POLITYKA FINANSOWA TRANSFORMACJA WZROST

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POLITYKA FINANSOWA TRANSFORMACJA WZROST"

Transkrypt

1

2 POLITYKA FINANSOWA TRANSFORMACJA WZROST

3 Autorzy I.Antowska-Bartosiewicz, J.Bielawny, J.Boguszewski, I.Bolkowiak, D.Gotz-Kozierkiewicz, W.Jakóbik, G.W.Kołodko, M.Majewicz, W.Małecki, A.Olechowski, J.Rajski, E.Skrzeszewska-Paczek, A.Wernik, E.Wierzbicka, M.Zygierewicz Komentatorzy Z.Fedorowicz, S.Gomułka, J.Gosciński. U.Płowiec, K.Porwit, KPoznański, S.Rączkowski, Z.L.Sadowski Tytuł dotowany przez Fundację im. Friedricha Eberta Przedstawicielstwo w Polsce

4 POLITYKA FINANSOWA TRANSFORMACJA WZROST pod redakcją naukową Grzegorza W. Kołodko

5

6 WSTĘP Transformacja gospodarek postsocjalistycznych od planu do rynku stawia szczególnie trudne i złożone zadania przed polityką finansową. Dotychczasowy przebieg transformacji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej oraz w państwach powstających z byłego Związku Radzieckiego koncentruje się głównie na wysiłkach zmierzających do stabilizacji makroekonomicznej oraz na przekształceniach instytucjonalnych. W takiej perspektywie gubione są po części z pola widzenia procesy realne. W szczególności niezwykle dotkliwa i długotrwała recesja, która ogarnęła cały region, okazuje się trudniejsza do przezwyciężenia, niż to w wielu przypadkach uprzednio zakładano. Ale tak zmiany instytucjonalne, jak i polityki stabilizacyjne mają w końcu sprzyjać wyzwalaniu i wzmacnianiu pozytywnych tendencji właśnie w sferze realnej. W pierwszej kolejności chodzi tutaj o wprowadzenie gospodarki na ścieżkę zrównoważonego i trwałego wzrostu gospodarczego, z dobrodziejstw którego mogłyby szeroko korzystać społeczeństwa transformowanych gospodarek. W innym bowiem przypadku cały sens transformacji mógłby zostać podany w wątpliwość. Poszukiwaniu odpowiedzi na to właśnie pytanie - jak prowadzić polityki finansowe w warunkach systemowej transformacji od planu do rynku, aby w możliwie szybkim tempie przejść w fazę trwałego i stabilnego rozwoju ekonomicznego - poświęcona jest zasadniczo ta praca. Powstała ona w wyniku konferencji zorganizowanej już po raz czwarty w Wildze przez Instytut Finansów przy współpracy Ministerstwa Finansów i życzliwym wsparciu sponsorów, których listę zamieszczamy z wdzięcznością na ostatniej stronie. Punktem wyjścia do rozważań są uwagi byłego ministra finansów, obecnie doradcy Prezydenta RP, dr Andrzeja Olechowskiego pt. Co dalej? oraz rozdział mego autorstwa pt. Stabilizacja, recesja i wzrost w gospodarce postsocjalistycznej. Rozdziały pogrupowane są wpięciu częściach: w kierunku wzrostu, przekształcenia instytucjonalne, rola sektora zewnętrznego, budżet i polityka fiskalna a procesy realne oraz doświadczenia światowe, z tych ostatnich bowiem zawsze dobrze jest wyciągać właściwe lekcje. Każda z czterech części zawiera komentarze 5

7 przygotowane przez zaproszonych przez Instytut Finansów dyskutantów, co znakomicie - jak sądzę - poszerza i wzbogaca argumentację poglądów głoszonych w odniesieniu do roli polityk finansowych w transformacji i stymulowaniu wzrostu. Praca Polityka finansowa - transformacja - wzrost jest czwartym już przedsięwzięciem naukowym Instytutu Finansów na taką skalę w ostatnich latach. Poprzednio wydane zostały prace: Polityka finansowa nierównowga -stabilizacja 1 (1989), Polityka finansowa - nierównowaga - stabilizacja II (1990) oraz Polityka finansowa -stabilizacja - transformacja(1991). Ostatnia praca z tej serii kładzie akcent na wzrost, co też w jakiejś mierze ilustruje pewną ewolucję myślenia o transformacji, a także oddaje przesunięcie akcentów w podstawowych problemach, przed jakimi stoimy w obecnej fazie transformacji. Sądzę, że wyjście takie wychodzi naprzeciw oczekiwaniom Czytelników. Za ich krytyczne uwagi będę wdzięczny, tym bardziej, że studia z tego zakresu będą kontynuowane Warszawa, lipiec

