Infrastruktura Teleinformatyczna Państwa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Infrastruktura Teleinformatyczna Państwa"

Transkrypt

1 Zakład Zastosowań Technik Łączności Elektronicznej (Z 10) Infrastruktura Teleinformatyczna Państwa Praca nr: Warszawa, grudzień 2008

2 Infrastruktura teleinformatyczna państwa Wniosek nr 1004/08 Praca nr Słowa kluczowe (maksimum 5 słów): teleinformatyczna infrastruktura krytyczna; system informacyjny o zasobach teleinformatycznych. Kierownik pracy: doc. dr hab. inż. Marian Kowalewski Wykonawcy pracy: inż. Bogdan Chojnacki Z 10 inż. Paweł Godlewski Z 10 mgr inż. Zofia Hendler Z 10 dr inż. Jacek Jarkowski Z 10 mgr inż. Ryszard Kobus Z 10 dr inż. Bolesław Kowalczyk Z 10 Bartłomiej Parol Z 10 mgr inż. Barbara Regulska Z 10 mgr inż. Tomasz Sędek Z 10 mgr inż. Kamil Wrzosek Z 10 Katarzyna Godlewska Z 10 Kierownik Zakładu: inż. Bogdan Chojnacki 2

3 SPIS TREŚCI Stosowane skróty i określenia Wstęp Wprowadzenie, uzasadnienie realizacji pracy Cele i problemy badawcze pracy Przedmiot i obszar pracy, uwarunkowania, przyjęte założenia Stosowane metody badawcze Wnioski z literatury Układ pracy Infrastruktura teleinformatyczna państwa Ogólnie o podziale infrastruktury teleinformatycznej państwa Architektura struktura sieci telekomunikacyjnych Sieci szkieletowe stan obecny i ewolucja Sieci dostępowe stan obecny i ewolucja Sieci komputerowe Sieci specjalne Sieci telekomunikacyjne wybranych operatorów ogólnokrajowych Telekomunikacja Polska S.A. (TP) Exatel S.A Telekomunikacja Kolejowa Spółka z o.o. (TK) Netia Telekom S.A Publiczne sieci GSM Zarządzanie i zabezpieczenie sieci telekomunikacyjnych Identyfikacja podstawowego sprzętu telekomunikacyjnego w kraju Usługi telekomunikacyjne Lokalizacje zasadniczych składników systemów telekomunikacyjnych i systemu informacyjnego Instalacje elektryczne lokalizacji Instalacje klimatyzacji i wentylacji lokalizacji Instalacje inteligentnego budynku lokalizacji Instalacje przeciwpożarowe lokalizacji Instalacje dozoru lokalizacji Wymagania na ochronę fizyczną obiektu lokalizacji System informacyjny o infrastrukturze krytycznej państwa Aplikacje infrastruktury teleinformatycznej państwa Badanie potrzeb przewidywanych użytkowników systemu informacyjnego o zasobach infrastruktury teleinformatycznej państwa Model systemu informacyjnego o zasobach infrastruktury teleinformatycznej państwa Architektura modelu Struktura funkcjonalna modelu Struktura techniczna modelu Systemy telekomunikacyjne na potrzeby systemu informacyjnego Baza danych systemu informacyjnego Wielkoformatowe systemy zobrazowania Struktura informacyjno-technologiczna modelu Struktura organizacyjna modelu Wnioski i uogólnienia końcowe Bibliografia

4 SPIS TABEL Tabl. 1. Klasy komórek systemu UMTS Tabl. 2. Przepływności systemu WiMAX, standard IEEE Tabl. 3. Przepływności systemu WiMAX, standard IEEE a,b,c Tabl. 4. Przepływności systemu WiMAX, standard IEEE d Tabl. 5. Podstawowe parametry AP Tabl. 6. Podział częstotliwości w systemach satelitarnych Tabl. 7. Dane techniczne systemu Skystar Advantage Tabl. 8. Klasy nadajników SB wg ETSI Tabl. 9. Klasy odbiorników SB wg ETSI SPIS RYSUNKÓW Rys. 1. Model odniesienia światłowodowej sieci dostępowej FITL Rys. 3. Architektura i struktura techniczna systemu dostępowego DPL Rys. 4. Architektura sieci UMTS Rys. 5. Struktura sieci radiowej UTRAN Rys. 6. Architektura sieci radiowej GERAN Rys. 7. Struktura sieci szkieletowej wersja R Rys. 8. Podstawowe globalne standardy szerokopasmowych radiowych sieci typu WiMAX i Wi-Fi wg IEEE oraz ETSI Rys. 9. Sieci WLAN (Wi-Fi) a WPAN identyfikacja Rys. 10. Architektura systemu TETRA V+D Rys. 11. Struktura sieci krajowej SDH TP Rys. 12. Struktura sieci krajowej SDH płaszczyzna tranzytowa TP Rys. 13. Struktura sieci krajowej DWDM płaszczyzna tranzytowa TP Rys. 14. Charakterystyka zasobów transportowych WSN struktura sieci transportowej TP Rys. 15. Struktura sieci transportowej SC płaszczyzna strefowa TP Rys. 16. Sieć teletransmisyjna Exatel Rys. 17. Sieć telekomunikacyjna Tel-Energo S.A Rys. 18. Podstawowa infrastruktura telekomunikacyjna Telbank S.A Rys. 19. Sieć kabli światłowodowych TK Rys. 20. Sieć DWDM, SDH STM 16 TK Rys. 21. Sieć teletransmisyjna TK Rys. 22. Sieć ATM, FR i IP TK Rys. 23. Sieć X.25 TK Rys. 24. Węzły cyfrowe szkieletu sieci telefonicznej TK Rys. 25. Mapa obszarów licencyjnych Netia Telekom Rys. 26. Proponowany sposób ustawienia szaf serwerowych Rys. 27. Serwerowania systemu Rys. 28. Schemat blokowy struktury organizacyjnej systemu informacyjnego o zasobach teleinformatycznych państwa Rys. 29. Architektura ogólna systemu Rys. 30. Architektura softwarowa systemu koncepcja wstępna Rys. 31. Koncepcja wstępna architektury systemu w głównej i w zapasowej lokalizacji

5 Stosowane skróty i określenia AmI Ambient Intelligence sieci inteligencji otoczenia AP Access Point punkt dostępu AuC Authentication Center centrum uwierzytelniania w UMTS ADSL Asymmetric Digital Subscriber Line ATM Asynchronous Transfer Mode BBN Biuro Bezpieczeństwa Narodowego BSC Base Station Controller sterownik stacji bazowej BSS Base Station Subsystem podsystem stacji bazowych systemu komórkowego CEPIK Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców CORBA Common Object Request Broker Architecture standard sieci zarządzania telekomunikacją DCE Data Communication Equipment urządzenia pośredniczące łączące terminal końcowy z kanałem komunikacyjnym DPL/PLC Digital Power Line system dostepowy na liniach energetycznych DTE Data Terminal Equipment końcowe terminale danych DWDM Dense Wavelength Division Multiplet FDD Frequency Division Duplex dupleks czestotliwosciowy EDGE Enhanced Data rates for GSM Evolution ESS Extended Service Set kilka punktów dostępu jednej RLAN ETSI European Telecommunications Standard Institute europejski instytut standardów telekomuikacyjnych FTTB Fiber To The Building FTTC Fiber To The Curb FTTH Fiber To The Home FITL Fiber In The Loop GEO Geostationary Earth Orbit geostacjonarny system satelitarny GERAN GSMEDGE Radio Access Network GGSN Gateway GPRS Support Node węzeł sieci pakietowej UMTS GIS Geographic Informations Systems geograficzny system informacyjny GMSC Gateway Mobile Switching Center radiokomunikacyjna centrala tranzytowa GOCC Ground Operations Control Center centrum sterowania siecią naziemną systemu satelitarnego GPRS General Packet Radio Service GSM Global System Mobile Communications CS-MGW Circuit Switched Media Gateway brama medialna UMTS HDSL High data rate Digital Subscriber Line HEO _ Highly Eliptical Orbit system satelitarny o orbitach silnie eliptycznych HFC Hybrid Fiber-Coax HFDD Half Frequency Division Duplex dupleks częstotliwościowo-czasowy (mieszany) HSS Home Subscriber Sever serwer w UMTS HLR Home Location Register rejestr abonentów macierzystych w UMTS HSDPA High Speed Downlink Packet Access IAB Internet Activities Bard grupa standardów zarządzania sieciami informatycznymi pracującymi zgodnie z protokołem TCP/IP (protokół zarządzania SNMP) IEEE Institute of Electrical and Electronics Engineers miedzynarodowy instytut inżynierow elektroniki i elektryki IMA Investe Multiplexing over ATM 5

6 IMS IP Multimedia Subsystem podsystem w R5 UMTS IMS-MGW IP Multimedia Subsystem Media Gateway brama w R5 UMTS IP Internet Protocol IPv4 Internet Protocol version 4 IPv6 Internet Protocol version 6 ISDN Integrated Services Digital Network ISO International Standards Organization międzynarodowa organizacja standardów telekomunikacyjnych ITU-T International Telecommunication Union-Telecommunication Standarization Sektor międzynarodowa unia telekomunikacyjna KATASTER nieruchomości rejestr o gruntach, budynkach i ich właścicielach KEP Krajowa Ewidencja Podatników KITI Krytyczna Infrastruktura Teleinformatyczna LAN Local Area Network lokalne sieci komputerowe LEO Low Earth Orbit system satelitarny o niskich orbitach kołowych LOS Line of Sight optyczna widoczność anten MAN Metropolitan Area Network metropolitalne sieci komputerowe MEO Medium Earth Orbit system satelitarny o średnich orbitach kołowych MFA Management Functional Areas funkcjonalne obszaru zarzadzania w telekomunikacji MI Ministerstwo Infrastruktury MON Ministerstwo Obrony Narodowej MRFP Media Resource Functioń Processor pocesor stosowany w UMTS MSWiA Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji NLOS Non Line of Sight brak bezpośredniej widoczności optycznej anten NMT Nordic Mobile Telecommunications NOM Niezależny Operator Międzystrefowy OFDM Orthogonal Frequency Division Multiplexing OSI Open Systems Interconnection wzorcowy model sieci telekomunikacyjnej PCM Pulse Code Modulation PDH Plezjochronous Digital Hierarchy PESEL Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności PLMN Public Land Mobile Network POTS Plain Old Telephone Sernice PSTN Public Switched Telephony Network RAN Radio Access Network radiowe sieci dostępowe REGON Powszechny Rejestr Podmiotów Gospodarki Narodowej RLAN Radio Lokal Area Networks) w ETSI, a w IEEE jako WLAN (Wireless LAN), sieci AmI wykorzystujące fale radiowe, podczerwieni, światła widzialnego i inne. RNC Radio Network Controller sterownik sieci radiowej SCC Satellite Control Centr stacja centralnego sterowania satelitami SDH Synchronous Digital Hierarchy SEZTEL System Ewidencji Zasobów Telekomunikacyjnych (TP S.A.) SGSN Serving GPRS Support Node węzeł sieci pakietowej UMTS SGW Signalling Gateway Function brama sygnalizacyjna w UMTS SHDSL Single-Pair Hight bit rete DSL SOFDMA Scalable Ortogonal Frequency Division Multiplexing Access odmiana modulacji OFDMA SOCC Satelite Operations Control Center centrum sterowania segmentem kosmicznym STB Set-Top Box detector TV 6

7 TC SMG Technical Cominittee Special Mobile Group TDD Time Division Duplex dupleks czasowy TDMA Time Division Multiple Access dostęp czasowy do kanału radiowego TEDS TETRA Enhanced Data Services program budowy systemu TETRA 2 (TETRA Release 2 TERYT Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju TETRA Terrestrial Trunked Radio cyfrowy system radiowej łączności dyspozytorskiej standardu ETSI z wielodostępem TDMA TMN Telecommunications Management Network sieć zarządzania telekomunikacją TTAC Tracking, Telemetry and Command naziemna stacja kontrolna UMTS Universal Mobile Telecommunications System UKE Urząd Komunikacji Elektronicznej WAN Wide Area Network rozległe sieci komputerowe WAVE Wileless Access for the Vehicular Environment nazwa standardu IEEE p definiującego radiowe środowisko w samochodach WDM Wavelenght Division Multiplexing Wi-Fi Wireless Fidelity radiowe sieci dostępowych, stosowane wewnątrz i/lub na zewnątrz obiektów standardu IEEE WiMAX Worldwide Interoperability for Microwave Access nazwa handlowa urządzeń radiowych szerokopasmowych sieciach metropolitalnych WMAN (Wireless MAN), odnosząca się do rodziny systemów standardu IEEE (ETSI HIPERMAN & HIPERACCESS) Wireless LAN Working Group Grupa Roboczej standardu IEEE , która miedzy innymi certyfikuje interoperacyjność sprzętu (Wi-Fi Aliance) WLAN Wireless Local Area Network WPAN Wireless Personal Area Nerwork radiowe sieci osobistego otoczenia VDSL Very high data rate Digital Subscriber Line VLR Visitors Location Register rejestr abonentów wizytujących VoIP Voice over Internet Protocol VSAT Very Small Aperture Terminal terminale o małych antenach systemu satelitarnego xdsl x Digital Subscriber Line 3G Mobile Switching Centre centrala radiokomunikacyjna 3G-MSC 7

8 1. Wstęp Niniejszy wstęp zawiera informacje dotyczące zasadniczych uwarunkowań realizacji projektu finansowanego z działalności statutowej Instytutu Łączności Państwowego Instytutu Badawczego, które sprowadzono do prezentacji: celu i problemów badawczych realizowanych w ramach pracy, przedmiotu pracy oraz uwarunkowań jej realizacji i przyjętych założeń, stosowanych w toku realizacji pracy metod badawczych, wniosków z dostępnej literatury i dokumentów źródłowych, jakie wykorzystywano w toku realizacji zadań pracy i studiowania ich przed przystąpieniem do realizacji pracy, układu pracy Wprowadzenie, uzasadnienie realizacji pracy Postęp cywilizacyjny, jaki jest zauważalny w naszych czasach oraz towarzyszące temu procesowi zagrożenia skłaniają do jednej zasadniczej refleksji a zarazem pytania. Czy stać jest tak rozwinięte społeczeństwo, jakim jest społeczeństwo jednoczącej się Europu, na zapewnienie ram jej bezpieczeństwa. Oczywiście odpowiedź jest tutaj jedna, przynajmniej w deklaracjach osób i organów, czy też organizacji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i zarządzanie kryzysowe w jej państwach tak jest stać, a jeśli nie to musi być stać. Skoro przyjmiemy to za pewnik, to musimy zdawać sobie sprawę między innymi z obszaru, uwarunkowań oraz zasobów, jakimi dysponują instytucje i organizacje odpowiedzialne za tego typu zadania w kraju, a związane głównie z bezpieczeństwem i zarządzaniem kryzysowym. Przystępując do realizacji przedmiotowych zadań w ramach tego projektu dokonano rozpoznania przedmiotu badań. Z pracy tej wynikło kilka ważnych problemów, a głównie takich, które wskazują na potrzebę wyposażenia organów i organizacji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i zarządzanie kryzysowe we wszelkie zasoby, które umożliwia skuteczne ich działanie, a nie deklarowanie tego działania. W środowisku zajmującym się zasobami teleinformatycznymi oraz problemami bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego wiadomym jest, że infrastruktura teleinformatyczna w kraju jest niezwykle wrażliwą i podatna materią na różnego rodzaju zagrożenia. Ten stan rzeczy dostrzegły instytucje państwowe i różnego rodzaju organizacje tym zainteresowane, które doprowadziły do powstania stosownych aktów prawnych (ustaw, rozporządzeń). Zasoby teleinformatyczne są zaliczane do krytycznej infrastruktury państwa. A skoro tak, to powinny być szczególnie chronione i zabezpieczone. Ten stan rzeczy wynika z kilku powodów, głównie jednak z tego, że bez ich sprawnego funkcjonowania nie ma sprawnego funkcjonowania gospodarki i państwa, a bez ich znajomości i wiedzy o nich nie ma skutecznej realizacji przedsięwzięć z zakresu bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego. Biorąc pod uwagę zasygnalizowane fakty oraz brak w naszym kraju nowoczesnego systemu informacyjnego o zasobach teleinformatycznych na potrzeby bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego, powstała sytuacja, która wyzwoliła zainteresowanie, niepokój a zarazem chęć opracowania wstępnej koncepcji modelu systemu informacyjnego 8

