freies Bewegen auf dem Weg erleichtern. Diese Rechte haben folgende Eigenschaften: Sie bestimmen das Ziel nicht, aber sein Erreichen erleichtern. Sie beschränken die Freiheit nicht, sondern um die Sicherheit sorgen. Sie schließen die Fehler nicht aus, jedoch auf deren Folgen hinweisen. Errichten wir also Autobahnen für unsere Kinder. Seien die Kinder der Straße sicher und glücklich, weil wie es Korczak zu sagen pflegte: Wenn ein Kind lacht, lacht die ganze Welt. Deutsche Version: Andrzej Jodko

11 20 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 21 Dzieci ulicy, dziecięce autostrady Temat ten ma dość metaforyczny charakter. Nie odnosi się bowiem do książki Janusza Korczaka Dzieci ulicy. Nie chodzi mi również o ukazanie problemu bezdomności, braku opieki czy samotności u dzieci, a raczej o wskazanie drogi rozwoju i form wychowawczego oddziaływania. Bardzo często Korczak mówił o równości dzieci i dorosłych. Zwracał jednak uwagę na pewną różnicę podkreślając, że Dzieci nie są głupsze od dorosłych, tylko mają mniej doświadczenia. a osoby dojrzałe powinny być dla dzieci drogowskazem. Szukaj własnej drogi mówił Korczak poznaj siebie, zanim zechcesz dzieci poznać. Zdaj sobie sprawę z tego, do czego sam jesteś zdolny, zanim dzieciom zaczniesz wykreślać zakres ich praw i obowiązków. Czy nie można byłoby zatem porównać procesów wychowawczych do podróży dziecka w kierunku dorosłości? Jeśli tak, to jak wyglądać może czy raczej powinna ta droga? Wyobraźmy sobie sytuację, w której dziecko prowadzi samochód. Bez wcześniejszego kursu prawa jazdy skazane jest na wiele niebezpieczeństw, Anioł pokoju Maria Falska. Żyj w pokoju. Bądź jaka jesteś siostro. Korczak powtarza to słowo, które go pociesza. Engel des Friedens (Maria Falska) Leb Wohl! Bleib wie du bist Schwester. Korczak wiederholt dieses Wort, das ihn tröstet. właściwie mogłoby w ogóle nie wyruszyć. Zanim zatem rozpocznie swoją pierwszą podróż, my dorośli wyposażyć musimy je w odpowiednie umiejętności. Najpierw poprzez zaspokojenie podstawowych potrzeb, następnie określając swoisty kodeks postępowania. Opierając się na drogowskazach, które mają charakter informacyjny, nakazujący, a także zakazujący umożliwiając dokonywanie wyborów co do kierunku i celu jazdy, a także zagrożeń i konsekwencji. Janusz Korczak bardzo często kojarzy się z tzw. bezstresowym wychowaniem, które pozwala dziecku na całkowitą swobodę działania, w pewnym sensie zwalniając dorosłych z odpowiedzialności za nie. Nic bardziej mylnego. Korczak podkreśla zdecydowanie, że pewne zasady trzeba dziecku uzmysłowić, jedynie forma przekazu nie powinna godzić w jego prawa do miłości, bycia szanowanym, posiadania własnych tajemnic, samostanowienia o sobie, własności, rozwoju, zabawy, pracy, sprawiedliwości, bycia tym kim jest, radosnego dzieciństwa, a także prawa do niepowodzeń i łez. Podczas podróży niejednokrotnie dziecko wyposażone w najnowsze mapy, pomimo skupienia i dobrych chęci skręca w złą uliczkę, jedzie pod prąd czy spowoduje wypadek. Czasami są to wykroczenia, które zasługują cytując za Korczakiem na unieważnienie lub przebaczenie czasami jednak prowadzą do wyroków skazujących. Podczas takiego nierozważnego lub przypadkowego zbłądzenia z trasy można czasami zauważyć nowe ciekawe miejsca, podziwiać niezwykłe krajobrazy, poznać ciekawych ludzi, odkryć nowe możliwości, str. 15 Alicja Arleta Bołtun Anioł pokoju Maria Falska. Żyj w pokoju. Bądź jaka jesteś siostro. Korczak powtarza to słowo, które go pociesza. Engel des Friedens (Maria Falska) Leb Wohl! Bleib wie du bist Schwester. Korczak wiederholt dieses Wort, das ihn tröstet. Batia Gilad Additional Positions Chairperson of the International J.Korczak Association Member of the Executive Committee of the Korczak Educational Institute of Israel Chair of the Education Committee of the Korczak Association in Israel Administrator of youth delegations to Poland in the spirit of Janusz Korczak s legacy in the Society and Youth Administration of the Ministry of Education Developer of instructional units on the subject of Janusz Korczak s legacy Member in the Polish Israeli Committee for coordinating handbooks in history and literature ( ) For many years an educator and home-room teacher in the Israeli High School system and pedagogical director. For the past 30 years involved in documenting memories and artifacts of Korczak s graduates, constantly investigating Korczak s educational legacy and developing programs for implementation in the Israeli school system and society. zdystansować się lub utwierdzić w słuszności kierunku, i celu podróży. Korczak mówił Pozwól dzieciom błądzić i radośnie dążyć do poprawy. Z drugiej strony brak rozwagi, koncentracji lub zbytnia ciekawość mogą doprowadzić do niebezpiecznych sytuacji, powodować tym samym strach, rozczarowanie, niepokój, łzy lub stratę. Powrót do wyznaczonego kierunku może zatem być radosny, twórczy, a także bolesny czy wręcz niemożliwy. Wszelkie zawirowania mogą równocześnie bezpowrotnie zmienić kurs lub wzmocnić pragnienie osiągnięcia wcześniejszego celu. Jakie mamy zatem drogi życia? Znów wrócę do wcześniej wspomnianych moich podróży i jeśli ktokolwiek, kiedykolwiek przemierzał drogi w Polsce to wie, że brak oznaczeń, brawura innych użytkowników ruchu i stan nawierzchni dróg mogą nawet najlepiej przygotowanego kierowcę wyprowadzić z równowagi, narazić na niebezpieczeństwo, straty moralne, fizyczne, finansowe i zdrowotne. Po takiej drodze Korczak lehren?! Korczaks Pädagogik der Achtung als Gegenstand der Hochschulbildung Dr. Rosemarie Godel-Gassner und Prof. Annette Ullrich, Ph.D. Dr. Rosemarie Godel-Gassner Was können heutige Studierende eines Lehramtes oder der Sozialen Arbeit in der Auseinandersetzung mit Janusz Korczak und seiner Pädagogik lernen? Korczaks zentrales Anliegen war die Achtung des Kindes, seiner Erfahrungen und seiner eigenständigen Individualität. Es ging ihm darum, Kindsein zu schützen und Kinder aus ihrem rechtlosen Zustand zu befreien. Er forderte grundlegende Rechte für Kinder ein, die er in seiner Erziehungspraxis durch vielfältige Institutionen wie beispielsweise das Kindergericht oder das Kinderparlament umsetzte. Janusz Korczaks Pädagogik der Achtung hat vor dem Hintergrund gegenwärtiger Kindheit nicht an Aktualität verloren. Sie kann unseren Blick auf Kinder und den Umgang mit ihnen verändern und fruchtbare Impulse für die Herausforderung Erziehung in verschiedenen Kontexten liefern. Aufgezeigt werden Beispiele aus der Sozialen Arbeit sowie der Lehrerbildung und Schulpraxis. poruszenie się dziecka z góry skazane jest na niepowodzenie. Brak poczucia bezpieczeństwa, niespójne komunikaty, zbyt wiele bezdroży, niebezpieczne wyprzedzanie i przymusowe zwalnianie powodują agresję lub przeciwnie wycofanie. Nie wolno zostawiać świata takim, jakim jest. mówi Korczak. Dlatego po wielu latach pojawiły się nowe drogi szybkiego ruchu autostrady. Szerokie pasy, barierki, dobrze umiejscowione drogowskazy, odpowiednio dopasowane prędkości. Po takich drogach po prostu chce się jechać. Przemieszczanie staje się przyjemnością, zachętą do poznawania czegoś nowego i odległego. Dziecko potrafi oszacować długość drogi do przebycia, spodziewane utrudnienia. Czuje się pewnie i bezpiecznie. Może podejmować decyzje bez konieczności dodatkowych manewrów. Może przyspieszać i zwalniać. Może zjechać na pobocze i odpocząć. Może bez niekorzystnych konsekwencji zmienić cel i zamiast do Warszawy pojechać do Poznania. ULICA AUTOSTRADA DROGA KODEKS PARAGRAF o których mówił Korczak stanowią PRAWA, swoisty SYSTEM oparty zarówno na rzetelnej informacji, a także zakazach i nakazach ułatwiających swobodne poruszanie się po drodze. Prawa te: Nie określają celu, ale ułatwiają jego osiągnięcie. Nie ograniczają swobody tylko dbają o bezpieczeństwo. Nie wykluczają błędów jednak wskazują na ich konsekwencje. Budujmy więc naszym dzieciom autostrady. Niech dzieci ulicy będą bezpieczne i szczęśliwe bo jak mawiał Korczak Kiedy śmieje się dziecko, śmieje się cały świat.