8 Część I W KIERUNKU WZROSTU

9

10 Andrzej Olechowski CO DALEJ? Spóźnione uchwalenie budżetu na 1992 r. oraz zmiana rządu postawiły na porządku dziennym istotne pytanie co dalej? Debata wydaje się koncentrować wokół dylematu: czy w gospodarce potrzebny jest "pakiet przełomu" - inflacyjnych, niekonwencjonalnych środków nakierowanych na szybkie pobudzenie produkcji, czy też należy kontynuować dotychczasową "ortodoksyjną" politykę. Jak zwykle, właściwa odpowiedź znajduje się pośrodku - w polityce makroekonomicznej należy nadal kierować się rygorem i ostrożnością, zaś zdynamizować i urozmaicić działania praktyczne i interwencyjne. Rozwinięcie tej tezy rozpoczniemy od stwierdzenia, że sytuacja gospodarcza wydaje się być obiecująca, społeczna spokojna, zaś polityczna fatalna. Jeśli gdzieś zatem jest potrzebny pakiet przełomu - to w polityce. Po trzech latach silnej recesji w bieżącym roku pojawiły się oznaki wzrostu: produkcja wyraźnie wzrosła w marcu, kwietniu i maju, w handlu zagranicznym osiągnięta została nadwyżka, ceny wzrosły mniej niż oczekiwano, wzrost oficjalnego bezrobocia uległ zahamowaniu. Powodem tych pozytywnych zjawisk są: dewaluacja, poprawa konkurencyjności niektórych gałęzi w wyniku zmian strukturalnych (np. przemysł spożywczy), utrzymanie się płac realnych na niskim poziomie, szybki rozwój sektora prywatnego, który zatrudnia już ponad połowę pracowników, przejściowe ożywienie w budownictwie mieszkaniowym (związane ze zmianami systemowymi) oraz przejściowo niski deficyt budżetowy. W ubiegłym roku wzrosły płace realne i konsumpcja. Stąd, mimo ogólnego niezadowolenia, brak jest oznak zniecierpliwienia grożącego protestami. O ile większość opinii publicznej ocenia sytuację gospodarczą jako złą i pogarszającą się, ponad połowa określa swoją osobistą sytuację jako dobrą lub ani dobrą, ani złą. Protesty pojawiały się w ostatnich miesiącach jedynie w zakładach o stosunkowo wysokich, wyższych niż średnie, płacach. Można oczekiwać, że jeśli nie nastąpią świadome, celowe działania polityczne, sytuacja gospodarcza, szczególnie jeśli będzie poprawiać się, nie spowoduje napięć społecznych. Wyjątkiem mogą być nastroje społeczne w małych miejscowościach dotkniętych wysokim bezrobociem oraz niektórych wielkich, będących już w zasadzie bankrutami zakładach, które winny być przedmiotem szczególnej troski. 9

11 Najgorsza jest sytuacja polityczna. Dramatyczne okoliczności odejścia rządu Jana Olszewskiego mogą spowodować drastyczne polaryzacje społeczeństwa, podział na część "antykomunistyczną, narodową, czystą" i część "postkomunistyczną, kosmopolityczną, niejasną moralnie". Może to mieć negatywny wpływ na gospodarkę i takiej perspektywie należy przeciwdziałać np. przez energiczne i konsekwentne działania polityczne (koalicyjne), społeczne (pakt społeczny), moralne (uczciwe ujawnianie "teczek") i etyczne (wyjaśnienie afer i ich kontekstów politycznych). W powyższym kontekście za najważniejszy cel polityki gospodarczej należy uznać wsparcie przejawów ożywienia i ich utrwalenie. Osiągnąć to można podejmując działania nakierowane na sześć następujących celów: ostrożność i rygor w polityce makroekonomicznej, porządkowanie i dyscyplinowanie działalności gospodarczej, poprawę skuteczności zarządzania majątkiem państwowym, - szybka, otwarta dla wszystkich, prywatyzacja, możliwie szeroki konsensus społeczny, - odbudowę wiarygodności międzynarodowej. 1. Wobec pojawiających się oznak ożywienia zasadą polityki makroekonomicznej winna być ostrożność, a nie przełom - należy unikać niesprawdzonych, "odważnych" posunięć, które byłyby może uzasadnione w sytuacji depresji, a które dziś mogą zaszkodzić ożywieniu. Głównym zadaniem w 1992 r. winno być znaczne obniżenie stopy procentowej (do 25-30%). W tym celu należy: - przeciwdziałać wzrostowi płac (tylko niewielkie zmiany w "popiwku", bezpośrednie ograniczenia w spółkach Skarbu Państwa), ograniczyć do minimum zmiany cen urzędowych i podatków, - utrzymać deficyt budżetowy w planowanej wysokości, - dostosować podaż pieniądza do zwiększonego popytu. Drugim zadaniem jest wsparcie eksportu netto.służyć temu będą wymienione wyżej polityki oraz niewielka dewalucja złotego, po której należy zmniejszyć miesięczne zmiany kursu pełzającego. Celowe byłoby też uruchomienie kredytów dewizowych dla eksporterów w oparciu o część rezerw NBP. W 1993 r. należy dążyć do obniżenia stopy procentowej do 18-25% przez obniżenie deficytu budżetowego, wzrost wydajności, nasilenie dopływu kapitału zagranicznego, eliminację niektórych ograniczeń dewizowych. Na przełomie roku należy zminimalizować typowe dla naszej gospodarki skokowe zmiany cen, podatków i płac. W związku ze wzrostem wydajności i poprawą zarządzania w sektorze państwowym można będzie dopuścić do wzrostu płac realnych przez 10