9 o przedmiotowych zasobach w kraju na potrzeby bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego. Stąd też tematem pracy statutowej jest Infrastruktura teleinformatyczna państwa Cele i problemy badawcze pracy Głównym celem pracy jest opracowanie i przedstawienie wstępnej koncepcji (modelu) systemu informacyjnego o zasobach telekomunikacyjnych w kraju na potrzeby organów i instytucji odpowiedzialnych za rozwój, bezpieczeństwo i zarządzanie kryzysowe państwa. Celami cząstkowymi pracy są: 1) dokonanie identyfikacji infrastruktury teleinformatycznej państwa na potrzeby opracowania wstępnej koncepcji (modelu) systemu informacyjnego o zasobach teleinformatycznych państwa, 2) określenie potrzeb wybranych podmiotów na różnych szczeblach organizacyjnych państwa i w ramach jego organizacji w zakresie dysponowania niezbędnymi informacjami o infrastrukturze teleinformatycznej państwa, 3) przedstawienie wstępnej koncepcji (modelu) systemu informacyjnego o zasobach infrastruktury teleinformatycznej państwa Przedmiot i obszar pracy, uwarunkowania, przyjęte założenia Przedmiotem pracy jest wstępna koncepcja (model) systemu informacyjnego o zasobach informatycznych w kraju, budowana na potrzeby instytucji i organizacji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i zarządzanie kryzysowe w państwie. Koncepcja ta dotyczy w szczególności ogólnych wymagań na przedmiotowy model oraz jego architekturę i to w zakresie funkcjonalności, struktury technicznej, informacyjno-tehnologicznej oraz organizacyjnej. Ważne miejsce w prezentowanej wstępnej koncepcji modelu przedmiotowego systemu informacyjnego przypisano identyfikacji istniejącej infrastruktury teleinformatycznej w kraju. Założono, że identyfikacja ta zostanie przeprowadzona z jednej strony w sposób ogólny, natomiast z drugiej strony w sposób taki, by ukazać ogrom problemów z nią związanych. Założono także, że w ramach ogólnej prezentacji infrastruktury teleinformatycznej, która stanowić będzie merytoryczną zawartość treści przedmiotowej bazy informacyjnej, zostaną zaprezentowane systemy informacyjne dostępne zespołowi badawczemu, a dotyczące identyfikowanej bazy teleinformatycznej w tym systemy paszportyzacji. Realizacja zamierzonej pracy wymagała przeprowadzenia badań, które w znacznym względzie dotyczą potrzeb przewidywanych użytkowników na dysponowanie tego typu systemem informacyjnym w kraju, w zakresie realizacji zadań związanych z bezpieczeństwem i zarządzaniem kryzysowym. Ze względu na ograniczone środki realizacji projektu założono, że badania te zostaną ograniczone do przeprowadzenia wywiadów z osobami ekspertami zajmującymi się tą problematyką w kraju i to na różnych szczeblach organizacyjnych państwa. 9

10 1.4. Stosowane metody badawcze W toku realizacji zadań w ramach pracy statutowej stosowano podejście systemowe oraz empiryczne i teoretyczne metody badawcze. Zastosowanie w toku realizacji zadań podejścia systemowego było podyktowane tym, że rozwiązywany problem badawczy dotyczący opracowania wstępnej koncepcji modelu systemu informacyjnego o zasobach teleinformatycznych w kraju jest systemem. Z jednej strony jest on cząstką innych systemów, ich podsystemem np. systemu o zasobach infrastrukturalnych w kraju, a z drugiej strony posiada on własne elementy składniki, będące jego podsystemami. Wśród metod empirycznych, stosowano wywiad oraz opinie ekspertów. Metodami tymi objęto specjalistów ekspertów na wszystkich szczeblach organizacyjnych państwa, tzn. gmina, powiat, województwo, aglomeracja miejska m. st. Warszawa oraz administracja szczebla centralnego: MSWiA, UKE, MI, BBN. Badania te umożliwiły pozyskanie informacji na temat sposobu działania administracji miasta w systemie zarządzania kryzysowego (SZK) i jej potrzeb informacyjnych w tym procesie. Ponadto pozwoliły one opracować założenia, uwarunkowania i wymagania wstępnej koncepcji modelu systemu informacyjnego o zasobach teleinformatycznych w kraju. Wśród metod teoretycznych stosowano głównie analizę i syntezę, porównanie, uogólnienie, analogię i modelowanie, które stały się dopełnieniem stosowanych metod empirycznych. Zastosowanie tych metod umożliwiło osiągnięcie założonych celów i problemów badawczych w pracy. Dotyczy to szczególnie analizy materiałów oraz rozwiązywanie problemów w zakresie budowy wstępnej koncepcji modelu przedmiotowego systemu informacyjnego 1.5. Wnioski z literatury W toku przygotowania zespołu do realizacji zadań w ramach pracy statutowej oraz w toku jej realizacji stwierdzono brak dokumentów źródłowych dotyczących systemu informacyjnego o zasobach teleinformatycznych w kraju. Jednocześnie należy stwierdzić, że istnieją zasoby bibliograficzne, co do opisu istniejącej infrastruktury telekomunikacyjnej w kraju, zarówno te dostępne w środowisku naukowym jak i wśród operatorów telekomunikacyjnych. Przy czym mają one charakter opracowań ogólnych, często przestarzałych 1. Natomiast opracowania konkretne, szczegółowe, jakimi dysponują operatorzy telekomunikacyjni 2 i to z różnym stopniem szczegółowości, stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa, są chronione przez ich właścicieli i nie są udostępniane praktycznie żadnym podmiotom. Z takich to powodów zamieszczane w niniejszym opracowaniu dane z jednej strony mają charakter ogólny, natomiast z drugiej strony wystarczający na potrzeby prowadzonych badań i opracowanej wstępnej koncepcji modelu systemu informacyjnego o zasobach teleinformatycznych w kraju. Uzupełnieniem tego stanu rzeczy była wiedza i umiejętności zespołu prowadzącego badania i wykonującego niniejsze opracowanie. 1 Patrz np. strony www operatorów telekomunikacyjnych. 2 Praktycznie TP S.A. system Seztel. Operatorzy inni posiadają dane o swoich zasobach telekomunikacyjnych, przy czym wiedza ta ma charakter rozproszony. 10

11 1.6. Układ pracy Sprawozdanie z przeprowadzonych badań i prac zawiera: wprowadzenie, charakterystykę infrastruktury telekomunikacyjnej państwa, wnioski z badań potrzeb przewidywanych użytkowników systemu informacyjnego o zasobach telekomunikacyjnych państwa, wstępna koncepcja (model) systemu informacyjnego o zasobach telekomunikacyjnych państwa, wnioski i uwarunkowania końcowe. We wprowadzeniu przedstawiono podstawy metodologiczne rozwiązywanego problemu, przyjęte założenia i uwarunkowania w toku realizacji pracy. W dziale poświeconym infrastrukturze telekomunikacyjnej państwa przedstawiono wnioski z jej identyfikacji i klasyfikacji w różnych aspektach. Przy czym uwagę skoncentrowano głównie na architekturze i organizacji systemów telekomunikacyjnych i sieci mających wymiar krajowy. Autorzy zdają sobie sprawę tego, że ten problem ten jest ważnym problemem z punktu charakteru pracy budowy systemu informacyjnego o zasobach telekomunikacyjnych i nie został on ostatecznie rozwiązany. Natomiast został zasygnalizowany i powinien być uwzględniany w budowie przedmiotowego systemu informacyjnego. W dziale dotyczącym wniosków z badań przewidywanych użytkowników systemu informacyjnego przedstawiono ich potrzeby, opinie i spostrzeżenia, jakie wynikły w toku wywiadów i rozmów z nimi przeprowadzonych. Wyniki te świadczą o wadze problemu i potrzebie jego rozwiązania. W dziale poświęconym modelowi systemu informacyjnego o zasobach telekomunikacyjnych państwa zaprezentowano architekturę tego modelu i przedstawiono charakterystykę jego składników. Wnioski i uogólnienia stały się dopełnieniem niniejszego sprawozdania. 2. Infrastruktura teleinformatyczna państwa Dokonując identyfikacji i ogólnego opisu infrastruktury teleinformatycznej państwa zasygnalizowano szereg problemów, które przy dalszej realizacji projektu powinny być uszczegółowione i stanowić bazę a zarazem zasadniczą treść systemową przedmiotowego systemu informacyjnego. Biorąc za podstawę te ustalenia główną uwagę zwrócono na: ogólny podział infrastruktury teleinformatycznej państwa, architekturę i charakterystykę wybranych sieci telekomunikacyjnych w kraju, w tym sieci szkieletowej, dostępowych, komputerowych i specjalnych, sieci telekomunikacyjne wybranych operatorów ogólnokrajowych, w tym głównie Telekomunikacji Polskiej S.A. (TP), Exatela S.A., Telekomunikacji Kolejowej spółki z o.o. (TK), Netia Telekom. S.A. oraz publicznych sieci GSM, zarządzanie i zabezpieczenie sieci telekomunikacyjnych, identyfikację podstawowego sprzętu telekomunikacyjnego w kraju, podstawowe usługi telekomunikacyjne świadczone użytkownikom sieci, 11

12 lokalizację zasadniczych składników identyfikowanych systemów telekomunikacyjnych Ogólnie o podziale infrastruktury teleinformatycznej państwa Zgodnie z przyjętymi celami projektu realizacja zadania w zakresie identyfikacji infrastruktury teleinformatycznej państwa wymaga przyjęcia określenia infrastruktura teleinformatyczna państwa i ustalenia jej zakresu. Przyjęcie tego określenia, z formalnego punktu widzenia wymaga zaczerpnięcia wiedzy wywodzącej się z określenia telekomunikacja i teleinformatyka. Powszechnie wiadomym jest, że telekomunikacja, jako dziedzina nauki i techniki oraz działalności ludzkiej zajmuje się przekazywaniem na odległość wiadomości za pośrednictwem sygnałów głównie elektrycznych 3. Poza transmisją wszelkiego rodzaju informacji, sposobami jej przetwarzania i kodowania oraz innymi obszarami, telekomunikacja zajmuje się infrastrukturą zasobami telekomunikacyjnymi, w tym głównie sieciami i urządzeniami (systemami) telekomunikacyjnymi w różnych aspektach, o co nam w niniejszej pracy szczególnie chodzi. Natomiast teleinformatyka, jako dziedzina techniki, zajmuje się wykorzystaniem sieci telekomunikacyjnych (głównie cyfrowych) do przekazywania informacji miedzy komputerami 4. Oznacza to, że organizowane na potrzeby przesyłania informacji systemy telekomunikacyjne i teleinformatyczne w swej istocie bazują na wspólnych zasobach materialnych infrastrukturze (urządzeniach, sieciach systemach) telekomunikacyjnych. Współczesna infrastruktura teleinformatyczna obejmuje dwie coraz bardziej przenikające się hierarchiczne struktury komunikacyjne, a mianowicie sieci komputerowe oraz sieci telekomunikacyjne, oparte nadal o cyfrowe systemy komutacyjne (centrale) wraz z różnymi sieciami dostępu abonenckiego. Mówiąc o infrastrukturze teleinformatycznej państwa mamy na uwadze głównie zasoby telekomunikacyjne umożliwiające organizowanie sieci telekomunikacyjnych, teleinformatycznych w kraju. Przy czym w tym miejscu mamy także na uwadze inne zasoby urządzenia i systemy, które wywierają znaczny wpływ na sieci telekomunikacyjne, zasilając je i zabezpieczając. Mówiąc o infrastrukturze teleinformatycznej mamy także na uwadze miejsca instalacji i eksploatacji urządzeń i systemów telekomunikacyjnych oraz pośrednio personel użytkujący je i obsługujący. Przy czym ustalmy już na wstępie, że w dobie systemów cyfrowych trudno o klasyczną sieć telekomunikacyjną, która nie realizuje funkcji sieci teleinformatycznej. Pomijając różnice i subtelności pomiędzy wskazywanymi sieciami, możemy przyjąć, że infrastruktura teleinformatyczna to nic innego jak infrastruktura telekomunikacyjna, która odpowiednio zorganizowana umożliwia świadczenie usług telekomunikacyjnych abonentom w kraju posiadającym różnego rodzaju terminale, w tym komputery. Uogólniając należy stwierdzić, że infrastruktura teleinformatyczna państwa, to urządzenia i systemy zorganizowane w sieci telekomunikacyjne, teleinformatyczne odpowiednio zabezpieczone i zasilane wraz z miejscami oraz obiektami ich eksploatowania, świadcząca usługi telekomunikacyjne na terenie kraju. 3 Wielka encyklopedia PWN, Warszawa, Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań,

13 Przyjęcie określenia infrastruktury teleinformatycznej państwa oraz przyjęte cele pracy wymagają określenia jej zakresu, a więc jej identyfikacji, jako jednego z wielu przedmiotu prac i badań niniejszego projektu. Podstawowymi jednostkami organizacyjnymi infrastruktury teleinformatycznej w kraju są organizowane za pomocą urządzeń i systemów telekomunikacyjnych sieci telekomunikacyjne. Sieci te odpowiednio zorganizowane, posiadające specjalizowane systemy zarządzania i utrzymania, zasilania i zabezpieczenia, eksploatowane są przez ich użytkowników i zarządzane przez operatorów telekomunikacyjnych. Mają one rozmach sieci krajowych i regionalnych oraz charakter sieci publicznych i wydzielonych (specjalnych, resortowych). Sieć telekomunikacyjna to zespół węzłów (central, systemów komutacyjnosterujących) i linii telekomunikacyjnych rozmieszczonych w określonym obszarze, wraz z systemami zarządzającymi i zabezpieczającymi jej funkcjonowanie, świadcząca usługi telekomunikacyjne użytkownikom (abonentom). Z punktu widzenia charakteru niniejszej pracy obiektem zainteresowania są następujące składniki sieci telekomunikacyjnych: architektura i struktura sieci telekomunikacyjnych, rodzaj sprzętu technicznego użytego do budowy sieci telekomunikacyjnych, usługi telekomunikacyjne świadczone użytkownikom sieci, lokalizacje zasadniczych składników systemów telekomunikacyjnych (miejsca instalacji i eksploatacji, przebieg linii telekomunikacyjnych, lokalizacje ) Architektura struktura sieci telekomunikacyjnych Biorąc pod uwagę rodzaj zastosowanego medium transmisyjnego wyszczególniamy dwa rodzaje sieci telekomunikacyjnych: przewodowe, bezprzewodowe. Do budowy sieci przewodowych wykorzystuje się kable metalowe (symetryczne i współosiowe) i kable światłowodowe. Natomiast do budowy sieci bezprzewodowych wykorzystuje się łącza radiowe różnych zakresów, głównie mikrofalowego zapewniające przepływności do ok. 560 Mbit/s oraz zakresu podczerwieni do ok. 1 Gbit/s na niewielkie odległości. Uwzględniając stosowane metody komutacji w sieciach telekomunikacyjnych wyszczególniamy dwa rodzaje sieci: sieci z komutacją pakietów (np. sieć komputerowa), sieci z komutacja kanałów (np. sieć PSTN). Natomiast uwzględniając przepływności w kanałach, jakie są stosowane w sieciach telekomunikacyjnych powszechnie dzielimy je na: wąskopasmowe udostępniające kanał o przepływności do 64 kbit/s lub grupy kanałów o przepływności do 2, 048 Mbit/s, średniopasmowe udostępniające kanał o przepływności od 2 do 34 Mbit/s 5, szerokopasmowe udostępniające kanał o przepływności powyżej 34 Mbit/s. 5 Powszechnie wliczane do sieci szerokopasmowych. 13