12 22 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 23 W stronę porozumienia Jak pomocna może dziś być myśl Korczakowska? Cofnijmy się do roku Korczak napisał wówczas, we wstępie do Sprawozdania Towarzystwa Nasz Dom: Pragniemy zorganizować społeczeństwo dziecięce na zasadach sprawiedliwości, braterstwa, równych praw i obowiązków. (...) Karność zastąpić pragniemy przez ład, przymus przez dobrowolne przystosowanie się jednostki do form życia zbiorowego, (...) Nie urabiać i przerabiać, a zrozumieć i porozumieć się chcemy z dzieckiem. Porozumienie być może najważniejsza kategoria myślenia Korczakowskiego o dziecku. Oznacza nie tylko wymianę myśli i wzajemne zrozumienie swoich potrzeb, oczekiwań, obaw, ale też gotowość do współpracy, otwarcie na fakt, że jeśli wspólnie żyjemy, możemy wspólnie (na miarę naszych możliwości) wpływać na nasze życie. Gdy Niemcy zobaczyli tego człowieka, spytali: Kim jest ten mężczyzna? Stał w pierwszym rzędzie, przykrywał dzieci swoim wycieńczonym ciałem. Gdy Doktor przed nami idzie, wszystko będzie dobrze. Als die Deutschen diesen Mann sahen, fragten sie: Wer ist dieser Mann? Er stand in der ersten Reihe, er deckte die Kinder mit seinem ausgemergelten Körper. Wenn der Doktor vorausgeht, wird alles gut. Gdy Niemcy zobaczyli tego człowieka, spytali: Kim jest ten mężczyzna? Stał w pierwszym rzędzie, przykrywał dzieci swoim wycieńczonym ciałem. Gdy Doktor przed nami idzie, Skąd wzięła się ta kategoria? Wypływa z kilku wcześniejszych założeń: - dziecko jest partnerem, biorę pod uwagę jego zdanie, ponieważ jest rzeczoznawcą swojego życia - dziecko ma szereg praw bynajmniej jednak nie wynikają one z jego zasług, z tego, że dziecko jest słodkie wszystko i niewinne, więc będzie jeśli jest dobrze. bezmyślne i okrutne, prawa nie ulegają nulowaniu - dziecko ma prawa, ponieważ jest młodsze i słabsze, nie tylko fizycznie. Ponieważ przewagę wieku wykorzystują inni, podobnie jak wedle porównania Korczaka w innych sytuacjach wykorzystuje się różnicę płci, wyznania czy koloru skóry. Als die Deutschen diesen Mann sahen, fragten sie: Wer ist dieser Mann? Er stand in der ersten Reihe, er deckte die Kinder mit seinem ausgemergelten Körper. Wenn der Doktor Nie wystarcza jednak samo myślenie o porozumieniu, ważne jest jego zaistnienie w praktyce. Niezależnie od vorausgeht, wzniosłości, przekonanie, wird alles którego gut. nie umiemy wcielić w życie, nie spełni się w działaniu. Dlatego Korczak zadał sobie jedno ze swoich podstawowych pytań: jak? Nie czy, dlaczego, co to znaczy, ale praktyczne jak. Tak zatytułował swoją tetralogię: Jak kochać dziecko. W Pamiętniku napisał: Nikomu nie życzę źle. Nie umiem. Nie wiem, jak to się robi. Tutaj też najważniejsze jest: jak osiągnąć porozumienie. str. Korczak skonstruował wyjątkowy system oparty na 10 jasności, jawności, odpowiedzialności i wolności. Jego elementami są między innymi: w Domu Sierot sąd koleżeński, gazeta, skrzynka na listy, szafa znalezionych rzeczy, przestrzenne udogodnienia, dzięki którym dzieciom łatwiej było zachowywać porządek podczas posiłków czy zabaw. Z kolei w Małym Przeglądzie, założonej przez niego gazecie o zasięgu ogólnopolskim, którą pisały dzieci, funkcjonował niesłychanie sprawny system segregacji korespondencji (kilka tysięcy listów rocznie), system niefinansowej motywacji dla współpracowników, wspólne zebrania, wyjścia i święta. A przede wszystkim zasada, że nie to ważne, co się dorosłemu redaktorowi obiektywnie wydaje ważne, ale to, co ważne dla korespondentów i czytelników (choć dorosły redaktor dokonuje wyboru treści i ponosi za to odpowiedzialność). Dlatego pojawiały się tam anonse w rodzaju Bolusiowi ząb się kiwa. A przecież Korczak nie musiał tego robić. Społeczeństwo, w którym żył (jak też cały prawie ówczesny świat) odwoływało się przecież w relacji z dziećmi nie do porozumienia, ale do podporządkowania, na mocy przynajmniej trzech argumentów: - autorytetu roli (wychowawcy, nauczyciela, dyrektora) - tego, że jedyna droga do edukacji/wychowania wiedzie przez system edukacyjny/wychowawczy - wychowawca/nauczyciel jest ekspertem od spraw dzieci i ich przyszłości I jeszcze argumentu ostatecznego zawsze może sięgnąć po przemoc. A jak jest dzisiaj? Autorytet oparty na roli traci znaczenie na rzecz autorytetu opartego na kompetencjach i osobowości. Zwiększyła się znacznie ilość dróg, którymi można nabywać wiedzę i doświadczenie, a przede wszystkim zwiększyła się ilość możliwości ich wykorzystania. Co do pozycji eksperta, to żaden wychowawca nie może już dziś odpowiedzialnie przewidywać, że na przykład dany rodzaj wykształcenia zapewni dziecku określoną przyszłość. I wreszcie przemoc przestała być stosowana i aprobowana w milionach placówek na całym świecie (choć w wielu przypadkach stosowana jest niejawnie lub w białych rękawiczkach). Tak doszliśmy do punktu, w którym Korczak już był tyle, że on zrobił to z własnego wyboru, a dzisiejsi wychowawcy i nauczyciele są raczej przed tym faktem postawieni. On chciał budować relacje z dziećmi oparte na porozumieniu my, niezależnie od naszych intencji i chęci, w pewnym sensie musimy się do tego przygotować. Jeśli bowiem zrezygnowaliśmy z przemocy, to czy mamy jak pisał Korczak na wszystko pozwalać? I odpowiada na to: Przenigdy: z nudzącego się niewolnika zrobimy znudzonego tyrana. Jeśli nie mamy popaść w chaos, porozumienie wydaje się jedynym wyjściem. Ale powtórzmy to Korczakowskie pytanie jak to zrobić? Porozumienia nie da bowiem się zadekretować trzeba je praktykować. Nauczyciel, który nie miał okazji nauczyć się pracować w zespole, nie nauczy dzieci tej umiejętności, jak ma to zapisane w programie, choćby nawet przeczytał o tym kilka książek. Dlatego jeśli mamy porozumiewać się z dziećmi, zacznijmy od porozumiewania się ze sobą, w gronie współpracowników czy między szefami a podwładnymi. Nauczyciel nie stworzy atmosfery porozumienia, pracując w hierarchicznym i nakazowym systemie edukacyjnym, w którym dzieci są ściśle zależne od niego tak, jak on zależny jest od dyrekcji, a ta od władz edukacyjnych. O nieefektywności takiego podejścia przekonało się choćby wiele firm, już wiele lat temu dlatego w biznesie nastąpił odwrót od zależności hierarchicznych na rzecz struktury sieciowej. Wojtek Lasota Prezes Fundacji Korczakowskiej, były pracownik Ośrodka Dokumentacji i Badań KORCZAKIANUM, oddziału Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, copywriter, historyk sztuki, instruktor teatralny i edukator (związany przez kilkanaście lat z Zamkiem Królewskim w Warszawie), obecnie przede wszystkim trener umiejętności interpersonalnych. W ramach działalności w Fundacji Korczakowskiej brał udział w przygotowaniu prezentacji o Januszu Korczaku Reformator świata, dla Ministerstwa Spraw Zagranicznych, dostępnej obecnie po polsku, angielsku, niemiecku, francusku, hiszpańsku, rosyjsku, portugalsku i włosku. Prowadził wykłady i warsztaty związane z tematyką Korczakowską m.in. dla Ośrodka Rozwoju Edukacji, Żydowskiego Instytutu Historycznego, Instytutu Pamięci Narodowej oraz dla wielu szkół. Wielbiciel muzyki Jana Sebastiana Bacha, fascynuje się filozofią taoizmu, bardzo lubi czytać dobre powieści kryminalne. Wielu nauczycieli i wychowawców od dawna idzie na własną rękę w kierunku porozumienia w relacjach z dziećmi. Ale jeśli ma się to stać na poziomie systemowym, trzeba praktykę porozumienia uczynić integralną częścią systemu edukacji, począwszy od poziomu kontaktów między władzami edukacyjnymi i placówkami, przez komunikację w gronie nauczycieli, aż do relacji między nauczycielami a dziećmi. Pytanie brzmi zatem: na ile my, dorośli, uczestnicy i twórcy systemów edukacyjnych, jesteśmy gotowi zmieniać siebie i system, by pójść w stronę porozumienia i współpracy z dziećmi? Czy dojrzewamy do tego, by powoli przestać inwestować energię, czas i pieniądze w struktury, które nie odpowiadają już wymogom naszych czasów i zacząć wspólnie myśleć o systemowych rozwiązaniach, które im sprostają? Na ile jesteśmy gotowi, by pójść za Korczakowskim wezwaniem: Zdaj sobie sprawę z tego, do czego sam jesteś zdolny, zanim dzieciom poczniesz wykreślać zakres ich praw i obowiązków. - Ze wszystkich sam jesteś dzieckiem, które musisz poznać, wychować i wykształcić przede wszystkim.

13 24 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 25 The history of this piece is quite extraordinary. I wrote it at the age of twelve, as a young pupil in primary school. I was inspired by the tragic fate of Dr. Janusz Korczack and the orphans under his care. Their final journey from the Warsaw Ghetto to Treblinka s death camp, evoked an array of emotions that are expressed in my piece. I remember my emotions and the overwhelming feelings of paralyzing sadness and sorrow when I realized there shocking fate. Once at home, I felt an urge or inner impulse to pick up my violin. Immediately, the music started to flow from my heart. Wspomnienie I got the impression that I become a medium I heard how the poor, brave children cried, and how their voices shouted through me when they were led by the heroic Dr. Korczak. Did they know what their violent, murderous fate would be, like Dr. Korczak? At the time, I had little knowledge of the Holocaust, or awareness of the unique, Jewish culture that once had a strong presence in Polish society. Initially, I had learned that it was a story about Polish children from a Warsaw orphanage. So, how could it be that in my piece there appear motifs characteristic of Jewish music? Intuition, telepathy? It is a secret that I cannot unravel to this day. Remembrance of Janusz Korczak plays a central role in my musical career. Since my childhood, I continuously played this piece at music recitals. I made sure to always explain the origins of this work and its influences. Not only is the music kindly received, but also has the effect of invoking strong emotions from the audience. I have played this piece at the following theatres and festivals: opening of the International Theatre Festival Korczak today (Warsaw, 1998); Royal Castle; Porczyńskich Gallery, Festival Art Connection in Rotterdam (Netherland, 2001); K. Szymanowski Museum Atma; and the W. Hasiora Gallery (Zakopane), at the Teresa Budzisz - Krzyżanowska poetic evening with the lyrics of Edita Stein o Januszu Korczaku Remembrance of Janusz Korczak for violin solo (Poznan, 2007). Furthermore, I presented at a festival in Moscow (Russia, 1996) and at a camp in Scotland. This piece appeared also at violin competitions in Oslo (Norway, 2009); at the competition Jugend Musiziert in Cottbus (Germany 2007 Teresa Klemba); and at the Modern Chamber Music Competition in Cracow it was presented in a new version using cymbals by a reward participant from Minsk (Belarus, 2010). The violinist Aleksandra Szwejkowska-Belica preformed this piece of music several times among other things at the concert in Bethlehem (Israel, 2009). Remembrance of Janusz Korczak was singled out at the composer competition IBLA New York Ragusa 99. In 2005, this piece was recorded by Maria Machowska (the laureate of the International H. Wieniawski Violin Competition in Posnań, 2006). My latest CD entitled, My music, Barbara Kaszuba ur r. w Poznaniu; ukończyła ZSM w Poznaniu: Ogólnokształcącą Szkołę Muzyczną II st. im. H. Wieniawskiego Poznańska Szkoła Talentów skrzypce w kl. mgr M. Bocka (2002) i Państwową Szkołę Muzyczną II st. im. F. Chopina - fortepian w kl. mgr B. Jarantowskiej (2003); absolwentka Akademii Muzycznej im. I. J. Paderewskiego w Poznaniu w klasie kompozycji prof. G. Pstrokońskiej-Nawratil (2007) dyplom z wyróżnieniem oraz Akademii Muzycznej im. F. Nowowiejskiego w Bydgoszczy w klasie skrzypiec prof. M. Baranowskiego (2011); w 2005 r. studia w ramach programu LLP Erasmus w Carl Maria von Weber Staatliche Hochschule fűr Musik und Theater w Dreźnie w kl. kompozycji prof. W. Kraetschmara; w 2007 r. pobyt twórczy w Woodside-Kalifornia/USA; od 2007 asystentka w Katedrze Kompozycji i Teorii Muzyki Akademii Muzycznej w Poznaniu. includes this piece, (publisher Acte Prealable 2004). The piece Remembrance of Janusz Korczak for violin solo /musical notes and the CD My music/ was to added to the collection of arts created in the post- Holocaust era, in tribute to the victims of the Holocaust in Art Museum of YAD VASHEM in Israel. Wolfgang Hergeth Wolfgang Hergeth podarował MWiM w Treblince cykl swoich obrazów poświęconych Ja nuszowi Korczakowi. Tym samym zapoczątkował nowy dział w Muzeum, które po kilkudzie sięciu latach funkcjonowania ma właściwe warunki do eksponowania i gromadzenia obrazów. Dotychczas mieliśmy tylko na naszej stronie internetowej wirtualną zakładkę o nazwie Zagłada w sztuce Od 8 maja 2012 r., w 67-mą rocznicę zwycięstwa nad faszyzmem i III Rzeszą, posiadamy już zbiory artystyczne, za co Panu Wolfgangowi Hergethowi serdecznie dziękujemy. Edward Kopówka - kierownik Muzeum Walki i Męczeństwa w Treblince Wolfgang Hergeth hat dem Museum für Kampf und Märtyrertum in Treblinka seine Bil derreihe über Janusz Korczak geschenkt. Damit hat er auch eine neue Abteilung im Museum in Gang gebracht. Obwohl das Museum schon seit ein paar Jahrzenten existiert, nur seit kurzem verfügen wir über gute Bedingungen, um Malerei ausstellen und sammeln zu können. Bisher gab es nur ein virtuelles Lesezeichen Vernichtung in der Kunst auf unserer Webseite. Ab 8. Mai 2012, zum 67. Jahrestag der Befreiung vom Faschismus und dem Dritten Reich, werden wir schon eine Kunstsammlung besitzen, wofür wir uns bei Herrn Wolfgang Hergeth sehr herzlich bedanken. Edward Kopówka - Leiter des Museums für Kampf und Märtyrertum in Treblinka Zero, Janusz Korczak legenda. A Ty? Bronisz się przed nią, czy się poddajesz? Kogo broniłeś, kiedy on się potykał? Czy kogoś czegoś nauczyłeś i komu pokazałeś drogę? Zero, die Legende Janusz Korczak. Und Du, wehrst Du dich dagegen? Oder fügst Du dich? Wen hast Du geschützt, als er strauchelte? Wen hast Du etwas gelehrt und wem hast Du den Weg gezeigt? str. 16 Wolfgang Hergeth urodził się 21 stycznia 1946 roku w Silberbach/Kraslice/Bohemia/Czechy. Z zawodu jest malarzem sakralnym. Uczył się w warsztacie u swojego ojczyma oraz u artysty malarza Friedricha Schocha. Ukończył Szkołę Sztuki i Rzemiosła Artystycznego w Monachium oraz Szkolę Rzemiosła Artystycznego w Stuttgarcie. Naukę na Akademii Sztuk Pięknych w Stuttgarcie przerwał po jednym semestrze. Zero, Janusz Korczak le Bronisz się przed nią, czy s Kogo broniłeś, kiedy on si Czy kogoś czegoś nauczyłe Wolfgang Hergeth, geb. am drogę? in Silberbach/Kreis Graslitz/ Böhmen/Tschechien ist gelernter Kirchenmalermeister. Er hat bei seinem Pflegevater im Betrieb und bei Kunstmaler Friedrich Schoch gelernt. Die Ausbildung wurde in der Kunstgewerbeschule in München und in der Fachschule für Farbe und Gestaltung in Stuttgart absolviert. Besuch der Akademie in Stuttgart nach einem Semester abgebrochen. Zero, die Legende Janusz wehrst Du dich dagegen? Du dich? Wen hast Du ge chelte? Wen hast Du etwa hast Du den Weg gezeigt? Muzeum Walki i Męczeństwa w Treblince Oddział Muzeum Regionalnego w Siedlcach Trägerkreis Shoah-Gedenkstätten in Verbindung beim Kirchenkreis Bielefeld