12 znaczącą liberalizację "popiwku"(po wprowadzeniu planowanych w Ministerstwie Finansów zmian dotyczyć on będzie już tylko ok. 25% zakładów) i jego zniesienie z końcem roku. W polityce kursowej należy związać złotego z ECU, stopniowo dążąc do stabilizacji tego związku. 2. W dziedzinie porządkowania gospodarki palącym problemem jest ułomność przepisów gospodarczych i ich mała skuteczność. Zjawiskiem powszechnym są korupcja i nieuczciwość. Powoduje to między innymi trzy ważne skutki: - osłabia konkurencyjną rzetelność przedsiębiorców (wg. niektórych szacunków ok. 60% importowanych wyrobów tytoniowych, alkoholowych i elektronicznych sprzedawanych jest bez opłacenia cła i podatków), - naraża na znaczne straty Skarb Państwa, - osłabia wiarygodność administracji państwowej. Przeciwdziałanie tym zjawiskom winno objąć: - zatrzymanie (w "wojskowym stylu") przemytu, - intergację służb fiskalnych, ich gruntowną przebudowę i modernizację, - unowocześnienie i zaostrzenie ustawodawstwa, - nawiązanie przez służby celne szerokiej i ścisłej współpracy międzynarodowej. Drugim obszarem pilnych porządków winny być procedury i kryteria decyzji w administracji państwowej wszystkich szczebli. Zlikwidować trzeba powszechną niejasność kompetencji (pomiędzy instytucjami i stanowiskami) oraz, równie powszechny, brak przejrzystych kryteriów podejmowania decyzji. Trzecim obszarem porządków winna być ochrona konsumentów przed nierzetelnymi praktykami handlowymi i działaniami monopolistycznymi. 3. Skuteczność zarządzania. Wzrost gospodarczy w krótkim okresie może nastąpić jedynie w wyniku wzrostu wydajności istniejących aktywów. Potrzebny jest więc program skutecznego zarządzania majątkiem państwowym. Administratorem własności publicznej winien być Zarząd Skarbu Państwa (projekt przygotowany w Ministerstwie Finansów). Winien on przekształcić wszystkie przedsiębiorstwa państwowe w jednoosobowe spółki Skarbu Państwa, imiennie określić przedsiębiorstwa, które będą przedmiotem prywatyzacji w ciągu trzech lat, większość pozostałych zgromadzić w kilkunastu konkurujących grupach przemysłowych (funduszach kapitałowych), zezwolić niektórym silnym finansowo przedsiębiorstwom państwowym na zakup innych zakładów w celu utworzenia własnych grup przemysłowych. Poprawa skuteczności zarządzania wymaga też reformy administracji publicznej, w szczególności określenia zasad i sposobów wydatkowania pieniędzy publicznych i odpowiedzialności za gospodarność.

13 4. Prywatyzacja to sposób na trwałą poprawę wydajności gospodarki. Aby to osiągnąć musi zostać otwarta - ma być szansa dla każdego i wszyscy chętni muszą mieć szansę w niej wziąć udział. Konieczne jest pilne uruchomienie programu prywatyzacji masowej oraz tzw. programu "100 milionów", rozumianego jako zestaw przedsięwzięć, w których może wziąć udział każdy obywatel (prywatyzacja mieszkań i ziemi, zakup akcji "na hipotekę", akcje pracownicze). Należy przyspieszyć prywatyzację przedsiębiorstw (uproszczona wycena, przymus sprzedaży niektórych składników mierna komunalnego) oraz określić zakres i zasady reprywatyzacji. Wreszcie należy uruchomić system wsparcia przedsiębiorczych przez program Kredyt Publiczny dla Rozwoju (ubezpieczanie części kredytów dla nowych przedsiębiorstw, instytucje wspierające mały i średni biznes, fundusz przedsiębiorczości wiejskiej). 5. Wydaje się, że istnieje celowość i możliwość zainicjowania Paktu społecznego wokół idei Zgoda dla Reform. Stronami paktu (np. pod patronatem Prezydenta) byłby rząd, koalicja parlamentarna, związki zawodowe, reprezentacja pracodawców. Przedmiotem paktu byłyby: Sprawiedliwe i wykonalne świadczenia socjalne: minimalny próg świadczeń socjalnych (emerytur, rent, zasiłków), kierunki reformy instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo socjalne (ZUS, biur pracy i pomocy społecznej), formy zwalczania bezrobocia, program poprawy świadczeń wraz z poprawą finansów państwa; Kierunki reformy gospodarczej: restrukturyzacja przemysłu (zasady pomocy państwa, zobowiązania załogi, tryb likwidacji nierentownych zakładów, priorytetowe sektory), system stanowienia wynagrodzeń (odejście od "popiwku" na rzecz układów zbiorowych lub komisji parytetowej), warunki dla produkcji rolnej; Reforma sektora publicznego: zakres bezpłatnych usług świadczonych przez państwo, program poprawy wydajności sfery budżetowej; Warunki dla skutecznego rządzenia: specjalne uprawnienia dla rządu przyznawane na określony czas i na określone czynności (po przyjęciu sprawozdania z wykonaniamogą byćudzielone nowe uprawnienia), szybka ścieżka legislacyjna dla ustaw nie objętych uprawnieniami, odstąpienie od obowiązku konsultacji w sprawach objętych paktem i specjalnymi uprawnieniami, regularne spotkania stron paktu dla usunięcia ewentualnych nieporozumień lub sprzeczności. 6. Nasza wiarygodność międzynarodowa jest dziś w szczególnie niskim i niebezpiecznym punkcie. Najważniejszym krokiem w kierunku jej odbudowy będzie stabilizacja polityczna. Inne działania to: 12

14 - zawarcie porozumienia z Funduszem Walutowym - zależy od niego redukcja zadłużenia oraz uruchomienie inwestycji zagranicznych, - zawarcie porozumienia z Klubem Londyńskim bez takiego porozumienia banki nie będą chciały angażować się w inwestycje w Polsce, - ratyfikcja Układu o Stowarzyszeniu z EWG i nawiązanie szerokiej i ścisłej współpracy z instytucjami Wspólnoty, - usprawnienie procedur decyzyjnych w sprawie inwestycji zagranicznych, powołanie specjalnego urzędu (np. doradcy Premiera) do tej sprawy, otwarcie możliwości zakupu ziemi, - oświadczenie polityczne (ew. uchwała sejmu, oświadczenie Prezydenta) zmieniające zły klimat wokół inwestycji zagranicznych w kraju.