14 Do podstawowych rodzajów sieci publicznych zaliczamy głównie: publiczną sieć telefoniczną PSTN (Public Switched Telephone Network), sieć cyfrową z integracją usług ISDN (Integrated Services Digital Network). PSTN (Public Switched Telephone Network) jest najstarszą siecią telekomunikacyjną. Jest ona oparta na komutacji łączy (linii telekomunikacyjnych) i świadczy podstawową usługę telefoniczną analogową POTS (Plain Old Telephone Sernice) oraz usługi cyfrowe ISDN. Sieć ta znormalizowana jest w zaleceniach ITU-T, w tym numeracja telefoniczna w zaleceniach E.163/E.164. ISDN jest siecią publiczną oraz wynikającą z rozwoju (cyfryzacji) sieci PSTN i bezpośrednio udostępniającą usługi cyfrowe użytkownikom końcowym (bez pośrednictwa urządzeń analogowych). Sieć ta jest znormalizowana w zaleceniach ITU-T (Q.700 Signaling System Number 7, Q921 Layer 2: Link Access Procedure D Chanel, Q931 Layer 3: User Network Interface, V.110 B chanel Procedure Europe, V.120 B chanel Procedure North America) i standardach ETSI oraz w Polskich Normach jako grupa ICS Sieć Cyfrowa z Integracją Usług (ISDN). Sieć ISDN wykorzystująca zasoby sieci PSTN umożliwia świadczenie usług w trybie komutacji kanałów i pakietów. Sieć ISDN jest siecią rozwijającą się w sposób dynamiczny. Współczesne sieci telekomunikacyjne maja strukturę warstwową i składają się z następujących warstw: sieć szkieletowa, sieć dystrybucyjna 6, sieć dostępowa. Sieć szkieletową stanowią łącza cyfrowe i specjalizowane urządzenia pośredniczące (np. rutery, multipleksery, komutatory ATM). Sieć dystrybucyjna np. miejska, budowana jest w oparciu o cyfrowe centrale telefoniczne i centrale ISDN. Sieci szkieletowe i dystrybucyjne są budowane głównie w oparciu o systemy transmisyjne i media kablowe optoelektroniczne zapewniające transmisję do 40 i więcej Gbit/s w oparciu o technikę zwielokrotnienia falowego WDM (Wavelenght Division Multiplexing) przy zastosowaniu sprzęgaczy, przełącznic i krotnic optycznych. Ogromny postęp, który dokonał się na przestrzeni kilkunastu ostatnich lat, zarówno w szeroko rozumianych technologiach informatycznych, jak i technikach cyfrowego przetwarzania sygnałów, a także w technikach transmisyjnych, ukształtował nową architekturę jednolitej sieci telekomunikacyjnej z wyraźnie wydzielonymi płaszczyznami: szerokopasmowej cyfrowej sieci szkieletowej, cyfrowej sieci dostępowej, cyfrowej płaszczyzny usługowej. W sieci takiej wszystkie rodzaje przekazywanych wiadomości (obrazy ruchome i nieruchome, sygnały mowy, wiadomości dyskretne) na wszystkich jej płaszczyznach przyjmują jednolitą postać sygnału cyfrowego, który z użyciem odmiennych mechanizmów rutingu, zwanych także protokołami komunikacyjnymi, jest przekazywany przez sieć od miejsca jego wytwarzania do miejsca przeznaczenia. 6 Często pomijana w klasyfikacji. 14

15 Sieci szkieletowe stan obecny i ewolucja Rozwój sieci szkieletowych zawdzięczamy pojawieniu się głównie systemów transmisyjnych o dużych przepływnościach oraz zmianie charakteru ruchu telekomunikacyjnego. Na wzrost przepustowości systemów transmisyjnych miał wpływ przede wszystkim rozwój technik światłowodowych wraz z pojawieniem się nowej generacji systemów transmisyjnych z gęstym podziałem długości fali DWDM (Dense Wavelength Division Multiplex) oraz opracowanie systemów SDH (Synchronous Digital Hierarchy) o wielkiej krotności. Zmiana charakteru ruchu telekomunikacyjnego, jest związana ze wzrostem transmisji danych w sieci Internet. W warstwie fizycznej sieci szkieletowych stosowane są następujące media transmisyjne: kable światłowodowe, linie radiowe. W warstwie transportowej sieci szkieletowych i dystrybucyjnych stosowane są różne techniki transmisyjne, głównie: PDH (Plezjochronous Digital Hierarchy), SDH (Synchronous Digital Hierarchy), ATM (Asynchronous Transfer Mode), IP (Internet Protocol), mieszane wykorzystujące ww. techniki transmisyjne. Systemy transmisyjne PDH, wykorzystujące technikę modulacji kodowo-impulsowej PCM (Pulse Code Modulation), zapewniają przepływność od kbit/s do 564, 992 Mbit/s. Ze względu na ograniczone prędkości transmisji i wady, jakie posiadają 7, systemy te obecnie są wycofywane i stosowane sporadycznie. W systemach SDH podstawową strukturą informacyjną jest Synchroniczny Moduł Transportowy STM-1 (Synchronous Transport Module). Sygnały wyższego rzędu STM-n 8 powstają dzięki zwielokrotnieniu sygnału STM-1. Systemy te, w zależności od zastosowanego modułu transportowego STM-n umożliwiają zapewnienie przepływności od 155,52 Mbit/s do 10 i więcej Gbit/s. W asynchronicznych systemach pakietowych zastosowana technika ATM realizuje połączeniowo zorientowane przesyłanie komórek. Komórki ATM są pakietami o stałej długości 53 bajtów i umożliwiają szybkie przełączenie, dzięki małej, prostej i o ustalonej wielkości, strukturze komórki oraz dzięki zorientowanym połączeniowo sposobie transmisji. 7 Konieczność multipleksacji/demultipleksacji przy każdym transferowaniu lub przełączaniu strumienia niższego rzędu, a więc praktycznie w każdym węźle; niedostosowanie do transmisji sygnałów o przepływnościach różnych od standardowych dla poszczególnych poziomów zwielokrotnienia; małą elastyczność sieci transmisyjnej; brak możliwości realizacji nowych usług telekomunikacyjnych wymagających większych przepływności; organizacja ramki systemów PDH uniemożliwiała zautomatyzowane i scentralizowane zarządzanie systemem transmisyjnym i siecią; dużą liczbę sprzętu i jego zróżnicowanie. 8 Np. STM-4, STM-16, STM

16 Do głównych zalet transmisji danych za pomocą komórek ATM należą: duża rozdzielczość dostępnych przepływności: dostępna jest dowolna liczba komórek przesyłanych w ciągu sekundy, w rezultacie zapewniając dowolną przepływność bitową, możliwość zapewnienia różnorodnych przepływności bitowych, możliwość elastycznego zwielokrotniania różnorodnych strumieni w pojedynczym nośniku. Pomimo przedstawionych zalet technologii ATM, należy stwierdzić, że pozycja ATM staje się poważnie zagrożona przez konkurencyjną technologię, jaką jest IP (Internet Protocol). W systemach IP stosowany jest protokół komunikacyjny IP (Internet Protocol) w warstwie sieciowej siedmiowarstwowego modelu odniesienia OSI. Protokół ten używany jest powszechnie w Internecie i sieciach lokalnych, umożliwia on integrację różnych systemów i sieci na platformie IP. Dane w sieciach IP są wysyłane w formie bloków określanych mianem pakietów. Protokół IP jest protokołem zawodnym, stąd stabilność i niezawodność transmisji danych jest zapewniana przez protokoły warstw wyższych powyżej warstwy sieciowej modelu OSI. Obecnie najbardziej rozpowszechniona wersją takiego protokołu IP jest wersja czwarta IPv4 (Internet Protocol version 4) przeznaczona głównie dla Internetu. Ze względu na swą niestabilność, brak uwierzytelniania i kompresji oraz ograniczoną ilość adresów IPv4 staje się wersją wypieraną przez wersję szóstą protokołu IPv6. Wersja IPv6 stanowi tylko jedną warstwę w modelu OSI i nie ingeruje w inne warstwy modelu. Zastosowanie IP umożliwiło w sieciach teleinformatycznych, stosowanie technologii VoIP (Voice over Internet Protocol), która umożliwia przesyłanie dźwięków mowy za pomocą łączy internetowych lub dedykowanych sieci wykorzystujących protokół IP. Ta możliwość zrodziła nadzieję integracji współpracy sieci i systemów różnych generacji i stosowanych technik na platformie IP. Systemy mieszane funkcjonują dzięki współpracy technik IP, ATM, SDH i WDM, z których każda posiada pewne właściwości: warstwa optyczna/fizyczna (WDM) odpowiada za rzeczywistą transmisję poszczególnych bitów na najniższym poziomie; wszystkie systemy korzystają z warstwy fizycznej, warstwa SDH może być stosowana opcjonalnie; dzięki temu uzyskuje się znormalizowane rozwiązania obejmujące m.in. funkcje przełączania protekcji, wykrywania błędów bitowych, etykietowania sygnałów. warstwa ATM może być stosowana, gdy wymagane są duże prędkości przełączania: ATM zapewnia wysoką jakość realizacji QoS oraz dużą szerokość pasma dla potoków przesyłanych informacji, warstwa IP może być wykorzystywana w celu integracji usług: wiele już istniejących aplikacji pozwala na wymianę informacji przy pomocy pakietów IP. Architektura docelowa warstwy transportowej sieci następnej generacji, powstaje dzięki migracji w kierunku sieci w pełni optycznych. Na tej drodze realizuje się lub przewiduje realizować: w etapie pierwszym: zastosowanie w sieci szkieletowej przełącznic optycznych OXC oraz mechanizmów inżynierii ruchu MPLS/MPλS (sieci z przełączaniem ścieżek optycznych), 16

17 w etapie drugim: stosowanie różnych metod przełączania pakietów, w szczególności techniki przełączania paczki pakietów (OBS), równocześnie z wcześniej stosowanym przełączaniem ścieżek optycznych, w etapie docelowym: zastąpienie tradycyjnych urządzeń przełączających (jak przełącznice ATM, rutery IP), przez przełącznice/rutery optyczne dokonujące przetwarzania i przełączania pakietów w sposób całkowicie optyczny Sieci dostępowe stan obecny i ewolucja Sieć dostępowa umożliwia dołączenie użytkowników końcowych do sieci telekomunikacyjnej. Ze względu na rodzaj zastosowanego medium transmisyjnego wyszczególniamy następujące sieci dostępowe 9 : abonenckie budowane w oparciu o kable miejscowe z żyłami miedzianymi lub bimetalowymi oraz budowane w oparciu o kable światłowodowe, koncentryczno światłowodowe sieci dostępowe, sieci dostępowe na liniach energetycznych, szerokopasmowe radiowe systemy dostępowe naziemne i satelitarne Abonenckie sieci dostępowe Stosowane powszechnie cyfrowe łącza abonenckie, o dużej szybkości transmisji, budowane w oparciu o kable metalowe, to łącza stosujące techniki xdsl (x Digital Subscriber Line), takie jak: technika HDSL (High data rate Digital Subscriber Line) symetrycznego cyfrowego łącza abonenckiego, technika ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line) asymetrycznego cyfrowego łącza abonenckiego, technika VDSL (Very high data rate Digital Subscriber Line) cyfrowego łącza abonenckiego o bardzo dużej szybkości transmisji. Technika HDSL umożliwia dwukierunkowe przesyłanie strumieni E1 (PCM 2,048 Mbit/s) lub T1 (PCM 1,544 Mbit/s) na jednej, dwóch lub trzech parach przewodów miedzianych. Jednoparowe łącze HDSL jest często wyróżniane jako technika transmisyjna SHDSL (Single-Pair Hight bit rete DSL), charakteryzuje się ona mniejszym zasięgiem transmisji (w zależności od średnicy żyły od ok. 3 do ok. 9 km) niż HDSL kilku-parowy, lecz jej podstawową zaletą jest to, że wykorzystuje jedną parę przewodów miedzianych. W zależności od klasy zastosowanych urządzeń i warunków ich eksploatacji, przepustowości techniki SDSL i SHDSL mogą być następujące: SDSL od 144 kbit/s do 2,3 Mbit/s, SHDSL przy zastosowaniu jednej pary przewodów miedzianych od 192 kbit/s do 2,3 Mbit/s. SHDSL przy zastosowaniu dwóch par przewodów miedzianych od 384 kbit/s do 4,6 Mbit/s. Rozwój techniki HDSL wiedzie wg następującego scenariusza: do SDSL (Symmetric DSL), SHDSL (Single-Pair Hight bit rete DSL), ADSL (Asymmetric DSL) do rodziny ADSL2, i VDSL (Very Hight bit rate DSL). 9 Kowalewski M. i inni, Techniki i umiejętności decydujące o szansach na przyszłość, IŁ, Warszawa,

18 Technika ADSL wywodzi się od wcześniej omówionej techniki HDSL, jest to technika asymetryczna. Początkowo technika ta oferuje duży transfer danych do użytkownika, teoretycznie: maksymalne osiągi w górę (upstream) od użytkownika do 768 kbit/s, w dół (downstream) do użytkownika do 8 Mbit/s. Obecnie są stosowane różne rodzaje technik transmisyjnych ADSL (głównie ADSL klasyczny i ADSL G.Lite o zmniejszonej przepływności transportowej, lecz nieco większym zasięgu), a od 2006 r. nowa rodzina ADSL2 (ADSL2 standardu ITU G.992.3, ADSL2Lite standardu ITU G.992.4, ADSL2+ standardu ITU G.992.5). Obecnie oczekuje się kolejnych standardów ADSL o jeszcze większych wydajnościach. Rozwój ADSL zmierza w kierunku VDSL i przebiega on przez ADSL2 nową rodzinę standardów ADSL (ADSL2 G.992.3, ADSL 2Lite G.992.4), którą zatwierdzono w ITU, w 2006 r. Obecnie trwają prace nad standardem kolejnym ADSL2+ (standardu ITU G.992.5), który zwiększa transmisję do abonenta, do 25 i więcej Mbit/s. Ogólne cechy obecnie istniejących standardów ADSL2 są zaprezentowane poniżej. 1) Prędkość transmisji do abonenta ok. 12 Mbit/s (dotychczas praktyczna prędkość transmisji w ADSL 8-10 Mbit/s), maksymalna 16 Mbit/s. 2) Zasięg łącza o powyższych parametrach do 2-2,5 km. 3) Technika umożliwia monitorowanie (diagnozowanie) jakości połączenia w czasie rzeczywistym (badanie poziomu szumów i sygnałów po obu stronach). 4) Istnieje możliwość budowania wysoko wydajnych sieci dostępowych przy wykorzystaniu nowej techniki multipleksowania zwrotnego (opracowanej przez ATM Forum), tzw. IMA (Investe Multiplexing over ATM), która polega na wiązaniu logicznym kilku par kabla miedzianego i uzyskania przepływności zbliżonych do tych we włóknach światłowodowych. 5) ADSL2+: standard ten umożliwia zwiększenie przepustowości do 25 Mbit/s w dół przy zasięgu ok m dzięki zastosowaniu dyskretnej modulacji wieloczęstotliwościowej (DMT) i podziale pasma na 512 podkanałów (w ADSL i ADSL2 wykorzystuje się 256 podkanałów). 6) Specjalna wersja ADSL2 i ADSL2+ do zastosowań specjalnych umożliwia przepustowość w górę do 3,5 Mbit/s, kosztem przepustowości w dół. Technika VDSL jako rozwój ADSL, podobnie jak ADSL, jest techniką asymetryczną i w odróżnieniu od ADSL umożliwia uzyskanie większych prędkości transmisji do 52 Mbit/s lecz o mniejszym zasięgu. Przy czym z praktyki wynika, że przy odległości 900 m od centrali, przepustowość spada do ok. 26 Mbit/s, natomiast przy odległości 2 km przepustowość jest taka sama jak ADSL. Ze względu na wyższy zakres częstotliwości (dochodzących do 30 MHz) teoretycznie może osiągnąć prędkość transmisji rzędu 100 Mbit/s (ADSL2). Obecnie umożliwia to zasięg do ok. 300 m (przy częstotliwości 12 MHz do 25 Mbit/s rezultat lepszy od standardowego ADSL). Coraz powszechniej stosowane cyfrowe łącza abonenckie o dużej szybkości transmisji, budowane w oparciu o kable światłowodowe, to łącza stosujące techniki FITL (Fiber In The Loop). Główne rodzaje tego typu łącz są następujące (Rys. 1.): FTTC (Fiber To The Curb), FTTB (Fiber To The Building), FTTH (Fiber To The Home). 18