14 26 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 27 Autobiografia. Tak. O sobie, o swojej małej i ważnej osobie. Ktoś napisał gdzieś złośliwie, że świat jest kropelką błota zawieszonego w bezkresie; a człowiek jest zwierzęciem, które zrobiło karierę. Może być i tak także. Ale dopełnienie: ta kropelka błota zna cierpienie, umie kochać i płakać i pełna jest tęsknoty. A kariera człowieka, jeśli zważyć sumienni, wątpliwa, bardzo wątpliwa. Urodziłem się psiakrew, uczuciowcem i to mi strasznie przeszkadza, ale znając swojego w sobie wroga, nauczyłem się go strzec. Janusz Korczak właściwie Henryk Goldszmit urodził się 22. lipca 1878 lub 1879 roku w Warszawie, umarł zamordowany prawdopodobnie w Treblince na początku sierpnia Rodzina była pochodzenia żydowskiego, jednak od dawna całkowicie zadomowiona w polskiej kulturze i tradycji. W Pamiętniku przywołuje słowa mamy: Ten chłopiec nie ma ambicji. Jemu wszystko jedno, co je, jak się ubierze, czy bawi się z dzieckiem swojej sfery, czy ze stróżkami. Nie wstydzi się bawić z małymi. Ojciec zaś nazywał go gapą i cymbałem, a w burzliwych momentach nawet idiotą i osłem. Tylko babcia w niego wierzyła i nazywała filozofem. Mieli słuszność. Po równu. Pół na pół. Babunia i papa. I tak nie będę literatem, tylko lekarzem. Literatura to słowa, medycyna to czyny. Korczak zdał maturę w 1898 roku i ku zaskoczeniu przyjaciół zapisał się na Wydział Lekarski Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Studia lekarskie zajęły Korczakowi sześć lat, gdyż pierwszy rok musiał powtórzyć. W 1905 roku Korczak rozpoczyna pracę lekarską w niewielkim szpitalu dziecięcym im. Bersonów i Baumanów przy ul. Śliskiej 51 Stary Doktor w Warszawie. Z oszczędności funduje on sobie wyjazd w celu pogłębienia wiedzy lekarskiej za granicą. Wykształcenie wypełnia w klinikach Berlina(rok) i Paryża(pół roku). Na miesiąc odwiedza także Londyn Po powrocie poza pracą w szpitalu, nocami bezpłatnie odwiedzał chore dzieci. Mimo iż Korczak formalnie porzucił medycynę, w praktyce funkcję lekarza pełnił do końca życia: lekarza swych licznych wychowanków w domach dziecka, gdzie nigdy nie brakuje sposobności do medycznej interwencji. Jestem nie po to, aby mnie kochali i podziwiali, ale po to, abym ja działał i kochał. Nie obowiązkiem otoczenia pomagać mnie, ale ja mam obowiązek troszczenia się o świat, o człowieka. W 1912 roku został dyrektorem Domu Sierot. Swoje obowiązki pełnił bez wynagrodzenia. Po roku pracy w Domu Sierot zapisał: Na domu naszym nie ma żadnego napisu. Może niedługo już będzie można dać napis: Dom Dzieci. Wprowadził bowiem nowe techniki wychowawcze: praca dla siebie i innych, samowychowywanie, samorządność. Przełamywał również początkową nieufność i niechęć sąsiadów Domu lecząc bezpłatnie ich dzieci, zapraszając je do wspólnych zabaw. Zorganizował akcję 200 doniczek fuksji, którymi dzieci obdarowały sąsiadów. W domach prowadzonych przez Korczaka działał sąd oraz senat. Dzieci obchodziły wiele wymyślonych przez siebie świąt - np. dzień brudasa, pierwszego śniegu, imieniny kuchni itp. Domy te wspierały także dążenie do wyznaczonego przez siebie celu. Do tego służyły zakłady. Chodziło w nich o to, że dzieci mogły się zakładać np. o to, że nie będą się brzydko wyrażać przez tydzień, jeżeli to wykonały, dostawały nagrodę w postaci cukierków. Mobilizowało to dzieci do pracy nad sobą. Ślubowałem i chcę trwać przy dziecku I wojna światowa oderwała Korczaka od Domu Sierot na okres 4 lat( ), ale nie oderwała go od dzieci. Objął funkcje lekarza frontowego w armii rosyjskiej. Pracował w wojskowym szpitalu, ale czas wolny poświęcał kontynuacji swoich prac na tematy wychowawcze oraz opieką nad dziećmi- sierotami. Następnie przez około pół roku był lekarzem dzieci w trzech sierocińcach w Kijowie. W jednym z nich, Domu Wychowawczym dla 60 chłopców, poznaje Korczak Marię z Rogowskich Falską. Podobnie jak Korczak poświęciła ona życie najbiedniejszym dzieciom. Janusz i Maria zaprzyjaźnili się. Od tamtej pory pracowali oni wspólnie, układając na podstawie wspólnych doświadczeń system i metody wychowawcze. W 1919 Korczak i Falska z pomocą działaczy społeczno- oświatowych w Pruszkowie pod Warszawą zakładają w wynajętym budynku sierociniec pod nazwą Nasz Dom. nie o wdzięczności za wszystko, a za coś jednego. Jak mamusia przebaczyła i nauczyła, pomogła, dała coś. Korczak był bliski samobójstwa, po tym jak opiekująca się nim matka zaraziła się od niego tyfusem plamistym i umarła. Myśli o matce nie opuściły go nigdy. Miało to miejsce w czasie wojny polsko radzieckiej, kiedy Korczak pracował w szpitalu epidemiologicznym w Łodzi i Warszawie ( ) Przecież dzieci muszą się modlić (...)muszą mieć takie miejsce, gdzie się wypłaczą i wyżalą przed Bogiem. 27 kwietnia 1920 roku Janusz Korczak napisał Modlitwę wychowawcy, która zachowała się dzięki odręcznemu odpisowi Marii Falskiej. Daj dzieciom dobrą wolę, daj wysiłkom ich pomoc, ich trudom błogosławieństwo. Nie najłatwiejszą prowadź ich drogą, ale najpiękniejszą. A jako prośby mej zadatek przyjmij jedyny mój klejnot: smutek. Smutek i pracę. *** Między dwoma wojnami światowymi ( ) Korczak z zapałem i oddaniem sprawie wychowania prowadził również rozległą działalność społeczno- dydaktyczną. Był wykładowcą w Instytucji Pedagogiki Specjalnej oraz Wolnej Wszechnicy Polskiej i Seminarium dla Ochroniarek. Prowadził prelekcje na kursach dla nauczycieli, rozmawiał z rodzicami na spotkaniach w towarzystwie higienicznym w Warszawie. Był rzeczoznawcą w sprawach dla nieletnich w Sądzie Okręgowym. Opiekował się zakładem wychowawczym w Spale koło Warszawy. W 1935 roku związał się z Polskim Radiem. Pod pseudonimem Stary Doktor wygłaszał liczne pogadanki dla dzieci. W 1938 roku współpracował z czasopismami, publikując na ich łamach powiastki, monologi i bajki dla dzieci. 2 października 1940 szef dystryktu warszawskiego Fischer podpisał zarządzenie o utworzeniu getta w Warszawie. Korczak podjął starania o pozostawienie dzieci w ich Domu. Bezskutecznie. Został aresztowany za brak opaski z gwiazdą Dawida, gdy zgłosił się po odbiór wozu kartofli zarekwirowanego podczas przesiedlenia. W połowie grudnia wyszedł z aresztu za kaucją. Istnieją dwie wersje zwolnienia Korczaka. Pierwsza - że kaucję wpłacili byli wychowankowie jeszcze przed wyrokiem; druga - że uczynili to Dawid Szternfeld i Abraham Gancwajch (będący na usługach gestapo) na prośbę Adama Czerniakowa prezesa Rady Żydowskiej w getcie warszawskim, który im obiecał wynagrodzenie pieniężne. Obaj podobno odmówili przyjęcia jakiejkolwiek zapłaty. jedno słońce nam przyświeca, jeden grad niszczy nasze łany i jedna ziemia kryje kości przodków naszych. W dniu 18 lipca 1942 roku została wystawiona ostatnia sztuka w Domu Sierot pt. Poczta Rabindranatha Tagore. Przygotowywała ona wychowanków do świadomej i godnej śmierci. 22 lipca 1942 roku w dniu urodzin Korczaka rozpoczęła się akcja zagłady w getcie. W dniu 3 sierpnia 1942 roku hitlerowscy okupanci wyprowadzili z Domu Sierot Korczaka, Wilczyńską, wszystkich współpracowników i dwustu wychowanków. W godzinie śmierci, Korczak nie opuścił swoich podopiecznych. Razem z nimi podążał do wagonów, a następnie na śmierć. Umarł wcześniej z dziećmi, mimo iż miał oferty ucieczki i tym samym uratowania swojego życia. Ponoć dzieci myślały, że jadą na wycieczkę. Korczak nie powiedział podopiecznym prawdy. Dzieci szły więc przez szare miasto do wagonów wiozących ich na śmierć z uśmiechem, śpiewając wesoło. Aż do ostatniej chwili Korczak utrzymywał je w radości i nieświadomości tragedii jaka ich czekała. Odeszli razem, jak Korczak i jak Wilczyńska, strzegąc swych dzieci,... Tekst wg: Publiczna Szkoła Podstawowa nr 54 im. Janusza Korczaka w Szczecinie