15 Grzegorz W. Kołodko STABILIZACJA, RECESJA I WZROST W GOSPODARCE POSTSOCJALISTYCZNEJ Podsumowanie Proces transformacji systemowej od gospodarki planowej do rynkowej obejm uje trzy płaszczyzny: makroekonomiczną stabilizację, zmiany instytucjonalne oraz mikroekonomiczną restrukturyzację potencjału wytwórczego. Aczkolwiek analizując transformację systemową chodzi nam przede wszystkim o organizację tego procesu i sterowaniejegoprzebiegiem, to jest oczywiste, że w długim okresie nadrzędnym celem całego przedsięwzięcia jest stworzenie takich warunków politycznych, instytucjonalnych i strukturalnych, które przyczynią się do podniesienia efektywności gospodarczej, a tym samym umożliwią trwały i zrównoważony wzrost gospodarczy. Szczególne znaczenie ma tutaj przejście odstabilizacjiiprocesówjej towarzyszących w warunkach rynkowej transformacji -w tym zwłaszcza znaczącego obniżenia poziomu aktywności gospodarczej, objawiającego się spadkiem produkcji i narastającym bezrobociem do fazy wzrostu gospodarczego. Wskazanie mechanizmu i uwarunkowań tego przejścia wymaga wszakże dogłębnego rozpoznania natury procesów recesyjnych w gospodarce postsocjalistycznej, ich uwarunkowań, mechanizmu i skutków, a zwłaszcza długotrwałości. Dopiero na tym tle formułować należy propozycje co do kierunków dalszych działań transformacyjnych, które powinny być kompatybilne ze stymulowaniem i podtrzymywaniem tendencji rozwojowych. Wszczegówości przedmiotem rozważań musi być zagadnienie poziomu i stuktury oszczędnościi mechanizmu ich przeksztakania w kapitał oraz sposobów jego efektywnej alokacji w warunkach rodzących się instytucji rynkowych. Powstaje także pytanie o rolę zewnętrznych źródeł Snansowania rozwoju. W takim ujęciu można naświetić zagrożenia i perspektywy wzrostu gospodarczego w dłuższym okresie. Niepowinno ulegać wątpliwości, że tak skala spadku produkcji, jaki perspektywy jej wzrostu są nie tylko funkcją istniejącego i radykalnie zmienianego system u gospodarczego i politycznego, ale przede wszystkim polityki gospodarczej. Jej charakter wydaje się mieć znaczenie decydujące. 14

16 1. Przyczyny i skala recesji w gospodarce postsocjalistycznej Przez gospodarkę postsocjalistyczną rozumiem gospodarkę, w której dokonuje się proces - w moim przekonaniu nieodwracalny - transformacji od planowego do rynkowego mechanizmu alokacji i związana z nim budowa demokratycznego, pluralistycznego społeczeństwa. Objęte tym procesem jest już ponad dwadzieścia państw, licząc kraje poradzieckie. Formułowane tutaj uwagi i wnioski odnoszą się zasadniczo do całej tej grupy krajów, aczkolwiek w wielu przypadkach nie ma jeszcze dostatecznie wiarygodnego materiału empirycznego, który umożliwiałby formułowanie ocen uogólniających. Co więcej, proces, o którym mowa, znajduje się in statu nascendi i dlatego też wszelkie zbyt daleko idące uogólnienia niosą w sobie ryzyko wykraczania poza granice profesjonalizmu. Zupełnie inne bowiem jest doświadczenie w zakresie transformacji azjatyckich republik poradzieckich, zupełnie inne Polski czy Węgier. Z całego ogromu różnic podkreślić wystarczy tylko dwie: w pierwszym przypadku znajdujemy się dopiero na początku procesu rynkowej transformacji i to przy punkcie wyjścia w postaci tradycyjnej gospodarki radzieckiej, choć dalece zdezintegrowanej i uwikłanej w niezwykle rozległy kryzyzs polityczny, instytucjonalny i strukturalny. W drugim przypadku proces rynkowej transformacji jest już jakościowo dość znacznie zaawansowany, a punkt wyjścia też był istotnie różny ze względu na znaczny postęp w rynkowo zorientowanych reformach gospodarki socjalistycznej w tych krajach. Bez względu na stosunek do tych reform nie powinno ulegać wątpliwości, że ułatwiają one przebieg procesu rynkowej transformacji (Nuti, 1992). Będąc świadom tych i wielu innych różnic (Bożyk, 1992), jednak warto podjąć próbę odpowiedzi na pytanie o uwarunkowania, wzajemne związki i perspektywy stabilizacji i wzrostu gospodarczego w gospodarce postsocjalistycznej. O ile w ujęciu przestrzennym zakres pojęciowy gospodarki postsocjalistycznej ulega w ciągu ostatnich lat poszerzaniu, 1 o tyle w ujęciu historycznym określenie to odnosić można do okresu od 1990 r. począwszy, 2 chociaż znowu nie w każdym przypadku. Mówiąc zatem dalej o gospodarce postsocjalistycznej mam na myśli zwłaszcza ten okres i przede wszystkim europejskie kraje postsocjalistyczne. 1 Można oczekiwać, że proces ten nie jest jeszcze zakończony. W monografii poświęconej stabilizacji w gospodarce postsocjalistycznej (Kołodko.Gotz-Kozierkiewicz, Skrzeszewska-Paczek, 1991) omówiony jest m.in. interesujący przypadek Wietnamu, który jednak traktowany jest jako reformowana gospodarka socjalistyczna. Wiele wskazuje jednak na to, że i ten kraj dołączy do grupy państw postsocjalistycznych. Aczkolwiek jeszcze w kwietniu 1992 r. w nowo ustalonej konstytucji, mowa jest o okresie przejściowym od kapitalizmu do socjalizmu, a nie na odwrót, o czym raczej świadczy kierunek i tempo dość konsekwentnie realizowanych reform ekonomicznych. Nie są one jednak wsparte odpowiednimi reformami politycznymi. 2 Przez proces transformacji rozumiem przechodzenie do gospodarki kapitalistycznej od socjalistycznej, a nie jej reformowanie czy doskonalenie (Brus, Laski, 1989). Chodzi zatem o okres po fazie socjalizmu (Kamiński, 1991). 15