19 SYSTEM ZARZĄDZANIA Q3 Q3 Q3 Q3 Q3 Q3 WDU SNI OLT S/R ODN R/S xdsl bez VDSL ONU R/S xdsl ONU NT NT UNI Abonent Abonent FTTC FTTB R/S ONU NT Abonent FTTH Sieć dostępowa Rys. 1. Model odniesienia światłowodowej sieci dostępowej FITL Oznaczenia: OLT zakończenie linii optycznej, ODN optyczna sieć dystrybucyjna, ONU jednostka sieci optycznej, Q3 styk z systemem zarządzania siecią, SNI styk z węzłem usługi, UNI styk użytkownika z siecią, WDU węzeł dostępu do usługi lub węzła sieci transportowej, xdsl techniki transmisyjne (HDSL, ADSL, VDSL), S i R punkty odniesienia kierunku nadawczego i odbiorczego w sieci dystrybucyjnej. W strukturze FTTC światłowód jest doprowadzany do jednostki optycznej (ONU), która jest zainstalowana w odpornej na zmienne warunki atmosferyczne szafce kablowej w pobliżu ulicy lub drogi. Podłączenie do użytkownika jest realizowane z wykorzystaniem istniejącej pary przewodów miedzianych oraz zastosowaniem jednej z dostępnych technik transmisyjnych cyfrowego łącza abonenckiego (HDSL, SDSL, ADSL). W strukturze FTTB światłowód jest doprowadzany do zakończenia traktu optycznego zainstalowanego w budynku, zwykle w piwnicy lub w kanale konserwacyjnym. Podobnie jak w poprzednim rozwiązaniu, podłączenie do użytkownika jest realizowane z wykorzystaniem istniejącej pary przewodów miedzianych oraz zastosowaniem jednej z dostępnych technik transmisyjnych cyfrowego łącza abonenckiego. Struktura FTTH jest architekturą docelową sieci FITL z pełnym zakresem usług szerokopasmowych. Osobny światłowód jest tu doprowadzany bezpośrednio do domu każdego abonenta, udostępniając mu tym samym pełną szerokość pasma światłowodu. W konsekwencji zakres świadczonych usług multimedialnych jest w zasadzie nieograniczony. 19

20 Koncentryczno światłowodowe sieci dostępowe Koncentryczno światłowodowe sieci dostępowe stosują technikę HFC (Hybrid Fiber-Coax). Są to głównie sieci telewizji kablowej CATV, świadczące w pełnym zakresie usługi wąsko jak i szerokopasmowe, w tym usługi multimedialne. Architekturę sieci tego typu stanowią trzy zasadnicze składniki: stacja czołowa, węzeł światłowodowy i urządzenia abonenckie (Rys. 2.). Stacja czołowa (HDT) pośredniczy pomiędzy węzłem usług a siecią dystrybucyjną. Jest ona połączona z węzłem usług (system komutacyjny, wyniesiony koncentrator, serwer usług multimedialnych) za pomocą interfejsu V5.x (w przyszłości VB5.x). Sygnały ze stacji czołowej są przesyłane do węzłów światłowodowych łączami światłowodowymi. Węzeł światłowodowy (FN) jest połączony z urządzeniami abonenckimi za pomocą kabli koncentrycznych. Pojedynczy FN może obsługiwać do 500 abonentów, którzy zajmują podzielone pasmo kanału zwrotnego od 5 do 40 MHz i kanału rozsiewczego od 50 do 860 MHz. Urządzenie abonenckie (NIU) obsługuje jednego abonenta lub grupę abonentów. W urządzeniu abonenckim wydzielane sygnały za pomocą: skrętki (sygnały telefoniczne) przesyłane są do abonenta (POTS), za pomocą kabla koncentrycznego (sygnały analogowe) kierowane są do odbiorników TV, natomiast sygnały cyfrowe interaktywnych usług multimedialnych są kierowane poprzez detektor STB (Set-Top Box). Współcześnie eksploatowane sieci HFC są oparte na architekturze gwiazdy, stąd są podatne na uszkodzenia i posiadają niską odporność.... STB Stacja czołowa HDT Kabel światłowodowy FN Kabel koncentryczny Rozgałężnik NIU Odbiornik TV Węzeł usług V5 x (VB5 x) Kabel symetryczny POTS Rys. 2. Architektura przykładowej sieci HFC W systemach telewizji kablowej HFC jest stosowane częstotliwościowe zwielokrotnianie kanałów. Można tu przesyłać zarówno standardowe analogowe sygnały telewizyjne, jak i sygnały cyfrowe (np. MPEG-2). Kanały analogowe są bezpośrednio 20

21 odbierane przez konwencjonalne odbiorniki telewizyjne (modulacja AM-VSB), natomiast kanały cyfrowe wymagają dekoderów cyfrowo-analogowych (STB) Sieci dostępowe na liniach energetycznych Sieci dostępowe na liniach energetycznych stosują technikę DPL/PLC (Digital Power Line). Ich architektura oparta jest na trzech zasadniczych elementach: sprzęgacz (S), stacja bazowa (SB) i moduł komunikacyjny (MK), patrz Rys. 3. Sprzęgacz, jako układ dwóch filtrów biernych, jest najważniejszym elementem architektury systemu dostępowego DPL/PLC. Sprzęgacze są lub mogą być instalowane zarówno w podstacji transformatorowej, jak i u wszystkich odbiorców energii elektrycznej dołączonych do obwodów fazowych sieci energetycznej. W energetycznej sieci rozdzielczej wydzielają one część przenoszącą sygnały energii elektrycznej oraz część, z pasmem 1 10 MHz, wykorzystywaną do transmisji sygnałów DPL/PLC. Moduł komunikacyjny jest lub może być instalowany jedynie u tych odbiorców energii elektrycznej, którzy są równocześnie odbiorcami usługi POTS i/lub usługi transmisji danych oraz innych usług dodanych. Moduł ten jest instalowany tuż przy liczniku energii elektrycznej. Od strony abonenckiej moduł ten jest na ogół wyposażony w złącze interfejsu: telefonicznego, umożliwiające dołączanie aparatu telefonicznego, modemu lub faksu pracującego w podstawowym paśmie telefonicznym, transmisji danych, pozwalające na podłączenie komputera PC do dupleksowego kanału informacyjnego o przepływności binarnej udostępnianej przez system, aplikacyjnego, w celu podłączenia liczników zużycia energii elektrycznej, gazu oraz wody do centralnego systemu nadzoru, sygnalizacji alarmowej i sterowania wyposażeniem inteligentnego domu. Stacja bazowa, jako główny element systemu dostępowego DPL, jest instalowana w pobliżu transformatora rozdzielczego 15 kv/0,4 kv. Do każdego z torów transmisyjnych techniki DPL jest ona dołączana za pomocą oddzielnych sprzęgaczy dużej mocy. W strukturze funkcjonalnej systemu wykonuje ona funkcje węzła pośredniczącego, obsługującego ruch informatyczny i/lub telefoniczny wychodzący od i kierowany do abonentów bezpośrednio do niej przyłączonych. Z publiczną siecią telefoniczną (PSTN) i/lub teleinformatyczną (TD) jest ona połączona bezpośrednio lub za pośrednictwem tzw. stacji głównej. 21

22 PC-multimedia LE LE S MK Telefon Fax BS B Podstacja transformatorowa 15 kv/0,4 kv S 2xE1 G.703 WDM PDH G.704 SB (1) Kabel ADL/ADSS ZTN 110 kv/15 kv WDM PDH (1) G.703 G.704 Sieć WAN RB Pierścień SDH CK Rys. 3. Architektura i struktura techniczna systemu dostępowego DPL Oznaczenia: krotnica transferowa SDH z wydzielaniem kanałów, BS bezpieczniko-sprzęgacz, CK centrala komutacyjna, LE licznik energii elektrycznej, M moduł komunikacyjny, RB ruter brzegowy sieci WAN, S sprzęgacz, SB stacja bazowa, WDM multiplekser optyczny, ZTN zdalny terminal nadzoru Szerokopasmowe radiowe sieci dostępowe naziemne i satelitarne Szerokopasmowe radiowe sieci dostępowe naziemne i satelitarne to liczny zbiór sieci dostępowych. Ich dynamiczny rozwój zawdzięczamy ogromnemu postępowi w naukach technicznych związanych z telekomunikacją. Z powodu posiadania możliwości, lub osiągnięcia możliwości świadczenia usług telekomunikacyjnych, takich jak systemy dostępowe stacjonarne, systemy radiowe rozbudziły nadzieje zaspokojenia szeregu potrzeb współczesnego społeczeństwa. 22

23 Biorąc pod uwagę potrzeby niniejszego projektu na uwagę zasługują krótkie charakterystyki, podstawowe parametry oraz architektury następujących dostępowych systemów radiowych: naziemne komórkowe, których reprezentantem jest głównie system GSM, UMTS i TETRA, naziemne, które reprezentują głównie WiMAX, Wi-Fi, Bloothuf, satelitarne, wśród których uwzględniono głownie Globalstar, podstawowe wersje Inmarsat, Intersputnik, Eutelsat, Intelsat, oraz wersje VSAT. Jest kilka generacji (G) naziemnych systemów komórkowych. System 1G NMT (Nordic Mobile Telecommunications) to najbardziej rozpowszechniony w Polsce system europejski lat 90-tych ubiegłego stulecia. Jego odpowiednikiem w Japonii był system AMPS i TACS. Systemy te świadczyły podstawową usługę telekomunikacyjną transmisję głosu. System 2G w Europie i świecie to głównie system GSM (Global System Mobile Communications) standardu ETSI (European Telecommunications Standard Institute). Jego odpowiednikiem w Japonii jest system PDC oraz IS-95 CDMA. Ponadto do tej kategorii systemów należy zaliczyć także systemy telefonii bezsznurowej europejski DECT i japoński PHS. Obecnie systemy 2G rozwijane są w sposób ewolucyjny w kierunku systemów 3G. Systemy tej klasy świadczą podstawową usługę telekomunikacyjną oraz inne usługi telekomunikacyjne, w tym transmisję danych. Systemy 2,5G są efektem rozwoju systemów 2G. Systemy te stosują technologię GPRS (General Packet Radio Service), następnie jako jej rozwój także technologię EDGE (Enhanced Data rates for GSM Evolution), która umożliwia uzyskiwanie większych niż GPRS prędkości transmisji. Systemy 2,5G umożliwiają zapewnienie usługi telefonicznej i transmisji danych pakietowych, w tym dostęp do Internetu. Kolejny etap rozwoju to systemy 3G rodzina systemu IMT-2000, a szczególnie opracowany w ramach TC SMG (Technical Cominittee Special Mobile Group) system UMTS (Universal Mobile Telecommunications System). Systemy te zapewniają usługę telefoniczną i transmisję danych pakietowych, w tym interaktywne usługi multimedialne. Obecnie stosuje się także systemy 3,5G HSDPA (High Speed Downlink Packet Acces). Jest to technologia rozszerzająca systemy 3G głównie UMTS, szczególnie w zakresie prędkości transmisji. Rozwój ten zmierza w kierunku systemów 4G. Systemy 1G a szczególne 2G wprowadzano do eksploatacji w sposób rewolucyjny, bez możliwości zapewnienia pomiędzy nimi współpracy. Z tego to powodu systemy te są niekompatybilne. Większość ekspertów europejskich uważało, że ze względów ekonomicznotechnicznych takie wprowadzenie do eksploatacji radiowych systemów dostępowych jest niekorzystne. Pamiętając o tym, w ramach ETSI założono ewolucyjny rozwój systemów 2G w kierunku systemów 3G i następnie 4G, a więc w kierunku globalnego systemu łączności o wysokiej pojemności. System GSM początkowo miał wyznaczony zakres 900 MHz z pasmami MHz (łączność w górę, od stacji ruchomych MS do stacji bazowych BS, up link) oraz MHz (łączność w dół, do BS do MS, down link). Prace modernizacyjne systemu trwały bezustannie i trwają nadal zarówno w paśmie 900 MHz jak i 1800 MHz (DSC 1800 lub GSM 1800). Udoskonalony system GSM (fazy 2+) wprowadzono do eksploatacji w połowie lat dziewięćdziesiątych, w Polsce na początku XX wieku. Ze względu na rosnące potrzeby klientów w zakresie usług dla systemu GSM dodatkowo przydzielono następujące pasma częstotliwości w zakresie 900 MHZ, tzw. pasma 23

24 E GSM: MHz i MHz. Przewiduje się też wdrożenie GSM, tzw. R GSM, ulokowanego w pasmach MHz i MHz. Podstawową strukturą organizacyjną systemu GSM, a szczególnie jego zespołu stacji bazowych BS jest struktura komórkowa z jedną stacją bazową w każdej komórce. Przeznaczeniem zespołu stacji bazowych jest umożliwienie dostępu stacjom ruchomym do części stałej systemu, a za jego pośrednictwem do innych sieci telekomunikacyjnych. Prowadzone prace badawcze i analityczne wskazuję, że za masowym zastosowaniem UMTS zadecydowały: uzgodnione w skali międzynarodowej standardy usług, interfejsy i protokóły komunikacyjne, otwarta architektura systemu dla nowych usług i technologii, dostęp do usług w dowolnym miejscu poprzez podsystem naziemny i satelitarny, modułowa budowa urządzeń i umożliwiające rozwój oprogramowanie systemu, terminale wielosystemowe o funkcjach i usługach kształtowanych programowo, liczny zbiór prędkości transmisji od 1 kbit/s do 144 kbit/s (globalnie) i do 2 Mbit/s (lokalnie), jakość połączeń niezależnie od lokalizacji, wielostopniową ochronę kryptograficzną, dostarczanie do terminala informacji o jego położeniu geograficznym, inne. Założono, że UMTS zapewni dostęp radiowy do globalnej infrastruktury telekomunikacyjnej z dowolnego miejsca na kuli ziemskiej i w dowolnym czasie za pośrednictwem segmentu naziemnego i/lub satelitarnego, zarówno dla abonentów mobilnych jak i stacjonarnych. Wynika stąd, że UMTS funkcjonuje lub będzie funkcjonował w różnych środowiskach. Segment naziemny będzie obejmował miasta, wsie, tereny równinne. Natomiast segment satelitarny morza, oceany, pustynie i góry, a więc tam gdzie nie ma lub jest niecelowe eksploatowanie segmentu naziemnego. UMTS posiada lub posiadać będzie posiadać będzie 4 klasy komórek: pikokomórka, mikrokomórka, makrokomórka i hiperkomórka, z różnym dostępem do świadczonych usług (patrz Tabl. 1). Tabl. 1. Klasy komórek systemu UMTS Typ komórki pikokomórka mikrokomórka makrokomórka hiperkomórka km (satelity Promień komórki do 100 m do 1 km do 20 km LEO,MEO) km (satelity GEO) Dostępność do usług wszystkie liczna ilość podstawowe podstawowe Legenda: LEO (Low Earth Orbit) niskoorbitowe MEO (Medium Earth Orbit) średnioorbitowe GEO (Geostationary Earth Orbit) geostacjonarne 24