15 28 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 29 Naklicki & Partners KANCELARIA PRAWNICZA WIEDZA DOŚWIADCZENIE PROFESJONALIZM SUKCES Zespół kancelarii stanowią wykwalifikowani radcy prawni, którzy pozostają w ścisłej współpracy z prawnikami na terenie Polski jak i z zagranicy, doradcami podatkowymi oraz tłumaczami. Obszar naszej działalności: prawo cywilne, w tym rodzinne i spadkowe, prawo handlowe (corporate law), w tym zakładanie i likwidacja firm, prawo pracy, prawo gospodarcze, prawo administracyjne, prawo rolne, łowieckie, prawo dewizowe, prawo autorskie i własności przemysłowej, prawo prywatne międzynarodowe, prowadzenie postępowań likwidacyjnych, upadłościowych i układowych, doradztwo podatkowe, obrót nieruchomościami, uczestnictwo w nawiązywaniu współpracy gospodarczej pomiędzy podmiotami krajowymi i zagranicznymi. Naklicki & Partners RECHTSKANZLEI WISSEN ERFAHRUNG PROFESSIONALISMUS CR FOLG Unsere Rechtskanzlei besteht aus hoch qualifizierten Justitiar/-lnnen. Wir leisten die professionelle Rechtsberatung in Zusammenarbeit mit sowohl polnischen als auch ausländischen Juristen, Steuerberater und Übersetzer. Unser Tätigkeitsbereich: Zivilrecht (auch Familien und Erbrecht), Handelsrecht (corporate law), Arbeitsrecht, Wirtschaftsrecht, Verwaltungsrecht, Agrar- und Jagdrecht, Devisenrecht, Urheberrecht und gewerblicher Rechtsschutz, internationales Privatrecht, Rechtshilfe bei Konkurs-, Liquidations und Vergleichsverfahren, Steuerberatung, Grundstücksverkehr und Immobilienrecht, Hilfe bei der wirtschaftlichen Zusammenarbeit mit inländischen und ausländischen Unternehmen. Kancelaria Prawnicza Naklicki & Partners pl. Stefana Batorego 5/20, Szczecin tel.: , mob.: , fax: Rechtskanzlei Naklicki & Partners pl. Stefana Batorego 5/20, Szczecin, Polen tel.: , mob.: , fax: Deutsch-Polnischer Journalistenpreis für die Berichterstattung über das Nachbarland Einsendeschluss in einem Monat 16. Wettbewerb erfolgreich angelaufen mbg drukarnia sp. z o.o. Polen, Szczecin, ul. Madalińskiego 4 tel , Impressum: POLONICA Bissingzeile 5, Berlin Tel.: / , Sekretär: Albert Przybysz. Korrektur: Bogna Ciesielska. Layout: Adrian Łaskarzewski. alles! Wir drucken für Sie Die Redaktion übernimmt keine Haftung für den Inhalt der Promotionen richte und Anzeigen. Sie behält sich vor, bestimmte Inhalte nicht zu veröffentlichen, ohne einen Grund dafür zu nennen und die Texte ab zukürzen und zu adjustieren. Unverlangt eingesandte Manuskripte werden nicht zurückgeschickt. Die unterschriebenen Texte entsprechen nicht unbedingt den Ansichten der Redaktion. Anzeigen, Briefe u. s. w. (zur Kenntnis der Redaktion) schicken Sie bitte per Post. Die gedruckten Beiträge unterliegen den Autoren rechten. Veröffentlichung der im Kurier Polonica gedruckten Texte nur mit Einverständnis der Redaktion. Die Anzeigen wer den nach Erhalt der Bez ah lung veröffen tlicht. Ehrenamtliche Mitarbeiter: Deutsch-Polnischer Verein für Integration, Kultur und Bildung Polonica e.v Ehrenamtliche Mitarbeiter: Maciej Kaniewski, Aleksandra Proscewicz, Mirosława Koch, Krzysztof Rottermund, Wiesław Żabko, Adam Gogołkiewicz, Dorota Glen, Arleta Gorecka-Przybycień, Bogna Ciesielska, Antoni Buchner. Cover: Thema Plakat gestaltet von: arcusdesign.eu Journalistinnen und Journalisten sowie Redaktionen aus Deutschland und Polen haben die Möglichkeit, sich mit herausragenden Arbeiten aus den Sparten Print, Hörfunk, Fernsehen um den Deutsch- Polnischen Journalistenpreis 2013 zu bewerben. Gefragt sind auch in der 16. Auflage des Wettbewerbs Beiträge, die sich differenziert und lebendig mit dem jeweiligen Nachbarland auseinandersetzen, das bisweilen komplexe deutsch-polnische Verhältnis erklären oder beide Länder aus einer europäischen Perspektive betrachten. Die ersten Beiträge sind bereits in den jeweiligen Geschäftsstellen Dresden für Deutschland und Warschau für Polen eingegangen. Einsendeschluss ist der 15. Januar 2013 (Datum des Poststempels). Auch der 16. Wettbewerb war traditionell im Oktober ausgeschrieben worden. Der Preis soll dazu beitragen, das Wissen und gegenseitige Verständnis für Politik, Wirtschaft, Wissenschaft, Kultur und Gesellschaft in Polen und Deutschland zu verbessern. Die journalistischen Beiträge sollen über das Alltagsleben des Nachbarn informieren, aktuelle Ereignisse und Hintergründe im Nachbarland ausleuchten und das Zusammenleben in der Europäischen Union fördern. Prämiert werden spannende Reportagen, profunde Analysen, Interviews, Kommentare und innovative journalistische Formate. Preiswürdige Beiträge zeichnen sich aus durch sorgfältige Auswahl und Einordnung von Fakten, Qualität in Sprache und Stil, sowie durch Allgemeinverständlichkeit, gründliche Recherche und Hintergrundinformationen. Die Beiträge müssen im Zeitraum vom 1. Januar bis 31. Dezember 2012 veröffentlicht worden sein. Eine Jury aus Journalisten und Vertretern der Preisstifter wählt die besten Beiträge aus. Für die drei Sparten Print, Hörfunk, Fernsehen werden Preise in Höhe von jeweils Euro vergeben. Der Deutsch-Polnische Journalistenpreis wird von der Robert Bosch Stiftung, der Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit und sechs Partnerregionen den Bundesländern Mecklenburg-Vorpommern, Brandenburg und dem Freistaat Sachsen sowie den drei Woiwodschaften Westpommern, Lubuskie und Niederschlesien gestiftet. Die vollständigen Bewerbungsbedingungen und -unterlagen sind abrufbar unter Kontakt für Deutschland: Sächsische Staatskanzlei Geschäftsstelle Deutsch-Polnischer Journalistenpreis Heidrun Müller, Archivstr. 1, Dresden, Telefon +49 (351) Bis zum auch: Manfred Krohe, Mobil

16 30 Polonica Vol. 138 (2012) Polonica 31 Feiern aller Art richten wir für Sie aus! Wir wünschen schöne Weihnachten und ein guten Rutsch ins neue Jahr Gerne begrüßen wir Sie auch persönlich in unserem Restaurant Restaurants Ort: Neuköllner Straße 243, Berlin; Tel.: SprachCafé Polnisch Ein Projekt zur Förderung der polnischen Sprache als Mutter-, Zweit- und Fremdsprache sowie der interkulturellen Kommunikation in Berlin-Pankow, ein Projekt im Entstehen - Kommunikation und Mehrsprachigkeit lohnen sich! Polnisch sprachige Personen und alle Interessierte: Angesprochen werden Kinder und Jugendliche sowie Erwachsene, die Interesse am Erlernen der polnischen Sprache haben, ihre Sprachenkenntnisse vertiefen und erweitern möchten, außerdem all diejenigen, die in mehr- bzw. zweisprachigen Familien aufwachsen und leben und hierzu unterstützt werden möchten - durch Erweiterung und Vertiefung, Auffrischung und Aktualisierung der Sprachkenntnisse sowie Steigerung der Motivation, die ja im Alltag manchmal einfach untergeht. Von großer Bedeutung sollen auch landeskundliche und aktuelle Themen sein. Angesprochen werden auch Profis aus dem Bereich Sprachen. Außerdem soll das Projekt eine Plattform für interkulturelle Kommunikation für alle Interessierten werden, ein realistischer (kein virtueller) und offener Begegnungsort für Menschen, die ihren multikulturellen Hintergrund leben und ausbauen möchten, bzw. nur Interesse daran haben. Polnisch-Kenwntnisse sind keine Voraussetzung. Und das alles wird im Zusammenhang mit der engen Nachbarschaft zu Polen gesehen. Das SprachCafè Polnisch soll ein offener innovativer Lernort sein, übertragbar auf andere Sprachen und Stadtbezirke. Es werden bereits Kontakte zu anderen Stadtbezirken geknüpft. In Pankow leben zur Zeit etwa Polen! So die Statistik. Termine und Orte 2013 Stadtteilzentrum Pankow: - jeden zweiten und vierten Freitag im Monat Uhr: - jeden letzten Sonnabend im Monat Uhr (?) Zukunftswerkstatt Heinersdorf: - jeden 1. und 3. Mittwoch im Monat Nowo powstająca na Pankow polska kafejka językowa chciałaby zaoferować w 2013roku także polskojęzyczny program dla dzieci. Szukamy dzieci i rodziców zainteresowanych naszym projektem oraz wsparcia finansowego i merytorycznego. Unser neu entstehendes SprachCafè Polnisch in Pankow möchte 2013 auch polnischsprachiges Angebot für Kinder vorstellen. Wir suchen noch weitere Kinder und Familien, die an diesem Projekt interessiert sind, sowie finanzielle und fachliche Unterstützung. Kontakt: Tel.: Düppelstr. Mittelstr. Neue Str. Königstr. Ahornstr. Potsdamer Str. Hohenzollernstr. Beuckestr. Markgrafenstr. Anhaltinerstr. Buber- Nentershäuser Pl. Martin- Str. Teltower D. Kirchstr. S-Bhf Zehlendorf Samo Pomoc Punkt kontaktowy Steglitz-Zehlendorf Nasi doradcy: Petra Glasmeyer, Hanne Theurich, Bettina Zey Fax: Villa Mittelhof Königsstraße 42-43, Berlin Konsultacje: poniedziałek godz oraz godz środa godz czwartek godz Spotkania grup: codziennie od pon. do niedz. godz Dojazd: Autobusy 101, 112, 115, 118,148, 84, 285, 623, X10 Zehlendorf Eiche, S-Bahn 1 Zehlendorf Villa Folke Bernadotte Jungfernstieg 19, Berlin, Konsultacje: wtorek godz Dojazd: Autobusy X11, 117, 184, 284, 380 S-Bahn 25 Lichterfelde Ost Berliner Str. S1 Hampsteadstr. Miejsca spotkań Mehrgenerationenhaus Phoenix Teltower Damm Berlin (030) Nachbarschaftshaus Lilienthal Schütte-Lanz-Str Berlin Büro /71 Villa Mittelhof Königstr Berlin (030) Villa Folke Bernadotte Jungfernstieg Berlin (030) Zapraszamy do naszych kawiarni w Villa Mittehof, Villa Folke Bernadotte oraz w Mehrgenerationshaus Phoenix Mittelhof e.v. prowadzi 15 placówek przedszkolnych i 6 świetlic przyszkolnych. Ponadto w Mittelhof e.v.: Wystawy kiermasze doradztwo zajęcia ruchowe szkolenia biblioteka wolontariat grupy dla rodziców i dzieci punkt spotkań dla rodzin poradnictwo rodzinne fee (wolontariat w szkole) festyny szkolenia grupy dyskusyjne koncerty kursy odczyty zaangażowanie społeczne punkt kontaktowy dla grup wzajemnej pomocy oferty dla seniorów taniec targi sąsiedzkie wynajem sal wykłady Chętnie udzielimy Ci informacji o naszej ofercie. Zapraszamy do odwiedzenia naszej strony internetowej (w języku niemieckim) i zapoznania się z naszym aktualnym programem. Mitglied im VskA Samo Pomoc Punkt kontaktowy Steglitz-Zehlendorf