17 Zanim postawimy pytaniadotyczącewspółczesności,wartospojrzećna wskaźniki ilustrujące dynamikę procesów rozwojowych w epoce gospodarki planowej. Jest to potrzebne także i z tego względu, że można spotkać się obecnie ze zjawiskiem swoistej amnezji przejawiającej się w zapominaniu faktu, że przez zdecydowaną większość lat okresu tzw. realnego socjalizmu mieliśmy do czynienia z dość wysoką - jak na współczesne standardy międzynarodowe - dynamiką wzrostu dochodu narodowego. Obecne wyobrażenia co do tej dynamiki 3 są - z jednej strony - pod wpływem niskiego tempa wzrostu gospodarczego uzyskiwanego w schyłkowej fazie realnego socjalizmu, z drugiej zaś strony są one - jak można domniemywać - formułowane celowo z motywacji politycznej i ideologicznej. Bagatelizowanie i negowanie bowiem wzrostu gospodarczego w przeszłości stawiać może na innej płaszczyźnie współczesne procesy i ich polityczną ocenę. Nie sądzę, aby taki psychologiczny efekt mógł starczać na długo, niemniej jest on często stosowany od Warszawy po Ułan Bator. Jedną z cech charakterystycznych procesu wzrostu gospodarczego w gospodarce centralnie planowanej była jego cykliczność rozumiana jako endogeniczne wahania tempa wzrostu wokół długookresowego pozytywnego trendu (Kołodko, 1975 i 1986). Przemiennie zatem występowały okresy wyższej i niższej dynamiki, co ilustruje tabela 1. Wyraźne słabnięcie dynamiki rozwojowej w końcu lat 80-ych jest bezsprzecznym faktem. Co więcej, towarzyszy temu narastająca destabilizacja przejawiająca się m.in. w przyspieszaniu procesów inflacji cenowej, zwiększaniu się niedoborów i pogłębianiu nierównowagi zewnętrznej. Jest zrozumiałe, że pomiędzy tymi procesami występowało negatywne sprzężenie zwrotne, którego skutki dająo sobie znać do dzisiaj. Słabnąca dynamika gospodarcza wzmacniała tendencje destabilizacyjne, z kolei postępująca destabilizacja przyczyniała się do tendencji spowolniania wzrostu, a w końcu do stagnacji (Kołodko, 1989). Ze spadkiem produkcji wszakże nie mieliśmy jeszcze w tych krajach do czynienia (tabela 2). Poza przypadkiem Rumunii oraz - na mniejszą skalę - Węgier spadek produktu globalnego występuje dopiero począwszy od 1990 r. 4. Wyraźne załamanie daje o sobie znać w tym i w dwu następnych latach, przy czym równocześnie słabnie także dynamika wzrostu w rozwiniętych gospodarkach rynkowych (tabela 3). 3 Oczywiście, trzeba mieć świadomość co do przekłamania i metodologicznej nierzetelności wielu oficjalnych danych statystycznych obrazujących wzrost gospodarczy w latach , jednak nie sądzę, aby przeinaczenia stąd wynikające miały znaczenie jakościowe. 4 Mówiąc dokładniej - w niektórych przypadkach zwrot dokonuje się już w trakcie 1989 r. W Polsce na przykład produkcja sprzedana przemysłu uspołecznionego, tj. podstawowa wielkość makroekonomiczna decydująca o dynamice produktu globalnego, bezwzględnie obniża się począwszy od maja 1989 r. Można m.in. dlatego przyjąć, że PKB spadł już w drugiej połowie tego roku. 16