25 Zgodnie ze standardami ETSI, z punktu organizacyjno funkcjonalnego architekturę systemu UMTS tworzą dwa podsystemy, radiowa siec dostępowa i sieć szkieletowa połączone przez znormalizowany interfejs. System UMTS zapewni dostęp usług jakie oferują Internet, Intranet i Ekstranet. Aplikacje internetowe takie jak , przeglądanie stron www i przesyłanie plików będą udostępniane użytkownikom. UMTS powinien oferować też i inne usługi. Nie powinny być obce dla użytkowników systemu usługi profesjonalne, a związane z rozrywką (np. gry), zdalną edukacją, pracą w biurze ( ruchome biuro umożliwiające korzystanie za pośrednictwem UMTS z możliwości takich, jakie są obecnie możliwe w biurze, które jest wyposażone w sprzęt informatyczny). Perspektywiczne aplikacje internetowe, takie jak elektroniczny obrót handlowy oraz elektroniczne transakcje bankowe powinny być dostępne w UMTS. Ważna rola w systemie informacyjnym o zasobach telekomunikacyjnych przypada sieciom komórkowym, jakie są eksploatowane na terenie kraju. Stwierdzenie to dotyczy systemów publicznych jak i specjalnych, czy też resortowych 10. Nie sposób wręcz analizować i to w tym miejscu, wszystkich systemów, jakie są eksploatowane na terenie kraju, ale warto zaznaczyć to, że powinny być one uwzględniane i to stosownie do potrzeb i obszarów zainteresowania w przedmiotowym systemie informacyjnym. Jak już stwierdzono, wśród systemów komórkowych najbardziej rozpowszechnionymi systemami są systemy UMTS (3G) i GSM (2G), jako systemy publiczne i operowane przez podstawowych operatorów telekomunikacyjnych w kraju i systemy specjalne, operowane przez organizacje związane z bezpieczeństwem publicznym, zarządzaniem kryzysowym itp., czego przykładem jest system TETRA standardu ETSI, P25 i inne systemy dyspozytorskie. Najogólniej ujmując systemy te mają zbliżoną architekturę, której poszczególne składniki powinny stanowić obiekt zainteresowania systemu informacyjnego o zasobach teleinformatycznych w kraju. Architekturę tego typu systemów głównie tworzą: systemy komutacyjno sterujące, stacje bazowe, linie transmisyjne tworzące różnego rodzaju sieci oraz podsystemy zarządzania i utrzymania. Architektura systemu GSM i UMTS Ogólną architekturę sieci UMTS stanowią głównie następujące elementy: sieć szkieletowa, sieć dostępowa, system zarządzania siecią (patrz Rys. 4) 11. Podstawowym zadaniem radiowej sieci dostępowej RAN (Radio Access Network) jest zapewnienie pokrycia sygnałem radiowym obsługiwanego terenu oraz zarządzanie przydziałem zasobów radiowych poszczególnym stacjom ruchomym. Podstawowym rodzajem sieci RAN będzie sieć UTRAN (UMTS Terrestrial Radio Access Network) wykorzystująca styk radiowy WCDMA. Obecnie ograniczone pokrycie sygnałem radiowym sieci UMTS, szczególnie w początkowym okresie spowoduje, że stacje ruchome korzystają z istniejących sieci 2G. Przewidziane jest współdziałanie z podsystemami stacji bazowych BSS (Base Station 10 Szacuje się, że na terenie kraju funkcjonuje ok różnych sieci specjalnych w tym resortowych. 11 B. Kowalczyk, Wykłady z projektowanie sieci radiokomunikacyjnych, opracowania własne. 25

26 Subsystem) działających sieci GSM/GPRS, a w przyszłości z siecią radiową GERAN (GSMEDGE Radio Access Network), będącą kolejnym etapem ewolucji GSM. Możliwe będzie wykorzystanie w strukturze UMTS również innych sieci radiowych, zwłaszcza sieci WLAN (Wireless LocalArea Network). System zarządzania siecią Radiowa sieć dostępowa Sieć macierzysta Sieć macierzy Sieć obsługująca Sieć obsługując Sieci tranzytowe Sieci tranzyto Sieć szkieletowa Domena komutacji pakietów Domena komutacji łączy Rys. 4. Architektura sieci UMTS Centralną rolę w architekturze współczesnej sieci komórkowej odgrywa sieć szkieletowa (Core Network). Jej główne zadania to sterowanie realizacją usług, naliczanie opłat, składowanie i przetwarzanie informacji związanych z przemieszczaniem się stacji ruchomych, zarządzanie zabezpieczeniami w sieci. Sieć ta koordynuje pracę całej sieci komórkowej, w tym sieci radiowe i stacje ruchome. Zapewnia także interfejsy umożliwiające współpracę z sieciami zewnętrznymi np. siecią PSTN i Internetem. Zasięg globalny system UMTS oznacza, że zaistnieje konieczność obsługi użytkowników podczas roamingu. Sytuacja taka wywiera wpływ na zakres funkcji sieci szkieletowej. Sieć operatora (PLMN - Public Land Mobile Network), u którego właściciel stacji ruchomej wykupił abonament jest określana mianem sieci macierzystej (Home Network). W sieci tej przechowywane są dane określające zakres realizowanych usług i umożliwiające ich realizację np. dane wykorzystywane w procedurach zabezpieczających. Sieć, na której terenie abonent korzysta z usług, jest określana jako sieć obsługująca (Serving Network). Rolę sieci obsługującej może pełnić zarówno sieć macierzysta jak i sieć wizytowana (Visited Network) innego operatora. Do realizacji połączeń pomiędzy różnymi sieciami są wykorzystywane sieci tranzytowe (Transit Networks).Transmisja w sieci szkieletowej może odbywać się zarówno w trybie z komutacją łączy jak i komutacji pakietów. 26

27 System zarządzania siecią (Network Management System), którego podstawę stanowi opracowany przez ITU standard TMN (Telecommunications Management Network), jest wyposażony w interfejsy do poszczególnych urządzeń infrastruktury sieci i umożliwia konfigurację urządzeń sieciowych oraz wykrycie oraz obsługę sytuacji awaryjnych. Udostępnia również narzędzia ułatwiające analizę wydajności sieci. Za jego pomocą odbywa się zarządzanie danymi abonentów, obsługa procesów naliczania opłat. Umożliwia konfigurację zabezpieczeń sieci oraz jest wyposażony w funkcje ułatwiające wykrywanie nadużyć. Uważa się, że na potrzeby niniejszej pracy i w obszarze nas interesującym systemu informacyjnego o zasobach telekomunikacyjnych, ważnego znaczenia nabierają wskazane powyżej elementy w tym szczególnie: w sieci GSM: podsystem stacji bazowych BSS (Base Station Subsystem), sterowniki stacji bazowych BSC (Base Station Controller), centrale MSC, podsystem zarządzania, inne ważne składniki, w sieci UMTS sieć radiowa UTRAN (patrz. Rys. 5.), która jest budowana na bazie dwóch urządzeń stacji bazowej Node B oraz sterownika sieci radiowej RNC (Radio Network Controller), połączonych ze sobą interfejsem. UTRAN Domena komutacji łączy Node B Iub IuC Node B RNC Iur IuPS Sieć szkieletowa Node B RNC Domena komutacji pakietów Node B Node B stacja bazowa, RNC (Radio Network Controller) sterownik sieci radiowej Iub, IuCS, IuPS interfejsy Rys. 5. Struktura sieci radiowej UTRAN Sieć radiowa GERAN to kolejny etap ewolucji podsystemu GSM BSS. W sieci tej, wykorzystuje się taką samą strukturę kanałów radiowych jak w sieci GSM. Interfejs radiowy umożliwia znaczny wzrost przepływności transmitowanych danych, co zostało osiągnięte 27

28 poprzez wprowadzenie nowego rodzaju modulacji (3 n/8 offset 8 PSK) oraz nowych technik sterowania transmisją w łączu radiowym: adaptacji łącza (link adaptation) i wzrastającej nadmiarowości (incremental redundancy). Architekturę sieci GERAN będącej rozwinięciem architektury stosowanego w GSM podsystemu stacji bazowych BSS, ilustruje Rys. 6. Sterownik BSC jest wyposażony w liczne interfejsy. Interfejs Iu umożliwi dołączenie sieci GERAN do sieci szkieletowej UMTS, natomiast interfejs Iur-g ułatwi koncentrację funkcji zarządzania zasobami sieci w obrębie GERAN oraz umożliwi współpracę z siecią UTRAN. Interfejsy A i Gb pozostają takie same jak w podsystemie stacji bazowych BSS GSM. GERAN BTS BTS BTS BSC Abis Iur-g BSC Iur-g A Gb Iu Sieć szkieletowa UTRAN BTS (Base Transceiver Station) stacja bazowa, BSC (Base Stations Controller) sterownik stacji bazowych, A, Abis; Gb, Iu, Iur-g interfejsy Rys. 6. Architektura sieci radiowej GERAN Sieć szkieletowa UMTS, określana jako R99 (R3) (UMTS Release 1999), została zatwierdzona i przez 3GPP w roku Podstawowa struktura sieci szkieletowej, przedstawionej na Rys. 7, nie odbiega znacząco od struktury sieci GSM/GPRS, co wynika z przyjętego założenia ewolucji sieci 2G do3g. Centralnym elementem domeny transmisji z komutacją łączy jest centrala radiokomunikacyjna 3G-MSC (3G Mobile Switching Centre) wraz z rejestrem abonentów wizytujących VLR (Visitors Location RegisterCentrala 3G-MSC jest rozszerzoną wersją wykorzystywanej w GSM centrali MSC. 28

29 Rejestr abonentów wizytujących (VLR) przechowuje informacje dotyczące stacji ruchomych przebywających na obszarze centralowym (MSC area). Jest to obszar sieci obsługiwany przez daną centralę (dopuszczane są rozwiązania, w których rejestr VLR obsługuje kilka central MSC. Centrala tranzytowa GMSC (Gateway Mobile Switching Center) zapewnia współpracę sieci UMTS z sieciami zewnętrznymi m.in. sieciami PSTN, ISDN. Odgrywa aktywną rolę w procesie zestawiania połączeń przychodzących z sieci zewnętrznych do abonenta systemu UMTS. W sieci UMTS domenę transmisji z komutacją łączy może tworzyć kilka central MSC/VLR oraz GSMC. Domena komutacji łączy 3G-MSC VLR E G PSTN GSM BSS A 3G-MSC VLR GMSC Gb F D C IuCS EIR HLR AUC H Gs Gf Gc UTRAN IuPS SGSN GGSN Gi Gp Gp Sieci pakietowe Domena komutacji pakietów SGSN Rys. 7. Struktura sieci szkieletowej wersja R99 Domena pakietowa sieci UMTS jest zbudowana (podobnie jak w GPRS) z dwóch rodzajów węzłów: SGSN (Serving GPRS Support Node) i GGSN (Gateway GPRS Support Node). O liczbie węzłów decyduje operator. Węzeł SGSN odpowiada za: obsługę poszczególnych stacji ruchomych, w tym realizację procedur związanych z aktualizacją informacji o położeniu stacji ruchomej, 29

30 gromadzenie danych wykorzystywanych w procedurach zabezpieczających oraz sterowanie przebiegiem tych procedur, przechowywanie danych związanych z realizowanymi połączeniami np. adresy IP stacji ruchomej, informacje o wybranych rodzajach protokółów, adresy bram do sieci zewnętrznych. Interfejs Gs umożliwia dołączenie SGSN do 3G-MSC co pozwala na realizację procedur przywołania i aktualizacji informacji o położeniu stacji ruchomej jednocześnie dla obu domen sieci UMTS. Węzeł GGSN pełni funkcje bramy do sieci zewnętrznych. Przechowuje dane pozwalające na rutowanie połączenia do SGSN, a następnie do stacji ruchomej. Rozwiązanie to wynika z przyjętego trybu transmisji, w którym pakiety IP w domenie pakietowej są przesyłane z wykorzystaniem specjalizowanego protokółu tunelowego. Oba węzły gromadzą informacje taryfikacyjne. Interfejsy Gp umożliwiają komunikację pomiędzy węzłami należącymi do różnych sieci PLMN. Rejestr abonentów macierzystych HLR (Home Location Register) jest wykorzystywany zarówno przez domenę transmisji z komutacją łączy, jak i domenę pakietową. Dane przechowywane w rejestrze można podzielić na informacje stałe nieulegające zmianie podczas działania stacji, a modyfikowane tylko przy zmianie abonamentu oraz informacje tymczasowe zapisywane, modyfikowane i kasowane podczas realizacji połączeń, przemieszczania się stacji. Do informacji stałych należą identyfikatory stacji ruchomej oraz uprawnienia stacji do korzystania z poszczególnych usług. Przykładami informacji tymczasowych są zestawy kluczy stosowanych w procedurach zabezpieczających, numery MSC, VLR, węzłów SGSN wskazujące na przybliżoną lokalizację abonenta. Rejestr HLR współpracuje z centrum uwierzytelniania AuC (Authentication Center), którego podstawowym zadaniem jest generacja zestawów kluczy wykorzystywanych w procedurach zabezpieczających, np. szyfrowaniu transmisji, uwierzytelniania stacji i sieci, kontroli integralności przesyłanych danych. System zabezpieczeń oparty jest na kluczach K przydzielonych poszczególnym abonentom. Klucze te są przechowywane w centrum AuC i w karcie USIM. Rejestr EIR baza danych przechowująca numery używanych w systemie terminali. Daje on operatorowi możliwość zablokowania określonego terminala. Sprawdzenie odbywa się poprzez porównanie numeru IMEI terminala (International Mobile Eąuipment Identity) (otrzymanego od stacji ruchomej podczas realizacji połączenia) z zawartością trzech list przechowywanych w EIR: listą białą przechowującą terminale dopuszczone do użytkowania, listą szarą zawierającą numery terminali, których działanie stwarza problemy (i powinno być obserwowane) oraz listą czarną, na której umieszczane są numery terminali, które powinny zostać wyłączone z użytkowania (np. terminali skradzionych). Należy podkreślić, że współużytkowanie baz danych ułatwia alternatywną realizację części procesów sieciowych przez obie domeny pomimo separacji urządzeń obu domen. Przykładem takich rozwiązań jest procedura przywołania stacji ruchomej, która w przypadku przychodzącego połączenia z komutacją łączy może być zrealizowana przez domenę pakietową sieci. Struktura sieci szkieletowej w wersji R99 jest prostym rozwiązaniem i wynika z założeń ewolucji 2G-3G. Wadą tego rozwiązania jest obsługa transmisji informacji generowanej przez użytkowników i sygnalizacji przez te same urządzenia, co utrudnia i rozbudowę sieci w przypadku wzrostu obsługiwanego ruchu i podnosi jej koszty. Inne wady to mało elastyczna struktura sieci, w której każdy sterownik RNC może być dołączony tylko do jednej centrali MSC i jednego węzła SGSN, które mogą obsługiwać wiele sterowników 30