17 Polonica 33 SCHOLA GREGORIANA PRAGENSIS Rosa mystica Groźne hasła, wytatuowane torsy, ramiona, ogolone glace, football`ówki w dłoniach, które znanym całemu światu ruchem wznoszą zaciśnięte pięści w górę mają wyzwalać uczucie grozy, zła, niepokoju. Hasła, flagi, swastyka towarzyszą neonazistom. Oni są brutalni, negatywni wobec otoczenia, demokracji, obcokrajowców. Ach, jak to imponuje młodemu pokoleniu. Trafia to na podatny grunt gdy młodzież nie ma co ze sobą zrobić, ulica jest bliższa niż dom, rodzina, czy jakiekolwiek wartości. A gdy nie ma dialogu, nie ma też respektu, tolerancji totalitarna, rasistowska, antykomunistyczna i antysemicka ideologia Niemieckiej Narodowo-Socjalistycznej Partii Robotników (NSDAP). Niemiecka skrajna odmiana faszyzmu, opierająca się na biologicznym rasizmie, w szczególności na antysemityzmie, czerpiąca z haseł zarówno nacjonalistycznych, jak i socjalnych, w czasie sprawowania władzy w Niemczech przez NSDAP w latach Ideologami narodowego socjalizmu byli: Adolf Hitler (Mein Kampf) oraz Alfred Rosenberg i Joseph Goebbels. rasowych i politycznych liczyć należy w milionach niewinnych osób. Nazizm doprowadził do zniewolenia inteligentnego (nie barbarzyńców), narodu niemieckiego. W świadomości społecznej, kształtowanej przez medialne i szkolne symplifikacje, nazizm traktowany jest, jako wzorcowy, wręcz archetypiczny przykład faszyzmu. Nazizm jest wynaturzeniem faszyzmu, swoistą polityczną herezją od faszyzmu. Współcześnie użycie symboli narodowego socjalizmu i nazistowska propaganda są niby zakazane od 1945 roku w Niemczech, Austrii, Hasan El-Dunia, Ondøej Maòour, Martin Prokeš, Stanislav Pøedota, Michal Medek, Marek Šulc, Tomáš Lajtkep,Michal Maèuha Künstlerischer Leiter - David Eben Das Ensemble "Schola Gregoriana Pragensis" wurde 1987 durch David Eben gegründet und konnte zunächst nur in Kirchen bei Gottesdiensten singen. David Ebene beendete das Studium an der Pariser Konservatorium des Gregorianischen Chorals und führte für mehrere Saisons einen gregorianischen Chor in Paris. Schola Gregoriana Pragensis verbringt viel Zeit, um die Aufnahme und Konzerten im In-und Ausland durchzuführen: Italien,Spanien, Slowakei, Ungarn, Frankreich, Belgien, Niederlande, Deutschland, Schweiz, Õsterreich, Norwegien, Schweden und Polen (u.a. im Rahmen von folgenden Festivals: Wratislavia Cantans" in Breslau, "Wieczory Wawelskie" in Krakau. Die Aufnahmen vom Ensemble wurden mit vielen Auszeichnungen belohnt (Choc du Monde de la Musique, 10 de Repertpoire, Golden Harmony Award für CD Rosa Mystica" u.a.) Die Aktivitäten des Ensembles konzentrieren sich auf der semiologischen Interpretationen des Gregorianischen Chorals und auf den ältesten Quellen des IX-XI Jahrhunderts. Durch das intensives Studium der mittelalterlichen Quellen im Repertoire gibt es viele seltene und neuentdeckten Kompositionen aus dem dreizehnten bis zum fünfzehnten Jahrhundert. Mehr auf der Webseite: KONZERTPROGRAMM Marienkult im mittelalterlichen Böhmen,I. Repertorium der ältesten, Marienlieder Hymnus Ave maris stella, Offertorium Ave Maria, Responsorium Psalm Eructavit, Responsorium Sancta et immaculata, Lectio Isaiae prophetae - milánský tonus, Graduale Audi filia Antifona Benedicta tu in mulieribus Antifona Salve Regina II. Marienrepertorium aus der böhmischen Quellen des 14. und 15. Jh., Moteto Voce cordis - Pulchre Sion filia, Officium, Hymnus O Dei sapiencia, Lectio Inter omnes, Responsorium Mirabile Deus comercium, Cantio Ave gloriosa, Officium (Johannes aus Jenštejna), Exurgens autem Maria / Ps. 109 Dixit Dominus, Exclamavit Elisabeth / Ps. 111 Beatus vir, Lectio Magnificat anima mea Dominum...), Alleluia Ave stillans melle, Piotr Wilhelm aus Graudenz: Prelustri elucencia, Cantio Genitricem Dei cordialiter, Alleluia Ave benedicta / tropus O Maria celi via, Cantio Gaude quam magnificat, Anonymus: Ave Regina celorum Konzert am 19. Januar 2013, um Uhr Boguslaw X.-Saal (Eingang B, D) Zamek Ksi¹ ¹t Pomorskich w Szczecinie/Schloss derpommerschen Herzöge Szczecin, Wir laden Sie herzlich zum Konzert ein! Eintrittskarten 60 z³, am Konzerttag 70 z³ kaufen Sie im Informationszentrum im Schloss. Tel Dokąd zmierzamy gdy nasza przyszłość zależy od naszych dzieci i tego, jak je wychowamy jest pogarda, agresja i wola demonstracji siły. Kolejne mordy w amoku, dokonane przez dzieci, młodzież i nacjonalistów. Czy tego oczekujemy? Tylko odpowiedzialni za przyszłość naszych dzieci stawiają pytania dokąd zmierzamy; czy mamy czas na dialog, komunikację fachową naukę. Liczne głosy ekspertów i dzieci wygłaszane podczas Festiwalu Korczaka Berlin`12 wskazywały, że nadszedł czas na refleksję. Poprzez aktywną pamięć, także prezentację obrazów, kiedy ginęli wybitni, wśród nich Janusz Korczak i niewinne dzieci, dzieciątka, młodzież pragniemy podczas Festiwalu i w prezentowanych wykładach, wystawach wskazać na niepojęte wynaturzenie człowieka. Ginęli ludzie, dzieci tylko, dlatego, że byli inni, że byli Żydami, że mieli inne orientacje, pochodzenie! Czym był nazizm - wg Wikipedia ten narodowy socjalizm (niem. Nationalsozialismus), nazizm (skrót od Nationalsozialismus), hitleryzm to Przed wybuchem II wojny światowej wzrasta w Niemczech zakres prześladowań. Ilość więźniów w obozach, głównie politycznych przekraczała kilkudziesięciu tysięcy. W tym samym czasie, w Związku Radzieckim osiągała już liczbę rzędu dziesiątek milionów, min. oczyszczaniem terenów wschodnich - katorżniczym wywozem całych polskich rodzin do Kazachstanu, lagrów, na Sybir. Po wybuchu II wojny światowej armia i inne organizacje zbrojne III Rzeszy zaczęły stosować terror a od 1941 r. zorganizowane ludobójstwo. W pierwszej kolejności dążono do eksterminacji wszystkich Żydów i Cyganów (Holocaust), a następnie Słowian, z których jednak część miała służyć, jako niewolnicy panów Niemców. Żaden z europejskich faszyzmów poza nazizmem nie ma charakteru ideologii ludobójczej nigdzie, poza Niemcami, nie zrodził się pomysł mordowania obcych rasowo grup społecznych. Wymordowanych przez nazistów wrogów także w innych państwach, w tym w Polsce, Litwie, Rosji, USA, ale faktem jest, że w praktyce istnieją neonazistowskie grupy, które lansują nazistowskie hasła, gesty, idee. Licho nie śpi! Neonazizm, to współczesna forma nazizmu, głoszone poglądy odwołują się do idei faszyzmu niemieckiego, gloryfikującego hitleryzm, czasy III Rzeszy i jej politykę. Zwolennicy neonazizmu strojem, symboliką, kultywowaniem tradycji, obchodzeniem rocznic starają się podkreślać swój związek z III Rzeszą. Współczesne hasła rasistowskie odnoszą się do obcokrajowców, mniejszości narodowych, szerzą nienawiść wobec obcych, innych oraz wobec tych Niemców, którzy akceptują demokratyczny, liberalny, multikulturowy kierunek rozwoju kraju. Ich akcje napady na cudzoziemców i nieniemieckich obywateli RFN, głośne wiece, starcia uliczne tworzą atmosferę zagrożenia nawrotem nacjonalizmu. AgipA

18 I Internationales Korczak Festival - Berlin 2012 Wojtek Lasota Anna Hakala Małgorzata Pakier Michael Kirchner Eva Turunen Karolina Dzięciołowska Adam Gogołkiewicz Evija Papule Antoni Buchner Piotr Koscielniak Marta Prochowicz Thomas Stahnke Iwona Ryckowska Małgorzta Arciszewska Małgorzta Zasztowt Teresa Kmiecik Slawomir Meresiński Mirosława Koch Rolf Heinemann Bogna Ciesielska Edward Kopówka Wiesław Fiszbach Albin Sokołowski Andreas Michalak Artur Dzierzbicki Engagieren sich: Adam Jaromir Sabine Kraft Anna-Maria Bodmer Małgorzata Muzoł Anna Siwek Damian Miller Batia Gilad Barbara Sochal Rosemarie Godel-Gassner Annette Ullrich Barbara Kaszuba Frank Szałajko Cornelia Müller Alicja Arleta Bołtun Alicja Anna Bilska Aleksander Małkiewicz Adam Andrzejewski Barbara Gredka Marta Jagoda Julia Leśniewska Aleksandra Lewandowska Mariusz Makos Maria Michalak Bartosz Rybiński Karolina Sotomska Kacper Stykowski Michał Żwawy Anna Kowalska Elżbieta Krużyńska Marek Kowalski Dominika Drzaman Kamila Zduniak Angelika Stadnikiewicz Alicja Hudeczek Marzena Jabczyk Olga Kocikowska Angelika Kalla Matylda Stolarczyk Karolina Bucka Wiktoria Chamiga Maria Łukasik Aleksandra Wadas Maria Bednarz Nadia Radomska Dominika Kamińska Artur Juszczyk Katarzyna Halinowska Jolanta Skorupa Katarzyna Boroń Wioletta Muzykant Weronika Apolinarek Karolina Barczyńska Krzysztof Janik Marek Jakubiec Józef Ploska Alicja Jodko Gabriela Pietrowska Karolina Prowadzisz Anna Katryniak Maciej Lewkowicz Michał Wyka Paweł Wardęga Mariola Dudczak Danuta Chylewska Kęsy Bożena Narloch Katarzyna Gutowska Emilia Bartyzel Marcel Chlebosz Julia Janczyn Natalia Guściora Michał Kobylański Damian Kłos Aleksandra Kossakowska Daria Jartyś Natalia Petka Marta Sobiechowska Natalia Perek Bogdan Wołowacz Dominika Pawlicka Barbara Słotwińska Sylwia Wrona Iwona Szlazek Małgorzata Starzec Beata Kornicka Wiktoria Misiura Bernarda Mormul Agnieszka Horosin Jacek Korgel Anna Siwek Wioletta Jesiolowska Magdalena Bąk Adam Fedorowicz Monika Modrzejewska Emilia Hadrzyńdka Andrzej Modrzejewski Katarzyna Ochal Theo Cappon Ewa Sokołowska Maciej Korgel Weronika Studnicka Andrzej Błaszkiewicz Gabriela Wojtyła Aleksandra Proscewicz Ewa Piwińska Von Menschen, für Menschen und über Menschen gemacht Jeder sucht nach einem Vorbild, nach einer Lebensform, schließlich nach Hilfe und Antworten. Korczak musste nicht suchen, er hat es einfach gewusst! In Polen wurde das Jahr 2012 zum Janusz Korczak Jahr ausgesprochen. Das Jahr nähert sich dem Ende zu und weder das Vorbild noch die Antworten liegen parat. Nun wie wichtig sind uns die Initiativen, die so oft selbstopfernd vorkommen. Wie wichtig sind uns Methoden, Konzepte, Arbeitsgrundlagen und die Menschen, die sich hinter jedem einzelnen Wort verstecken. Als Pole weißt man schon einiges über Korczak. Der Name assoziiert sich sehr positiv, hat sehr guten Ausklang, jedoch trägt auch eine große Tragödie in sich. Wie gut, denke ich ständig seit einer Woche, wie gut, dass ich in diesem Korczak-Festival teilnahm! Wie gut, dass ich Korczak lebendig erleben dürfte. Mir wurde endlich erlaubt die Dinge zu verstehen, sie begreifen zu können. Ich habe endlich Korczak für mich entdeckt und dieser trägt eindeutlich keine Tragödie, sondern große Liebe in sich. Das Spure war einem großen Menschen gewidmet. Und trotzdem hat man mit Korczak wissenschaftlich und weniger wissenschaftlich umgehen können. Dank exzellenten Vorträgern konnte man sich mit der Korczak-Methodik vertraut machen. Die begleitende Ausstellung war ein sehr guter Einstieg in die Festivalthematik. Theorie wurde mit Praxis ausgetauscht, die Konferenzteilnehmer sprachen aus der Erfahrung, erzählten eigene Geschichten und stellten persönlich entwickelte Methoden vor. Gut, dass es solche Initiativen gibt, gut dass wir unter uns begeisterte Menschen haben. Gut, dass es Korczak gibt. Joanna Szymanska Projektmanagerin:»Ermland und Masuren eine Region, viele Gesichter«, Deutsches Kulturforum östliches Europa