18

19

20

21 Faktem jest, że recesja pojawia się dopiero wraz z wkroczeniem w fazę systemowej transformacji. Nasuwać to mogłoby wniosek, że obniżenie się poziomu aktywności gospodarczej jest z tym bezpośrednio związane. Powstaje przeto pytanie, czy tak jest w rzeczywistości i do jakiego stopnia spadek produkcji w gospodarce postsocjalistycznej jest funkcją transformacji i jej trzech komponentów, tj. makroekonomicznej stabilizacji, zmian instytucjonalnych i mikroekonomicznej restrukturyzacji zdolności wytwórczych. W jakim stopniu natomiast można ten spadek wyjaśnić innymi czynnikami? Dopiero bowiem w obliczu poprawnej odpowiedzi na te pytania można poszukiwać dróg wyjścia w postaci wkroczenia na ścieżkę wzrostu gospodarczego. Przedtem warto postawić jeszcze jedno pytanie: czy przebieg procesów realnych w gospodarce postsocjalistycznej na początku lat 90-ych można określić mianem recesji? Są autorzy, którzy negują zasadność użycia takiego określenia dla jakości zjawisk, w które jesteśmy uwikłani w Europie Środkowej i Wschodniej, podkreślając specyficzny czy wręcz unikatowy ich charakter. Pojęcie recesja rezerwowane jest przy takim podejściu w zasadzie wyłącznie dla fazy cyklu koniunkturalnego w gospodarce rynkowej. Gospodarka postsocjalistyczna - z istotyi definicji - gospodarką rynkową nie jest; nie jest ona także już gospodarką planową (Kołodko, 1990a). Wówczas przez recesję rozumiemy fazę obniżonej aktywności gospodarczej, podczas której bezwzględnie spada poziom dochodu narodowego (produktu krajowego brutto, PKB). W zależności od tego, czy mówimy o klasycznym, czy tezo zmodyfikownym (współczesnym) cyklu koniunkturalnym, faza ta następuje bądź po rozkwicie (prosperity), bądź też po ożywieniu. Z kolei poprzedza ona fazę depresji w cyklu klasycznym albo też fazę ożywienia w cyklu współczesnym. Z tej perspektywy akcent położony jest na pewną regularność procesu, choć daleko mu ostatnio do regularności występującej np. w cyklach przyrodniczych czy astronomicznych. Ważniejszy jednakże od względnej regularności jest tutaj mechanizm przechodzenia z jednej fazy do drugiej. Otóż w cyklu koniunkturalnym 5 mechanizm ten ma jednoznacznie endogeniczny charakter. W fazie ożywienia tkwią już przesłanki przegrzania koniunktury i względnego lub absolutnego obniżenia poziomuprodukcjiw przyszłości. I odwrotnie w fazie recesji zawarte są przesłanki przejściado fazy ożywienia, co w cyklu klasycznym poprzedzone było fazą depresji. Otóż w przypadku gospodarki postsocjalistycznej z pewnością nie mamy do czynienia ani z takim charakterem, ani też z taką sekwencją, chociaż nasuwać się może tutaj pewne porównanie z cyklem klasycznym. Najważniejsza wszakże konstatacja, którą trzeba w tym miejscu sformułować, dotyczy braku automatyzmu przezwyciężenia fazy niskiej aktywności gospodarczej w gospodarce postsocjalistycznej. A mechanizm taki zawarty jestw cyklu koniunkturalnym właściwym gospodarce rynkowej. Z takiej wobec tego perspektywy rzeczy- 5 Podobnie jest także we wspomnianych wcześniej cyklach wzrostu w gospodarce centralnie planowanej. 20

22 wiście nie należałoby mówić o recesji, ale inaczej nazwać ten proces. Jednak nie widzę takiej konieczności. Rzecz bowiem nie tyle w mnożeniu nowych określeń, ile we właściwej interpretacji zjawisk, w które jesteśmy uwikłani. Zatem mamy do czynienia z recesją, ale jej charakter jest inny niż klasyczna recesja jako faza cyklu koniunkturalnego w kapitalistycznej gospodarce rynkowej. Recesja typowa dla gospodarki postsocjalistycznej charakteryzuje się następującymi cechami: po pierwsze, następuje ona po fazie niskiej aktywności gospodarczej (z tendencją do stagnacji) typowej dla cykliczności wzrostu gospodarki socjalistycznej, po drugie, przejawia się ona m.in. w absolutnym spadku poziomu produkcji i inwestycji (choć niekoniecznie innych wielkości makroekonomicznych, np. eksportu), po trzecie, nie działa w tym przypadku mechanizm automatycznego przejścia w fazę ożywienia porecesyjnego, po czwarte, nie jest przesądzona sekwencja faz następujących po recesji. Może okazać się, że będzie to sekwencja bardziej przypominająca współczesny cykl koniunkturalny w rozwiniętej gospodarce kapitalistycznej, tzn. że po spadku produkcji następuje wejście bezpośrednio w fazę ożywienia. Może też zdarzyć się - co jest bardziej prawdopodobne, a symptomy tego są już dość widoczne w niektórych przynajmniej gospodarkach postsocjalistycznych - że po recesji następuje depresja, która po przejściu przez ożywienie doprowadzi do prosperity. Potem dopiero nastąpi wzrost przebiegający w sposób mniej czy bardziej przypominający współczesny cykl koniunkturalny w kapitalizmie. Uważam, że rzeczywistość potoczy się a w zasadzie już przebiega według tego ostatniego scenariusza, za czym przemawia wiele faktów. W niektórych krajach Europy Środkowej i Wschodniej - np. w Bułgarii, Czecho-Słowacji i Polsce - bardzo niska aktywność produkcyjna utrzymuje się już na tyle długo, że można mówić o wystąpieniu fazy porecesyjnej depresji. Charakteryzuje się ona brakiem jakiejś wyraźniejszej tendencji tak do dalszego spadku produkcji, jak też brakiem przejawów tendencji wzrostowych. Innymi słowy ma miejsce stagnacja na bardzo niskim poziomie, przy czym towarzyszy temu dalsze narastanie bezrobocia. Jest to już cecha specyficzna depresji w gospodarce postsocjalistycznej odróżniająca to zjawisko od ich klasycznego przebiegu (Kołodko, Rutkowski, 1991); tendencje występujące na tym polu przedstawia tabela 4. W ostateczności jednakże o sekwencji i sile przejawiania się poszczególnych faz zadecyduje polityka gospodarcza prowadzona w poszczególnych krajach, w tym przede wszystkim polityka transformacji systemowej we wszystkich trzech jej