31 RNC. W obu płaszczyznach zastosowano oddzielne protokóły do transmisji danych i sygnalizacji, co powoduje rozdzielenie ruchu. Architektura sieci w wersji R4 pozwala na wykorzystanie w sieci UMTS technik transmisji, których podstawą jest protokół IP. Powoduje to ujednolicenie sieci, obniża koszty wdrażania, monitorowania i sterowania. Mniejsze są koszty realizacji połączeń, łatwiejsza i tańsza staje się rozbudowa sieci. Uproszczeniu ulegają mechanizmy sterujące współpracą z siecią Internet. Odbywający się obecnie proces konwergencji sieci stałych i ruchomych sprawia, że rozwiązanie oparte na IP jest perspektywiczne. Zmiany standardu wprowadzone w wersji R4 dotyczą sieci szkieletowej i polegają na: wprowadzeniu modyfikacji domeny transmisji z komutacją łączy poprzez zastąpienie dotychczasowych central MSC i GMSC układem bram medialnych CS-MGW (Circuit Switched Media Gateway) obsługujących transmisję z komutacją łączy oraz serwerów MSC i GMSC (z serwerem MSC zintegrowano funkcje rejestru VLR), wykorzystaniu bram medialnych w procesie transmisji i przetwarzania informacji generowanej przez użytkownika, gdzie ma miejsce również konwersja informacji na postać pakietową z postaci wykorzystywanej w sieciach zewnętrznych (i odwrotnie w przypadku transmisji do abonentów tych sieci), uwzględnieniu w strukturze sieci urządzeń zapewniających konwersję sygnalizacji pomiędzy standardami IP i SS7, rolę tę pełni funkcja bramy sygnalizacyjnej SGW (Signalling Gateway Function), rozdzieleniu funkcji realizacji transmisji informacji użytkownika i funkcji sterowania transmisją, przez co osiągnięto większą elastyczność i skalowalność systemu, wprowadzeniu nowych interfejsów umożliwiających: wymianę informacji pomiędzy bramami medialnymi (Nb), pomiędzy serwerami (A/c), sterowanie pracą bram medialnych (Mc) oraz transmisją sygnalizacji pomiędzy serwerami i siecią zewnętrzną (Nn). Architektura sieci szkieletowej w wersji R5 i R6 systemu UMTS umożliwi realizację transmisji multimedialnych z wykorzystaniem transmisji pakietowej. Dostosowano istniejące węzły sieci (SGSN i GGSN) do transmisji informacji multimedialnych w czasie rzeczywistym. Podstawowym rozszerzeniem wprowadzonym w wersji R5 jest podsystem IMS (IP Multimedia Subsystem), który ma umożliwić realizację usług multimedialnych z wykorzystaniem protokółu IP. Podsystem został wyposażony w interfejsy zarówno do sieci pakietowej jak i do sieci PSTN. W strukturze sieci zaszły również zmiany w obszarze baz danych. Zaproponowano serwer HSS (Home Subscriber Sever), w którym zintegrowano funkcje dotychczasowego rejestru HLR i centrum AuC. Wyposażono go w zestaw interfejsów, w tym także do podsystemu IMS. W serwerze HSS oprócz dotychczasowych danych wymaganych do realizacji połączeń w domenach komutacji łączy i pakietowej będą przechowywane dane związane z połączeniami multimedialnymi. W podsystemie IMS dane użytkownika będą transmitowane za pośrednictwem bramy IMS-MGW (IP Multimedia Subsystem Media Gateway) oraz procesora MRFP (Media Resource Functioń Processor). Brama IMS-MGW odpowiada za przetwarzanie przychodzących i wychodzących strumieni danych. Przetwarzanie to, oprócz zmiany formatu danych może obejmować funkcje typowe dla interfejsu pomiędzy różnymi sieciami np. transkodowanie mowy, likwidację echa. W wersji R5 standardu wprowadzono również zmiany w zasadach współpracy sieci szkieletowej z sieciami radiowymi. W wersjach R99 i R4 systemu UMTS sterowniki RNC 31

32 i BSC były jednoznacznie przypisane do jednego węzła SGSN i jednej centrali MSC. W wersji R5 zniesiono to ograniczenie. Możliwość dołączenia sterowników sieci radiowej do wielu central i węzłów SGSN przynosi szereg korzyści. Wzrost wydajności sieci osiągany jest dzięki łatwiejszemu rozłożeniu obciążenia pomiędzy urządzenia sieci oraz dzięki zmniejszeniu ruchu związanego z sygnalizacją przesyłaną podczas przemieszczania się abonentów pomiędzy obszarami kontrolowanymi przez różne sterowniki RNC. Dzięki temu rozwiązaniu stacja ruchoma może przemieszczać się na obszarze obsługiwanym przez kilka podsystemów BSS lub RNS bez konieczności zmiany węzła w sieci szkieletowej, który obsługuje połączenie. Obszar obsługiwany przez podsystemy tworzące taki zestaw jest określany jako obszar PA (pool area). Obszary PA mogą być definiowane oddzielnie dla domen transmisji z komutacją łączy i domen transmisji pakietowej PS PA (PS pool area). Propozycje określające kierunki ewolucji sieci szkieletowej zakładają jak najszersze wykorzystanie technik IP. Przykładem mogą być architektury MIP (Mobile IP), EMA (Edge Mobility Architecture) czy też MG/S&G-PSC. 3GPP prowadzi prace zmierzające do modyfikacji sieci radiowej UTRAN. Zakłada się szersze wykorzystanie sieci IP do komunikacji pomiędzy siecią szkieletową, sterownikami i stacjami bazowymi. Również gwałtowny rozwój lokalnych radiowych sieci komputerowych WLAN spowodował pojawienie się wątpliwości dotyczących sensu realizacji systemów trzeciej generacji w przypadku, gdy są łatwo dostępne urządzenia oferujące przepływności znacznie większe od oczekiwanych w sieciach 3G. Jednak przeważa opinia, że sieci WLAN mogą stanowić uzupełnienie uruchamianych systemów 3G. Operatorzy upatrują w takich rozwiązaniach możliwości zwiększenia zakresu oferowanych usług i w konsekwencji własnych dochodów. W wersji R6 standardu UMTS powstały dokumenty normalizacyjne standaryzujące dołączenie sieci WLAN do sieci szkieletowej systemu 3G. WiMAX Wśród dostępowych szerokopasmowych sieci radiowych ważnego znaczenia nabierają sieci budowane zgodnie ze standardami wymienionych poniżej organizacji IEEE i ETSI, które prezentuje Rys. 8. Rys. 8. Podstawowe globalne standardy szerokopasmowych radiowych sieci typu WiMAX i Wi-Fi wg IEEE oraz ETSI 32

Sieci Komórkowe naziemne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl

Sieci Komórkowe naziemne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Sieci Komórkowe naziemne Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Założenia systemu GSM Usługi: Połączenia głosowe, transmisja danych, wiadomości tekstowe I multimedialne Ponowne użycie częstotliwości

Bardziej szczegółowo

7.2 Sieci GSM. Podstawy GSM. Budowa sieci GSM. Rozdział II Sieci GSM

7.2 Sieci GSM. Podstawy GSM. Budowa sieci GSM. Rozdział II Sieci GSM 7.2 Sieci GSM W 1982 roku powstał instytut o nazwie Groupe Spécial Mobile (GSM). Jego głównym zadaniem było unowocześnienie dotychczasowej i już technologicznie ograniczonej komunikacji analogowej. Po

Bardziej szczegółowo

Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access. dr inż. Stanisław Wszelak

Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access. dr inż. Stanisław Wszelak Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access dr inż. Stanisław Wszelak Rodzaje dostępu szerokopasmowego Technologia xdsl Technologie łączami kablowymi Kablówka Technologia poprzez siec

Bardziej szczegółowo

PLAN KONSPEKT. do przeprowadzenia zajęć z przedmiotu. Szerokopasmowe sieci dostępowe. Konfigurowanie urządzeń w szerokopasmowych sieciach dostępowych

PLAN KONSPEKT. do przeprowadzenia zajęć z przedmiotu. Szerokopasmowe sieci dostępowe. Konfigurowanie urządzeń w szerokopasmowych sieciach dostępowych PLAN KONSPEKT do przeprowadzenia zajęć z przedmiotu Szerokopasmowe sieci dostępowe TEMAT: Konfigurowanie urządzeń w szerokopasmowych sieciach dostępowych CEL: Zapoznanie uczniów z podstawami konfiguracji

Bardziej szczegółowo

5.5.5. Charakterystyka podstawowych protokołów rutingu zewnętrznego 152 Pytania kontrolne 153

5.5.5. Charakterystyka podstawowych protokołów rutingu zewnętrznego 152 Pytania kontrolne 153 Przedmowa 1. Sieci telekomunikacyjne 1 1.1. System telekomunikacyjny a sieć telekomunikacyjna 1 1.2. Rozwój sieci telekomunikacyjnych 4 1.2.1. Sieci telegraficzne 4 1.2.2. Sieć telefoniczna 5 1.2.3. Sieci

Bardziej szczegółowo

DSL (od ang. Digital Subscriber Line)

DSL (od ang. Digital Subscriber Line) MODEMY xdsl DSL (od ang. Digital Subscriber Line) cyfrowa linia abonencka, popularna technologia szerokopasmowego dostępu do internetu. Często określa się ją jako xdsl. Wynalazcą modemów DSL był Joseph

Bardziej szczegółowo

Obecna definicja sieci szerokopasmowych dotyczy transmisji cyfrowej o szybkości powyżej 2,048 Mb/s (E1) stosowanej w sieciach rozległych.

Obecna definicja sieci szerokopasmowych dotyczy transmisji cyfrowej o szybkości powyżej 2,048 Mb/s (E1) stosowanej w sieciach rozległych. SYSTEMY SZEROKOPASMOWE 1 Obecna definicja sieci szerokopasmowych dotyczy transmisji cyfrowej o szybkości powyżej 2,048 Mb/s (E1) stosowanej w sieciach rozległych. ATM Frame Relay Fast 10 Gigabit X.25 FDDI

Bardziej szczegółowo

Systemy teleinformatyczne w zarządzaniu kryzysowym. (http://www.amu.edu.pl/~mtanas)

Systemy teleinformatyczne w zarządzaniu kryzysowym. (http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Systemy teleinformatyczne w zarządzaniu kryzysowym (http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Sieć komórkowa infrastruktura telekomunikacyjna umożliwiająca łączność bezprzewodową swoim abonentom w zakresie przekazywania

Bardziej szczegółowo

Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas)

Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Medium transmisyjne Kabel miedziany Światłowód Fale radiowe Kabel miedziany 8 żyłowa skrętka telefoniczna Może być w wersji nieekranowanej (UTP Unshielded

Bardziej szczegółowo

Łącza WAN. Piotr Steć. 28 listopada 2002 roku. P.Stec@issi.uz.zgora.pl. Rodzaje Łącz Linie Telefoniczne DSL Modemy kablowe Łącza Satelitarne

Łącza WAN. Piotr Steć. 28 listopada 2002 roku. P.Stec@issi.uz.zgora.pl. Rodzaje Łącz Linie Telefoniczne DSL Modemy kablowe Łącza Satelitarne Łącza WAN Piotr Steć P.Stec@issi.uz.zgora.pl 28 listopada 2002 roku Strona 1 z 18 1. Nośniki transmisyjne pozwalające łączyć sieci lokalne na większe odległości: Linie telefoniczne Sieci światłowodowe

Bardziej szczegółowo

Systemy i Sieci Radiowe

Systemy i Sieci Radiowe Systemy i Sieci Radiowe Wykład 3 Media transmisyjne część 1 Program wykładu transmisja światłowodowa transmisja za pomocą kabli telekomunikacyjnych (DSL) transmisja przez sieć energetyczną transmisja radiowa

Bardziej szczegółowo

System UMTS - usługi (1)

System UMTS - usługi (1) System UMTS - usługi (1) Universal Mobile Telecommunications Sytstem Usługa Przepływność (kbit/s) Telefonia 8-32 Dane w pasmie akust. 2,4-64 Dźwięk Hi-Fi 940 Wideotelefonia 46-384 SMS 1,2-9,6 E-mail 1,2-64

Bardziej szczegółowo

PLAN KONSPEKT. Bezprzewodowe sieci dostępowe. Konfigurowanie urządzeń w bezprzewodowych szerokopasmowych sieciach dostępowych

PLAN KONSPEKT. Bezprzewodowe sieci dostępowe. Konfigurowanie urządzeń w bezprzewodowych szerokopasmowych sieciach dostępowych PLAN KONSPEKT do przeprowadzenia zajęć z przedmiotu Bezprzewodowe sieci dostępowe TEMAT: Konfigurowanie urządzeń w bezprzewodowych szerokopasmowych sieciach dostępowych CEL: Zapoznanie uczniów z podstawami

Bardziej szczegółowo

Sieci Satelitarne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl

Sieci Satelitarne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Sieci Satelitarne Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Elementy systemu Moduł naziemny terminale abonenckie (ruchome lub stacjonarne), stacje bazowe (szkieletowa sieć naziemna), stacje kontrolne.

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie zasięgu łącza. Bilans mocy łącza radiowego. Sieci Bezprzewodowe. Bilans mocy łącza radiowego. Bilans mocy łącza radiowego

Wyznaczanie zasięgu łącza. Bilans mocy łącza radiowego. Sieci Bezprzewodowe. Bilans mocy łącza radiowego. Bilans mocy łącza radiowego dr inż. Krzysztof Hodyr Sieci Bezprzewodowe Część 5 Model COST 231 w opracowaniu nr 7/7 Walfish'a-Ikegami: straty rozproszeniowe L dla fal z zakresu 0,8-2GHz wzdłuż swobodnej drogi w atmosferze Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Mediatel S.A., ul. Bitwy Warszawskiej 1920 r. 7A, 02-366 Warszawa, www.mediatel.pl

Mediatel S.A., ul. Bitwy Warszawskiej 1920 r. 7A, 02-366 Warszawa, www.mediatel.pl Mini Słownik Terminów Telekomunikacyjnych Adres IP unikalny w skali świata numer, jaki posiada każdy komputer podłączony do Internetu. ADSL Bajt Billing Bit (ang. Asymmetric Digital Subscriber Line) technologia

Bardziej szczegółowo

Sieci WAN. Mgr Joanna Baran

Sieci WAN. Mgr Joanna Baran Sieci WAN Mgr Joanna Baran Technologie komunikacji w sieciach Analogowa Cyfrowa Komutacji pakietów Połączenia analogowe Wykorzystanie analogowych linii telefonicznych do łączenia komputerów w sieci. Wady

Bardziej szczegółowo

SIECI CYFROWE Z INTEGRACJĄ USŁUG ISDN ISDN Integrated Services Digital Networks

SIECI CYFROWE Z INTEGRACJĄ USŁUG ISDN ISDN Integrated Services Digital Networks SIECI CYFROWE Z INTEGRACJĄ USŁUG ISDN ISDN Integrated Services Digital Networks CHARAKTERYSTYKA SIECI ISDN Klasyczne publiczne sieci telekomunikacyjne świadczyły różne rodzaje usług (rys.1) Wady wielu

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ZAŁĄCZNIKÓW DO ROZPORZĄDZENIA MINISTRA ŁĄCZNOŚCI Z DNIA 4 WRZEŚNIA 1997 r.

WYKAZ ZAŁĄCZNIKÓW DO ROZPORZĄDZENIA MINISTRA ŁĄCZNOŚCI Z DNIA 4 WRZEŚNIA 1997 r. Instytut Łączności Ośrodek Informacji Naukowej ul. Szachowa 1, 04-894 Warszawa tel./faks: (0-prefiks-22) 512 84 00, tel. 512 84 02 e-mail: redakcja@itl.waw.pl WYKAZ ZAŁĄCZNIKÓW DO ROZPORZĄDZENIA MINISTRA

Bardziej szczegółowo

co to oznacza dla mobilnych

co to oznacza dla mobilnych Artykuł tematyczny Szerokopasmowa sieć WWAN Szerokopasmowa sieć WWAN: co to oznacza dla mobilnych profesjonalistów? Szybka i bezproblemowa łączność staje się coraz ważniejsza zarówno w celu osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Dwa lub więcej komputerów połączonych ze sobą z określonymi zasadami komunikacji (protokołem komunikacyjnym).