19 Verbesserte Bahnverbindungen von und nach Polen Bereits zum Fahrplanwechsel am kommenden Sonntag wird es im Personenverkehr nach Polen erstmals seit längerer Zeit spürbare Verbesserungen geben. Der Berliner Senat nutzt Programme der Europäischen Union, um die Kommunikation mit den deutschen und polnischen Akteuren des Eisenbahnverkehrs zu verbessern und gemeinsam Konzepte für die Zukunft zu entwickeln. So gibt es z.b. ab dem 9. Dezember 2012 durch verbesserte Fahrplanabstimmung von Berlin nach Kostrzyn sechs Verbindungen mit Direktanschluss zur benachbarten Großstadt Gorzów. Die Fahrzeiten werden verkürzt und das Warten auf den Anschlusszug entfällt. Es ist das Ziel des Berliner Senats in Zukunft umsteigefreie Zugverbindungen nach Gorzów anzubieten. Durch die Unterzeichnung des neuen deutsch-polnischen Eisbahnrahmenabkommen durch die Verkehrsminister von Deutschland und Polen im November wurden die Voraussetzungen für durchgehende Züge verbessert. Nach Gorzów gibt es bereits ein attraktives Tarifangebot, dass die Senatsverwaltung für Stadtentwicklung und Umweltschutz im EU Projekt Rail Baltica entwickelt hatte: Mit dem Berlin-Gorzów-Ticket können deutsche Bürger in Gorzów auch die Straßenbahn und polnische Bürger in Berlin die BVG und S-Bahn benutzen. Auch die Fahrzeiten zwischen Berlin und Breslau verkürzen sich durch Optimierung der Fahrpläne beim durchgehenden Eurocity Wawel aber auch bei den drei täglichen Umsteigeverbindungen über Görlitz auf 4 ľ - 5 Stunden. Um 18:15 Uhr gibt es in Breslau eine neue Umsteigeverbindung über Posen nach Berlin. Zwischen Frankfurt/Oder und Zielona Góra wird im neuen Fahrplan ein zweites Zugpaar mit Direktanschluss von und nach Berlin angeboten. Damit ist es auch für die Berliner möglich, die einzige polnische Stadt mit Weinanbau und einer im Zweiten Weltkrieg weitgehend unversehrten Altstadt in einem Tagesausflug kennenzulernen. Für Geschäftstermine wird eine Verbindung mit dem ersten Berlin-Warszawa-Express über Zbaszynek angeboten, mit der Zielona Góra bereits um 09:58 Uhr erreicht werden kann. Der zur Fußball-EM 2012 ab Sommer 2012 versuchsweise eingeführte EuroCity Berlin - Posen - Danzig - Sopot - Gdynia wird 2013 ganzjährig angeboten. Die Zugverbindung bietet eine schnelle Verbindung nach Danzig und eignet sich auch für Wochenend-Trips nach Danzig und zum Ostseebad Sopot. Die Zahl der angebotenen Fernzüge zwischen Posen und Berlin hat sich somit von 4 auf 6 erhöht. Zwischen Berlin und Stettin gibt es weiterhin pro Richtung zwei durchgehende Zugpaare sowie sechs weitere mit verbesserten Umsteigeverbindungen in Angermünde. Weitere Verbesserungen sind erst nach der Beseitigung der Elektrifizierungslücke und dem Ausbau der Strecke für 160 km/h möglich. Der Berliner Senat erwartet vom Bundesverkehrsminister, dass der unterschriftsreife Staatsvertrag zum Ausbau der Verbindung Berlin - Stettin so schnell wie möglich unterzeichnet wird. Zur Verbesserung der Bahnverbindungen hat maßgeblich der Runde Tisch Verkehr der Oder-Partnerschaft beigetragen, in dem die Verkehrsverwaltungen der Länder Berlin, Brandenburg, Sachsen und Mecklenburg-Vorpommern, die benachbarten polnischen Wojewodschaften sowie die beteiligten Eisenbahnunternehmen zusammenarbeiten. Koordinierend ist hier im Auftrag des Berliner Senats der VBB tätig.

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 201 JĘZYK NIEMIECKI KWIECIEŃ 201 ZESTAW ISN_0 1 minuty (Wersja dla zdającego) W czasie pobytu za granicą mieszkasz u znajomych. Z nimi odwiedziłeś/-łaś

Bardziej szczegółowo

Przyimki. Präpositionen

Przyimki. Präpositionen Przyimki Präpositionen Przyimki to słowa współpracujące z rzeczownikiem lub z zaimkiem: pod stołem do szkoły w pokoju dla ciebie z rodzicami od babci Tak samo funkcjonują przyimki w języku niemieckim.

Bardziej szczegółowo

JANUSZ KORCZAK W MALARSTWIE WOLFGANGA HERGETHA JANUSZ KORCZAK IN DER MALEREI VON WOLFGANG HERGETH

JANUSZ KORCZAK W MALARSTWIE WOLFGANGA HERGETHA JANUSZ KORCZAK IN DER MALEREI VON WOLFGANG HERGETH JANUSZ KORCZAK W MALARSTWIE WOLFGANGA HERGETHA JANUSZ KORCZAK IN DER MALEREI VON WOLFGANG HERGETH Treblinka, 8 maja 2012 r. Treblinka, den 8. Mai 2012 JANUSZ KORCZAK 1878 Narodziny Henryka Goldszmita 1898

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 201 JĘZYK NIEMIECKI KWIECIEŃ 201 ZESTAW ISN_0 1 minuty (Wersja dla zdającego) Wybierasz się ze znajomymi na pieszą wycieczkę po okolicy. Porozmawiaj

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka niemieckiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka niemieckiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) Egzamin maturalny na poziomie dwujęzycznym 111 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) Rozmowa wstępna 1 minuta

Bardziej szczegółowo

www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl

www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl Polski system oświaty umożliwia uczniom należącym do mniejszości narodowych i etnicznych podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej,

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! Miejsce na naklejkę dysleksja MJN-R1_1P-091 PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO STYCZEŃ ROK 2009 POZIOM ROZSZERZONY

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH

JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ CZĘŚĆ I HÖRVERSTEHEN ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Poprawna odpowiedź (1 pkt) A. X B. X C. D. X E. X

Bardziej szczegółowo

JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI

JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI CELE PROJEKTU: przybliżenie uczniom sylwetki Janusza Korczaka, zapoznanie z jego nowatorskimi poglądami na wychowanie dzieci; uświadomienie dzieciom posiadania

Bardziej szczegółowo

Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule

Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule Lektion 11 Kannst du mir bitte helfen? I. Ich kann das nicht! ABI SPRECHEN 1 (rozmowa z odgrywaniem roli)

Bardziej szczegółowo

Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja. Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung

Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja. Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung Konferencja organizowana w ramach projektu Digitalizacja szlaku konnego

Bardziej szczegółowo

Przykładowy sprawdzian uzdolnień językowych z języka niemieckiego. dla kandydatów do Gimnazjum Dwujęzycznego w Strzelinie

Przykładowy sprawdzian uzdolnień językowych z języka niemieckiego. dla kandydatów do Gimnazjum Dwujęzycznego w Strzelinie Przykładowy sprawdzian uzdolnień językowych z języka niemieckiego dla kandydatów do Gimnazjum Dwujęzycznego w Strzelinie Imię i nazwisko ucznia : Ilość uzyskanych punktów: Ilość punktów możliwych do zdobycia:

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 19.01.2015 1. Test konkursowy zawiera 11 zadań. Są to zadania zamknięte i otwarte.

Bardziej szczegółowo

Sprachenschule Fokus. Ich heiße Anna. Sprachenschule Fokus. Sprachenschule Fokus. Ich komme aus Polen. Sprachenschule Fokus. Wo liegt Szczecin?

Sprachenschule Fokus. Ich heiße Anna. Sprachenschule Fokus. Sprachenschule Fokus. Ich komme aus Polen. Sprachenschule Fokus. Wo liegt Szczecin? Wie heißt du? Ich heiße Anna. Nett dich kennen zu lernen. Ich freue mich auch. Wer bist du? Ich bin Anna. Woher kommst du? Ich komme aus Polen. Wo wohnst du? Ich wohne in Szczecin. Wo liegt Szczecin? Szczecin

Bardziej szczegółowo

www.awans.net Publikacje nauczycieli Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia

www.awans.net Publikacje nauczycieli Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia www.awans.net Publikacje nauczycieli Urszula Król Zespół Szkół Salezjańskich w Krakowie Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia Materiały wspomagające pracę na lekcjach

Bardziej szczegółowo

Język niemiecki. Poziom podstawowy Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY

Język niemiecki. Poziom podstawowy Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Poziom podstawowy Język niemiecki Język niemiecki. Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Zadanie 1. Za każde poprawne rozwiązanie przyznajemy 1 punkt. Maksimum 5. R F 1.1. Arthus-Bertrand

Bardziej szczegółowo

TEST KWALIFIKACYJNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DO GIMNAZJUM NUMER 27 W WARSZAWIE - 2008

TEST KWALIFIKACYJNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DO GIMNAZJUM NUMER 27 W WARSZAWIE - 2008 TEST KWALIFIKACYJNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DO GIMNAZJUM NUMER 27 W WARSZAWIE - 2008 Imi ę i nazwi sko kandydata : Zaznacz przy ka żdym zadaniu ty l k o j edn ą prawid łową odpowied ź! 1. Jak odpowiesz na

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO POZIOM PODSTAWOWY KWIECIEŃ 2013. miejsce na naklejkę z kodem

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO POZIOM PODSTAWOWY KWIECIEŃ 2013. miejsce na naklejkę z kodem Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

Steuerberaterin Ria Franke

Steuerberaterin Ria Franke Polnische Arbeitnehmer mit Wohnsitz in Polen Polscy pracownicy z miejscem zamieszkania w Polsce Steuerberaterin Ria Franke Verdienst > 450 / Monat Wynagrodzenie > 450 /miesięcznie Entscheidung über die

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2012 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2012 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji języka niemieckiego

Scenariusz lekcji języka niemieckiego Termin realizacji:. Czas trwania : 45 min. Klasa III gim Temat lekcji: Wie feierst du? Scenariusz lekcji języka niemieckiego Cele językowe: Uczeń zna słownictwo ze świętami Bożego Narodzenia Rozumie tekst

Bardziej szczegółowo

Próbny egzamin maturalny z języka niemieckiego

Próbny egzamin maturalny z języka niemieckiego Próbny egzamin maturalny z języka niemieckiego Wersja dla zdającego Zestaw 1 podróżowanie sport jedzenie Zadanie 1 / 3 minuty Jesteś na wakacjach u znajomego/ znajomej w Niemczech. Wspólnie ustalacie plan

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. D 1.2. B 1.3. Zdający określa główną myśl tekstu. (II.

Bardziej szczegółowo

Mirosława Czerwińska

Mirosława Czerwińska www.awans.net Publikacje nauczycieli Mirosława Czerwińska Test z języka niemieckiego dla klasy V szkoły podstawowej Praca opublikowana w Internetowym Serwisie Oświatowym Awans.net Test z języka niemieckiego,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1.

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze gazowej obozu zagłady w Treblince) polski pedagog, publicysta,

Bardziej szczegółowo

WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET?

WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? WARSZTATY WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? 7 CZERWCA 2011 r. ////// godz.17 20 NOWY WSPANIAŁY ŚWIAT, UL. NOWY ŚWIAT 63, WARSZAWA WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? 7 CZERWCA 2011 r. ////// godz.17 20 NOWY

Bardziej szczegółowo

Anfrage. 95 Jahre 95 lat

Anfrage. 95 Jahre 95 lat Anfrage KONTAKT: Telefon +49 561 40090160 Fax 032223735277 email anfrage@24.pflegeteam.net Skype pflegeteam.net Internet www.24.pflegeteam.net Adres pocztowy: Wallensteinstr. 3 Doradztwo: Tylko po wcześniejszym

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung BMUB, 9 Dezember 2014 Zainstalowana moc - Energia wiatrowa Installierte

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak. przyjaciel dzieci

Janusz Korczak. przyjaciel dzieci Janusz Korczak przyjaciel dzieci Janusz Korczak o lekarz o pedagog o wychowawca o pisarz Dzieciństwo, młodość i edukacja Janusz Korczak (właściwe nazwisko Henryk Goldszmit) urodził się 22 lipca 1878 roku

Bardziej szczegółowo

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu.

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1 Zadanie 3. Zadanie 3. Rozdział 3. Przed obejrzeniem filmu: Schritt 1. Film ohne Ton. Schritt 2. Film mit Ton

Zadanie 1 Zadanie 3. Zadanie 3. Rozdział 3. Przed obejrzeniem filmu: Schritt 1. Film ohne Ton. Schritt 2. Film mit Ton .shock Fotolia Przed obejrzeniem filmu: Zadanie 1 Zadanie 3 Zadanie 1 Was stellt dieses Foto dar? Schreib deine Assoziationen auf. Napisz swoje skojarzenia z powyższym zdjęciem. Zadanie 2 Wie sieht die

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015

SPRAWDZIAN OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 SPRAWDZIAN OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 CZĘŚĆ 2. JĘZYK NIEMIECKI PRZYKŁADOWY ZESTAW ZADAŃ (S1) Czas pracy: 45 minut GRUDZIEŃ 2013 Zadanie 1. (0 3) Usłyszysz dwukrotnie trzy teksty. Na podstawie informacji

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Danuta Kubińska

Opracowanie: Danuta Kubińska Opracowanie: Danuta Kubińska Scenariusz lekcji. Przedmiot: język niemiecki Podręcznik: Alles klar 2b rozdział 9 Czas: 2 godziny lekcyjne Miejsce: pracownia języka niemieckiego Temat: Das Wichtigste in

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2010 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. R 1.2. Zdający stwierdza, czy tekst zawiera określone

Bardziej szczegółowo

Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7

Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7 Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7 Kinderwallfahrt 2015 Pielgrzymka dzieci 2015 Religiöse Kinderwoche (RKW) 2015 Wakacje z Bogiem (RKW)

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka niemieckiego Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka niemieckiego Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) Część ustna (bez określania poziomu): Przykładowe zestawy zadań 35 2.2. Część ustna (bez określania poziomu). Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna Rozmowa wstępna

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK MIECKI

Bardziej szczegółowo

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 1989. Dwudziesta trzydzieści. Masz 30 minut, aby ocalić Niemcy. Teraz twój ruch.

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 1989. Dwudziesta trzydzieści. Masz 30 minut, aby ocalić Niemcy. Teraz twój ruch. ODCINEK 23 Do zobaczenia Anna łapie okazję i na skuterze dostaje się na Bernauer Straße. Dobrym samarytaninem okazuje się być Emre Ogur, który życzy jej szczęścia, Glück, w Berlinie. Czy będzie jej ono

Bardziej szczegółowo

Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676

Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676 Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676 Gesetzlich ist der Eigentümer für die Installation von Rauchwarnmeldern verantwortlich. Objekt: Einfamilienhaus mit insgesamt 3 Etagen. Objektanschrift: Beispielweg

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY DATA URODZENIA UCZNIA

ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY DATA URODZENIA UCZNIA ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD

Bardziej szczegółowo

Freiwillige Feuerwehr Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken

Freiwillige Feuerwehr Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken - Hilfeleistung bei Notständen und bei Unfällen -Pomoc w stanach zagrożenia i w wypadkach -Brandbekämpfung und Menschenrettung - Zwalczanie pożarów i ratownictwo ludzi -Brandschutzaufklärung

Bardziej szczegółowo

Zur Belastungssituation der Familien in Polen Grundlagenstudie. Anhang

Zur Belastungssituation der Familien in Polen Grundlagenstudie. Anhang Zur Belastungssituation der Familien in Polen Grundlagenstudie Anhang Dissertation zur Erlangung des Grades eines Doktors der Erziehungswissenschaften durch die Pädagogische Hochschule Heidelberg vorgelegt

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY

PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY HISTORIA PLACÓWKI Geschichte der Schule 1 grudnia 1945 roku

Bardziej szczegółowo

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu.

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu. Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu. Uk ad graficzny CKE 2011 UZUPE NIA ZESPÓ NADZORUJ CY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejk z kodem

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji z języka niemieckiego

Scenariusz lekcji z języka niemieckiego Scenariusz lekcji z języka niemieckiego Temat: In den Sommerferien fahren wir nach Berlin (W wakacje pojedziemy do Berlina). Klasa: szósta szkoły podstawowej Główny cel lekcji: Uczniowie powinnni sporządzić

Bardziej szczegółowo

Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży (PNWM) das Deutsch-Polnische Jugendwerk (DPJW)

Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży (PNWM) das Deutsch-Polnische Jugendwerk (DPJW) zip zap Sprachanimationen Workshops Animacje językowe warsztaty 2015 Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży (PNWM) już od 2008 roku organizuje warsztaty z animacji językowej Zip-Zap W ubiegłych latach wzięło

Bardziej szczegółowo

1983-2013. 30 lat współpracy 30 Jahre Schüleraustausch

1983-2013. 30 lat współpracy 30 Jahre Schüleraustausch 1983-2013 30 lat współpracy 30 Jahre Schüleraustausch 1983 Poznań 1983 - Posen Wymianę szkolną pomiędzy Bismarckschule z Hanoweru a V Liceum Ogólnokształcącym im. Klaudyny Potockiej w Poznaniu zapoczątkowali:

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA POLSKO NIEMIECKA W LATACH 2008 2015 POLNISCH - DEUTSCHEN ZUSAMMENARBEIT IN DEN JAHREN 2008-2015

WSPÓŁPRACA POLSKO NIEMIECKA W LATACH 2008 2015 POLNISCH - DEUTSCHEN ZUSAMMENARBEIT IN DEN JAHREN 2008-2015 WSPÓŁPRACA POLSKO NIEMIECKA W LATACH 2008 2015 POLNISCH - DEUTSCHEN ZUSAMMENARBEIT IN DEN JAHREN 2008-2015 Krystyna Adaśko - dyrektor PCE i PPP w Wołowie Ewa Mazurek - psycholog Poradni Wychowawczej w

Bardziej szczegółowo

Schuljahr. Herkunftssprache Polnisch

Schuljahr. Herkunftssprache Polnisch / Schule / Name Schuljahr Allgemeine Arbeitshinweise Trage bitte auf diesem Blatt und auf deinen Arbeitspapieren deine Schule und deinen Namen ein. Kennzeichne bitte deine Entwurfsblätter (Kladde) und

Bardziej szczegółowo

Zdanie z poprzedniej lekcji.

Zdanie z poprzedniej lekcji. Zdanie z poprzedniej lekcji. 1. Autobus przyjeżdża o godzinie 7. 2. Wieczorem długo oglądam telewizję. 3. Muszę to rozpakować. 4. On na pewno wróci. 5. Czy Pan/Pani mnie odbierze? 6. Ich muss schon aufstehen.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1.

Bardziej szczegółowo

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. ODCINEK 03 W kierunku Kantstraße

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. ODCINEK 03 W kierunku Kantstraße ODCINEK 03 W kierunku Kantstraße Anna zmierza w kierunku Kantstraße. Traci jednak sporo czasu pytając o drogę. Zjawiają się mężczyźni na motorach i rozlegają się kolejne strzały, a zegar nieubłagalnie

Bardziej szczegółowo

Lekcja 6. Zdania z poprzedniej lekcji

Lekcja 6. Zdania z poprzedniej lekcji Lekcja 6 Zdania z poprzedniej lekcji Słówko Bitte (proszę) może się pojawić na początku, w środku, bądź też na końcu zdania!(jak w pokazano w 1. zdaniu) 1. Schreiben Sie das bitte! /Bitte schreiben Sie

Bardziej szczegółowo

Gewerbe und Beschäftigung deutscher Bürger in Polen

Gewerbe und Beschäftigung deutscher Bürger in Polen Gewerbe und Beschäftigung deutscher Bürger in Polen Doradca Podatkowy Steuerberater Albert Kokoszka ul. Srebrna Góra 2a, 66-600 Krosno Odrzańskie tel. 068 383 8967 Podstawowe obowiązki Grundlegende Pflichten

Bardziej szczegółowo

1 Hallo, das bin ich!

1 Hallo, das bin ich! 1 1 Marta, Rafał i Patryk mają zaopiekować się dwójką uczniów z Niemiec, Emmą i Janem, którzy przylatują do Poznania w ramach wymiany międzyszkolnej. Właśnie wypatrują ich na lotnisku. Hallo! Hi! Hallo!

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci

Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci Janusz Korczak Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci Projekt realizowany jest przez uczniów II klasy Gimnazjum nr 1 w Błoniu pod kierunkiem nauczyciela, pani Anety Kobosz. Idea przybliżenia

Bardziej szczegółowo

Tryb przypuszczający - der Konjunktiv

Tryb przypuszczający - der Konjunktiv Porównując tryb przypuszczający jakiego używamy w języku polskim usłyszymy właściwie te same formy: W ubiegłym roku kupiłbym dom, ale nie miałem pieniędzy. (płaszczyzna przeszła) Dziś kupiłbym ten dom,

Bardziej szczegółowo

lekarz, pedagog, pisarz, publicysta, działacz społeczny pochodzenia żydowskiego.

lekarz, pedagog, pisarz, publicysta, działacz społeczny pochodzenia żydowskiego. JANUSZ KORCZAK Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, znany też jako: Stary Doktor lub Pan doktor padoktor (ur. 22 lipca 1878 lub 1879 w Warszawie, zm. 5 sierpnia lub 6 sierpnia 1942 w Treblince)

Bardziej szczegółowo

Platforma Dostawców VW

Platforma Dostawców VW PROCES REJESTRACJI Proces rejestracji Dostawcy na światowej platformie dostawców Koncernu VW składa się z trzech etapów: informacja własna od dostawcy (SSR) akceptacja umowy ramowej B2B wypełnienie bazy

Bardziej szczegółowo

A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4. B. Połącz ze sobą części zdania. Rozwiązanie wpisz do tabeli. / 5

A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4. B. Połącz ze sobą części zdania. Rozwiązanie wpisz do tabeli. / 5 Kontrollarbeit 1A Testy do rozdzia³ów Klasse... Vorname und Name... / 25 Note... A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4 wie wie wer wo... ist das? Das ist mein Onkel.... heißt er? Er heißt Ralf Schmidt....

Bardziej szczegółowo

FILM 5 Nazwy miesi cy

FILM 5 Nazwy miesi cy FILM 5 Nazwy miesi cy Lekcja zosta a opracowana z myêlà o grupie uczniów znajàcych s ownictwo zwiàzane z kalendarzem: miesiàce, pory roku. Te zaj cia warto zrealizowaç po rozdziale 7. podr cznika Das ist

Bardziej szczegółowo

CZAS PRZESZŁY PARTIZIP PERFEKT

CZAS PRZESZŁY PARTIZIP PERFEKT CZAS PRZESZŁY PARTIZIP PERFEKT pozwala opowiadać (najczęściej ustnie) o wydarzeniach z przeszłości; jest czasem złożonym; informuje on o tym co było, co się wydarzyło, co ktoś zrobił. Czas przeszły Perfekt

Bardziej szczegółowo

Pytania do testu wiedzy II etapu (z jedną odpowiedzią)

Pytania do testu wiedzy II etapu (z jedną odpowiedzią) Pytania do testu wiedzy II etapu (z jedną odpowiedzią) Pytanie 1 Janusz Korczak urodził się Pytanie 2 22 lipca 1878 lub 1879 roku w Warszawie 21 lipca 1878 lub 1879 roku w Warszawie 22 lipca 1876 lub 1877

Bardziej szczegółowo

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. ODCINEK 11 Bar szybkiej obsługi

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. ODCINEK 11 Bar szybkiej obsługi ODCINEK 11 Bar szybkiej obsługi Paul i Anna zatrzymują się, by coś zjeść. Ledwie jednak znajdują czas, by cokolwiek przełknąć. Po tym jak Anna wypowiada tajemnicze zdanie "In der Teilung liegt die Lösung.