23

24 i mikroekonomicznej polityki państwa na tym polu, ponieważ recesji występującej w gospodarce postsocjalistycznej przezwyciężyć nie można bez aktywnego zaangażowania się państwa w ten proces. Dowodzi tego m.in. doświadczenie w latach Recesja w krajach postsocjalistycznych jest faktem. Skala tej recesji jest tak spektakularna, że często mówi się o załamaniu gospodarki. Ubytek produkcji jest tak znaczący, że nawet w optymistycznym wariancie przewidywań co do przyszłości Bank Światowy zakładał, że poziom produkcji sprzed tego załamania zostanie osiągnięty nie wcześniej niż w 1996 r. dla tzw. północnej części regionu (Czechosłowacja, Polska i Węgry) oraz w 2000 r. dla tzw. części południowej (Bułgaria, Jugosławia i Rumunia) (Transformation, 1991). Z drugiej strony można spotkać oceny negujące tak rozmiary samej recesji, jak i jej znaczenie. Dostrzec można, że tego typu oceny są formułowane z tym większym nasileniem, im bardziej długotrwała okazuje się recesja i im trudniej jest ją przezwyciężyć. Początkowo negowano adekwatność oficjalnych danych statystycznych odzwierciedlających skalę spadku produkcji przemysłowej decydującej o poziomie dochodu narodowego, sugerując, że kategoria "produkcja sprzedana" jest niewłaściwa (Rostowski, 1990). Następnie - już w dużo poważniejszych opracowaniach - silnie akcentowany jest wątek kompensacyjnego wpływu gospodarki równoległej na ogólny poziom produkcji. Początkowo, a dokładniej wówczas, kiedy to spodziewano się jeszcze szybkiego pojawienia się tendencji pozytywnychw sferze realnej,podkreślano niewielkie znaczenie sektora równoległego (nierejestrowanego przez oficjalne statystyki). Międzynarodowy Fundusz Walutowy słusznie podkreślał, że we wszystkich krajach ubytki produkcji skoncentrowane były w sektorze państwowym; aktywność w sektorze prywatnym, który nie jest adekwatnie odzwierciedlony w oficjalnych statystykach produkcji, rozwijała się szybko, zwłaszcza na Węgrzech, w Polsce i Jugosławii, ale ocenia się, że miało to znikomy wpływ na ogólny poziom aktywności, zważywszy mały zakres tego sektora (World, 1991, s. 27). Nawet gdyby przyjąć, że w punkcie wyjścia był on dwukrotnie większy niż wykazuje to oficjalna statystyka i gdyby założyć, iż rośnie on dwukrotnie szybciej niż jest to wykazane w tejże statystyce - to i tak nie spowodowałoby to jakościowej zmiany obrazu. Oczywiście, w przypadku Polski i Węgier sektor prywatny odgrywał już niebagatelną rolę w chwili wejścia w fazę transformacji systemowej, ale nawet i w tych przypadkach skrajnie pozytywne tendencje rozwojowe w odniesieniu do sektora prywatnego nie byłyby w stanie skompensować olbrzymiego spadku produkcji w sektorze państwowym. W innych gospodarkach postsocjalistycznych natomiast sektor prywatny był i pozostaje tak skromny, że dla jego ilustracji w Rosji amerykański "Time" musi fotografować nadal kobiety sprzedające swetry na ulicach centralnej Moskwy. Można zauważyć, że gdy oczekiwano niewielkiej recesji, to przypisywano niewielkie znaczenie gospodarce równoległej, gdy zaś recesja ta okazała się i głębsza, i bardziej długotrwała, to następuje przesunięcie akcentów i ma miejsce nadmierne eksponowanie rozmiarów i roli nierejestrowanej gospodarki (Poland, 23

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii Spis treści Od autorów....................................... 13 Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii..............

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia siedemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2013 r.) oraz prognozy na lata 2013 2014

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Od autorów Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii 1. Czym się zajmuje ekonomia? 2. Potrzeby ludzkie,

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wahania koniunktury gospodarczej Konrad Walczyk Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 22 maja 2013 r. Plan wykładu Co to jest koniunktura gospodarcza? W jaki sposób ją mierzyć?

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

Przychody i rozchody budżetu państwa

Przychody i rozchody budżetu państwa BSiE 37 Monika Korolewska Informacja nr 1162 (IP-108G) Przychody i rozchody budżetu państwa Przepisy ustawy o finansach publicznych obok dochodów i wydatków oraz środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Plan wykładu Sytuacja na rynku pracy a położenie krzywej AS Krótko-

Bardziej szczegółowo

Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu

Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu Dariusz Strojewski Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Senior Economist Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu Co roku Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) przygotowuje raport oceniający sytuację

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny Makroekonomia Blok V Cykl koniunkturalny Cykl koniunkturalny i jego fazy Cykl koniunkturalny okresowe zmiany poziomu aktywności gospodarczej Fazy cyklu: - Kryzys (A-B) - Depresja (B-C) - Ożywienie (C-D)

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Plany Pracodawców. Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r.

Plany Pracodawców. Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r. Plany Pracodawców Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r. Plan raportu Metodologia badania Plany Pracodawców Wyniki 28. edycji badania ocena bieżącej sytuacji gospodarczej kraju a sytuacja finansowa

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ

MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ & WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 201 2 Wprowadzenie 9 ROZDZIAŁ 1. Kryteria oceny

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę RYNEK PRACY Rynek pracy podobny do rynku dóbr i usług; elementem wymiany jest praca ludzka; bezpośrednie powiązanie pracy z człowiekiem powoduje, że rynek ten nie może być pozostawiony sam sobie; popyt

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy OŜywienie i recesja w gospodarce Wahania koniunktury gospodarczej prof. ElŜbieta Adamowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 9 października 2012 r. Program wykładu Co

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI

ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI ogólnopolskie badanie ankietowe opinii ekonomistów wstępne wyniki Od stycznia do kwietnia 0 roku Zakład Polityki Gospodarczej SGH wraz z Instytutem Wiedzy i Innowacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki Wstęp... 11 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki... 23 1.1. Wprowadzenie... 23 1.2. Definicje zjawiska cyklu koniukturalnego,

Bardziej szczegółowo

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji;

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji; 1 Inflacja Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen. Miarą inflacji jest indeks cen dóbr konsumpcyjnych, równy stosunkowi cen dóbr należących do reprezentatywnego koszyka w danym okresie czasu cen tych