Dwa lub więcej komputerów połączonych ze sobą z określonymi zasadami komunikacji (protokołem komunikacyjnym). Sieci komputerowe Dwa lub więcej komputerów połączonych ze sobą z określonymi zasadami komunikacji (protokołem komunikacyjnym). Zadania sieci - wspólne korzystanie z plików i programów - współdzielenie

Bardziej szczegółowo

Systemy GEPON oraz EoC. Jerzy Szczęsny

Systemy GEPON oraz EoC. Jerzy Szczęsny Systemy GEPON oraz EoC Jerzy Szczęsny AGENDA Sieci Pasywne Omówienie technologii Rynek Urządzeń GEPON Rodzaje Urządzeń Przykładowe Sieci EoC Omówienie technologii Rodzaje Urządzeń Przykładowe Sieci Omówienie

Bardziej szczegółowo

PORADNIKI. Architektura bezprzewodowego systemu WAN

PORADNIKI. Architektura bezprzewodowego systemu WAN PORADNIKI Architektura bezprzewodowego systemu WAN Bezprzewodowy WAN W tej części podam bliższy opis systemów bezprzewodowych WAN. Tu opiszę architekturę systemu, plany czasowe i charakterystyki. W porównaniu

Bardziej szczegółowo

C. EFEKTY KSZTAŁCENIA I METODY SPRAWDZANIA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

C. EFEKTY KSZTAŁCENIA I METODY SPRAWDZANIA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013

Bardziej szczegółowo

Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Wydział Budowy Maszyn i Informatyki Laboratorium z sieci komputerowych Ćwiczenie numer: 7 Temat ćwiczenia: Konfiguracja i badanie połączenia GPRS 1. Wstęp

Bardziej szczegółowo

SIECI KOMPUTEROWE wykład dla kierunku informatyka semestr 4 i 5

SIECI KOMPUTEROWE wykład dla kierunku informatyka semestr 4 i 5 SIECI KOMPUTEROWE wykład dla kierunku informatyka semestr 4 i 5 dr inż. Michał Sajkowski Instytut Informatyki PP pok. 227G PON PAN, Wieniawskiego 17/19 Michal.Sajkowski@cs.put.poznan.pl tel. +48 (61) 8

Bardziej szczegółowo

Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net

Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net Wstęp. Aby zrozumieć istotę EDGE, niezbędne jest zapoznanie się z technologią GPRS. General Packet Radio Service

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo sieci bezprzewodowych

Bezpieczeństwo sieci bezprzewodowych Bezpieczeństwo sieci bezprzewodowych CONFidence 2005 // Kraków // Październik 2005 Agenda Sieci bezprzewodowe LAN 802.11b/g 802.11a Sieci bezprzewodowe PAN Bluetooth UWB Sieci bezprzewodowe PLMN GSM/GPRS/EDGE

Bardziej szczegółowo

Systemy Telekomunikacji Satelitarnej

Systemy Telekomunikacji Satelitarnej Systemy Telekomunikacji Satelitarnej część 1: Podstawy transmisji satelitarnej mgr inż. Krzysztof Włostowski Instytut Telekomunikacji PW chrisk@tele.pw.edu.pl Systemy telekomunikacji satelitarnej literatura

Bardziej szczegółowo

URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ. Warszawa, dnia 10 czerwca 2014 r.

URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ. Warszawa, dnia 10 czerwca 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ Warszawa, dnia 10 czerwca 2014 r. Poz. 29 Zarządzenie Nr 11 Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie planu zagospodarowania

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z przedmiotu: Podstawy Teleinformatyki

Rozkład materiału z przedmiotu: Podstawy Teleinformatyki Rozkład materiału z przedmiotu: Podstawy Teleinformatyki Dla klasy 3 i 4 technikum 1. Klasa 3 34 tyg. x 3 godz. = 102 godz. Szczegółowy rozkład materiału: I. Przegląd informacji z zakresu teleinformatyki:

Bardziej szczegółowo

UKE- Okręgowe Izby Urbanistów - KIGEiT

UKE- Okręgowe Izby Urbanistów - KIGEiT Inwestycje telekomunikacyjne a ład przestrzenny praktyczne wskazówki przy tworzeniu dokumentów planistycznych. Kontynuacja warsztatów centralnych. Wrocław Gdańsk Katowice - Warszawa kwiecień 2011 UKE-

Bardziej szczegółowo

WiMAX2 nowy standard sieci radiowych

WiMAX2 nowy standard sieci radiowych Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, lipiec 2010 WiMAX2, czyli standard 802.16m Rynek usług telekomunikacyjnych, jak żaden inny, podlega systematycznej, dynamicznej ewolucji, obecnie jeszcze

Bardziej szczegółowo

Metody dostępu do Internetu

Metody dostępu do Internetu Ryszard Myhan Metody dostępu do Internetu Metody dostępu do Internetu można podzielić ze względu na wykorzystywane medium na następujące grupy: Techniki oparte na kablach miedzianych: xdsl PLC HFC Ethernet

Bardziej szczegółowo

Prof. Witold Hołubowicz UAM Poznań / ITTI Sp. z o.o. Poznań. Konferencja Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji Warszawa, 9 czerwca 2010

Prof. Witold Hołubowicz UAM Poznań / ITTI Sp. z o.o. Poznań. Konferencja Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji Warszawa, 9 czerwca 2010 Alokacja nowych częstotliwości dla usług transmisji danych aspekty techniczne i biznesowe Prof. Witold Hołubowicz UAM Poznań / ITTI Sp. z o.o. Poznań Konferencja Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji

Bardziej szczegółowo

Bezprzewodowe Sieci Komputerowe Wykład 3,4. Marcin Tomana marcin@tomana.net WSIZ 2003

Bezprzewodowe Sieci Komputerowe Wykład 3,4. Marcin Tomana marcin@tomana.net WSIZ 2003 Bezprzewodowe Sieci Komputerowe Wykład 3,4 Marcin Tomana WSIZ 2003 Ogólna Tematyka Wykładu Telefonia cyfrowa Charakterystyka oraz zasada działania współczesnych sieci komórkowych Ogólne zasady przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia egzaminacyjne TELEKOMUNIKACJA studia rozpoczynające się po 1.10.2012 r.

Zagadnienia egzaminacyjne TELEKOMUNIKACJA studia rozpoczynające się po 1.10.2012 r. (TEM) Telekomunikacja mobilna 1. Pasmo zajmowane przez transmisję cyfrową, a szybkość transmisji i przepustowość łącza radiowego. 2. Kodowanie informacji transmitowanej w cyfrowych systemach wizyjnych.

Bardziej szczegółowo

CDMA w sieci Orange. Warszawa, 1 grudnia 2008 r.

CDMA w sieci Orange. Warszawa, 1 grudnia 2008 r. CDMA w sieci Orange Warszawa, 1 grudnia 2008 r. Dlaczego CDMA? priorytetem Grupy TP jest zapewnienie dostępu do szerokopasmowego internetu jak największej liczbie użytkowników w całym kraju Grupa TP jest

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA HDSL AUTOR: DARIUSZ MŁYNARSKI IVFDS

TECHNOLOGIA HDSL AUTOR: DARIUSZ MŁYNARSKI IVFDS TECHNOLOGIA HDSL AUTOR: DARIUSZ MŁYNARSKI IVFDS 2 SPIS TREŚCI 1. Ogólne informacje o technologii HDSL....3 2. Idea stosowania technologii HDSL.....3 3. Zasada działania łącza HDSL....4 4. Kody liniowe.....5

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS. Planowanie inwestycji drogowych w Małopolsce w latach 2007-2013 Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Bardziej szczegółowo

Platforma Integracji Komunikacji

Platforma Integracji Komunikacji Platforma Integracji Komunikacji ogólnopolska łączność służbowa łączenie różnorodności RadioEXPO, 8 październik 2014 GRUPA WB 140 000 120 000 100 000 80 000 60 000 40 000 20 000 0 kapitał własny (K Eur)

Bardziej szczegółowo

JAK PRAWIDŁOWO SPRAWOZDAWAĆ ZASIĘGI SIECI

JAK PRAWIDŁOWO SPRAWOZDAWAĆ ZASIĘGI SIECI JAK PRAWIDŁOWO SPRAWOZDAWAĆ ZASIĘGI SIECI 1 JAK PRAWIDŁOWO SPRAWOZDAĆ ZAKOŃCZENIA SIECI 1.1 Czy trzeba podawać adres zakończenia sieci z dokładnością do lokalu? Nie. Należy podać adres zakończenia sieci

Bardziej szczegółowo

Projektowanie Sieci Lokalnych i Rozległych wykład 5: telefonem w satelitę!

Projektowanie Sieci Lokalnych i Rozległych wykład 5: telefonem w satelitę! Projektowanie Sieci Lokalnych i Rozległych wykład 5: telefonem w satelitę! Dr inż. Jacek Mazurkiewicz Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki e-mail: Jacek.Mazurkiewicz@pwr.wroc.pl Pozycja systemów

Bardziej szczegółowo

USŁUGI DODATKOWE W SIECIACH BEZPRZEWODOWYCH VoIP oraz multimedia w sieciach WiFi problemy

USŁUGI DODATKOWE W SIECIACH BEZPRZEWODOWYCH VoIP oraz multimedia w sieciach WiFi problemy Seminarium poświęcone sieci bezprzewodowej w Politechnice Krakowskiej - projekt Eduroam USŁUGI DODATKOWE W SIECIACH BEZPRZEWODOWYCH VoIP oraz multimedia w sieciach WiFi problemy Wprowadzenie Problematyka

Bardziej szczegółowo

Interaktywne szerokopasmowe sieci multimedialne

Interaktywne szerokopasmowe sieci multimedialne Interaktywne szerokopasmowe sieci multimedialne Obecnie istnieje kilka technicznych rozwiązań służących dostarczaniu szerokopasmowych interaktywnych usług multimedialnych do odbiorców indywidualnych i

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne usługi telekomunikacyjne świadczone na szerokopasmowej sieci stacjonarnej. Wrocław, 14.03.2013

Nowoczesne usługi telekomunikacyjne świadczone na szerokopasmowej sieci stacjonarnej. Wrocław, 14.03.2013 Nowoczesne usługi telekomunikacyjne świadczone na szerokopasmowej sieci stacjonarnej Wrocław, 14.03.2013 1 ADSL - ewolucja sieci miedzianej (kat.3). ADSL (ang. Asymmetric Digital Subscriber Line) asymetryczna

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2. Opis sieci teleinformatycznej

Załącznik nr 2. Opis sieci teleinformatycznej Załącznik nr 2 Opis sieci teleinformatycznej 1. Założenia techniczne Sieć teleinformatyczna Stadionu Narodowego ma pełnić rolę wydajnego, zintegrowanego szkieletu komunikacyjnego dla wielu systemów projektowanych

Bardziej szczegółowo

Modemy. M@rek Pudełko Urządzenia Techniki Komputerowej

Modemy. M@rek Pudełko Urządzenia Techniki Komputerowej Modemy M@rek Pudełko Urządzenia Techniki Komputerowej Modem Urządzenie do wysyłania informacji cyfrowej przez zwykłą linię telefoniczną. Interfejs między linią telefoniczną a PC, służący do tworzenia chwilowych

Bardziej szczegółowo

MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ

MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ E.16. Montaż i eksploatacja sieci rozległych 1. Przykłady zadań do części pisemnej egzaminu dla wybranych umiejętności z kwalifikacji E.16. Montaż i

Bardziej szczegółowo

Szerokopasmowy, mobilny dostęp do Internetu w Polsce. dr inż. Adam Kuriaoski Prezes Aero2, Mobyland, CenterNet

Szerokopasmowy, mobilny dostęp do Internetu w Polsce. dr inż. Adam Kuriaoski Prezes Aero2, Mobyland, CenterNet Szerokopasmowy, mobilny dostęp do Internetu w Polsce dr inż. Adam Kuriaoski Prezes Aero2, Mobyland, CenterNet AGENDA Czym jest Internet mobilny? Internet mobilny na świecie Internet mobilny w Polsce Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA SZEROKOPASMOWEJ KOMUNIKACJI PLC DLA SYSTEMÓW SMART GRID I SMART METERING.

TECHNOLOGIA SZEROKOPASMOWEJ KOMUNIKACJI PLC DLA SYSTEMÓW SMART GRID I SMART METERING. TECHNOLOGIA SZEROKOPASMOWEJ KOMUNIKACJI PLC DLA SYSTEMÓW SMART GRID I SMART METERING. Informacje podstawowe Przykład wzrostu zapotrzebowania możliwości komunikacyjnych na przykładzie odczytu danych z liczników

Bardziej szczegółowo

Sieć LAN to dziś nieodzowny element infrastruktury informatycznej

Sieć LAN to dziś nieodzowny element infrastruktury informatycznej Projektowanie sieci firmowej od A do Z 01 Sieć LAN to dziś nieodzowny element infrastruktury informatycznej w każdej firmie, a coraz częściej także w domu. Jeśli zależy Ci, aby sieć w Twojej firmie funkcjonowała

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia Sieci komputerowe Sieć komputerowa - system umoŝliwiający wymianę danych między 2 lub więcej komputerami. Składają się na nią komputery środki słuŝące realizacji połączenia. Komputery

Bardziej szczegółowo

Światłowody. Telekomunikacja światłowodowa

Światłowody. Telekomunikacja światłowodowa Światłowody Telekomunikacja światłowodowa Cechy transmisji światłowodowej Tłumiennośd światłowodu (około 0,20dB/km) Przepustowośd nawet 6,875 Tb/s (2000 r.) Standardy - 10/20/40 Gb/s Odpornośd na działanie

Bardziej szczegółowo

Specyfikacja formatu CSV

Specyfikacja formatu CSV Instytut Łączności Państwowy Instytut Badawczy ul. Szachowa 1, 04-894 Warszawa tel. (+48 22) 5128 100, faks (+48 22) 5128 625 Projekt: System Informacyjny o infrastrukturze szerokopasmowej i portal Polska

Bardziej szczegółowo

BIATEL BIT S.A. kompetencje i doświadczenie w budowie szerokopasmowych sieci teleinformatycznych

BIATEL BIT S.A. kompetencje i doświadczenie w budowie szerokopasmowych sieci teleinformatycznych BIATEL BIT S.A. kompetencje i doświadczenie w budowie szerokopasmowych sieci teleinformatycznych Omówienie zrealizowanych projektów, z uwzględnieniem technologii, zakresu i zasięgu sieci. Bobrowa Dolina,

Bardziej szczegółowo

Voice over xdsl STRESZCZENIE

Voice over xdsl STRESZCZENIE Tomasz Rogowski Bogdan Miazga Instytut Telekomunikacji i kustyki Politechnika Wrocławska Voice over STRESZCZENIE W referacie przedstawiono przegląd zagadnień dotyczących przekazywania głosu w systemach.

Bardziej szczegółowo

PRZESYŁ GŁOSU PRZEZ ATM - PODSTAWY

PRZESYŁ GŁOSU PRZEZ ATM - PODSTAWY PRZESYŁ GŁOSU PRZEZ ATM - PODSTAWY Standaryzacją przekazu głosu przez sieci ATM zajmuje się grupa robocza VTOA (Voice and Telephony Services Over ATM), utworzona w 1993 r. przy ATM Forum. Podstawowym i

Bardziej szczegółowo

Systemy Teletransmisji I Transmisji Danych cz.2

Systemy Teletransmisji I Transmisji Danych cz.2 Systemy Teletransmisji I Transmisji Danych cz.2 Tomasz Ruść 1 1 Łączenie i Sygnalizacja 2 Numeracja Telefoniczna 3 Wznaczanie trasy 4 Lokalny dostęp do sieci 5 Ruch telekomunikacyjny 6 Modulacja PCM 7

Bardziej szczegółowo

Wykład I. Administrowanie szkolną siecią komputerową. dr Artur Bartoszewski www.bartoszewski.pr.radom.pl

Wykład I. Administrowanie szkolną siecią komputerową. dr Artur Bartoszewski www.bartoszewski.pr.radom.pl Administrowanie szkolną siecią komputerową dr Artur Bartoszewski www.bartoszewski.pr.radom.pl Wykład I 1 Tematyka wykładu: Co to jest sieć komputerowa? Usługi w sieciach komputerowych Zasięg sieci Topologie

Bardziej szczegółowo

Sieci bezprzewodowe na przykładzie WiFi i WiMAX.

Sieci bezprzewodowe na przykładzie WiFi i WiMAX. Sieci bezprzewodowe na przykładzie WiFi i WiMAX. Autor: Paweł Melon. pm209273@zodiac.mimuw.edu.pl Podział sieci ze względu na zasięg lub sposób użycia: WAN MAN LAN PAN VPN Możemy też do każdego skrótu

Bardziej szczegółowo

Systemy i Sieci Radiowe

Systemy i Sieci Radiowe Systemy i Sieci Radiowe Wykład 5 Sieci szkieletowe Program wykładu Standardy TDM Zwielokrotnianie strumieni cyfrowych PDH a SDH Ochrona łączy Synchronizacja Sieci SDH na różnych poziomach WDM i DWDM 1

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne systemy radiowe szansą na efektywną i szybką budowę sieci na terenach słabo zurbanizowanych. Łukasz Grzelak, Country Manager

Nowoczesne systemy radiowe szansą na efektywną i szybką budowę sieci na terenach słabo zurbanizowanych. Łukasz Grzelak, Country Manager Nowoczesne systemy radiowe szansą na efektywną i szybką budowę sieci na terenach słabo zurbanizowanych. Łukasz Grzelak, Country Manager Architektura sieci WAN Światłowód Systemy radiowe Sieć transportowa

Bardziej szczegółowo

Słownik pojęć sieciowych

Słownik pojęć sieciowych Słownik pojęć sieciowych A ADSL (Asymetric Digital Subscriber Line) Technologia cyfrowej linii telefonicznej, pozwalająca na połączenie z Internetem. Nazywa się asymetryczną, gdyż połączenie tam odbywa

Bardziej szczegółowo

Planowanie telefonii VoIP

Planowanie telefonii VoIP Planowanie telefonii VoIP Nie zapominając o PSTN Składniki sieci telefonicznej 1 Centrale i łącza między nimi 2 Nawiązanie połączenia Przykład sygnalizacji lewy dzwoni do prawego 3 4 Telefonia pakietowa

Bardziej szczegółowo

GTS Transmisja Danych

GTS Transmisja Danych Autoryzowany Partner GTS Poland - Biznes Integrator GTS Transmisja Danych Usługi komunikacji biznesowej w wirtualnych sieciach prywatnych VPN Wirtualne sieci prywatne VPN - narzędzie do zapewnienia bezpiecznej

Bardziej szczegółowo

Wykład: Internet - dostęp do sieci. Jak do Internetu? Sieć Exatel http://www.exatel.pl/?section=siec&action=text&id=40

Wykład: Internet - dostęp do sieci. Jak do Internetu? Sieć Exatel http://www.exatel.pl/?section=siec&action=text&id=40 Wykład: Internet - dostęp do sieci. Jak do Internetu? Internet Service Provider, czyli dostawca usług internetowych. TP SA (TPNET) największy ISP w Polsce POLPAK, to sieć szkieletowa, której operatorem

Bardziej szczegółowo

Instytut Informatyki Politechniki Śląskiej. Sieci konwergentne. Andrzej Grzywak

Instytut Informatyki Politechniki Śląskiej. Sieci konwergentne. Andrzej Grzywak Sieci konwergentne Andrzej Grzywak Sieci ich klasyfikacja i rozwój WAN MAN LAN SP transmisja modemowa transmisja w paśmie podstawowym transmisja w paśmie szerokim Systemy ISDN Technologia ATM Fast Ethernet

Bardziej szczegółowo

Radiowe sieci dostępowe w realizacji usług multimedialnych

Radiowe sieci dostępowe w realizacji usług multimedialnych Waldemar Grabiec Instytut Systemów Łączności Wojskowa Akademia Techniczna Radiowe sieci dostępowe w realizacji usług multimedialnych STRESZCZENIE W artykule omówiono metody realizacji bezprzewodowych sieci

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Mark McGregor Akademia sieci cisco. Semestr szósty

Księgarnia PWN: Mark McGregor Akademia sieci cisco. Semestr szósty Księgarnia PWN: Mark McGregor Akademia sieci cisco. Semestr szósty Wprowadzenie 13 Rozdział 1. Zdalny dostęp 17 Wprowadzenie 17 Typy połączeń WAN 19 Transmisja asynchroniczna kontra transmisja synchroniczna

Bardziej szczegółowo

2007 Cisco Systems, Inc. All rights reserved.

2007 Cisco Systems, Inc. All rights reserved. IPICS - integracja systemów łączności radiowej UHF/VHF z rozwiązaniami telefonii IP Jarosław Świechowicz Systems Engineer Zakopane, Cisco Forum 2007 Agenda Co to jest IPICS Komponenty systemu IPICS Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Sieci urządzeń mobilnych

Sieci urządzeń mobilnych Sieci urządzeń mobilnych Część 3 wykładu Mobilne-1 Mapa wykładu Wprowadzenie Dlaczego mobilność? Rynek dla mobilnych urządzeń Dziedziny badań Transmisja radiowa Protokoły wielodostępowe Systemy GSM Systemy

Bardziej szczegółowo

Bezprzewodowa transmisja danych. Paweł Melon

Bezprzewodowa transmisja danych. Paweł Melon Bezprzewodowa transmisja danych Paweł Melon pm209273@students.mimuw.edu.pl Spis treści Krótka historia komunikacji bezprzewodowej Kanał komunikacyjny, duplex Współdzielenie kanałów komunikacyjnych Jak

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010 Zawód: technik telekomunikacji Symbol cyfrowy zawodu: 311 [37] Numer zadania: 2 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu 311[37]-02-102 Czas trwania egzaminu: 240 minut

Bardziej szczegółowo

Systemy Teletransmisji i Transmisji Danych

Systemy Teletransmisji i Transmisji Danych Systemy Teletransmisji i Transmisji Danych Tomasz Ruść 1 1 Sprawy Organizacyjne 2 Historia Geneza Systemów Transmisji 3 System Teletransmisyjny 4 Pojęcia Podstawowe 5 Media Transmisyjne 6 Zwielokrotnienie

Bardziej szczegółowo

Technologia VoIP w aspekcie dostępu do numerów alarmowych

Technologia VoIP w aspekcie dostępu do numerów alarmowych Technologia VoIP w aspekcie dostępu do numerów alarmowych Jerzy Paczocha - gł. specjalista Waldemar Szczęsny - adiunkt Debata o przyszłych regulacjach usługi VoIP Urząd Komunikacji Elektronicznej 26 listopad

Bardziej szczegółowo

POLOWE SYSTEMY TELEINFORMATYCZNE

POLOWE SYSTEMY TELEINFORMATYCZNE POLOWE SYSTEMY TELEINFORMATYCZNE SZEROKOPASMOWY SYSTEM ŁĄCZNOŚCI WOJSK LĄDOWYCH KROKUS-2000 Projekt KROKUS, wykonany w latach 2000-2006 był jednym z kluczowych przedsięwzięć realizowanych w minionej dekadzie

Bardziej szczegółowo

Systemy plezjochroniczne (PDH) synchroniczne (SDH), Transmisja w sieci elektroenergetycznej (PLC Power Line Communication)

Systemy plezjochroniczne (PDH) synchroniczne (SDH), Transmisja w sieci elektroenergetycznej (PLC Power Line Communication) Politechnika Śląska Katedra Elektryfikacji i Automatyzacji Górnictwa Systemy plezjochroniczne (PDH) synchroniczne (SDH), Transmisja w sieci elektroenergetycznej (PLC Power Line Communication) Opracował:

Bardziej szczegółowo

Wykład II. Administrowanie szkolną siecią komputerową. dr Artur Bartoszewski www.bartoszewski.pr.radom.pl

Wykład II. Administrowanie szkolną siecią komputerową. dr Artur Bartoszewski www.bartoszewski.pr.radom.pl Administrowanie szkolną siecią komputerową dr Artur Bartoszewski www.bartoszewski.pr.radom.pl Wykład II 1 Tematyka wykładu: Media transmisyjne Jak zbudować siec Ethernet Urządzenia aktywne i pasywne w

Bardziej szczegółowo

Rodzaje sieci bezprzewodowych

Rodzaje sieci bezprzewodowych Rodzaje sieci bezprzewodowych Bezprzewodowe sieci rozległe (WWAN) Pozwala ustanawiad połączenia bezprzewodowe za pośrednictwem publicznych lub prywatnych sieci zdalnych. Połączenia są realizowane na dużych

Bardziej szczegółowo

ERA INTERNET STACJONARNY

ERA INTERNET STACJONARNY ERA INTERNET STACJONARNY SPIS TREŚCI 1. INFORMACJE OGÓLNE 1 2. INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE 1 OPIS PRODUKTU 1 WARIANTY USŁUGI ERA INTERNET STACJONARNY 2 PRZYKŁADOWE ZESTAWY ERA INTERNET STACJONARNY 2 DLACZEGO

Bardziej szczegółowo

Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI

Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI Organizacja ISO opracowała Model Referencyjny Połączonych Systemów Otwartych (model OSI RM - Open System Interconection Reference Model) w celu ułatwienia realizacji otwartych

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 26.04.2006 06724572.0

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 26.04.2006 06724572.0 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1878193 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 26.04.2006 06724572.0 (13) T3 (51) Int. Cl. H04L29/06 H04Q7/22

Bardziej szczegółowo

Tytuł pracy. Technologia xdsl. Autor: Paweł Połoszynowicz IVFDS

Tytuł pracy. Technologia xdsl. Autor: Paweł Połoszynowicz IVFDS Tytuł pracy Technologia xdsl. Autor: Paweł Połoszynowicz IVFDS 1 STRESZCZENIE W projekcie znajdują się informacje dotyczące nowoczesnej technologii cyfrowego dostępu abonenckiego DSL (Digital Subscriber

Bardziej szczegółowo

Transmisja danych multimedialnych. mgr inż. Piotr Bratoszewski

Transmisja danych multimedialnych. mgr inż. Piotr Bratoszewski Transmisja danych multimedialnych mgr inż. Piotr Bratoszewski Wprowadzenie Czym są multimedia? Informacje przekazywane przez sieć mogą się składać z danych różnego typu: Tekst ciągi znaków sformatowane

Bardziej szczegółowo

WLAN bezpieczne sieci radiowe 01

WLAN bezpieczne sieci radiowe 01 WLAN bezpieczne sieci radiowe 01 ostatnim czasie ogromną popularność zdobywają sieci bezprzewodowe. Zapewniają dużą wygodę w dostępie użytkowników do zasobów W informatycznych. Jednak implementacja sieci

Bardziej szczegółowo

Najszybszy bezprzewodowy Internet

Najszybszy bezprzewodowy Internet Najszybszy bezprzewodowy Internet Poczuj się wolny, gdziekolwiek jesteś blue connect Najszybszy bezprzewodowy Internet Teraz możesz cieszyć się najszybszym bezprzewodowym Internetem bez limitu przesyłanych

Bardziej szczegółowo

Architektura Systemów Komputerowych. Transmisja szeregowa danych Standardy magistral szeregowych

Architektura Systemów Komputerowych. Transmisja szeregowa danych Standardy magistral szeregowych Architektura Systemów Komputerowych Transmisja szeregowa danych Standardy magistral szeregowych 1 Transmisja szeregowa Idea transmisji szeregowej synchronicznej DOUT Rejestr przesuwny DIN CLK DIN Rejestr

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 8 do Porozumienia Deklaracja inwestycyjna Telekomunikacji Polskiej

Załącznik nr 8 do Porozumienia Deklaracja inwestycyjna Telekomunikacji Polskiej Załącznik nr 8 do Porozumienia Deklaracja inwestycyjna Telekomunikacji Polskiej Telekomunikacja Polska deklaruje wybudowanie i udostępnienie, w terminie 36 miesięcy od daty podpisania porozumienia TP UKE,

Bardziej szczegółowo

Specyfikacja formatu CSV

Specyfikacja formatu CSV Instytut Łączności Państwowy Instytut Badawczy ul. Szachowa 1, 04-894 Warszawa tel. (+48 22) 5128 100, faks (+48 22) 5128 625 Projekt: System Informacyjny o infrastrukturze szerokopasmowej i portal Polska

Bardziej szczegółowo

RUTERY. Dr inŝ. Małgorzata Langer

RUTERY. Dr inŝ. Małgorzata Langer RUTERY Dr inŝ. Małgorzata Langer Co to jest ruter (router)? Urządzenie, które jest węzłem komunikacyjnym Pracuje w trzeciej warstwie OSI Obsługuje wymianę pakietów pomiędzy róŝnymi (o róŝnych maskach)

Bardziej szczegółowo

INFRASTRUKTURA SZEROKOPASMOWEGO INTERNETU. wprowadzenie do zagadnienia

INFRASTRUKTURA SZEROKOPASMOWEGO INTERNETU. wprowadzenie do zagadnienia INFRASTRUKTURA SZEROKOPASMOWEGO INTERNETU wprowadzenie do zagadnienia Dr inż. Adam Okniński Dyrektor Wydziału Wydział Wdrażania Technologii Informacyjnych Departament Infrastruktury Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Sieci Komputerowe Standardy i rodzaje sieci

Sieci Komputerowe Standardy i rodzaje sieci Sieci Komputerowe Standardy i rodzaje sieci dr Zbigniew Lipiński Instytut Matematyki i Informatyki ul. Oleska 48 50-204 Opole zlipinski@math.uni.opole.pl Zagadnienia Podstawowe pojęcia dotyczące sieci:

Bardziej szczegółowo

Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego

Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego Technologie dostępu do sieci Internet w Polsce Grudzień 2009 Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego 1. Wstęp Rozwój społeczeństwa informacyjnego jest jednym z kluczowych czynników wpływających na

Bardziej szczegółowo

Telekomunikacyjne Sieci

Telekomunikacyjne Sieci Telekomunikacyjne Sieci Szerokopasmowe Dr inż. Jacek Oko Wydział Elektroniki Instytut Telekomunikacji, Teleinformatyki i Akustyki Katedra Radiokomunikacji i Teleinformatyki Pracownia Sieci Telekomunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Metody wielodostępu do kanału. dynamiczny statyczny dynamiczny statyczny EDCF ALOHA. token. RALOHA w SALOHA z rezerwacją FDMA (opisane

Metody wielodostępu do kanału. dynamiczny statyczny dynamiczny statyczny EDCF ALOHA. token. RALOHA w SALOHA z rezerwacją FDMA (opisane 24 Metody wielodostępu podział, podstawowe własności pozwalające je porównać. Cztery własne przykłady metod wielodostępu w rożnych systemach telekomunikacyjnych Metody wielodostępu do kanału z możliwością

Bardziej szczegółowo

Usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu

Usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu Usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu Strona 1 Agenda Usługa jednokierunkowego dostępu do Internetu ASTRA2Connect: nowa usługa triple play Strona 2 Szerokopasmowy dostęp do Internetu (1-way) Cechy

Bardziej szczegółowo

MODEM. Wewnętrzny modem PCI, 56Kbps DATA/FAX/VOICE, V.92

MODEM. Wewnętrzny modem PCI, 56Kbps DATA/FAX/VOICE, V.92 SPRZĘT SIECIOWY Urządzenia sieciowe MODEM Wewnętrzny modem PCI, 56Kbps DATA/FAX/VOICE, V.92 Zewnętrzny modem USB 2.0 DATA/FAX/VOICE (V.92) 56Kbps Zewnętrzny modem 56Kbps DATA/FAX/VOICE V.92 (RS-232) MODEM

Bardziej szczegółowo

Internet. dodatkowy switch. Koncentrator WLAN, czyli wbudowany Access Point

Internet. dodatkowy switch. Koncentrator WLAN, czyli wbudowany Access Point Routery Vigor oznaczone symbolem G (np. 2900Gi), dysponują trwale zintegrowanym koncentratorem radiowym, pracującym zgodnie ze standardem IEEE 802.11g i b. Jest to zbiór protokołów, definiujących pracę

Bardziej szczegółowo

Od autora... 5 1. Telefonia internetowa podstawy... 7. 2. Telefonia internetowa realizacja...33. 3. Telefonia internetowa praktyka...

Od autora... 5 1. Telefonia internetowa podstawy... 7. 2. Telefonia internetowa realizacja...33. 3. Telefonia internetowa praktyka... Od autora... 5 1. Telefonia internetowa podstawy... 7 Dlaczego telefonia internetowa?... 7 Skąd pomysł na rozmowy przez Internet?... 14 Rozmowa przez Internet a tradycyjny telefon... 17 Jaka ma być przyszłość?...

Bardziej szczegółowo