Bardziej szczegółowo

Regulamin gimnazjalnego. Konkursu znajomości przysłów i zwrotów niemieckich

Regulamin gimnazjalnego. Konkursu znajomości przysłów i zwrotów niemieckich Regulamin gimnazjalnego Konkursu znajomości przysłów i zwrotów niemieckich I. Cele konkursu: motywowanie uczniów do uczenia się języka niemieckiego podnoszenie poziomu umiejętności językowych oraz zainteresowanie

Bardziej szczegółowo

Vorstellungsgespräch, czy Job Interview

Vorstellungsgespräch, czy Job Interview Vorstellungsgespräch, czy Job Interview Webinarium Worldwide School Prowadzenie Anna Bąk 19 listopada 2013 r. Plan webinarium: - Wortschatz: Deutsche Hochschulen, Einstiegs- und Aufstiegschancen für Berufsanfänger,

Bardziej szczegółowo

Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki

Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora ost-west-forum Gut Gödelitz e.v. Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki Pułtusk

Bardziej szczegółowo

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 2006; dziesiąta dwadzieścia pięć. Masz 90 minut i dwie szanse. Wydaje się, że ktoś już wie o tobie.

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 2006; dziesiąta dwadzieścia pięć. Masz 90 minut i dwie szanse. Wydaje się, że ktoś już wie o tobie. ODCINEK 06 Powiew przeszłości Anna wpada na kolejną osobę, która zdaje się ją znać. Tym razem to kobieta, która mówi, że w 1961 roku były zaprzyjaźnione. Annę ogrania jeszcze większe zdziwienie, gdy dowiaduje

Bardziej szczegółowo

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu.

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

Czas staje się coraz cenniejszy. Anna żegna się z Paulem i powraca do 9 listopada 2006 roku. Zostało jej już tylko pięć minut. Czy zdąży?

Czas staje się coraz cenniejszy. Anna żegna się z Paulem i powraca do 9 listopada 2006 roku. Zostało jej już tylko pięć minut. Czy zdąży? ODCINEK 25 Wszystko na nic Czas staje się coraz cenniejszy. Anna żegna się z Paulem i powraca do 9 listopada 2006 roku. Zostało jej już tylko pięć minut. Czy zdąży? Do ukończenia misji zostało Annie zaledwie

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. F 1.2. R 1.3.

Bardziej szczegółowo

Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen... mit Allegro und/oder ebay

Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen... mit Allegro und/oder ebay Abb. 2007-3/472 Allegro Polen... http://www.allegro.pl/26013_antyki_i_sztuka.html... Suche nach Glas: Antyki i Sztuka... Antyki... Szkło SG September 2007 Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen...

Bardziej szczegółowo

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 2006, dziesiąta czterdzieści. Zostało ci 70 minut i tylko jedna szansa. Musisz się spieszyć. Kto cię śledzi?

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 2006, dziesiąta czterdzieści. Zostało ci 70 minut i tylko jedna szansa. Musisz się spieszyć. Kto cię śledzi? ODCINEK 09 Brakujące ogniwa Anna ucieka z Teatru Variete, ale kobieta w czerwieni dogania ją przy sklepie Paula Winklera. Annie udaje się zbiec dzięki pomocy Heidrun Drei. Jednak Anna posiada tylko jeden

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO KWIECIEŃ 2010 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY. miejsce na naklejkę z kodem PESEL KOD UCZNIA

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO KWIECIEŃ 2010 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY. miejsce na naklejkę z kodem PESEL KOD UCZNIA Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY Uprawnienia ucznia do nieprzenoszenia

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2014 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2014 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

Bardziej szczegółowo

Dorn und Röschen SCENARIUSZ LEKCJI

Dorn und Röschen SCENARIUSZ LEKCJI SCENARIUSZ LEKCJI Temat: Können Bilder sprechen? Das Theaterstück Dorn und Röschen. Poziom: Szkoła Podstawowa, klasa 6 Cele: Uczniowie: n przypominają sobie tytuły znanych bajek i ich autorów, n interpretują

Bardziej szczegółowo

ANNA UND DIE ANDEREN AVATARE: Cześć jestem Marcin. Cześć, tutaj Daniel. Halo jestem Anna, chciałbyś ze mną zagrać? Hmm Anna.

ANNA UND DIE ANDEREN AVATARE: Cześć jestem Marcin. Cześć, tutaj Daniel. Halo jestem Anna, chciałbyś ze mną zagrać? Hmm Anna. ODCINEK 1 Nagłe przebudzenie Misja Anny to uchronienie Niemiec od katastrofy. Anna musi zachować tajemnicę, rozwiązać zagadkę i uważać na mężczyzn na motocyklach. Na wypełnianie misji ma 130 minut. Ale

Bardziej szczegółowo

COMPUTER: Misja Berlin. 13 siepnia, rok 1961. Siedemnasta pięćdziesiąt pięć. Masz 60 minut, aby zakończyć

COMPUTER: Misja Berlin. 13 siepnia, rok 1961. Siedemnasta pięćdziesiąt pięć. Masz 60 minut, aby zakończyć ODCINEK 15 Podróż w czasie Anna udaje się do podzielonego Berlina. Wkrótce odkrywa, że powinna znaleźć się w zachodniej części, jednak jest w Berlinie Wschodnim. To nie jedyny problem. Do końca misji i

Bardziej szczegółowo

Vertrag Nr. / Umowa nr:

Vertrag Nr. / Umowa nr: 1 Ort und Datum Vertrag Nr. / Umowa nr: zwischen: Suwałki Miejscowość i data / pomiędzy: der Jobagentur / agencją zatrudnienia: Lingua Germanica ul. Noniewicza 10/444 16 400 Suwałki Polska Nr. der Genehmigung

Bardziej szczegółowo

Zentralstelle für Arbeitsvermittlung BEWERBUNG Biuro Pośrednictwa Pracy PODANIE Vorname: Imię

Zentralstelle für Arbeitsvermittlung BEWERBUNG Biuro Pośrednictwa Pracy PODANIE Vorname: Imię Ankietę wypełnić w języku niemieckim Name: Nazwisko: Zentralstelle für Arbeitsvermittlung BEWERBUNG Biuro Pośrednictwa Pracy PODANIE Vorname: Imię FOTO FOTOGRAFIA Anschrift: Adres: Telefon u. Vorwahlnummer:

Bardziej szczegółowo

Wolontariat w Polsce podstawowe fakty. Ehrenamt in Polen -Grundlegende Fakten. Anna Pytlik 30.08.2014, Rydułtowy

Wolontariat w Polsce podstawowe fakty. Ehrenamt in Polen -Grundlegende Fakten. Anna Pytlik 30.08.2014, Rydułtowy Wolontariat w Polsce podstawowe fakty Ehrenamt in Polen -Grundlegende Fakten Anna Pytlik 30.08.2014, Rydułtowy Podstawa prawna Rechtsgrund Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z

Bardziej szczegółowo

Alex bei der Schneekönigin

Alex bei der Schneekönigin SCENARIUSZ LEKCJI Temat: Theaterstück Alex bei der Schneekönigin Poziom: szkoła podstawowa, klasa III Cele: Uczniowie powtarzają słownictwo z rozdziałów Vier Jahreszeiten oraz Auf der Ritterburg; stosują

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I O PISANIU LISTÓW

ROZDZIAŁ I O PISANIU LISTÓW KORESPONDENCJA PRYWATNA Spis treści Wstęp... 7 ROZDZIAŁ I O PISANIU LISTÓW... 8 Epistolografia sztuka przeszłości?... 8 Jak pisać?... 9 Forma i kształt listu... 11 Koperta... 11 Data i miejsce... 13 Formuła

Bardziej szczegółowo

Z L E C E N I E Nazwa firmy (spółki)..

Z L E C E N I E Nazwa firmy (spółki).. Rejestracja podatkowa w Niemczech spółki kapitałowej z siedzibą w Polsce Rejestracja podatkowa w Niemczech jest obowiązkowa, jeżeli firma z siedzibą w Polsce ma wykonywać w Niemczech usługi, od których

Bardziej szczegółowo

E-Mail: M.Hernik-Mlodzianowska@ifg.uz.zgora.pl. Wykaz publikacji:

E-Mail: M.Hernik-Mlodzianowska@ifg.uz.zgora.pl. Wykaz publikacji: Magister Monika Hernik Młodzianowska, ur. 1977 w Zielonej Górze, studia filologii germańskiej na Uniwersytecie m, od września 2001 asystentka w Instytucie Filologii Germańskiej na Uniwersytecie m; od 2007

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI dla absolwentów klas dwujęzycznych Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 Zadanie 1. 1.1. C 1.2. A 1.3. A 1.4. B Zadanie

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z języka niemieckiego dla klas II

Rozkład materiału z języka niemieckiego dla klas II Podręcznik: Aha neu 2a,2b Rozkład materiału z języka dla klas II 1. Zapoznanie z programem nauczania i kryteriami oceniania w II klasie Kapitel 1 Ich lade dich ein! Wann hast du Geburtstag? Liczebniki

Bardziej szczegółowo

1. Petra wohnt in: a. Hamburg b. Köln c. München. 3. Petra spielt gern: a. Lego b. Karten c. Schach

1. Petra wohnt in: a. Hamburg b. Köln c. München. 3. Petra spielt gern: a. Lego b. Karten c. Schach KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA KLASY V Imię i nazwisko:... Nazwa szkoły i miejscowość:... Witamy Cię na konkursie DaF-Kenner. Na rozwiązanie testu konkursowego masz 60 minut. W tym czasie możesz zdobyć

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ ODPOWIEDZI I PUNKTOWANIA ZADAŃ PAŹDZIERNIK 2011 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne

Bardziej szczegółowo

POLSKA OŚWIATA NA UKRAINIE

POLSKA OŚWIATA NA UKRAINIE ROCZNIK LUBUSKI TOM XXX, CZ. I, 2004 Władysław Strutyński POLSKA OŚWIATA NA UKRAINIE Pod koniec lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia, w czasach pieriestrojki w ZSRR, okrągłego stołu w Polsce (1989 r.),

Bardziej szczegółowo

Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11.

Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11. Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11.2015 Christine Michel, Sekretarz Branży opieki w domach prywatnych,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1)

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1) EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIEKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMATY PUNKTOWANIA (A1) GRUDZIEŃ 2013 Zadanie 1. (0 5) proste, typowe wypowiedzi ustne, artykułowane

Bardziej szczegółowo

Niemiecki. Rozmówki w podróży FRAGMENT

Niemiecki. Rozmówki w podróży FRAGMENT Niemiecki Rozmówki w podróży FRAGMENT Autor: Dorota Guzik Tłumaczenie: Marzanna Stanek-Kozłowska, Doris Wilma Głosy: Doris Wilma, Martin Brand, Maybe Theatre Company Nagranie i mastering: Mariusz Zaczkowski

Bardziej szczegółowo

Deutsch-polnischer Workshop Interkulturelles Webdesign

Deutsch-polnischer Workshop Interkulturelles Webdesign Guten Tag Deutsch-polnischer Workshop Interkulturelles Webdesign Oerlinghausen 5-11.08.2013 bei Bielefeld die Hauptidee Uns interessieren Unterschiede, die einen Unterschied machen. In unserem Workshop

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Rodzin i Osób Niepełnosprawnych 44-280 Rydułtowy ul. Obywatelska 50/3

Stowarzyszenie Rodzin i Osób Niepełnosprawnych 44-280 Rydułtowy ul. Obywatelska 50/3 Stowarzyszenie Rodzin i Osób Niepełnosprawnych 44-280 Rydułtowy ul. Obywatelska 50/3 Die Familien- und Behindertenverei 44-280 Rydułtowy ul. Obywatelska 50/3 ata utworzenia SRiON - 26.03.1997r. - Gründung

Bardziej szczegółowo