Bardziej szczegółowo

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998 A- Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI Warszawa 1998 SPIS TREŚCI Przedmowa 12 Od autora 13 Rozdział I. Czy i jak można zdynamizować rozwój Europy 18 1. Główne przejawy słabości

Bardziej szczegółowo

Projektant biznes planu

Projektant biznes planu Projektant biznes planu Projektant biznes planu Jeżeli planujesz rozpoczęcie nowej działalności lub realizację inwestycji to Projektant biznes planu jest narzędziem stworzonym specjalnie dla Ciebie. Naszym

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 11 CZĘŚĆ I. PODATKI POŚREDNIE W POLITYCE GOSPODARCZEJ PAŃSTWA. PODATKI AKCYZOWE... 15

Wstęp... 11 CZĘŚĆ I. PODATKI POŚREDNIE W POLITYCE GOSPODARCZEJ PAŃSTWA. PODATKI AKCYZOWE... 15 Spis treści Wstęp............................................................. 11 CZĘŚĆ I. PODATKI POŚREDNIE W POLITYCE GOSPODARCZEJ PAŃSTWA. PODATKI AKCYZOWE.... 15 Rozdział 1. Podatki pośrednie w systemie

Bardziej szczegółowo

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH przyczyny, mechanizm, drogi wyjścia redakcja naukowa Leokadia Oręziak Dariusz K. Rosati Warszawa 2013 SPIS TREŚCI WSTĘP Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati ^ 9 ROZDZIAŁ 1. Konsolidacja

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych *

Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych * Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych * Karolina Konopczak karolina.konopczak@ises.edu.pl Instytut Studiów Ekonomiczno Społecznych (ISES) Polska

Bardziej szczegółowo

Lista 5. Cykle koniunkturalne

Lista 5. Cykle koniunkturalne Zad. 1. Dopasuj definicję do podanych zdań: Lista 5 Cykle koniunkturalne 1. Cykl gospodarczy 2. Cykl koniunkturalny 3. Długość cyklu 4. Amplituda wahań 5. Trend 6. rodukt potencjalny 7. Luka KB 8. Cykl

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Temat: System finansowy firmy

Temat: System finansowy firmy Temat: System finansowy firmy I. Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa Przedsiębiorstwo powinno dysponować kapitałem umożliwiającym prowadzenie działalności gospodarczej. W początkowej fazie działalności

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Monitorujący Komitet BCC:

Monitorujący Komitet BCC: Monitorujący Komitet BCC: Program stabilizacyjno-ratunkowy finansów publicznych Warszawa, 18 października 2010 r. Program dostępny jest w Internecie: www.bcc.org.pl Analizy ekonomistów nie pozostawiają

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚCI CZĘSTOTLIWOŚĆ I ILOŚC SPOTKAŃ:

PRZEDSIĘBIORCZOŚCI CZĘSTOTLIWOŚĆ I ILOŚC SPOTKAŃ: SZKOLNY KLUB PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Spotkania w ramach SKP mają na celu przygotować ucznia do aktywnego i świadomego uczestnictwa w życiu gospodarczym, pobudzić w nim ducha przedsiębiorczości, kształcić postawy

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 07.03.2008r

Makroekonomia 07.03.2008r Makroekonomia 07.03.2008r CREATED BY HooB Czynniki określające poziom konsumpcji i oszczędności Dochody dyspozycyjne gospodarstw domowych dzielą się na konsumpcję oraz oszczędności. Konsumpcja synonim

Bardziej szczegółowo

Ankieta MFW: Wschodząca Europa widzi silniejszy wzrost przed sobą, ale stoi w obliczu nowych typów ryzyka

Ankieta MFW: Wschodząca Europa widzi silniejszy wzrost przed sobą, ale stoi w obliczu nowych typów ryzyka Ankieta MFW: REGIONALNE KWESTIE GOSPODARCZE Wschodząca Europa widzi silniejszy wzrost przed sobą, ale stoi w obliczu nowych typów ryzyka Ankieta MFW: 13 listopada 2015 Pracownicy szybu wydobycia ropy naftowej

Bardziej szczegółowo

WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 1998. Maciej Bałlowski

WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 1998. Maciej Bałlowski WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 1998 Maciej Bałlowski Spis treści WPROWADZENIE 11 I. PRYWATYZACJA JAKO ZJAWISKO EKONOMICZNE 17 1. Pojęcie i typologia prywatyzacji 17 1.1. Geneza prywatyzacji, doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 2 Liczba wyprodukowanych samochodów w 2015 r. przekroczy 600 tys. wobec ok. 580 tys. w 2014 roku - ocenił dla PAP Jakub Faryś, prezes Polskiego Związku

Bardziej szczegółowo

Poznaj nasze podejście do rozwoju członków korpusu służby cywilnej.

Poznaj nasze podejście do rozwoju członków korpusu służby cywilnej. Poznaj nasze podejście do rozwoju członków korpusu służby cywilnej. Skorzystaj z dobrych praktyk i przekonaj się, jak niewielkie usprawnienia mogą przynieść znaczące efekty. Od ponad pięciu lat wdrażam

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2015 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo I. Informacje ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku

Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku Anna Fornalczyk Gdańsk 2010 Treść prezentacji System prawny ochrony konkurencji w Polsce Konkurencja i jej znaczenie w gospodarce Polityka

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy.

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. VI konferencja Krakowska, Kraków 17-18.06.2013 r. Dlaczego trzeba szukać nowej nazwy

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia przyjętych wartości.

Objaśnienia przyjętych wartości. Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr III/13/2010 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 29 grudnia 2010 Objaśnienia przyjętych wartości. Do opracowania WPF wykorzystano historyczne materiały źródłowe dotyczące wykonania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo