woj..podkarpackiego Studia nad innowacyjnością Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej 2010 Raport

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "woj..podkarpackiego Studia nad innowacyjnością Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej 2010 Raport"

Transkrypt

1 Studia nad innowacyjnością woj..podkarpackiego Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej 2010 Raport mgr Małgorzata Janiec, dr Anna Lewandowska dr Robert Pater

2

3 Studia nad innowacyjnością woj. podkarpackiego Styczeń 2011 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej 2010 Raport mgr Małgorzata Janiec, dr Anna Lewandowska, dr Robert Pater

4 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej Raport 2010 Autorzy: mgr Małgorzata Janiec dr Anna Lewandowska dr Robert Pater Samorząd Województwa Podkarpackiego Realizuje projekt systemowy pn. Wzmocnienie instytucjonalnego systemu wdrażania Regionalnej Strategii Innowacji w latach w województwie podkarpackim Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie w partnerstwie z Urzędem Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego realizuje Zadanie nr 4. Utworzenie i rozbudowa systemu monitorowania i ewaluacji Regionalnej Strategii Innowacji ISBN Studia nad innowacyjnością woj. podkarpackiego ISBN Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej Raport. Copyright by IG WSIiZ w Rzeszowie Wydawca: Instytut Gospodarki Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania ul. Sucharskiego 2; Rzeszów tel , fax Zadanie współfinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, budżetu państwa oraz budżetu Samorządu Województwa Podkarpackiego w ramach projektu systemowego pn. Wzmocnienie instytucjonalnego systemu wdrażania Regionalnej Strategii Innowacji w latach w województwie podkarpackim

5 Spis treści Wprowadzenie Siły sprawcze innowacji (niezależne od firm) Ogólny poziom edukacji Szkolnictwo podstawowe i średnie Skolaryzacja Nauczanie języków obcych w szkołach Komputeryzacja szkół Szkolnictwo wyższe Powszechność szkolnictwa wyższego Wyższe szkoły techniczne Kształcenie ustawiczne Nakłady na badania i rozwój niezależne od przedsiębiorstw przemysłowych Społeczeństwo informacyjne Podsumowanie Aktywność innowacyjna przedsiębiorstw Nakłady na działalność badawczo-rozwojową Działalność innowacyjna Wnioski patentowe złożone do Europejskiego Urzędu Patentowego Współpraca w zakresie działalności innowacyjnej Podsumowanie Wyniki działalności innowacyjnej Produkt Krajowy Brutto Przychody z działalności innowacyjnej Zatrudnienie w działalności B+R Wykorzystanie technologii informacyjno-telekomunikacyjnych

6 w przedsiębiorstwach Środki automatyzacji procesów produkcyjnych Podsumowanie Wnioski Spis rysunków Spis tabel Aneks Pozycja woj. podkarpackiego na tle regionów (NUTS-2) Unii Europejskiej Klasyfikacja województw pod względem sił sprawczych innowacji Klasyfikacja województw pod względem aktywności innowacyjnej przedsiębiorstw Klasyfikacja województw pod względem wyników działalności innowacyjnej Bibliografia O autorach Informacje wydawnicze Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

7 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 1 Wprowadzenie Monitoring Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Podkarpackiego prowadzony jest, poza badaniami CATI i IDI, również na podstawie danych statystycznych GUS i Eurostat. Metoda ta umożliwia nie tylko na zebranie danych sprawdzonych, miarodajnych i oddających poziom oraz zmiany innowacyjności województwa, ale także pozwala na porównanie woj. podkarpackiego pod względem pewnych mierników do innych województw i regionów Unii Europejskiej. W ramach zaproponowanej Koncepcji ewaluacji i monitoringu Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Podkarpackiego na lata podkreślono, że dane statystyczne z Głównego Urzędu Statystycznego i Eurostat stanowią powinny stanowić główne źródło informacji dla monitoringu stopnia i dynamiki innowacyjności województwa podkarpackiego. Dla monitorowania stopnia i dynamiki zmian innowacyjności województwa wyodrębniono, zgodnie z zaleceniami Regionalnej Strategii Innowacji oraz Eurostat wskaźniki innowacyjności. Dane zostały dobrane i sklasyfikowane na podstawie Regional Innovation Scoreboard (RIS) 1. Umożliwia to porównywalność ich wyników z tymi dla innych regionów UE, jak i stanowi potwierdzenie dostępności danych. Dodatkowo wskaźniki te uzupełniono o te dostępne w statystyce GUS, które były porównywalne w układzie województw. Dane mają charakter ilościowy. Dla analizy innowacyjności zgodnie z RIS przyjęto trzy obszary innowacyjności: siły sprawcze innowacji, reprezentujące niezależne od przedsiębiorstw czynniki kreujące innowacyjność, aktywność innowacyjna przedsiębiorstw, na które składają się nakłady przedsiębiorstw na działalność innowacyjną, wyniki działalności innowacyjnej, a więc rezultaty nakładów na innowacje oraz czynników na nie wpływających, które są niezależne od przedsiębiorstw. W ramach poszczególnych obszarów wyodrębniono wskaźniki innowacyjności. Poszczególne wskaźniki są prezentowane w układzie rocznym i porównywane, kiedy jest to tylko możliwe i zasadne, do średniej dla Polski, województw wschodniej Polski, 1 H. Hollanders, S. Tarantola, A. Loschky, Regional Innovation Scoreboard (RIS) 2009, Pro Inno Europe, grudzień 2009.

8 2 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport innych województw (dane GUS) oraz średniej dla Unii Europejskiej i regionów Unii Europejskiej na poziomie NUTS-2 (dane Eurostat). Dane na ogół były zbierane dla lat , co jest podyktowane ich dostępnością. W przypadku niedostępności danych dla tego okresu zaznaczono to w opisie. Przyjęte wskaźniki zaprezentowano poniżej. Siły sprawcze innowacji (niezależne od firm) Współczynnik skolaryzacji brutto (szkolnictwo podstawowe, gimnazjalne) (BDR, ) Współczynnik skolaryzacji brutto (zasadnicze szkoły zawodowe, zawodowe i ogólnozawodowe oraz policealne) (BDR, ) Udział absolwentów studiów technicznych w ogóle absolwentów studiów wyższych (BDR, ) Studenci kierunków matematyczno-statytystycznych, inżynieryjnotechnicznych, informatycznych, dot. produkcji i budownictwa oraz architektury i budownictwa w relacji do ogółu studentów (BDR, ) Uczniowie obowiązkowo i dodatkowo uczący się języków obcych w szkołach dla dzieci i młodzieży do liczby uczniów w tych szkołach ogółem (BDR, ) Słuchacze studiów podyplomowych na 10 tys. ludności (BDR, ) Uczestnicy studiów doktoranckich na 10 tys. ludności (BDR, ) Liczba uczniów przypadających na 1 komputer z dostępem do Internetu (BDR, ) Studenci na 10 tys. ludności w wieku lata (BDR, ) Absolwenci na 10 tys. ludności (BDR, ) Nauczyciele akademiccy na 10 tys. ludności (BDR, ) Szkoły wyższe techniczne na 10 mln ludności (BDR, ) Udział szkół wyposażonych w komputery (BDR, ) Nakłady na B+R w sektorze rządowym i szkolnictwa wyższego (na 10 tys. ludności) (BDR, ) / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

9 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 3 Ludność podlegająca kształceniu ustawicznemu jako odsetek ludności w wieku lata (Eurostat, ) Ludność z wykształceniem wyższym jako odsetek ludności w wieku lata (Eurostat, ) Aktywność innowacyjna przedsiębiorstw Nakłady na B+R w sektorze przedsiębiorstw na 1 mieszkańca (BDR, ) Nakłady na B+R w sektorze przedsiębiorstw na 1 zatrudnionego w działalności B+R (BDR, ) Nakłady wewnętrzne faktycznie poniesione na B+R ogółem na podmiot gospodarczy (BDR, ) Nakłady wewnętrzne inwestycyjne faktycznie poniesione na B+R na podmiot gospodarczy (BDR, ) Nakłady zewnętrzne na B+R na podmiot gospodarczy (BDR, ) Nakładu na B+R w sektorze przedsiębiorstw na podmiot gospodarczy (BDR, ) Przedsiębiorstwa, które poniosły nakłady na działalność innowacyjną do ogółu przedsiębiorstw (BDR, ) Przedsiębiorstwa innowacyjne w przemyśle i usługach do ogółu przedsiębiorstw z danego sektora (BDR, ) Liczba wniosków patentowych składanych w Europejskim Urzędzie Patentowym na mln mieszkańców (Eurostat, ) Wyniki działalności innowacyjnej Dynamika Produktu Krajowego Brutto w cenach stałych na 1 mieszkańca (rok poprzedni = 100) (BDR, ) Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przychodach netto ze sprzedaży ogółem (BDR, ) Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych dla rynku na eksport w przychodach netto ze sprzedaży ogółem (BDR, )

10 4 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Przedsiębiorstwa posiadające środki automatyzacji procesów produkcyjnych jako odsetek ogółu podmiotów gospodarczych (BDR, ) Liczba zatrudnionych w działalności B+R na aktywnego zawodowo (BDR, ) Liczba zatrudnionych w działalności B+R na pracującego (BDR, ) Przedsiębiorstwa przemysłowe, które współpracowały w zakresie innowacji do ogółu przedsiębiorstw (BDR, ) Odsetek firm wykorzystujących technologie informacyjno-telekomunikacyjne wykorzystujące komputery, korzystające z sieci LAN, posiadające dostęp do Internetu, posiadające Intranet, własną stronę Internetową, prezentują ofertę przez Internet, otrzymujące i składające zamówienia przez sieć, wykorzystujące Internet w kontaktach z administracją publiczną (BDR, ) Zatrudnienie w sektorach wysokiej techniki (przetwórstwo przemysłowe wysokiej techniki oraz wiedzo-intensywne usługi wysokich technologii) jako odsetek całkowitego zatrudnienia w danym sektorze (Eurostat, ) Tak ustalone wskaźniki umożliwiają monitorowanie stanu innowacyjności w województwie na tle pozostałych regionów oraz dynamiki jej zmian. Przyczynia się to do oceny skuteczności działań innowacyjnych w regionie. Wyników analiz powyższych wskaźników nie da się jednak bezpośrednio powiązać z działaniami podejmowanymi w ramach RSI, a raczej z ogółem działań proinnowacyjnych w regionie. Jednak wzięcie pod uwagę danych dla lat sprzed realizacji RSI pozwala porównać ówczesną dynamikę zmian innowacyjnych w regionie z obecną i w ten sposób ustalić zachodzące zmiany zachowań proinnowacyjnych w województwie podkarpackim. Ostatecznym celem badań jest ocena poziomu i zmian innowacyjności województwa podkarpackiego w latach i porównanie zaobserwowanych tendencji do tych w kraju. Pozwoli to na ustalenie miejsca województwa podkarpackiego pod względem innowacyjności w porównaniu do pozostałych województw oraz konwergencji lub dywergencji tego poziomu w stosunku do kraju. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

11 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 5 W ten sposób sklasyfikowano województwo podkarpackie na tle kraju pod względem innowacyjności w 2009 r. oraz jej dynamiki w okresie Do klasyfikacji przyjęto jedynie wskaźniki powstałe na podstawie danych GUS, z pominięciem danych Eurostat. Jest to wynikiem znacznych luk w danych Eurostat, w szczególności różnej liczby regionów, dla których dostępne były poszczególne dane. Dane takie analizowano, jednak nie brano pod uwagę w ostatecznej klasyfikacji. Znaczna część tych danych posiada jednak polskie odpowiedniki w statystyce GUS, które wykorzystano. Spośród dostępnych danych GUS do obliczenia wskaźników innowacyjności wybrano te, które według autorów w największym stopniu determinowały stopień innowacyjności województwa 3. Po dobraniu wskaźników dla poszczególnych województw i regionów, przeliczono je w stosunku do średniej dla Polski. Ostatecznej klasyfikacji województw i regionów pod względem poziomu innowacyjności w 2009 r. oraz jej dynamiki w latach dokonano obliczając średnią arytmetyczną poszczególnych wskaźników, komponentów wskaźnika innowacyjności. 2 W pierwszym badaniu przyjęto dłuższy okres analizy dla wyodrębnienia zmian pozycji województwa w ostatnich latach. W opisie znajdują się zarówno tendencje w ostatnich latach, jak i porównania do roku poprzedniego, którym na ogół był 2008 r. W kolejnych raportach pod uwagę brane będą okresy roczne, tj. w kolejnym raporcie oceniana będzie pozycja woj. podkarpackiego w 2010 r. i jej dynamika w okresie Część danych nie była dostępna dla całego analizowanego okresu. W takim wypadku do klasyfikacji przyjęto dane dla lat, dla których były one dostępne. Ze względu na niewielką liczbę klasyfikowanych podmiotów (16 województw) oraz niezbyt dużą liczbę przyjętych do analizy wskaźników nie stosowano statystycznych metod klasyfikacji, nadając poszczególnym wskaźnikom równe wagi.

12 6 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport 1. Siły sprawcze innowacji (niezależne od firm) 1.1. Ogólny poziom edukacji Wśród czynników, które przyczyniają się do rozwoju innowacyjności danego regionu jest współpraca środowisk naukowych i przedsiębiorstw. Istotną rolę odgrywa system edukacji, który determinuje odpowiednie kompetencje pracowników i ilość specjalistów. Miarą powszedniości kształcenia są współczynniki skolaryzacji. Współczynnik skolaryzacji brutto określa (wyrażony procentowo) stosunek wszystkich osób uczących się na danym poziomie (niezależnie od wieku) do całej populacji (według stanu w dniu 31 grudnia) osób będących w wieku nominalnie przypisanym temu poziomowi kształcenia. Natomiast współczynnik skolaryzacji netto wyraża stosunek (procentowy) liczby osób w nominalnym wieku kształcenia na danym poziomie do liczby ludności zdefiniowanej, jak przy współczynniku skolaryzacji brutto, czyli do całej populacji osób będących w wieku nominalnie przypisanym temu poziomowi kształcenia 4. Analizując dane dotyczące edukacji posłużono się Międzynarodową Standardową Klasyfikacją Kształcenia (International Standard Classification of Education, w skrócie ISCED), która została opracowana przez UNESCO na początku lat siedemdziesiątych, aby służyła jako narzędzie wygodne do gromadzenia i opracowywania oraz prezentowania statystyki w zakresie edukacji zarówno w poszczególnych krajach jak i na arenie międzynarodowej. W najnowszej klasyfikacji ISCED 5 wyróżniono 7 poziomów edukacyjnych: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, w których na potrzeby prowadzonej analizy przyjęto: poziom 0 wychowanie przedszkolne, poziom 1 kształcenie podstawowe lub pierwszy etap edukacji podstawowej, poziom 2 niższy poziom kształcenia średniego lub drugi etap edukacji podstawowej kształcenie gimnazjalne, poziom 3 kształcenie średnie (wyższy poziom), 4 Np. współczynnik skolaryzacji netto dla poziomu szkoły podstawowej wyliczamy dzieląc liczbę uczniów szkół podstawowych na początku danego roku szkolnego w wieku 7-12 lat (wiek przypisany do tego poziomu) przez liczbę ludności w wieku 7-12 lat według stanu w dniu 31 XII tego samego roku; wynik podajemy w ujęciu procentowym. 5 Najnowsza klasyfikacja, znana pod nazwą ISCED 1997 została zaaprobowana przez Konferencję Ogólną UNESCO na jej 29 sesji w listopadzie 1997 r. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

13 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 7 poziom 4 kształcenie powyżej średniego, ale nie wyższe kształcenie policealne, poziom 5 - Pierwszy etap kształcenia wyższego (nie prowadzący bezpośrednio do zaawansowanych kwalifikacji badawczych) studia wyższe I i II stopnia, poziom 6 - Drugi etap kształcenia wyższego (prowadzący do zaawansowanych kwalifikacji badawczych) studia doktoranckie. Od 2002 r. można zaobserwować powolne zmniejszanie się liczby wszystkich uczniów i studentów (poziomy kształcenia 0-6 w systemie edukacyjnym) w Polsce. W 2002 r. na wszystkich poziomach edukacji liczba uczniów i studentów wynosiła ok. 10 mln, podczas gdy w 2009 r. już niecałe 9 mln. Tendencję spadkową można zauważyć również w przypadku regionów wschodniej Polski, jak i województwa podkarpackiego. Polska nie jest jednak pod tym względem odosobniona w Unii Europejskiej. Wprawdzie w 2005 r. nastąpił jednoroczny nieznaczny wzrost, jednak w kolejnym roku ich liczba spadła dosyć gwałtownie. Tendencja ta, choć łagodniejsza była kontynuowana w kolejnych latach. Rysunek 1 Odsetek uczniów i studentów na wszystkich poziomach edukacji (poziomy 0-6) Źródło: Eurostat Po kilkuletnim wzroście w latach , od 2003 r. w Polsce zmniejsza się wskaźnik liczby uczniów i studentów do ogółu populacji. Trend ten wystąpił także w woj. podkarpackim i był nawet nieznacznie silniejszy. W Unii Europejskiej (UE-27) w latach wskaźnik ten utrzymywał się na w miarę stabilnym poziomie, znacznie niższym niż w Polsce (wskaźnik niższy o ok. 3 punkty proc.), po czym spadł.

14 8 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport W 2009 r. wskaźnik ten w województwach wschodniej Polski wyniósł ok. 23, nieznacznie mniej niż w Polsce i nieco więcej niż w woj. podkarpackim. Najnowsze dane dla Unii Europejskiej wskazują, że analizowany odsetek w 2007 r. wyniósł 21,7 w roku 2007 r. W stosunku do pozostałych regionów (na poziomie NUTS-2) Unii Europejskiej pod względem odsetka osób z podstawowym wykształceniem w 2009 r. województwo podkarpackie zajmowało odległą 221 pozycję, co oznacza spadek o 11 pozycji w stosunku do roku poprzedniego. Na tle Polski Podkarpacie zajmuje środkową pozycję. Pod względem odsetka osób z wykształceniem średnim wśród populacji w wieku 15 i więcej lat Podkarpacie zajmowało w UE w 2009 r. wysokie 34 miejsce, spadając o 7 miejsc w stosunku do roku poprzedniego. Na tle Polski było na 10 miejscu. Znacznie gorzej wypada województwo w przypadku odsetka populacji z wykształceniem wyższym. Pomimo poprawy w 2009 r. zajmowało 195 miejsce wśród 316 regionów UE. Na tle pozostałych województw Polski uplasowało się na 9 miejscu. Tabela 1 Odsetek osób w wieku 15 lat i więcej posiadających wykształcenie przedszkolne (pre-primary), podstawowe (primary) i gimnazjalne (lower secondary education) - poziomy 0-2 (według ISCED 1997) Pozycja województwa na tle Pozycja / n 2009 Pozycja / n 2008 Unia Europejska Pozycja 221 Pozycja 210 Unia Europejska n 316 n 316 Polska Pozycja 8 Pozycja 7 Polska n 16 n 16 Tabela 2 Odsetek osób w wieku 15 lat i więcej posiadających wykształcenie średnie (upper secondary) i (policealne) post-secondary - poziomy 3-4 (według ISCED 1997) Pozycja województwa na tle Pozycja / n 2009 Pozycja / n 2008 Unia Europejska Pozycja 34 Pozycja 27 Unia Europejska n 316 n 316 Polska Pozycja 10 Pozycja 9 Polska n 16 n 16 Tabela 3 Odsetek osób w wieku 15 lat i więcej posiadających wykształcenie wyższe (tertiary education) - poziomy 5-6 (według ISCED 1997) Pozycja województwa na tle Pozycja / n 2009 Pozycja / n 2008 Unia Europejska Pozycja 195 Pozycja 212 Unia Europejska n 316 n 316 Polska Pozycja 9 Pozycja 11 Polska n 16 n 16 *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

15 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 9 W 2009 r. odsetek osób w wieku 15 i więcej lat posiadających wyższe wykształcenie w województwie podkarpackim wyniósł 16,1. Był on zbliżony do tego w pozostałych województwach wschodniej Polski. Zdecydowanie wyższym odsetkiem może się pochwalić jedynie województwo mazowieckie (23,7), w pozostałych regionach nie przekroczył on w 2009 r. 16,6. Najniższy odsetek 13 wystąpił w woj. opolskim i kujawsko-pomorskim. 57,7 populacji w wieku 15 i więcej lat w województwie podkarpackim miało w analizowanym roku średnie wykształcenie. Najwyższy odsetek w Polsce wystąpił w woj. śląskim, najniższy natomiast w podlaskim. Spośród województw wschodniej Polski województwo podkarpackie było na najwyższej pozycji. Rysunek 2 Odsetek osób w wieku 15 lat i więcej posiadających wykształcenie podstawowe, średnie i wyższe. Źródło: Eurostat. W latach obserwowaliśmy ustawiczny wzrost odsetka osób z wyższym wykształceniem, zarówno w woj. podkarpackim, jak i przeciętnie w całej UE. W latach dynamika tego wzrostu na Podkarpaciu była jednak na ogół wyższa. Woj. podkarpackie dobrze wypada również w tych latach na tle Polski oraz woj. wschodniej Polski. Szczególnie wysoka dynamika wzrostu wystąpiła w okresie 2009/2008, kiedy analizowany wskaźnik poprawił się w woj. podkarpackim o 2,4 punktu proc. Odsetek osób z wykształceniem średnim w woj. podkarpackim w latach nie wykazywał zdecydowanej tendencji zmian. Jednak w latach obniżył się z 61,9 do 57,7. Tendencje w pozostałych województwach były zbliżone, natomiast w UE obserwujemy powolny wzrost wskaźnika. Odsetek osób

16 10 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport z wykształceniem podstawowym w woj. podkarpackim i UE w badanym okresie ustawicznie spadał. Rysunek 3 Odsetek osób w wieku 15 lat i więcej posiadających wykształcenie średnie (górny wykres) i wyższe (dolny wykres) Źródło: Eurostat. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

17 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / Szkolnictwo podstawowe i średnie Skolaryzacja W stosunku do innych regionów (na poziomie NUTS-2) w Polsce pod względem odsetka osób uczących się w wieku 7-12 (szkolnictwo podstawowe) województwo podkarpackie zajmowało stosunkowo odległą 14 pozycję w 2009 r., co oznacza utrzymywanie, przy minimalnych wahaniach w poszczególnych latach, się tego odsetka na niezmienionym poziomie od 2003 r. Jednocześnie poprawiło się na tle innych regionów w Polsce miejsce województwa podkarpackiego pod względem współczynnika skolaryzacji netto. W 2009 r. zajęło ono pod tym względem 9 miejsce w kraju. Pod względem odsetka osób w wieku lat (szkolnictwo gimnazjalne) województwo podkarpackie zajęło w 2009 r. 12 miejsce i poprawiło swoją pozycję o 2 miejsca w stosunku do roku poprzedniego. Współczynnik skolaryzacji brutto dla tego wieku wyniósł w 2009 r. 97,94. Podobny awans wystąpił w przypadku współczynnika skolaryzacji netto w szkolnictwie gimnazjalnym dla województwa podkarpackiego. W tym przypadku jednak Podkarpacie zajęło 9 pozycję na tle Polski (poziom wskaźnika wyniósł 94,83). Tabela 4 Szkolnictwo podstawowe wiek 7-12 lat [] Współczynnik skolaryzacji brutto Współczynnik skolaryzacji netto Region Region Podkarpackie 97,27 96,08 Podkarpackie 96,17 95,33 Pozycja Pozycja 9 12 n n Tabela 5 Szkolnictwo gimnazjalne wiek lat [] Współczynnik skolaryzacji brutto Współczynnik skolaryzacji netto Region Region Podkarpackie 97,94 97,49 Podkarpackie 94,83 94,31 Pozycja Pozycja 7 9 n n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.

18 12 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport W latach można zauważyć stały spadek odsetka osób uczących się w szkołach podstawowych w wieku 7-12 lat w stosunku do ogółu osób w tej grupie wiekowej, zarówno w woj. podkarpackim, jak i przeciętnie w całej Polsce. Wskaźnik ten w latach obniżył się z 97,68 do 95,33. Dopiero w 2009 r. wskaźnik ten wzrósł i osiągnął poziom 96,17 w województwie podkarpackim. Dzięki temu Podkarpacie zbliżyło się do średniej w kraju. Rysunek 4 Odsetek osób uczących się w szkołach podstawowych w wieku 7-12 lat w stosunku do ogółu osób w tej grupie wiekowej [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Województwo podkarpackie lepiej wypada pod względem wskaźnika liczby uczniów w wieku lat w stosunku do ogółu osób w tej grupie wiekowej. Wskaźnik ten dla woj. podkarpackiego przekraczał w 2009 r. średnią dla Polski. Było to jednak wynikiem jego poprawy w 2009 r. W latach notowano spadek (przy niewielkim wzroście w 2007 r.) tego odsetka, zarówno w woj. podkarpackim, jak i przeciętnie w Polsce. W okresie analizowany wskaźnik poprawił się o niespełna 1 punkt proc. Odwrócenie tendencji spadkowej skutkowało dla woj. podkarpackiego osiągnięciem w 2009 r. poziomu 94,83. Wyższy poziom analizowanego wskaźnika osiągnęły woj. łódzkie, małopolskie, świętokrzyskie, mazowieckie, lubelskie i wielkopolskie (to ostatnie z poziomem 96,02). / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

19 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 13 Rysunek 5 Odsetek osób uczących się w gimnazjach w wieku lat w stosunku do ogółu osób w tej grupie wiekowej [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Pod względem odsetka osób uczących się w szkołach ponadpodstawowych w wieku lat w stosunku do ogółu osób w tej grupie wiekowej województwo podkarpackie zajmowało w 2009 r. 8 miejsce w przypadku zasadniczych szkół zawodowych i wysokie 4 miejsce w przypadku szkół zawodowych i ogólnozawodowych. Wskaźnik ten w przypadku zasadniczych szkół zawodowych znajdował się na niezmienionej 8 pozycji od 2008 roku, natomiast poprawił się w przypadku szkół zawodowych i ogólnozawodowych. W 2009 r. woj. podkarpackie pod tym względem zajęło 4 miejsce wobec 2 roku poprzednim, ulegając woj. świętokrzyskiemu, śląskiemu i lubuskiemu. Tabela 6 Współczynniki skolaryzacji - szkolnictwo ponadpodstawowe i ponadgimnazjalne wiek lat [] Współczynnik skolaryzacji netto Zasadnicze szkoły zawodowe Szkoły zawodowe i ogólnozawodowe Region Podkarpackie 14,59 14,59 34,11 34,79 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.

20 14 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Rysunek 6 Odsetek osób uczących się w szkołach zawodowych i ogólnozawodowych (górny wykres) i w zasadniczych szkołach zawodowych (dolny wykres) w wieku lat w stosunku do ogółu osób w tej grupie wiekowej [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. 34,11 osób w wieku lat w woj. podkarpackim uczyło się w szkołach zawodowych i ogólnozawodowych. Najniższym poziomem wskaźnika charakteryzowało się woj. zachodniopomorskie (27,63). W przypadku zasadniczych szkół zawodowych wskaźnik ten dla woj. podkarpackiego stale rośnie, z poziomu 11 w 2002 r. do 14,59 w 2009 r. Może to mieć pozytywny wpływ na rynek pracy. Nie wpływa jednak pozytywnie na możliwości rozwoju i kapitału ludzkiego, który przekładałby się na działania innowacyjne. Zwiększa bowiem jedynie wąskie kwalifikacje w danym zawodzie. Województwem, które w tym zakresie kształci / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

21 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 15 najmniejszy odsetek osób w szkołach zawodowych jest woj. podlaskie z poziomem 9,7 osób w danej grupie wiekowej. W 2009 r. Podkarpacie znajdowało się na 7 miejscu wśród regionów Polski pod względem odsetka osób w wieku lat uczących się w szkołach policealnych. W porównaniu do roku 2008 oznacza to poprawę o 1 miejsce. Tabela 7 Szkolnictwo policealne wiek lat [] Współczynnik skolaryzacji netto szkoły policealne Region Podkarpackie 6,89 9,46 Pozycja 7 8 N *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Rysunek 7 Odsetek osób uczących się w szkołach policealnych w wieku lat w stosunku do ogółu osób w tej grupie wiekowej [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Począwszy od 2002 r. (wskaźnik na poziomie 6) do 2006 r. (wskaźnik na poziomie 9,7) odsetek młodzieży uczącej się w szkołach policealnych w wieku lat w stosunku do ogółu młodzieży w tej grupie wiekowej sukcesywnie wzrastał. Tendencja ta została odwrócona w roku W rezultacie wskaźnik spadł do poziomu 6,89 w 2009 r. Pod tym względem liderem w kraju jest woj. lubelskie, dla

22 16 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport którego wskaźnik ten był na poziomie 9,7 w 2009 r., natomiast w najsłabszym regionie opolskim kształtował się na poziomie 5,62. Nauczanie języków obcych w szkołach Pod względem odsetka dzieci i młodzieży, która obowiązkowo uczy się języków obcych w szkołach podstawowych i gimnazjalnych województwo podkarpackie zajęło stosunkowo wysokie 5 miejsce w stosunku do pozostałych regionów Polski w 2009 r. Jest to wskaźnik charakteryzujący się sukcesywnym trendem wzrostowym, co znajduje odzwierciedlenie w poprawie pozycji Podkarpacia na tle pozostałych województw. W stosunku do 2005 r., kiedy wyniósł 123 przez kolejne pięć lat wzrósł o ponad 20 punktów proc. (dane uwzględniają uczenie się kilku języków). Najwyższym wskaźnikiem charakteryzuje się woj. podlaskie (149), najniższym natomiast - warmińsko-mazurskie (136). Nieco słabiej Podkarpacie wypada pod względem nauki języków obcych jako dodatkowych. Pod tym względem woj. podkarpackie zajęło w 2009 r. 8 miejsce w kraju, choć było lepsze o 2 pozycje w stosunku do roku poprzedniego. Średnia dla Polski wyniosła 20. Najlepszy pod tym względem wskaźnik wystąpił w woj. lubelskim (25), najniższy - warmińsko-mazurskim (13). Niezbyt wysoka pozycja woj. podkarpackiego jest dodatkowo potęgowana tendencją spadkową, która postępuje od 2007 r. Jest ona typowa dla wszystkich regionów Polski. Tabela 8 Odsetek dzieci i młodzieży uczących się języków obcych w szkołach podstawowych i gimnazjalnych i średnich do ogółu uczniów w tych szkołach (bez szkół specjalnych) [] Obowiązkowo uczący się języka obcego Dodatkowo uczący się języka obcego Region Region Podkarpackie Podkarpackie Pozycja 5 8 Pozycja 8 11 n n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane ** Uwaga: dane uwzględniają uczenie się kilku języków; stąd liczby większe od 100 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Komputeryzacja szkół Pod względem komputeryzacji szkół podstawowych i gimnazjów woj. podkarpackie zajmuje stosunkowo odległe miejsca na tle pozostałych regionów Polski. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

23 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 17 Liderem w tym zakresie jest woj. opolskie (96,05 dla szkół podstawowych) i łódzkie (89,19 dla gimnazjów), a najsłabsze woj. podlaskie (87,76 dla szkół podstawowych) i zachodniopomorskie (76,77 dla gimnazjów). Pod względem odsetka szkół ponadgimnazjalnych, które są wyposażone w komputery przeznaczone do użytku uczniów z dostępem do Internetu województwo podkarpackie zajmowało w 2009 r. 8 miejsce. W stosunku do roku poprzedniego oznacza to poprawę o 1 pozycję. Na tle kraju sytuacja w tym zakresie również uległa poprawie i była zbliżona do średniej dla Polski. Rysunek 8 Odsetek dzieci i młodzieży obowiązkowo (górny wykres) i dodatkowo (dolny wykres) uczący się języków obcych w szkołach podstawowych i gimnazjalnych i średnich do ogółu uczniów w tych szkołach [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS.

24 18 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Tabela 9 Odsetek szkół wyposażonych w komputery przeznaczone do użytku uczniów z dostępem do Internetu [] Szkoły podstawowe Region Podkarpackie 91,61 89,63 Pozycja 9 9 N Gimnazja Region Podkarpackie 82,28 81,31 Pozycja N Szkoły ponadgimnazjalne Region Podkarpackie 61 57,5 Pozycja 8 9 N *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Na tle województw wschodniej Polski pod względem odsetka szkół podstawowych, które są wyposażone w komputery dla uczniów z dostępem do Internetu Podkarpacie wypada stosunkowo dobrze, zdecydowanie słabiej zaś w przypadku gimnazjów. Pomimo tego w obydwu przypadkach obserwuje się stałą tendencję wzrostową tych odsetków. 61 ogółu szkół ponadgimnazjalnych w woj. podkarpackim było w 2009 r. wyposażonych w komputery przeznaczone do użytku uczniów z dostępem do Internetu. Na tle pozostałych regionów Polski Podkarpacie lokuje się pośrodku. Najwyższym wskaźnikiem charakteryzowało się woj. łódzkie (67,2), a najniższym kujawsko-pomorskie (54,8). W kraju na przestrzeni analizowanych lat obserwuje się trend wzrostowy tego wskaźnika z wyraźnym zwiększeniem dynamiki wzrostu w latach Zmiany w szkolnictwie odnotowane na przestrzeni ostatnich ośmiu lat znalazły odzwierciedlenie w ponad dwukrotnym zwiększeniu liczby szkół ponadgimnazjalnych, które są wyposażone w komputery dla uczniów z dostępem do Internetu. W przypadku Podkarpacia poziom ten zwiększył się z 27,2 w 2002 r. do 61 w 2009 r. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

25 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 19 Rysunek 9 Odsetek szkół podstawowych (górny wykres) i gimnazjach (dolny wykres) wyposażonych w komputery przeznaczone do użytku uczniów z dostępem do Internetu [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS.

26 20 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Rysunek 10 Odsetek szkół ponadgimnazjalnych wyposażonych w komputery przeznaczone do użytku uczniów z dostępem do Internetu [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Pomimo wzrostu odsetka szkół wyposażonych w komputery Podkarpacie bardzo słabo wypada na tle kraju pod względem liczby uczniów szkół ponadgimnazjalnych, która przypada na 1 komputer z dostępem do Internetu przeznaczony do użytku uczniów. Pod tym względem zajmuje ono dalekie 14 miejsce w Polsce. Co więcej pozostało ono niezmienione w stosunku do roku poprzedniego. Gorsze pod tym kątem są jedynie woj. małopolskie i śląskie ze wskaźnikami na poziomach odpowiednio 10,8 i 10,05, a najlepsze w kraju są woj. zachodniopomorskie i lubuskie, dla których wskaźniki wyniosły odpowiednio 7,49 i 7,57. Znacznie lepiej Podkarpacie przedstawia się w przypadku liczby uczniów przypadających na 1 komputer w szkołach podstawowych i gimnazjach. Woj. podkarpackie jest pod tym względem liderem zarówno na tle wschodnich województw, jak i całej Polski. Pozycja ta nie uległa również zmianie w stosunku do roku poprzedniego. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

27 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 21 Tabela 10 Liczba uczniów przypadająca na 1 komputer z dostępem do Internetu przeznaczony do użytku uczniów Szkoły podstawowe Region Podkarpackie 8,53 8,88 Pozycja 1 1 n Gimnazja Region Podkarpackie 9,91 10,24 Pozycja 1 1 n Szkoły ponadgimnazjalne Region Podkarpackie 10,02 10,73 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Rysunek 11 Liczba uczniów szkół podstawowych (górny wykres), gimnazjów (środkowy wykres) i szkół ponadgimnazjalnych (dolny wykres) przypadających na 1 komputer z dostępem do Internetu przeznaczony do użytku uczniów

28 22 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. W okresie widać wyraźny spadek liczby uczniów zarówno szkół podstawowych jak i gimnazjów, która przypada na 1 komputer z dostępem do Internetu. W woj. podkarpackim w tym okresie w przypadku szkół podstawowych miał miejsce prawie trzykrotny spadek wskaźnika z poziomu ponad 35 osób w 2002 r. do niespełna 9 w roku W przypadku gimnazjów liczba ta zmniejszyła się ponad dwukrotnie z poziomu ponad 23 osób w 2002 r. do niespełna 10 w roku Dla szkół ponadgimnazjalnych również obserwujemy poprawę. W woj. podkarpackim liczba uczniów przypadających na 1 komputer z dostępem do Internetu spadła z 34 osób w 2002 r. do 10 osób w 2009 r. Trend ten jest typowy dla wszystkich regionów, dlatego też pozycja województwa podkarpackiego na tle kraju w ostatnich latach badanego okresu nie zmieniła się. Zmiana ta przyczynia się do rozwoju społeczeństwa / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

29 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 23 informacyjnego, które staje się coraz powszechniejsze w dobie rozwoju nowoczesnych technologii Szkolnictwo wyższe Powszechność szkolnictwa wyższego Czynnikiem, który może ograniczyć, albo spowolnić w nieodległej przyszłości rozwój innowacyjności, jest brak specjalistów o wykształceniu technicznym i przyrodniczym. Przez lata obserwuje się zainteresowanie studiami na kierunkach informatycznych, jednak mimo tego należy zauważyć, że w Polsce występuje jedynie 13 inżynierów na 1000 mieszkańców. Dla porównania w krajach tzw. starej Unii Europejskiej wskaźnik ten wynosi 20, co przy braku chętnych na studia techniczne i przyrodnicze uznawane jest za poziom niewystarczający do podtrzymania rozwoju technologicznego. Kolejnym elementem wspierającym procesy innowacyjne jest włączenie dorosłych osób do kształcenia się przez całe życie. W Polsce odsetek dorosłych biorących udział w różnych formach kształcenia jest zaledwie połową średniej w UE. Analizując dane Eurostat prezentowane w Labour Force Survey 2008 można dojść do wniosku, że Polskie PKB mogłoby być wyższe, gdyby udało się zaktywizować zawodowo tzw. starszych pracowników (w wieku lat), do poziomu zbliżonego do naszych sąsiadów, takich jak Niemcy czy nawet Litwa. Na tle wszystkich regionów (na poziomie NUTS-2) Unii Europejskiej pod względem odsetka studentów w wieku lata województwo podkarpackie zajmowało 192 pozycję w 2009 r. co oznacza spadek o 13 pozycji w stosunku do roku poprzedniego. Na tle Polski, Podkarpacie zajmuje przedostatnie 15 miejsce. Tabela 11 Odsetek studentów szkół wyższych (poziomy 5-6 według ISCED) jako populacji w wieku lata Pozycja województwa na tle Pozycja / n 2009 Pozycja / n 2008 Unia Europejska Pozycja 192 Pozycja 179 Unia Europejska n 248 n 248 Polska Pozycja 15 Pozycja 15 Polska n 16 n 16 *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat.

30 24 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Rysunek 12 Studenci szkół wyższych (poziomy 5-6 według ISCED) jako odsetek populacji w wieku lata [] Źródło: Eurostat Pod względem liczby studentów szkół wyższych, świadczącej o bezwzględnej wielkości potencjalnych zasobów ludzkich, województwo podkarpackie znajdowało się na 126 miejscu w 2008 r., poprawiając swoją pozycję o jedno miejsce w stosunku do roku poprzedniego. Na tle polskich regionów województwo podkarpackie w 2009 r. znajdowało się na 9 miejscu. Tabela 12 Liczba studentów szkół wyższych (poziomy 5-6 według ISCED) Pozycja województwa na tle Pozycja / n 2009 Pozycja / n 2008 Unia Europejska Pozycja 126 Pozycja 127 Unia Europejska n 260 n 260 Polska Pozycja 11 Pozycja 11 Polska n 16 n 16 *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

31 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 25 Rysunek 13 Liczba studentów szkół wyższych (poziomy 5-6 według ISCED) Źródło: Eurostat Odsetek studentów kształcących się na poziomach 5-6 według klasyfikacji ISCED, a więc na studiach magisterskich oraz doktoranckich w całkowitej liczbie uczniów i studentów (poziomy 0-6 według ISCED) w województwie podkarpackim wyniósł 16,6. Oznacza to przedostatnią pozycję w kraju, wyprzedzając jedynie województwo lubuskie (wskaźnik równy 13,9). Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku odsetka studentów na poziomie 5 i 6 w wieku lata. Wskaźnik ten w woj. podkarpackim na tle pozostałych polskich regionów był prawie najniższy i wyniósł w 2009 r. 43,8, ponownie wyższy jedynie od woj. lubuskiego. W woj. podkarpackim studiuje 3,7 ogółu studentów na poziomie 5 i 6 w kraju. Pod względem odsetka uczniów i studentów wszystkich etapów edukacji w całości populacji w 2009 r. Podkarpacie zajęło 11 miejsce w kraju ze wskaźnikiem na poziomie 22,7, wyprzedzając pod tym względem woj. świętokrzyskie, zachodniopomorskie, śląskie, opolskie, lubuskie.

32 26 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Tabela 13 Odsetek studentów w szkolnictwie wyższym i szkolnictwie ogółem Odsetek studentów z poziomów 5-6 w ogóle uczniów i studentów (poziomy 0-6) Odsetek studentów z poziomów 5-6 w ogóle populacji w wieku lata Odsetek studentów z poziomów 5-6 w danym regionie w ogóle studentów z tych poziomów w kraju Odsetek uczniów i studentów z wszystkich poziomów kształcenia w ogóle populacji w danym województwie Mazowieckie ,1 20,5 25,6 Małopolskie 27,4 85,7 10,8 25,8 Śląskie 20,5 55,4 9,4 21,1 Wielkopolskie 23,3 70,4 9,2 25 Dolnośląskie 28,9 83,2 8,8 22,8 Łódzkie 27 83,3 7,3 22,9 Lubelskie 22,4 61,9 5,3 23,6 Pomorskie 21,8 63,1 5,3 23,7 Kujawsko-Pomorskie 19,3 53,2 4,2 22,7 Zachodniopomorskie 22,5 60,7 3,9 22,1 Podkarpackie 16,6 43,8 3,7 22,7 Świętokrzyskie 20,4 57 2,7 22,4 Warmińsko-Mazurskie 17,9 46,5 2,7 23 Podlaskie 21 56,4 2,7 23,1 Opolskie 19,8 50, Lubuskie 13,9 34,5 1,4 20,8 Źródło: Eurostat Od 2001 do 2006 r. stale wzrastała, choć coraz wolniej liczba studentów na poziomie 5 i 6 (szkolnictwo wyższe) w województwie podkarpackim. Proces ten został odwrócony w 2007 r. W rezultacie w latach notuje się słabą tendencję spadkową, do której przyczyniły się niekorzystne zmiany demograficzne. Zmiana tendencji wzrostowej nie dotyczy woj. mazowieckiego, małopolskiego, wielkopolskiego, dolnośląskiego, łódzkiego, lubelskiego, pomorskiego, podlaskiego i opolskiego. W 2008 r. na tle polskich regionów woj. podkarpackie zajęło pod tym względem 11 miejsce z liczbą studentów , wyprzedzając województwo świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie, podlaskie, opolskie, lubuskie. Podobnie wygląda sytuacja w wypadku liczby studentów z programem nauczania ukierunkowanym akademicko. Tutaj woj. podkarpackie z liczbą studentów zajmuje 11 pozycję na tle pozostałych regionów Polski. Zdecydowanie inaczej wygląda pozycja Podkarpacia w wypadku liczby studentów z programem nauczania ukierunkowanym zawodowo z liczbą studentów na poziomie 2 633, ustępując jedynie / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

33 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 27 miejsca woj. śląskiemu i mazowieckiemu (wskaźnik ten wyniósł odpowiednio i 2 892). Inaczej wygląda kwestia kształtowania się liczby studentów szóstego stopnia szkolnictwa wyższego (studia doktoranckie według ISCED). Na przestrzeli lat w całej Polsce obserwowano stały trend wzrostowy tej liczby, poza krótkotrwałymi spadkami. Podkarpacie pod tym względem w 2008 r. zajęło 13 miejsce z liczbą studentów na poziomie 240 osób, wyprzedzając jedynie woj. warmińskomazurskie, lubuskie i świętokrzyskie. Tabela 14 Liczba studentów w szkolnictwie wyższym w 2008 r. w podziale według orientacji akademickiej i zawodowej oraz liczba studentów na poziomie 6 szkolnictwa wyższego (studia doktoranckie) prowadzącym do zaawansowanych kwalifikacji badawczych Liczba studentów studiów wyższych (poziomy 5-6 według ISCED 1997) Liczba studentów studiów wyższych o orientacji akademickiej (poziom 5 według ISCED 1997) Liczba studentów studiów wyższych o orientacji zawodowej (poziom 5 według ISCED 1997) Liczba studentów studiów wyższych (poziom 6 według ISCED 1997) Mazowieckie Małopolskie Śląskie Wielkopolskie Dolnośląskie Łódzkie Lubelskie Pomorskie Kujawsko-Pomorskie Zachodniopomorskie Podkarpackie Świętokrzyskie Warmińsko-Mazurskie Podlaskie Opolskie Lubuskie Źródło: Eurostat Województwo podkarpackie zajmuje słabą 15 pozycję w kraju pod względem liczby studentów szkół wyższych na 10 tys. ludności. Pod tym względem wyprzedza jedynie woj. lubuskie. Wskaźnik ten utrzymuje się na niezmienionej pozycji od 2002 roku. Podobnie kształtuje się miejsce Podkarpacia pod względem liczby studentów w wieku lata.

34 28 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Rysunek 14 Liczba studentów szkół wyższych ogółem (górny wykres) oraz absolwentów szkół wyższych w wieku (dolny wykres) na 10 tys. ludności Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Niska liczba studentów szkół wyższych na 10 tys. mieszkańców determinuje niski poziom liczby absolwentów szkół wyższych na 10 tys. mieszkańców. Woj. Podkarpackie zajmuje pod tym względem odległą 15 pozycję w kraju. Mimo utrzymywania się tendencji wzrostowej wskaźnika (85 osób w 2004 r., 93 osoby w 2009 r.) wzrost jest zbyt słaby, żeby w perspektywie najbliższych lat zbliżyć się do średniej dla kraju. Co więcej od 2007 r. obserwuje się coraz większe rozbieżności pomiędzy poziomem wskaźnika dla kraju i dla województwa podkarpackiego, na niekorzyść Podkarpacia. W 2009 r. pod tym względem województwo spadło o 1 / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

35 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 29 miejsce w stosunku do roku poprzedniego. Gorszy wskaźnik wystąpił jedynie w woj. lubuskim. Tabela 15 Liczba studentów szkół wyższych na 10 tys. ludności Studenci ogółem Studenci w wieku lata Region Podkarpackie Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Tabela 16 Liczba absolwentów szkół wyższych na 10 tys. ludności Absolwenci ogółem Region Podkarpackie Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Rysunek 15 Liczba absolwentów szkół wyższych Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Zarówno pod względem liczby słuchaczy studiów podyplomowych, jak i uczestników studiów doktoranckich województwo podkarpackie zajmuje odległą 14 i 15 pozycję na tle regionów Polski. Słabsze pod tym względem jest jedynie woj. lubuskie. Niewielki poziom analizowanego wskaźnika przekłada się na potencjał naukowy w obszarze B+R, szczególnie w przypadku słuchaczy studiów doktoranckich. Z kolei mała liczba słuchaczy studiów podyplomowych świadczy o słabo

36 30 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport rozpowszechnionym modelu kształcenia ustawicznego wśród dorosłych tak charakterystycznego i promowanego w krajach rozwiniętych. Pomimo niskich poziomów obu wskaźników obserwuje się na przestrzeni lat powolny wzrost, co pozwala mieć nadzieję, że zostanie on utrzymany w przyszłości. Tabela 17 Liczba słuchaczy studiów podyplomowych i studentów studiów doktoranckich na 10 tys. mieszkańców Słuchacze studiów podyplomowych Uczestnicy studiów doktoranckich Region Podkarpackie Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Rysunek 16 Liczba słuchaczy studiów podyplomowych (górny wykres) i doktoranckich (dolny wykres) na 10 tys. mieszkańców / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

37 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 31 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Niezbyt korzystnie wypada województwo podkarpackie także pod kątem liczby nauczycieli akademickich liczonych na 10 tys. mieszkańców. Najlepszy wskaźnik w tym zakresie jest charakterystyczny dla woj. małopolskiego 38 osób, najgorszy natomiast dla woj. świętokrzyskiego 14 osób. Wprawdzie na przestrzeni lat w woj. podkarpackim, jak i całej Polsce obserwowano systematyczny wzrost wskaźnika, z poziomu 8 osób w 1999 r. do 16 w 2005 r., jednak od 2006 do 2009 wskaźnik ten ustabilizował się na poziomie 15 osób, nie wykazując tendencji do zmian. Tabela 18 Liczba nauczycieli akademickich na 10 tys. mieszkańców Nauczyciele akademiccy Region Podkarpackie Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.

38 32 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Rysunek 17 Liczba nauczycieli akademickich na 10 tys. mieszkańców Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Wyższe szkoły techniczne Dane obrazujące liczbę wyższych szkół technicznych na 10 mln mieszkańców stawiają woj. podkarpackie na stosunkowo odległym 11 miejscu na tle pozostałych regionów. Jest to pozycja niezmienna od kilku lat. W całym analizowanym okresie wskaźnik ten utrzymuje się na stałym poziomie. Liderem w tym zakresie jest woj. lubuskie (19,8), a najsłabsze woj. warmińsko-mazurskie. Tabela 19 Liczba wyższych szkół technicznych na 10 mln mieszkańców Wyższe szkoły techniczne Region Podkarpackie 4,8 4,8 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

39 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 33 Rysunek 18 Liczba wyższych szkół technicznych na 10 mln mieszkańców Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Pod względem liczby studentów w wyższych szkołach technicznych w stosunku do ogółu studentów województwo podkarpackie na tle pozostałych regionów Polski zajmowało w 2009 r. 6 miejsce. W stosunku do roku poprzedniego nastąpiła poprawa o 2 miejsca. Podobnie kształtowała się pozycja woj. podkarpackiego w przypadku liczby absolwentów wyższych szkół technicznych w stosunku do absolwentów szkół wyższych ogółem. Podkarpacie zajęło stosunkowo wysokie 6 miejsce, które nie uległo zmianie w stosunku do roku poprzedniego. Tabela 20 Odsetek studentów i absolwentów w wyższych szkołach technicznych w stosunku do studentów i absolwentów wyższych szkół ogółem [] Studenci Absolwenci Region Podkarpackie Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Liczniejsze generacje absolwentów szkół średnich (ponadgimnazjalnych) oraz zwiększony wśród nich odsetek osób kontynuujących naukę w szkołach wyższych, znajdują swoje odzwierciedlenie w rosnącym odsetku studentów wyższych szkół

40 34 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport technicznych w woj. podkarpackim. Pod względem wzrostowej tendencji Podkarpacie wyróżnia się na tle woj. wschodniej Polski oraz kraju, gdzie nie obserwujemy wyraźnego wzrostu. W latach odsetek studentów w wyższych szkołach technicznych w woj. podkarpackim wzrósł o 5 punktów proc. Wskaźnik ten wzrósł z 15 w roku 2004 do 20 w roku Najlepszy pod tym względem wskaźnik w 2009 r. wystąpił w woj. opolskim (29), zaś najniższy poziom był obserwowany w woj. kujawsko-pomorskim (2). Rysunek 19 Odsetek studentów w wyższych szkołach technicznych [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Odmienne tendencje rysują się w przypadku odsetka absolwentów wyższych szkół technicznych. Od 2004 r. widać powolny spadek, który w przypadku woj. podkarpackiego wyniósł 8, z poziomu 21 w 2004 r. do 13 w 2009 r. Przy spadkowym trendzie charakterystycznym dla wszystkich województw, pocieszający jest fakt, że woj. podkarpackie stosunkowo korzystnie wypada na tle pozostałych regionów Polski pod względem poziomu wskaźnika, zajmując wysoką 6 pozycję. Zdecydowanie najwyższym wskaźnikiem charakteryzowało się woj. śląskie 25, zaś najniższy wskaźnik wystąpił w województwie kujawsko-pomorskim 3. Pośrodku uplasowały się województwa wschodniej Polski, wyprzedzając m.in. woj. pomorskie, wielkopolskie, łódzkie, mazowieckie i dolnośląskie. Jedynie woj. lubelskie na tle regionu charakteryzowało się stosunkowo niskim poziomem analizowanego wskaźnika 7. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

41 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 35 Rysunek 20 Odsetek absolwentów wyższych szkół technicznych [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Pod względem odsetka studentów kierunków matematyczno-statystycznych województwo podkarpackie na tle innych regionów Polski uplasowało się na wysokim 1 miejscu razem z woj. pomorskim. Począwszy od 2004 r. obserwuje się widoczny sukcesywny wzrost, z 0,4 w 2004 r. do 1,3 w W tym też okresie nastąpiła znacząca poprawa pozycji Podkarpacia na tle kraju, w 2004 r. woj. podkarpackie zajmowało przedostatnie miejsce przed woj. zachodniopomorskim. Pod względem odsetka liczby studentów kierunków informatycznych woj. podkarpackie wypadło już słabiej, zajmując 8 lokatę. Dodatkowo wspomnieć należy o sukcesywnym spadkowym trendzie (spadek o ponad 3 punkty proc. na przełomie ostatnich sześciu lat). W przypadku liczby studentów kierunków inżynieryjno-technicznych, Podkarpacie zajęło 6 pozycję, która z roku na rok ulega poprawie. W 2009 r. wskaźnik wyniósł 7,1. Wyjątek stanowi tu rok 2007, w którym nastąpił spadek do poziomu 6 z 6,8 w 2004 r. Podkarpacie jest jednym z nielicznych regionów, w których wskaźnik ten wykazuje tendencję wzrostową, w pozostałych regionach obserwuje się systematyczny spadek. Odległą, 13 lokatę zajmuje woj. podkarpackie pod względem odsetka studentów kierunków dot. produkcji i przetwórstwa. Słabsze pod tym względem były jedynie woj. podlaskie, pomorskie i kujawsko-pomorskie (to ostatnie ze wskaźnikiem 0,7). Mimo tego na przestrzeni ostatnich sześciu lat obserwuje się powolny wzrost tego odsetka, z poziomu 0,7 w 2004 r. do 1,8 w 2009 r. Biorąc pod uwagę odsetek studentów kierunków dot. architektury i budownictwa, Podkarpacie zajmuje wysoką 5

42 36 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport pozycję razem z woj. małopolskim z poziomem 4,9. Pozytywnym zjawiskiem jest stały wzrost tego wskaźnika z poziomu 2,2 w roku 2004 r. do 4,9 w 2009 r. Warto podkreślić, że poza kierunkami dot. produkcji i przetwórstwa, woj. podkarpackie zajmuje stosunkowo wysokie miejsce na tle pozostałych regionów Polski pod względem analizowanych kierunków studiów, mogących przyczynić się do wzrostu innowacyjności województwa. Tabela 21 studiów [] Region/ Okres Łódzkie 1,1 Mazowi eckie Małopol skie Odsetek studentów szkół wyższych według wybranych kierunków Studenci kierunków matematycz no statystyczny ch ,9 1,1 Śląskie 0,6 Lubelski e Podkarp ackie Podlaski e Świętok rzyskie Lubuski e Wielkop olskie Zachodn iopomor skie Dolnośl ąskie Opolski e Kujawsk o- Pomors kie 0,8 1,3 0,6 0,7 0,8 0,5 0,2 0,5 0,6 0, ,9 6,7 1,0 4,1 1,2 3,9 0,7 4,9 1,4 2,8 1,2 4,6 0,5 4,4 0,8 3,1 1,1 5,0 0,5 3,2 0,2 4,0 0,6 5,0 0,6 4,1 0,7 3,0 Studenci kierunków informatyc znych ,3 4,4 4,1 5,3 2,9 5,2 4,9 3,0 5,7 3,2 4,1 5,4 4,9 3,0 Studenci kierunków inżynieryjno technicznych Studenci kierunków dot. produkcji i przetwórstwa Studenci kierunków dot. architektury i budownictwa ,8 4,4 2,1 1,9 2,0 1,6 5,4 5,3 2,4 2,2 3,1 2,8 8,5 8,6 5,2 5,0 4,9 4,6 7,1 7,0 7,4 7,5 3,2 3,0 5,0 5,3 2,2 2,1 2,7 2,5 7,1 6,9 1,8 1,5 4,9 3,9 6,1 6,4 1,6 1,2 5,2 4,7 5,2 6,0 3,9 4,0 6,5 5,6 5,2 5,5 3,9 3,7 3,8 3,6 6,3 6,2 2,6 2,7 2,6 2,3 7,7 8,7 4,1 4,0 6,3 5,7 9,0 9,4 4,3 4,2 4,5 4,2 4,9 5,0 3,2 3,4 4,3 4,2 5,4 5,5 0,7 0,7 2,7 2,4 Pomors 1,3 1,3 4,0 3,9 10,9 10,6 1,1 0,9 4,1 4,1 / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

43 kie Warmiń sko - Mazursk ie 0,5 0,7 4,7 5,0 *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS Kształcenie ustawiczne Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 37 3,7 3,3 2,7 2,6 6,4 6,1 Pod względem odsetka osób w wieku 15 lat i więcej uczących się przez całe życie (lifelong learning) województwo podkarpackie zajmowało w 2009 r. 132 miejsce wśród 316 regionów UE. Oznacza to poprawę w stosunku do roku poprzedniego o 16 miejsc. Na tle kraju sytuacja jednak w tym zakresie pogorszyła się w analizowanym okresie. W 2009 r. Podkarpacie zajęło 10 miejsce wobec 8 w 2008 r. Znacznie gorzej województwo wypada pod względem osób w wieku lata kształcących się ustawicznie. Na tle UE zajmowało w 2009 r. 255 miejsce, a na tle kraju ostatnie. Pozwala to przypuszczać, że kształcenie ustawiczne jest bardzo słabo rozpowszechnione wśród dorosłych w wieku lata. Tabela 22 Odsetek osób w wieku 15 lat i więcej uczących się przez całe życie Pozycja województwa na tle Pozycja / n 2009 Pozycja / n 2008 Unia Europejska Pozycja 132 Pozycja 116 Unia Europejska n 316 n 316 Polska Pozycja 10 Pozycja 8 Polska n 16 n 16 Tabela 23 Odsetek osób w wieku uczących się przez całe życie Pozycja województwa na tle Pozycja / n 2009 Pozycja / n 2008 Unia Europejska Pozycja 255 Pozycja 257 Unia Europejska n 316 n 316 Polska Pozycja 16 Pozycja 16 Polska n 16 n 16 *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. 14,9 osób w wieku 15 i więcej lat w woj. podkarpackim uczestniczyło w 2009 r. w kształceniu ustawicznym. Na tle pozostałych województw wschodniej Polski Podkarpacie wypadło najgorzej. Najwyższym wskaźnikiem charakteryzowało się woj. mazowieckie (17), najniższym lubuskie (12,6). Wśród populacji w wieku kształcenie ustawiczne mieszkańców Podkarpacia jest mało powszechne. Jedynie 3 z nich korzystało z kształcenia. Ten najgorszy wynik w kraju negatywnie wpływa zarówno na rynek pracy, zwiększając niedopasowanie strukturalne podaży pracy do popytu na pracę, jak i pogarsza możliwości tworzenia innowacji. Liderem w Polsce pod

44 38 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport tym względem jest województwo mazowieckie, w którym wskaźnik ten był na poziomie 7,2. Rysunek 21 ustawicznie Odsetek populacji w danym przedziale wiekowym kształcącej się Źródło: Eurostat. Po kilkuletnim wzroście, w latach w Polsce ustawicznie zmniejszał się wskaźnik liczby osób w wieku 15 i więcej lat uczących się przez całe życie do ogółu populacji w tym wieku. Tendencja ta wystąpiła również w woj. podkarpackim i była nawet nieco ostrzejsza. W UE w latach obserwujemy stagnację analizowanego wskaźnika. W przypadku populacji w wieku korzystających z kształcenia ustawicznego w pierwszych latach obecnego wieku notowaliśmy powolny wzrost. Jednak w 2008 r. odsetek ten nagle spadł do 2,9 z 3,8 w 2007 r. Wprawdzie w kolejnym roku wystąpił niewielki wzrost, jednak nie zniwelował on silnego spadku w 2008 r. W pozostałych województwach obserwowaliśmy zbliżone, aczkolwiek słabsze tendencje. W UE przeciętnie w latach wskaźnik utrzymywał się na stabilnym, znacznie wyższym niż w Polsce poziomie. Jest to jeden z obszarów, które wymagają znacznej poprawy dla zwiększenia innowacyjności w województwie podkarpackim oraz w całej Polsce. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

45 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 39 Rysunek 22 Odsetek populacji w wieku 15 lat i więcej (górny wykres) oraz lata (dolny wykres) kształcących się ustawicznie Źródło: Eurostat Nakłady na badania i rozwój niezależne od przedsiębiorstw przemysłowych W przypadku nakładów na B+R w sektorze rządowym do PKB woj. podkarpackie zajmuje bardzo odległą 13 pozycję, co oznacza spadek 1 miejsce w stosunku do roku poprzedniego. Liderem w tym zakresie jest woj. mazowieckie (0,6) i małopolskie (0,23), a najsłabiej wypada woj. świętokrzyskie i lubuskie. W sektorze szkolnictwa wyższego Podkarpacie na tle innych regionów wypada jeszcze słabiej zajmując odległą 14 pozycję, która w stosunku do roku poprzedniego uległa pogorszeniu o 1 miejsce. W latach pomimo niskich nakładów na B+R w

46 40 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport sektorze szkolnictwa wyższego, w większości regionów obserwuje się powolną tendencję wzrostową lub utrzymanie poziomu z poprzedniego roku. Wyjątkiem jest Podkarpacie, w którym jako jedynym województwie z roku na rok obserwuje się zmniejszenie nakładów B+R. Jest to zjawisko niepokojące, mogące mieć swoje odzwierciedlenie w ilości i jakości prowadzonych działań badawczo-rozwojowych oraz możliwej współpracy sfery nauki z przemysłem. Najlepiej w tym zakresie w 2008 r. wypadło woj. małopolskie (0,44), a najsłabiej lubuskie (0,05). Tabela 24 Nakłady na B+R do PKB Sektor rządowy Sektor szkolnictwa wyższego Region Podkarpackie 0,01 0,03 0,1 0,13 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Wśród wszystkich regionów woj. podkarpackie pod względem nakładów na B+R w sektorze szkolnictwa wyższego w przeliczeniu na aktywnego zawodowo zajmowało razem z woj. podlaskim 13 pozycję w kraju z poziomem 0,08 mln PLN na aktywnego zawodowo. Zdecydowanie lepsze pod tym względem były woj. kujawskopomorskie (0,31) oraz małopolskie i dolnośląskie z nakładami na poziomie 0,3. Najsłabiej zaś wypadły woj. lubuskie i opolskie z nakładami na B+R na poziomie odpowiednio 0,04 i 0,06 mln PLN na aktywnego zawodowo. Równie niekorzystnie Podkarpacie wypada pod względem nakładów na B+R w szkolnictwie wyższym na pracującego z poziomem 0,09 mln PLN, wyprzedzając jedynie woj. opolskie (0,07 mln PLN). Podkarpacie nie może się również pochwalić wysokimi nakładami na B+R w sektorze szkolnictwa wyższego na 1 mieszkańca, z poziomem 0,36 mln PLN. Słabiej wypadają jedynie woj. lubuskie i opolskie (odpowiednio 0,19 i 0,25 mln PLN). Liderem w tym zakresie było ponownie woj. małopolskie i mazowieckie (odpowiednio 1,29 i 1,2 mln PLN). / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

47 Tabela 25 PLN] Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 41 Relatywne nakłady na B+R w sektorze szkolnictwa wyższego [mln na aktywnego zawodowo na pracującego na 1 mieszkańca Region/Okres Łódzkie 0,20 0,17 0,22 0,18 1,08 0,93 Mazowieckie 0,24 0,22 0,25 0,24 1,20 1,13 Małopolskie 0,30 0,30 0,33 0,32 1,29 1,27 Śląskie 0,11 0,10 0,12 0,11 0,47 0,43 Lubelskie 0,12 0,09 0,14 0,10 0,62 0,43 Podkarpackie 0,08 0,05 0,09 0,06 0,36 0,24 Podlaskie 0,08 0,08 0,09 0,09 0,36 0,37 Świętokrzyskie 0,14 0,11 0,15 0,12 0,70 0,54 Lubuskie 0,04 0,03 0,05 0,04 0,19 0,15 Wielkopolskie 0,33 0,18 0,36 0,19 1,37 0,73 Zachodniopomorskie 0,15 0,17 0,16 0,19 0,58 0,64 Dolnośląskie 0,30 0,19 0,34 0,21 1,33 0,85 Opolskie 0,06 0,04 0,07 0,05 0,25 0,18 Kujawsko-Pomorskie 0,31 0,10 0,34 0,10 1,37 0,37 Pomorskie 0,15 0,16 0,16 0,17 0,56 0,62 Warmińsko - Mazurskie 0,11 0,08 0,12 0,08 0,48 0,33 *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS Społeczeństwo informacyjne W przypadku obszaru Społeczeństwo informacyjne do analizy przyjęto odsetek osób, które nigdy nie korzystały z komputera 6. Pod uwagę wzięto jedynie rok 2006, ponieważ w przypadku polskich regionów brak jest danych dla późniejszych lat. W 2006 r. odsetek osób, które nigdy nie używały komputera w woj. podkarpackim kształtował się na poziomie 47, wyprzedzając zaledwie woj. świętokrzyskie i zachodniopomorskie (wskaźniki odpowiednio na poziomach 54 i 50). Najlepiej spośród polskich regionów wypadło woj. pomorskie ze wskaźnikiem Podsumowanie Pod względem sił sprawczych innowacji woj. podkarpackie zajmowało w 2009 r. 15 miejsce w kraju, co oznacza najniższe miejsce w regionie wschodnim. Pod względem dynamiki zmian w latach było na 2 miejscu, jednak pomimo tego, proces doganiania pozostałych województw przebiega bardzo wolno. Wychodzenie z 6 Brak jest innych danych nt. gospodarstw domowych i konsumentów w zakresie społeczeństwa informacyjnego na poziomie NUTS-2.

48 42 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport recesji w najbliższych latach może być powolniejsze niż w innych regionach ze względu na słabe zasoby ludzkie, jak i nakłady w sektorze rządowym na B+R, które dodatkowo w najbliższych latach prawdopodobnie nie wzrosną z powodu konieczności utrzymywania rygoru finansowego w warunkach wysokiego deficytu budżetowego. Województwo wypada słabo pod względem liczby studentów na 10 tys. mieszkańców, w tym studiów podyplomowych i doktoranckich, a także ogólnie osób kształcących się ustawicznie. Zdecydowanie negatywnie wypada woj. podkarpackie pod względem nakładów na B+R sektora rządowego oraz szkolnictwa wyższego. Dodatkowo pozycja województwa na tle kraju pod tym względem w ostatnich latach pogorszyła się. Pozytywną stroną jest wysoki na tle kraju odsetek studentów studiów technicznych oraz kierunków matematycznych, na których występować będzie zapotrzebowanie. Niepokojący jest natomiast spadek, choć nieznaczny odsetka absolwentów studiów technicznych, pomimo wzrostu odsetka studentów. Rysunek 23 [] Odsetek mieszkańców, którzy nigdy nie korzystali z komputera Źródło: Eurostat. W latach żaden z badanych wskaźników nie podlegał wyraźnym wahaniom koniunkturalnym. Ani szybkie tempo wzrostu gospodarczego, ani / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

49 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 43 późniejszy kryzys gospodarczy nie wpłynął w sposób istotny na ich zmiany 7. Wahaniom koniunkturalnym na ogół podlegała jedynie dynamika poszczególnych wskaźników. Dwa wskaźniki wykazywały oznaki antycykliczności, a więc wzrastały w okresie, w którym dynamika realnego PKB spadała i spadały w sytuacji przyspieszonego tempa wzrostu regionalnej gospodarki. Były to: odsetek dorosłych kształcących się ustawicznie oraz odsetek dodatkowo uczących się języków obcych. Może to wskazywać na nasilanie się procesów dokształcania w trakcie okresu dekoniunktury, dzięki czemu zmniejszeniu może ulec prawdopodobieństwo silnego wzrostu bezrobocia długotrwałego podczas ożywienia gospodarczego. Trwalsze tendencje związane z rozwojem gospodarki woj. podkarpackiego (mierzonego PKB w cenach bieżących per capita) wykazywało znacznie więcej wskaźników. Wraz ze wzrostem PKB per capita regionalnej gospodarki w ostatnich latach wzrastał odsetek populacji z wyższym wykształceniem, liczba uczestników studiów doktoranckich i słuchaczy studiów podyplomowych oraz absolwenci szkół wyższych na 10 tys. ludności, współczynnik skolaryzacji dla uczniów szkół policealnych oraz szkół zawodowych, a także udział uczniów obowiązkowo uczących się języków obcych w ogóle uczniów i liczba uczniów przypadających na 1 komputer. Niepokojące objawy się natomiast w przypadku liczby studentów na 10 tys. ludności, udziału uczniów dodatkowo uczących się języków obcych oraz współczynnika skolaryzacji dla szkół podstawowych i gimnazjów. W latach wskaźniki te na ogół spadały, a ewentualne niewielkie ich wzrosty nie rekompensowały ostrzejszej tendencji spadkowej. 7 Warto jednak zaznaczyć, że nie wszystkie skutki kryzysu ujawniły się w 2009 r. Dlatego też ważna będzie analiza dla kolejnych lat, nt. wzajemnych zmian ogólnej sytuacji gospodarczej województwa i jego poziomu innowacyjności.

50 44 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport 2. Aktywność innowacyjna przedsiębiorstw 2.1. Nakłady na działalność badawczo-rozwojową Pod względem wielkości nakładów na działalność B+R liczonych na 1 mieszkańca województwo podkarpackie w stosunku do innych regionów Polski zajmowało odległą 11 pozycję w 2009 r., co oznacza spadek o 2 miejsca w stosunku do roku poprzedniego. Na tle wschodnich regionów Polski Podkarpacie również nie wypada korzystnie w tym zakresie, wyprzedzając jedynie woj. podlaskie. Najwyższe miejsce w kraju zajmuje woj. mazowieckie (669,8 PLN), a najniższe - lubuskie (28,7 PLN). Nie lepiej wygląda Podkarpacie pod względem wielkości nakładów na B+R liczonych na 1 zatrudnionego w działalności B+R, zajmując 11 miejsce, utraciwszy w stosunku do roku poprzedniego 3 miejsca. Nieco lepiej wypada Podkarpacie pod względem relacji nakładów na B+R do PKB (w cenach bieżących). W tym przypadku notuje się nieznaczną poprawę woj. podkarpackiego w latach W rezultacie w 2009 r. zajęło 8 miejsce. Wielkości te są bardzo niskie w każdym regionie, a o ich rozmiarze w skali całej Polski świadczą dane prezentowane poniżej, potwierdzające, że w Polsce ogółem nakłady te nie stanowią nawet 1. We wszystkich trzech ujęciach najlepiej kształtuje się woj. mazowieckie, najsłabiej wypada zaś woj. lubuskie. Pomimo wzrostu wartości nakładów na działalność badawczo-rozwojową na mieszkańca i zatrudnionego w B+R widocznego w latach , woj. podkarpackie zarówno na tle Polski jak i regionów wschodnich Polski nie wypada korzystnie, zajmując stosunkowo odległe pozycje. W 2009 r. w woj. podkarpackim nakłady na działalność B+R liczone na 1 mieszkańca wyniosły 89,9 PLN. Ich wartość w przeliczeniu na 1 zatrudnionego w działalności B+R wyniosła natomiast 53,3 tys. PLN. Pod względem relacji nakładów na B+R do PKB (w cenach bieżących) Podkarpacie wypada nieco lepiej na tle innych regionów, jednak ich wysokość jest mimo tego niska, wynosząc 0,37, a dodatkowo w tym przypadku nie obserwuje się w ostatnich latach wyraźnej wzrostowej tendencji. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

51 Tabela 26 Relatywne nakłady na B+R na 1 mieszkańca [PLN] Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 45 na 1 zatrudnionego w B+R [tys. PLN] relacja do PKB (ceny bieżące) [] Region/Okres Łódzkie 193,9 166,6 65,0 58,9 0,53 0,51 Mazowieckie 669,8 638,3 103,5 99,4 1,21 1,07 Małopolskie 279,7 272,4 66,4 66,3 0,94 0,92 Śląskie 206,1 131,1 85,4 54,6 0,36 0,38 Lubelskie 137, ,2 34,2 0,48 0,54 Podkarpackie 89,9 84,5 53,3 52,8 0,37 0,36 Podlaskie 55,7 62,7 26,7 29,4 0,26 0,2 Świętokrzyskie 115,5 72,4 101,2 58,9 0,27 0,12 Lubuskie 28, ,4 26,6 0,10 0,09 Wielkopolskie 248, ,6 48,2 0,52 0,52 Zachodniopomorskie 69,9 73,9 39,4 37,5 0,24 0,24 Dolnośląskie 202, ,5 53,7 0,44 0,41 Opolskie 66,3 39,1 46,3 27,9 0,14 0,14 Kujawsko-Pomorskie 167,6 62,6 80,9 31,6 0,22 0,2 Pomorskie 178,2 179,4 58,5 60,7 0,57 0,51 Warmińsko - Mazurskie 81,0 56,4 55,6 36,9 0,23 0,29 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Rysunek 24 Nakłady na B+R na 1 mieszkańca (górny wykres), na 1 pracującego w działalności B+R (środkowy wykres) oraz w relacji do PKB (ceny bieżące) [PLN]

52 46 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Pod względem wielkości nakładów wewnętrznych faktycznie poniesionych ogółem na działalność B+R do PKB województwo podkarpackie zajmowało 8 miejsce wśród wszystkich regionów w Polsce. Pozycja ta poprawiła się o 1 miejsce w stosunku do roku poprzedniego. W 2008 r. w Podkarpaciu wielkość nakładów wewnętrznych faktycznie poniesionych ogółem do PKB kształtowała się na poziomie 0,37. Najwięcej w tym zakresie wydało woj. mazowieckie 1,21, najmniej woj. lubuskie 0,10. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

53 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 47 Tabela 27 Nakłady wewnętrzne na działalność B+R [] Nakłady wewnętrzne na działalność B+R w relacji do PKB Region Podkarpackie 0,37 0,36 Pozycja 8 9 n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Rysunek 25 PKB [] Nakłady wewnętrzne faktywnie poniesione na działalność B+R do Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Podkarpacie zajmuje odległe 11 miejsce pod względem wielkości nakładów wewnętrznych faktycznie poniesionych na działalność B+R na mieszkańca. W 2009 r. wskaźnik ten wynosił 0,03 tys. PLN na mieszkańca i utrzymuje się na niezmienionym poziomie od kilku lat. Równie odległe miejsce zajmuje woj. podkarpackie pod względem wielkości nakładów wewnętrznych faktycznie poniesionych ogółem na działalność B+R w przeliczeniu na podmiot gospodarczy. W 2009 r. nakłady te wynosiły 1,3 tys. PLN na podmiot gospodarczy. Obserwowany z roku na rok wzrost wartości tych nakładów nie wpływa znacząco na poprawę pozycji Podkarpacia na tle innych regionów Polski. Województwo zostaje daleko w tyle za liderami w tym obszarze, takimi jak woj. mazowieckie, małopolskie, śląskie i wielkopolskie.

54 48 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Tabela 28 Nakłady wewnętrzne na działalność B+R [tys. PLN] Nakłady faktycznie poniesione ogółem na 1 mieszkańca Nakłady faktycznie poniesione ogółem na podmiot gospodarczy Region Podkarpackie 0,09 0,08 1,3 1,23 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Rysunek 26 Nakłady wewnętrzne faktywnie poniesione na działalność B+R na mieszkańca (górny wykres) oraz na podmiot gospodarczy (dolny wykres) [tys. PLN] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

55 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 49 Pod względem nakładów wewnętrznych poniesionych bieżących na działalność B+R w przeliczeniu na podmiot gospodarczy województwo podkarpackie zajmowało w 2009 r. 11 pozycję na tle innych województw Polski, i było gorsze o 2 miejsce w stosunku do roku poprzedniego. Równie niekorzystnie Podkarpacie wypada pod względem nakładów na B+R faktycznie poniesionych inwestycyjnych na podmiot gospodarczy. W 2009 r. Podkarpacie uplasowało się na 10 miejscu, co oznacza spadek aż o 6 pozycji w stosunku do roku poprzedniego. Inaczej kształtuje się pozycja woj. podkarpackiego jeśli weźmiemy pod uwagę nakłady wewnętrzne faktycznie poniesione w przemyśle liczone na podmiot gospodarczy. Podkarpacie zajmuje tu 2 miejsce i jest słabsze tylko od woj. śląskiego (0,86 tys. PLN na podmiot gospodarczy). Niestety w przypadku nakładów wewnętrznych faktycznie poniesionych poza przemysłem woj. podkarpackie zajmuje jedno z ostatnich miejsc miejsce 13. Potwierdza to, że przemysł województwa podkarpackiego jest relatywnie dobrze rozwinięty (na tle kraju), znacznym problemem regionalnej gospodarki jest natomiast słaby rozwój sektora usług rynkowych. Tabela 29 Nakłady wewnętrzne na działalność B+R [tys. PLN] Nakłady faktycznie poniesione bieżące na podmiot gospodarczy Nakłady faktycznie poniesione inwestycyjne podmiot gospodarczy Region Podkarpackie 0,99 0,81 0,31 0,42 Pozycja n Nakłady faktycznie poniesione w przemyśle na podmiot gospodarczy Nakłady faktycznie poniesione poza przemysłem na podmiot gospodarczy Region Podkarpackie 0,75 0,80 0,56 0,43 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.

56 50 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Rysunek 27 Nakłady wewnętrzne bieżące (górny wykres) oraz inwestycyjne (dolny wykres) faktywnie poniesione na B+R na podmiot gospodarczy [tys. PLN] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Począwszy od 2002 r. w Polsce obserwuje się sukcesywny wzrost nakładów wewnętrznych na działalność B+R na podmiot gospodarczy. Tendencja ta w województwie podkarpackim charakteryzuje się jednak niewielką dynamiką i z tego też względu ma charakter marginalny. W 2009 r. na niekorzyść Podkarpacia zwiększyła się różnica pomiędzy wartością tych nakładów w województwie podkarpackim i Polsce. Jedynie w przypadku nakładów wewnętrznych faktycznie / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

57 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 51 poniesionych na B+R w przemyśle na podmiot gospodarczy woj. podkarpackie pozytywnie odznacza się na tle kraju. Rysunek 28 Nakłady wewnętrzne faktycznie poniesione na B+R w przemyśle (górny wykres) oraz poza przemysłem (dolny wykres) na podmiot gospodarczy [tys. PLN] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Dane dla 2009 r. pokazują, że pod względem wielkości nakładów zewnętrznych na działalność B+R w przeliczeniu na podmiot gospodarczy województwo podkarpackie zajmowało 3 pozycję wśród pozostałych województw Polski i było o 1 miejsce lepsze w stosunku do roku poprzedniego. Największe nakłady w tym zakresie wystąpiły w woj. warmińsko-mazurskim (0,92 tys. PLN na podmiot gospodarczy), najsłabiej zaś wypadło woj. podlaskie.

58 52 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Tabela 30 Nakłady zewnętrzne na działalność B+R [tys. PLN] Nakłady ogółem na podmiot gospodarczy Region Podkarpackie 0,31 0,17 Pozycja 3 4 n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Po kilkuletnim powolnym wzroście obserwowanym w latach w Polsce, w latach nastąpiło zwiększenie dynamiki nakładów na zewnętrznych na B+R w przeliczeniu na podmiot gospodarczy. Tendencja ta wystąpiła także w woj. podkarpackim i była nawet silniejsza. W 2009 r. Podkarpacie na tle innych regionów uplasowało się na 3 miejscu (z nakładami w wysokości 0,31 tys. PLN na podmiot gospodarczy), ustępując jedynie woj. mazowieckiemu (0,8 tys. PLN na podmiot gospodarczy) i śląskiemu (0,52 tys. PLN na podmiot gospodarczy). Rysunek 29 PLN] Nakłady zewnętrzne ogółem na B+R na podmiot gospodarczy [tys. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. W stosunku do pozostałych województw Polski pod względem nakładów na działalność B+R dokonywanych przez przedsiębiorstwa w relacji do PKB województwo podkarpackie zajmowało stosunkowo wysoką 3 pozycję w 2008 r., która pozostawała niezmieniona od trzech lat. Wzrost z poziomu 0,20 w 2007 r. do 0,25 w 2008 r. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

59 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 53 skutkował nie tylko poprawą miejsca na tle wszystkich województw, ale także najlepszą pozycją w regionie województw wschodnich Polski. Największe nakłady w relacji do PKB w tym obszarze posiadało woj. mazowieckie (0,40) i małopolskie (0,27), a najmniejsze warmińsko-mazurskie z poziomem 0,005. Tabela 31 Nakłady działalność B+R w sektorze przedsiębiorstw do PKB [] Nakłady ogółem na podmiot gospodarczy Region Podkarpackie 0,25 0,20 Pozycja 3 3 n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Rysunek 30 [] Nakłady na działalność B+R w sektorze przedsiębiorstw do PKB Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS.

60 54 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport 2.2. Działalność innowacyjna Pod względem nakładów na działalność innowacyjną przedsiębiorstw z sektora usług na mieszkańca woj. podkarpackie zajęło w 2009 r. przedostatnie miejsce. Badany wskaźnik wyniósł 0,02 tys. PLN na mieszkańca. Podkarpacie było lepsze jedynie od woj. podlaskiego (wskaźnik równy 0,01 tys. PLN na mieszkańca). W przypadku tego wskaźnika wzięto pod uwagę jedynie dane dla 14 województw, z uwagi na brak danych dla woj. kujawsko-pomorskiego i warmińsko-mazurskiego. Podobnym poziomem wskaźnika do tego dla Podkarpacia charakteryzowało się woj. świętokrzyskie. Najwyższy poziom tego wskaźnika wystąpił w woj. mazowieckim (1,14 tys. PLN na mieszkańca). Dużo korzystniej woj. podkarpackie wypadło pod względem nakładów przedsiębiorstw przemysłowych, które poniosły nakłady na działalność innowacyjną. W 2009 r. nakłady te w woj. podkarpackim były na poziomie 0,48 tys. PLN na mieszkańca. Pod tym względem województwo zajęło 6 pozycję w kraju, co oznacza poprawę o 2 miejsca w stosunku do roku poprzedniego. Tabela 32 Nakłady na działalność innowacyjną na mieszkańca [tys. PLN] Przedsiębiorstwa z sektora usług Przedsiębiorstwa przemysłowe Region Podkarpackie 0,02 0,05 0,48 0,47 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Podobnie wypada woj. podkarpackie pod względem odsetka przedsiębiorstw, które poniosły nakłady na działalność innowacyjną. W 2009 r. woj. podkarpackie zajęło 6 pozycję w kraju pod względem odsetka przedsiębiorstw usługowych, które poniosły nakłady na innowacje i było o 2 miejsca gorsze niż w stosunku w roku poprzednim. Ponownie lepszą pozycję Podkarpacia notuje się w przypadku przedsiębiorstw przemysłowych. Woj. podkarpackie zajęło 1 miejsce, co oznacza poprawę w stosunku do roku poprzedniego aż o 6 miejsc. Wskaźnik ten dla Podkarpacia wzrósł z poziomu 18,03 w 2008 r. do 18,93 w 2009 r. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

61 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 55 Tabela 33 Odsetek przedsiębiorstw, które poniosły nakłady na działalność innowacyjną [] Przedsiębiorstwa z sektora usług Przedsiębiorstwa przemysłowe Region Podkarpackie 10,73 13,30 18,93 18,03 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Pod względem odsetka innowacyjnych przedsiębiorstw przemysłowych woj. podkarpackie zajmuje na tle kraju 1 miejsce (wskaźnik równy 23,33). W stosunku do roku poprzedniego oznacza to poprawę o 7 miejsc i wzrost o 0,74 punktu proc. Zarówno w przypadku nowych lub istotnie ulepszonych produktów (wskaźnik równy 17,89) jak i nowych lub istotnie ulepszonych procesów (18,37) woj. podkarpackie zajmuje 1 miejsce, jedynie pod względem nowych lub istotnie ulepszonych produktów dla rynku z poziomem 8,6 ustępuje woj. opolskiemu (wskaźnik równy 9,45). Najsłabiej wypadają woj. lubuskie i zachodniopomorskie. Tabela 34 Odsetek innowacyjnych przedsiębiorstw przemysłowych ogółem i wg rodzajów wprowadzonych innowacji [] Ogółem Nowe lub istotnie ulepszone produkty Region Podkarpackie 23,33 22,59 17,89 18,32 Pozycja n Nowe lub istotnie ulepszone dla rynku produkty Nowe lub istotnie ulepszone procesy Region Podkarpackie 8,6 10,13 18,37 17,1 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Wśród przedsiębiorstw przemysłowych największy odsetek firm innowacyjnych wystąpił w kategorii firm dużych, które zatrudniają 250 i więcej pracowników, następnie średnich ( pracowników), a kolejno małych (10-49 pracowników). W przypadku dużych przedsiębiorstw przemysłowych Podkarpacia odsetek tych, które były innowacyjne wyniósł 65,93. Pod tym względem

62 56 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport województwo ustępuje jedynie woj. podlaskiemu (wskaźnik równy 71,88). W kategorii przedsiębiorstw małych najsłabiej wypadło w 2009 r. woj. łódzkie (7,63), a w kategorii firm średnich woj. lubuskie 21,02. Tabela 35 Odsetek innowacyjnych przedsiębiorstw przemysłowych wg klas wielkości [] Ogółem i więcej Region Podkarpackie 23,33 22,59 14,97 14,79 37, ,93 68,34 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Pod względem odsetka przedsiębiorstw przemysłowych z sektora publicznego, które były innowacyjne woj. podkarpackie zajmowało w 2009 r. 4 miejsce (wskaźnik równy 33,44). Pozycja ta nie zmieniła się od dwóch lat. Podkarpacie ustępowało jedynie woj. śląskiemu (41,86), mazowieckiemu (37,7) i dolnośląskiemu (34,78). W przypadku odsetka przedsiębiorstw przemysłowych z sektora prywatnego woj. podkarpackie zajęło 1 miejsce w kraju ze wskaźnikiem w wysokości 22,71. Pod tym względem najsłabiej wypadło woj. łódzkie (13,73). Wysoką pozycję Podkarpacie posiadało w przypadku przedsiębiorstw przemysłowych z sektora prywatnego, stanowiących własność zagraniczną. W 2009 r. 49,2 z nich było innowacyjne. Tym samym województwo ustępowało jedynie woj. lubelskiemu (50,64). Najmniejszym odsetkiem tych przedsiębiorstw charakteryzowało się woj. lubuskie (15,65). / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

63 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 57 Tabela 36 Odsetek innowacyjnych przedsiębiorstw przemysłowych wg sektora własności [] ogółem sektor publiczny Region Podkarpackie 23,33 22,59 33,44 37,06 Pozycja n sektor prywatny, ogółem sektor prywatny, własność zagraniczna Region Podkarpackie 22,71 21,85 49,2 34,87 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS Wnioski patentowe złożone do Europejskiego Urzędu Patentowego Najnowsze dostępne dane dla 2007 r. pokazują, że pod względem liczby wniosków patentowych złożonych do Europejskiego Urzędu Patentowego (EPO) w przeliczeniu na milion mieszkańców województwo podkarpackie zajmowało 223 pozycję wśród 254 regionów UE. W stosunku do roku poprzedniego, kiedy zajęło 226 miejsce (dla n=253) oznacza to jedynie nieznaczną poprawę. Na tle Polski Podkarpacie uplasowało się w 2007 r. na 7 miejscu, nie zmieniając swojej pozycji w stosunku do roku poprzedniego. Tabela 37 Liczba wniosków patentowych złożonych do EPO na milion mieszkańców Pozycja województwa na tle Pozycja / n 2007 Pozycja / n 2006 Unia Europejska Pozycja 223 Pozycja 226 Unia Europejska n 254 n 253 Polska Pozycja 7 Pozycja 7 Polska n 15 n 16 *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat.

64 58 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport W 2007 r. na 100 tys. mieszkańców województwa podkarpackiego przypadało średnio 0,35 wniosku patentowego. To znacznie mniej niż w przypadku liderów, województw dolnośląskiego i mazowieckiego, w przypadku których wskaźnik ten wyniósł, odpowiednio 0,49 i 0,48. O jedno miejsce wyżej od Podkarpacia było województwo lubelskie, natomiast pozostałe regiony wschodniej Polski świętokrzyskie i podlaskie charakteryzowały się najniższym w Polsce wskaźnikiem liczby patentów do EPO na 100 tys. mieszkańców, ok. dwukrotnie niższym od tego dla województwa podkarpackiego. W przypadku wskaźnika liczby wniosków patentowych do liczby osób aktywnych zawodowo Podkarpacie wypadło nieco lepiej, plasując się na 6 miejscu, bezpośrednio za województwem wielkopolskim i przed lubelskim, najwyżej spośród województw wschodniej Polski. Rysunek 31 Liczba wniosków patentowych złożonych w Europejskim Urzędzie Patentowym przypadających na milion mieszkańców oraz osób aktywnych zawodowo Źródło: Eurostat. Pod względem liczby wniosków patentowych składanych do EPO przez przedsiębiorstwa informatyczne oraz telekomunikacyjne (ICT) na 100 tys. mieszkańców województwo podkarpackie posiadało wskaźnik na poziomie 0,143 i ustępowało dolnośląskiemu (wskaźnik równy 0,315) i lubuskiemu (wskaźnik równy 0,248). Brak jest jednak danych dla czterech województw (por. tabela). Podobna / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

65 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 59 sytuacja występuje w przypadku przedsiębiorstw wysokiej techniki. Liczba wniosków patentowych na 100 tys. mieszkańców w woj. podkarpackim na tle regionów, dla których dostępne były dane była wysoka. Wskaźnik ten dla woj. podkarpackiego był wyższy od tego w woj. małopolskim, mazowieckim, śląskim, zachodniopomorskim, dolnośląskim i opolskim. Dla pozostałych województw brak jest danych. Tabela 38 Liczba wniosków patentowych złożonych w Europejskim Urzędzie Patentowym przypadających na milion ludności oraz osób aktywnych zawodowo według wybranych rodzajów technologii 8 Technologie informacyjnotelekomunikacyjne (ICT) Na milion mieszkańców Technologie informacyjnotelekomunikacyjne (ICT) Na milion osób aktywnych zawodowo Wysoka technika Na milion mieszkań ców Wysoka technika Na milion osób aktywnych zawodowo Warmińsko- b.d. b.d. b.d. b.d. Mazurskie Dolnośląskie 3,147 6,949 2,557 5,646 Mazowieckie 0,306 0,627 0,29 0,596 Małopolskie 0,52 1,219 0,229 0,538 Wielkopolskie 0,394 0,93 0,098 0,231 Pomorskie 0,227 0,592 b.d. b.d. Lubelskie 1,036 2,096 0,575 1,164 Podkarpackie 1,43 3,289 1,43 3,289 Lubuskie 2,479 5,158 2,479 5,158 Łódzkie 0,974 1,827 0,39 0,731 Zachodniopom 1,181 3,267 1,3 3,594 orskie Opolskie 1,344 3,481 0,96 2,486 Kujawsko- b.d. b.d. b.d. b.d. Pomorskie Śląskie 0,857 2,083 0,713 1,734 Świętokrzyskie b.d. b.d. b.d. b.d. Podlaskie b.d. b.d. b.d. b.d. Źródło: Eurostat. Od 2000 r. do 2007 r. sukcesywnie wzrastała liczba wniosków patentowych do EPO w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców w województwie podkarpackim. W 2005 r. liczba ta szczególnie gwałtownie wzrosła, jednak wzrost ten był krótkotrwały i w kolejnych latach jego dynamika ustabilizowała się. Wzrostową tendencję obserwujemy 8 W przypadku pozostałych rodzajów brak jest najnowszych danych dla województwa podkarpackiego.

66 60 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport również w innych województwach, jednak w stosunku do średniej dla Polski tempo wzrostu tego wskaźnika na Podkarpaciu było wyższe. Na tle regionu wschodniej Polski w latach województwo podkarpackie wybijało się pod względem wysokości tego wskaźnika. Oznacza to poprawę w stosunku do dwóch poprzednich lat, kiedy wskaźnik ten był na poziomie średniej dla wschodniej Polski. W stosunku do średniej dla Polski niekorzystna dla Podkarpacia różnica zmniejszała się w badanym okresie i w 2007 r. wskaźnik dla Podkarpacia był na zbliżonym poziomie do tego dla kraju. Rysunek 32 Liczba wniosków patentowych złożonych w Europejskim Urzędzie Patentowym przypadających na milion mieszkańców Źródło: Eurostat Współpraca w zakresie działalności innowacyjnej Wśród przedsiębiorstw przemysłowych, które współpracowały w zakresie działalności innowacyjnej w relacji do ogółu przedsiębiorstw w 2009 r. województwo podkarpackie na tle kraju uplasowało się na 3 pozycji. W stosunku do roku poprzedniego lokata ta poprawiła się o trzy miejsca, choć w okresie tym analizowany wskaźnik zmniejszył się z 9 do 7,5. W podziale według wielkości przedsiębiorstwa Podkarpacie najkorzystniej wypada w przypadku firm średnich (zatrudniających od 50 do 249) i dużych (zatrudniających powyżej 250 osób). Znacznie gorzej prezentuje się sytuacja w sektorze firm małych (zatrudniających od 10 do 49 osób). W tym przypadku woj. podkarpackie w 2009 r. zajmowało 13 miejsce (wskaźnik równy 0,9) i było lepsze jedynie od woj. podlaskiego, opolskiego i kujawsko-pomorskiego (wskaźniki / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

67 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 61 wyniosły odpowiednio 0,6; 0,7 i 0,7). Liderem wśród firm małych były woj. śląskie (wskaźnik równy 4,1) i małopolskie (3,8). Obserwując liczbę przedsiębiorstw, które współpracowały w zakresie działalności innowacyjnej w latach zauważa się we wszystkich regionach tendencję spadkową. Warto podkreślić, że wydatnie przyczynił się do tego kryzys gospodarczy tamtego okresu, który w największym stopniu dotknął przedsiębiorstwa małe. Tabela 39 Przedsiębiorstwa przemysłowe, które współpracowały w zakresie działalności innowacyjnej jako odsetek ogółu przedsiębiorstw [] Klasa wielkości ogółem i więcej Polska 6,4 2,4 11,7 35,7 Łódzkie 5,1 1,6 10,9 35,5 Mazowieckie 6,2 1,7 11,9 41,3 Małopolskie 6,8 3,8 9,8 35,1 Śląskie 9,2 4,1 14,9 41,8 Lubelskie 7,1 3,5 12,7 30,8 Podkarpackie 7,5 0,9 17,3 45,1 Podlaskie 5,6 0,6 12,0 43,8 Świętokrzyskie 6,7 2,6 12,5 31,9 Lubuskie 3,9 1,2 9,3 17,4 Wielkopolskie 4,9 1,4 10,1 29,0 Zachodniopomorskie 5,1 2,8 10,1 23,3 Dolnośląskie 7,9 3,9 10,9 39,0 Opolskie 6,0 0,7 14,9 30,2 Kujawsko-pomorskie 5,2 0,7 10,2 37,8 Pomorskie 5,3 2,3 8,6 32,1 Warmińsko-Mazurskie 6,8 3,4 12,7 22,6 Pozycja woj. podkarpackiego Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS.

68 62 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Rysunek 33 Przedsiębiorstwa przemysłowe, które współpracowały w zakresie działalności innowacyjnej jako odsetek ogółu przedsiębiorstw [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

69 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / Podsumowanie Ze względu na aktywność inwestycyjną przedsiębiorstw Podkarpacie zostało sklasyfikowane na 6 miejscu w kraju, będąc na najwyższej pozycji wśród regionów wschodniej Polski. Pod tym względem zdecydowanie pozytywnie odstaje woj. mazowieckie. Jednak Podkarpaciu daleko jest do najgorszych regionów pod względem nakładów na B+R, jak i wprowadzanych innowacji. Pozytywnie przedstawia się wysokość nakładów na B+R w sektorze przedsiębiorstw do PKB (dane dla 2008 r.) oraz odsetek przedsiębiorstw, które poniosły nakłady na działalność innowacyjną. Również zakres współpracy w zakresie innowacyjności był w województwie znacznie wyższy niż przeciętnie w kraju. Negatywna sytuacja panuje w przypadku nakładów na B+R ogółem na mieszkańca i podmiot gospodarczy, w szczególności nakładów wewnętrznych. Wynika to z bardzo słabej sytuacji pod względem nakładów na działalność B+R sektorów pozaprzemysłowych gospodarki. W tym przypadku zarówno pod względem poziomu, jak i słabej dynamiki wzrostu Podkarpacie negatywnie odstaje na tle kraju. Bardzo dobrze wypada natomiast przemysł, którego relatywne nakłady na działalność B+R są jednymi z najwyższych w kraju. Pod względem tempa zmian aktywności innowacyjnej Podkarpacia w latach województwo zajęło 3 pozycję w kraju, a tempo to było dodatnie. Wydatki na B+R ogółem na podmiot gospodarczy i do PKB w okresie wzrastały, choć tego tempo wzrostu było niskie na tle kraju. Jedynie liczba aplikacji patentowych do Europejskiego Urzędu Patentowego nie wykazywała wyraźnej wzrostowej tendencji (dane dla lat ). Największą zbieżność z wahaniami koniunktury wykazywały w latach wskaźniki nakładów wewnętrznych oraz zewnętrznych na B+R w sektorze przedsiębiorstw na podmiot gospodarczy, w szczególności w najbardziej procyklicznym spośród sektora przedsiębiorstw przemyśle. Może to stanowić potwierdzenie, że nakłady na B+R są ważnym elementem cyklu koniunktury, mogącym mieć wpływ na tempo wychodzenia regionalnej gospodarki z okresu dekoniunktury.

70 64 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport 3. Wyniki działalności innowacyjnej 3.1. Produkt Krajowy Brutto W latach obserwowaliśmy sukcesywny spadek dynamiki realnego Produktu Krajowego Brutto liczonego na 1 mieszkańca w woj. podkarpackim. Odwrócenie tej tendencji nastąpiło dopiero w 2008 r., gdzie wskaźnik ten osiągnął poziom 107,3. Tendencja spadkowa nie była typowa zarówno dla Polski jak i regionu wschodniego Polski. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku dynamiki realnego PKB w mld PLN. Oznacza to słabą synchronizację cyklu koniunktury mierzonego PKB w województwie i w kraju. Dynamika realnego produktu w województwie była niska w okresie rozkwitu polskiej gospodarki w latach Jednak uchroniła się przed dosyć wyraźnym spadkiem w 2008 r. Brak jest dotychczas danych dla 2009 r. by przesądzić o reakcji regionalnej gospodarki na zjawiska kryzysowe w okresie ich największego nasilenia. Jednak badania nastrojów gospodarczych wskazują, że w okresie tym podkarpacka gospodarka również odnotowała silny spadek tempa wzrostu 9. Tabela 40 Dynamika Produktu Krajowego Brutto na 1 mieszkańca, ceny stałe, (rok poprzedni=100) [] Dynamika PKB na 1 mieszkańca Region Podkarpackie 107,3 104,7 Pozycja 3 13 n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. 9 Por. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

71 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 65 Rysunek 34 Dynamika Produktu Krajowego Brutto na 1 mieszkańca, ceny stałe, (rok poprzedni=100) [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Przychody z działalności innowacyjnej Pod względem udziału przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przychodach netto ze sprzedaży ogółem województwo podkarpackie zajęło 5 pozycję w kraju, ze wskaźnikiem na poziomie 10,96. Podkarpacie ustępowało między innymi woj. pomorskiemu z poziomem 23,38 i mazowieckiemu z poziomem 14,8. Najsłabsze w tym zakresie było woj. zachodniopomorskie (wskaźnik równy 5,44). Podobna sytuacja występowała w przypadku udziału przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych dla rynku na eksport (5 miejsce i wskaźnik równy 2,34), dla rynku (4 miejsce i wskaźnik równy 4,67) oraz na eksport (4 miejsce i wskaźnik równy 4,92). Niższe miejsce Podkarpacie zajmowało pod względem udziału przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych tylko dla przedsiębiorstwa w przychodach netto ze sprzedaży ogółem. Jest to jednak pozytywna informacja, gdyż tego typu innowacje są mniej wartościowe dla regionalnej gospodarki niż innowacje dla rynku, a w szczególności kierowane na eksport. Pod kątem skali innowacji dla przedsiębiorstwa ze wskaźnikiem na poziomie 6,3 w 2009 r. woj. podkarpackie zajęło 7 miejsce w kraju. Największe relatywne przychody tego typu wystąpiły w 2009 r. w woj. pomorskim (wskaźnik równy 15,16), a najmniejsze w lubuskim (wskaźnik równy 1,71).

72 66 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Tabela 41 Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w całkowitych przychodach przedsiębiorstw przemysłowych w 2009 r. [] Zakres przedmiotowy udział przychodó w netto ze sprzedaży produktó w innowacyj nych w przychoda ch netto ze sprzedaży ogółem udział przychodó w netto ze sprzedaży produktó w innowacyj nych dla rynku w przychoda ch netto ze sprzedaży ogółem udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjny ch tylko dla przedsiębior stwa w przychodach netto ze sprzedaży ogółem udział przychodó w netto ze sprzedaży produktó w innowacyj nych na eksport w przychoda ch netto ze sprzedaży ogółem udział przychodó w netto ze sprzedaży produktó w innowacyj nych dla rynku na eksport w przychoda ch netto ze sprzedaży ogółem Polska 10,56 4,12 6,44 3,93 2,26 Łódzkie 6,65 2,52 4,13 2,57 0,73 Mazowieckie 14,80 4,21 10,58 3,54 2,88 Małopolskie 10,37 4,03 6,34 3,70 2,01 Śląskie 7,05 4,03 3,02 3,49 1,85 Lubelskie 7,36 5,04 2,32 1,64 1,00 Podkarpackie 10,96 4,67 6,30 4,92 2,34 Podlaskie 9,84 2,10 7,74 0,71 0,31 Świętokrzyskie 5,95 3,68 2,27 2,00 1,07 Lubuskie 6,08 4,38 1,71 3,10 2,87 Wielkopolskie 8,03 3,81 4,22 4,28 2,21 Zachodniopomorskie 5,44 2,46 2,98 2,40 1,25 Dolnośląskie 5,95 2,90 3,05 2,85 1,59 Opolskie 5,87 3,85 2,02 2,44 1,60 Kujawsko-pomorskie 13,45 5,32 8,13 8,80 3,13 Pomorskie 23,38 8,22 15,16 7,86 5,13 Warmińsko- 11,43 2,98 8,45 8,53 1,30 Mazurskie Pozycja woj podkarpackiego Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Największym udziałem przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przychodach netto ze sprzedaży ogółem w województwie podkarpackim mogły się pochwalić przedsiębiorstwa średnie, zatrudniające od 50 do 249 osób. Firmy te ze wskaźnikiem równym 8 na tle pozostałych województw ustępowały jedynie przedsiębiorstwom z woj. opolskiego (wskaźnik równy 10,33). Nieco dalszą pozycję, ale również wysoką zajmowały podkarpackie firmy duże, zatrudniające powyżej 250 osób. Z poziomem 14,64 Podkarpacie zajmowało na tle kraju w 2009 r. 5 miejsce. Lepsze pod tym względem były duże firmy między innymi z / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

73 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 67 woj. pomorskiego (wskaźnik 30,57), kujawsko-pomorskiego (20,92), a najsłabsze z opolskiego (5,15). Najsłabiej zaś wypada Podkarpacie w przypadku firm małych, zatrudniających od 10 do 49 osób. Z poziomem 1,97 zajęło odległe 11 miejsce wśród pozostałych województw. Tabela 42 Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przychodach netto ze sprzedaży ogółem przedsiębiorstw przemysłowych w 2009 r. według klas wielkości firm [] Klasa wielkości ogółem i więcej Polska 10,56 3,87 5,55 13,04 Łódzkie 6,65 1,21 6,79 8,02 Mazowieckie 14,80 2,80 5,55 17,03 Małopolskie 10,37 14,67 4,71 11,81 Śląskie 7,05 1,58 4,23 8,49 Lubelskie 7,36 1,70 4,32 10,29 Podkarpackie 10,96 1,97 8,00 14,64 Podlaskie 9,84 2,72 3,78 13,12 Świętokrzyskie 5,95 0,96 3,72 8,62 Lubuskie 6,08 2,48 5,70 6,87 Wielkopolskie 8,03 2,81 5,26 10,00 Zachodniopomorskie 5,44 2,43 3,75 7,11 Dolnośląskie 5,95 3,03 5,44 6,38 Opolskie 5,87 0,67 10,33 5,16 Kujawsko-pomorskie 13,45 2,23 6,13 20,92 Pomorskie 23,38 14,08 7,08 30,57 Warmińsko-Mazurskie 11,43 2,78 7,42 15,26 Pozycja woj. podkarpackiego Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Dosyć znaczne zróżnicowane występuje w przypadku pozycji woj. podkarpackiego na tle pozostałych województw Polski pod względem udziału przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przychodach netto ze sprzedaży ogółem w podziale według sektora własności. Wysokie 2 miejsce (wskaźnik równy 7,71) woj. podkarpackiego zajęło w przypadku firm sektora publicznego, ustępując jedynie woj. świętokrzyskiemu (8,22). Dalsze 5 miejsce Podkarpacie zajęło w przypadku firm sektora prywatnego, a jeszcze dalsze (9 miejsce) w przypadku firm prywatnych zagranicznych. Największy udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przychodach netto ze sprzedaży ogółem w sektorze prywatnym wystąpił w 2009 r. w woj. pomorskim (wskaźnik równy 18,94), a najmniejszy w świętokrzyskim (5,75).

74 68 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Tabela 43 Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przychodach netto ze sprzedaży ogółem przedsiębiorstw przemysłowych w 2009 r. według sektora własności [] Sektor własności ogółem sektor publiczny sektor prywatny sektor prywatny - własność zagraniczna Polska 10,56 5,79 11,55 13,16 Łódzkie 6,65 1,35 7,99 13,87 Mazowieckie 14,80 0,68 18,11 19,17 Małopolskie 10,37 2,11 11,47 12,35 Śląskie 7,05 3,06 8,09 8,82 Lubelskie 7,36 2,36 8,73 6,97 Podkarpackie 10,96 6,71 11,67 10,31 Podlaskie 9,84 0,59 10,85 1,37 Świętokrzyskie 5,95 8,22 5,75 5,13 Lubuskie 6,08 4,26 6,18 7,04 Wielkopolskie 8,03 0,63 8,98 11,57 Zachodniopomorskie 5,44 1,68 6,00 7,60 Dolnośląskie 5,95 1,61 6,40 8,37 Opolskie 5,87 0,36 8,63 10,86 Kujawsko-pomorskie 13,45 4,69 14,16 27,37 Pomorskie 23,38 0,00 18,94 34,63 Warmińsko-Mazurskie 11,43 1,53 11,95 31,13 Pozycja woj. podkarpackiego Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

75 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 69 Rysunek 35 Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych ogółem (górny wykres) oraz innowacyjnych tylko dla przedsiębiorstwa (dolny wykres) w przychodach netto ze sprzedaży przedsiębiorstw przemysłowych w 2009 [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS.

76 70 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Tabela 44 Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przychodach netto ze sprzedaży ogółem przedsiębiorstw przemysłowych [] Region Podkarpackie 10,96 13,47 Pozycja 5 5 n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. W latach zmniejszał się udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przychodach netto ze sprzedaży ogółem w woj. podkarpackim. W 2009 r. dynamika tego spadku była nieco niższa niż w roku poprzednim. Spadkową tendencję obserwujemy w całym regionie wschodniej Polski. W stosunku do średniej dla regionu wschodniej Polski oraz przeciętnej dla kraju Podkarpacie wyraźnie się wybija, choć w stosunku do roku 2007 różnica pod tym względem znacznie się zmniejszyła. Odmienna tendencja występuje w przypadku udziału przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych tylko dla przedsiębiorstwa w przychodach netto ze sprzedaży ogółem. Wskaźnik ten dla woj. podkarpackiego osiągnął wartość 6,3 w 2009 r. i był zbliżony do poziomu w 2007 r. (6,42). W 2008 r. wskaźnik ten krótkotrwale wzrósł o niespełna 2 punkty proc. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

77 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 71 Rysunek 36 Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych dla rynku (górny wykres), na eksport (środkowy wykres) oraz dla rynku na eksport (dolny wykres) w przychodach netto ze sprzedaży ogółem przedsiębiorstw przemysłowych w 2009 []

78 72 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Zatrudnienie w działalności B+R W 2009 r. województwo Podkarpackie uplasowało się na 217 pozycji wśród 312 regionów (na poziomie NUTS-2) Unii Europejskiej, dla których dostępne były dane pod względem wskaźnika wielkości zasobów ludzkich zatrudnionych w przedsiębiorstwach związanych z nauką i techniką do ogólnej liczby ludności. Na tle polskich województw Podkarpacie znalazło się na 6 miejscu. W porównaniu do 2008 r. pozycja ta poprawiła się. Na tle UE województwo podkarpackie było wtedy na 238 pozycji (wśród 313 regionów), a w Polsce na 10 pozycji. Tabela 45 Zasoby ludzkie w przedsiębiorstwach sektora nauki i techniki odsetek populacji Pozycja województwa na tle Pozycja / n 2009 Pozycja / n 2008 Unia Europejska Pozycja 217 Pozycja 238 Unia Europejska n 312 n 313 Polska Pozycja 6 Pozycja 10 Polska n 16 n 16 *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. W 2009 r. stosunek zatrudnionych w przedsiębiorstwach związanych z nauką i techniką do ogólnej liczby ludności w województwie podkarpackim wyniósł 22,1. Pod tym względem liderem w kraju było województwo mazowieckie, dla którego wskaźnik ten wyniósł 30,8, w najsłabszym regionie kujawsko-pomorskim był on na / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

79 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 73 poziomie 17,7. Nieco inaczej przedstawia się sytuacja, gdy weźmiemy pod uwagę liczbę zatrudnionych w przedsiębiorstwach związanych z nauką i techniką do liczby aktywnych zawodowo (pracujących oraz bezrobotnych). W tym przypadku województwo podkarpackie spada na 9 miejsce, ze wskaźnikiem na poziomie 31,8. Rysunek 37 Zasoby ludzkie w przedsiębiorstwach związanych z nauką i techniką jako odsetek całkowitej populacji oraz ludności aktywnej zawodowo Źródło: Eurostat. Pod względem odsetka osób zatrudnionych w nauce i technice, które uzyskały tytuł co najmniej magistra w całkowitej populacji w woj. podkarpackim wyniósł w 2009 r. 16,9, co dało 8 lokatę w kraju (na równi z woj. śląskim). Mniejszy odsetek wystąpił w przypadku wzięcia pod uwagę specjalistów, techników i pomocników specjalistów 13,4, co dało 10 miejsce na równi z podlaskim i lubelskim. Udział osób spełniających obydwa powyższe kryteria w ogólnej populacji wyniósł w województwie podkarpackim 8,2, co dało dopiero 12 miejsce w kraju.

80 74 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Tabela 46 Zasoby ludzkie w przedsiębiorstwach związanych z nauką i techniką jako odsetek całkowitej populacji oraz ludności aktywnej zawodowo w podziale według rodzaju pracownika nauki i techniki Liczba osób z wykształc eniem wyższym pracujący ch w nauce i technice jako odsetek całkowitej populacji Liczba osób z wykształce niem wyższym pracującyc h w nauce i technice jako odsetek aktywnych zawodowo Liczba specjalistó w, techników i pomocnikó w pracującyc h w nauce i technice jako odsetek całkowitej populacji Liczba specjalistó w, techników i pomocnikó w pracującyc h w nauce i technice jako odsetek aktywnych zawodowo Zasoby ludzkie w nauce i technic e (obydw a kryteria ) jako odsetek całkowit ej populacj i Zasoby ludzkie w nauce i technice (obydwa kryteria) jako odsetek aktywnyc h zawodow o Mazowieckie 24,6 32,4 20,9 32,9 14,7 23,1 Pomorskie 17,1 24,8 15,8 28,1 9,7 17,3 Slaskie 16,9 24,9 15,3 27,4 9,3 16,7 Dolnoslaskie 16,4 22,9 15,3 26,2 9,2 15,8 Malopolskie 17,3 24,2 14,9 25,1 10,0 16,8 Podkarpacki 16,9 23,2 13,4 22,0 8,2 13,4 e Zachodniopo 17,1 24,2 14,4 25,7 9,4 16,9 morskie Podlaskie 17,4 23,7 13,4 22,2 8,9 14,9 Lódzkie 16,7 23,9 14,1 23,6 9,1 15,3 Lubelskie 17,1 23,7 13,4 22,2 8,8 14,6 Swietokrzysk 17,0 23,7 12,5 20,4 8,7 14,2 ie Warminsko- 16,2 23,9 14,0 25,0 9,4 16,6 Mazurskie Lubuskie 13,7 20,0 13,6 23,9 7,7 13,6 Opolskie 13,6 19,3 12,3 21,2 7,3 12,6 Wielkopolski 14,0 20,2 11,5 19,2 7,5 12,7 e Kujawsko- 13,5 19,4 11,5 19,6 7,3 12,4 Pomorskie Źródło: Eurostat. Od 2002 r. ustawicznie zwiększa się współczynnik liczby osób pracujących w przedsiębiorstwach związanych z nauką i techniką do ogólnej liczby ludności w Polsce. W 2000 r. wynosił on 15,3, podczas gdy w 2009 r. był już na poziomie 22,6. W latach jeszcze większa dynamika jego wzrostu wystąpiła w regionie / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

81 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 75 wschodniej Polski oraz w samym województwie podkarpackim. W rezultacie, pomimo iż wskaźnik ten dla województwa podkarpackiego był niższy od średniej dla Polski, to różnica znacznie się zmniejszyła w stosunku do lat poprzednich. Co więcej w 2009 r. po raz pierwszy od 2001 r. wskaźnik ten dla Podkarpacia był wyższy od średniej dla województw wschodniej Polski i wyniósł 21,6. W latach obserwujemy coraz wyższą dynamikę wzrostu analizowanego wskaźnika dla województwa podkarpackiego. Rysunek 38 Zasoby ludzkie w przedsiębiorstwach związanych z nauką i techniką jako odsetek całkowitej populacji Źródło: Eurostat. Pod względem odsetka pracujących w przedsiębiorstwach przemysłu przetwórczego wysokiej techniki oraz wiedzo-intensywnych usług wysokiej techniki w ogóle pracujących województwo podkarpackie na tle UE zajmowało w 2009 r. 230 miejsce (wśród 254 regionów, dla których dostępne były dane). W stosunku do poprzedniego roku ta daleka pozycja nie zmieniła się. W stosunku do innych województw w Polsce pozycja ta nawet pogorszyła się na skutek spadku analizowanego wskaźnika. W 2009 r. pod tym względem województwo podkarpackie zajęło 13 miejsce w kraju (b.d. dla woj. opolskiego). W 2009 r. odsetek pracujących w przedsiębiorstwach przemysłu przetwórczego wysokiej techniki oraz wiedzo-intensywnych usług wysokiej techniki w ogóle pracujących w województwie wyniósł 1,2. W stosunku do roku poprzedniego oznacza to spadek o 0,1 punktu proc. W tym okresie spadek wskaźnika odnotowano w

82 76 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport 6 spośród 15 województw, dla których dostępne były dane. W latach pod tym względem Podkarpacie zostało wyprzedzone przez woj. warmińsko-mazurskie. Zdecydowanie najwyższym wskaźnikiem charakteryzowało się woj. mazowieckie 5,9, które dodatkowo rozwinęło się w 2009 r. w stosunku do roku poprzedniego. Najmniejszy wskaźnik wystąpił w województwach świętokrzyskim i lubelskim, w których wyniósł on 1. Cztery województwa wschodniej Polski uplasowały się na ostatnich miejscach w Polsce pod względem analizowanego relatywnego zatrudnienia i w końcówce klasyfikacji w UE. Świadczy to o bardzo słabej pozycji tego regionu zarówno w kraju, jak i w całej UE. Woj. podlaskie było o jedną pozycję wyżej od podkarpackiego. Tabela 47 Odsetek liczby pracujących w przedsiębiorstwach przemysłu przetwórczego wysokiej techniki oraz wiedzo-intensywnych usług wysokiej techniki w ogóle pracujących Pozycja województwa na tle Pozycja / n 2009 Pozycja / n 2008 Unia Europejska Pozycja 230 Pozycja 230 Unia Europejska n 254 n 240 Polska Pozycja 13 Pozycja 12 Polska n 15 n 15 *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

83 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 77 Rysunek 39 Odsetek pracujących w przedsiębiorstwach przemysłu przetwórczego wysokiej techniki oraz wiedzo-intensywnych usług wysokiej techniki w ogóle pracujących Źródło: Eurostat. Wśród przedsiębiorstw przetwórstwa przemysłowego wysokiej i średniowysokiej techniki województwo podkarpackie na tle kraju uplasowało się na 6 pozycji pod względem wskaźnika liczby pracujących do ogółu pracujących w województwie. W stosunku do roku poprzedniego lokata ta poprawiła się o dwa miejsca, choć w okresie tym analizowany odsetek zmniejszył się z 5,5 do 5. Pod względem przemysłu wysokiej i średnio-wysokiej techniki województwo wypada na tle kraju relatywnie dobrze. Znacznie gorzej prezentuje się sytuacja pod względem sektora wiedzointensywnych usług. W tym przypadku Podkarpacie w 2009 r. było na przedostatniej pozycji w kraju, jedynie przed województwem wielkopolskim. Co więcej w stosunku do roku poprzedniego wskaźnik liczby pracujących w tym sektorze do pracujących ogółem spadł i województwo podkarpackie spadło z 14 lokaty. Pod względem analizowanego wskaźnika w badanym okresie pozytywne zmiany zaszły w województwie świętokrzyskim, które uplasowało się w 2009 r. na 14 pozycji w kraju. Spośród wiedzo-intensywnych usług najgorsza sytuacja panuje w woj. podkarpackim

84 78 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport w usługach wysokiej techniki 10 oraz pozostałych usług rynkowych (poza pośrednictwem finansowym). Biorąc pod uwagę te sekcje woj. podkarpackie uplasowało się na ostatnim miejscu w kraju w 2009 roku. Nieco lepiej wypadło w przypadku pozostałych usług, zajmując 14 miejsce. Warto więc podkreślić, że rozwój województwa pod względem zatrudnienia w przedsiębiorstwach innowacyjnych powinien być w szczególności ukierunkowany na rozwój sektora usług, gdyż jest on, na tle kraju bardzo słabo rozwinięty, znacznie słabiej niż sektor przemysłu. Tabela 48 Stosunek zatrudnienia w przetwórstwie przemysłowym wysokiej i średnio-wysokiej techniki oraz wiedzo-intensywnych usługach do całkowitej liczby pracujących w województwie Przetwórstw o przemysłow e wysokiej i średniowysokiej techniki Wiedzointensywne usługi ogółem Wiedzointensywne usługi wysokiej techniki Wiedzointensywne usługi rynkowe (poza pośrednictwe m finansowym oraz usługami wysokiej techniki) Pozostałe wiedzointensywne usługi GEO/TIME Lódzkie 4,2 4,0 27,9 26,7 1,9 1,2 3,3 3,6 20,2 19,6 Mazowiecki e 3,8 4,3 38,0 35,9 4,5 4,1 6,4 5,3 23,0 22,8 Malopolski e 3,7 3,7 28,6 26,7 1,9 1,9 3,6 3,4 20,9 19,7 Slaskie 7,4 7,4 28,7 27,2 1,7 1,5 4,3 3,7 20,6 20,3 Lubelskie 2,9 2,8 27,2 25,7 0,9 1,0 2,3 2,0 22,0 21,4 Podkarpack ie 5,0 5,5 24,3 24,7 0,8 1,0 2,1 2,5 20,2 19,6 Swietokrzy skie 3,3 3,8 25,1 23,1 1,0 0,9 2,5 2,1 20,4 18,6 Podlaskie 2,0 2,4 26,1 26,9 1,1 1,3 2,2 2,0 20,9 22,0 Wielkopols kie 4,4 5,7 22,9 23,6 1,3 1,1 2,5 2,6 17,7 18,1 Zachodniop omorskie 4,6 5,6 32,9 33,4 1,3 1,5 4,8 4,1 24,7 25,7 Lubuskie 6,1 5,7 29,7 27,7 b.d. b.d. 3,1 2,4 23,8 22,5 10 Brak danych dla woj. lubuskiego i opolskiego. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

85 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 79 Dolnoslaski e 8,2 10,4 30,7 27,8 Opolskie 5,8 6,1 27,5 26,9 Kujawsko- 4,6 5,4 26,1 25,6 Pomorskie Warminsko 2,6 3,0 31,7 27,9 -Mazurskie Pomorskie 6,5 8,0 31,4 32,1 Źródło: Eurostat. 2,6 2,2 4,1 4,3 21,3 b.d. b.d. 3,0 3,3 21,8 0,9 1,4 3,7 3,2 19,4 1,2 0,9 3,7 2,9 24,8 2,0 1,9 4,3 4,6 23,2 19,2 20,9 18,8 22,1 23,4 W 2009 r. województwo podkarpackie zajęło 10 pozycję w Polsce pod względem udziału zatrudnionych w działalności B+R w relacji do ludności aktywnej zawodowo. W porównaniu do roku poprzedniego oznacza to poprawę o 2 miejsca. W 2009 r. stosunek zatrudnionych w B+R do ludności aktywnej zawodowo w województwie podkarpackim wyniósł 0,36. Pod tym względem liderem w kraju było woj. mazowieckie, dla którego wskaźnik ten wyniósł 1,31, w najsłabszym województwie warmińsko-mazurskim był on bliski 0. Podobnie przedstawia się sytuacja, gdy weźmiemy pod uwagę liczbę pracujących w B+R w relacji pracujących ogółem. W tym przypadku woj. podkarpackie również było w 2009 r. na 10 miejscu, ze wskaźnikiem 0,4. Tabela 49 Udział zatrudnionych w działalności B+R [] Udział w ludności aktywnej Udział w pracujących ogółem zawodowo Region Podkarpackie 0,36 0,35 0,4 0,4 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Od 2006 r. na zbliżonym poziomie utrzymuje się współczynnik liczby zatrudnionych w B+R, zarówno w relacji do ludności aktywnej zawodowo jak i pracujących ogółem. Wskaźnik ten dla woj. podkarpackiego był niższy od średniej dla województw wschodniej Polski, który wyniósł w 2009 r. 0,43 w relacji do ludności aktywnej zawodowo i 0,48 w relacji do pracujących w ogóle. W latach obserwujemy stagnację analizowanego wskaźnika zarówno dla województwa podkarpackiego jak i pozostałych województw.

86 80 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Rysunek 40 Udział zatrudnionych w działalności B+R w ludności aktywnej zawodowo (górny wykres) i pracujących ogółem (dolny wykres) [] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Pod względem odsetka liczby pracujących w działalności B+R w relacji do aktywnych zawodowo województwo podkarpackie najkorzystniej wypada w sektorze przedsiębiorstw, zajmując 3 miejsce ze wskaźnikiem równym 0,14. Podkarpacie ustępuje pod tym względem jedynie woj. mazowieckiemu wskaźnik równy 0,24 i pomorskiemu 0,15. Najsłabsze woj. zachodniopomorskie posiadało w 2009 r. wskaźnik na poziomie 0,01. Słabiej województwo podkarpackie wypada pod względem zatrudnienia w B+R w sektorze szkolnictwa wyższego. Wskaźnik na poziomie 0,21 lokuje je na 11 miejscu, co i tak w stosunku do roku poprzedniego / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

87 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport / 81 oznacza poprawę o 2 miejsca. Najlepsze w tym zakresie jest woj. małopolskie ze wskaźnikiem w wysokości 0,72. Tabela 50 Pracujący w B+R do aktywnych zawodowo oraz z podziałem na wybrane sektory [] W sektorze przedsiębiorstw do aktywnych zawodowo ogółem Region Podkarpackie 0,14 0,13 Pozycja 3 2 n W sektorze rządowym do aktywnych zawodowo ogółem Region Podkarpackie b.d. 0,004 Pozycja b.d. 12 n b.d. 16 W sektorze szkolnictwa wyższego do aktywnych zawodowo ogółem Region Podkarpackie 0,21 0,21 Pozycja n *n oznacza liczbę regionów, dla których dostępne były dane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.

88 82 / Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej: 2010 Raport Rysunek 41 Pracujący w działalności B+R w sektorze przedsiębiorstw (górny wykres) oraz szkolnictwa wyższego (dolny wykres) w stosunku do aktywnych zawodowo Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. / Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie

Studia nad innowacyjnością. Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej Raport 2014. woj.

Studia nad innowacyjnością. Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej Raport 2014. woj. Studia nad innowacyjnością woj. podkarpackiego Listopad 2014 Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej Raport 2014 dr Anna Lewandowska dr Robert Pater dr Mateusz

Bardziej szczegółowo

woj..podkarpackiego Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej 2012 Raport

woj..podkarpackiego Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej 2012 Raport woj..podkarpackiego Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej 2012 Raport dr Anna Lewandowska, dr Robert Pater, dr Mateusz Stopa Studia nad innowacyjnością

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji finansowej przedsiębiorstw w województwie mazowieckim w 2014 r.

Raport o sytuacji finansowej przedsiębiorstw w województwie mazowieckim w 2014 r. Raport o sytuacji finansowej przedsiębiorstw w województwie mazowieckim w 2014 r. Opracowanie: Zespół Mazowieckiego Obserwatorium Rynku Pracy 1 Wstęp Celem niniejszego raportu jest przedstawienie podstawowych

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach Notatka informacyjna PRODUKT KRAJOWY BRUTTO RACHUNKI REGIONALNE W 2008 R. 1 PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W 2008 roku wartość wytworzonego produktu krajowego

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, listopad 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Główne wnioski Wartość nakładów wewnętrznych 1 ogółem na działalność badawczo-rozwojową

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność Mazowsza na tle innych regionów w Polsce i UE. Marzenna Anna Weresa Instytut Gospodarki Światowej Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Innowacyjność Mazowsza na tle innych regionów w Polsce i UE. Marzenna Anna Weresa Instytut Gospodarki Światowej Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Innowacyjność Mazowsza na tle innych regionów w Polsce i UE Marzenna Anna Weresa Instytut Gospodarki Światowej Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Cele wystąpienia - udzielenie odpowiedzi na pytania: Jak

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, 2011 Spis treści Województwo dolnośląskie...3 Województwo kujawsko-pomorskie...6

Bardziej szczegółowo

Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej. Fundusze unijne. a zróżnicowanie regionalne kraju. Warszawa, 27 marca 2008 r. 1

Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej. Fundusze unijne. a zróżnicowanie regionalne kraju. Warszawa, 27 marca 2008 r. 1 Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej Fundusze unijne a zróżnicowanie regionalne kraju Warszawa, 27 marca 2008 r. 1 Proces konwergencji w wybranych krajach UE (zmiany w stosunku do średniego PKB

Bardziej szczegółowo

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2014 roku

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2014 roku WWW.OBSERWATORIUM.MALOPOLSKA.PL Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2014 roku Opracowanie: Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Działalność gospodarcza przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób w 2015 r.

Działalność gospodarcza przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób w 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 03.10.2016 r. Opracowanie sygnalne Działalność gospodarcza przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób w 2015 r. W 2015 r. działalność gospodarczą w Polsce prowadziło

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji finansowej przedsiębiorstw w województwie mazowieckim w 2015 r.

Raport o sytuacji finansowej przedsiębiorstw w województwie mazowieckim w 2015 r. Raport o sytuacji finansowej przedsiębiorstw w województwie mazowieckim w 2015 r. Opracowanie: Zespół Mazowieckiego Obserwatorium Rynku Pracy Najważniejsze obserwacje W 2015 r.: Przychody z całokształtu

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. Warszawa, 2009.10.16 DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. W Polsce w 2008 r. prowadziło działalność 1780 tys. przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKIE NA TLE POLSKIEJ GOSPODARKI

ZACHODNIOPOMORSKIE NA TLE POLSKIEJ GOSPODARKI ZACHODNIOPOMORSKIE EJ GOSPODARKI W prezentacji wykorzystane zostały dane GUS oraz wyniki badania Monitoring kondycji sektora w latach 21-212 przygotowanego przez PKPP Lewiatan w ramach projektu współ finansowanego

Bardziej szczegółowo

na podstawie opracowania źródłowego pt.:

na podstawie opracowania źródłowego pt.: INFORMACJA O DOCHODACH I WYDATKACH SEKTORA FINASÓW PUBLICZNYCH WOJEWÓDZTWA KUJAWSKO-POMORSKIEGO W LATACH 2004-2011 ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM WYDATKÓW STRUKTURALNYCH na podstawie opracowania źródłowego

Bardziej szczegółowo

Sytuacja młodych na rynku pracy

Sytuacja młodych na rynku pracy Sytuacja młodych na rynku pracy Plan prezentacji Zamiany w modelu: w obrębie każdego z obszarów oraz zastosowanych wskaźników cząstkowych w metodologii obliczeń wskaźników syntetycznych w obrębie syntetycznego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Melania Nieć, Maja Wasilewska, Joanna Orłowska Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Struktura podmiotowa Województwo dolnośląskie W 2012 r. w systemie REGON w województwie dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY II KWARTAŁ 2016 II KWARTAŁ 2016 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY II KWARTAŁ 2016 II KWARTAŁ 2016 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY II KWARTAŁ 2016 II KWARTAŁ 2016 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,4% ludności w wieku 15 lat i więcej. W województwie mazowieckim populacja pracujących wyniosła

Bardziej szczegółowo

Nauczyciele języków obcych w roku szkolnym 2010/2011

Nauczyciele języków obcych w roku szkolnym 2010/2011 Nauczyciele języków obcych w roku szkolnym 2010/2011 Dane statystyczne zebrała Jadwiga Zarębska Opracowanie raportu: Zespół Wydziału Informacji i Promocji ORE SPIS TREŚCI UWAGI OGÓLNE... 3 ROZDZIAŁ 1.

Bardziej szczegółowo

WYKAZ TABEL I WYKRESÓW... 3 WSTĘP... 4

WYKAZ TABEL I WYKRESÓW... 3 WSTĘP... 4 SPIS TREŚCI WYKAZ TABEL I WYKRESÓW... 3 WSTĘP... 4 I. NAUCZANIE JĘZYKÓW OBCYCH WEDŁUG TYPÓW SZKÓŁ... 6 SZKOŁY PODSTAWOWE...11 GIMNAZJA... 14 LICEA OGÓLNOKSZTAŁCĄCE... 17 LICEA PROFILOWANE... 19 TECHNIKA...

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w 2015 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w 2015 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w 2015 roku Szczecin 2016 Według danych Eurostat zharmonizowana stopa bezrobocia 1 dla Polski

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Ocena sytuacji demograficznej Gdańska ze szczególnym uwzględnieniem jednostki pomocniczej Wrzeszcz Górny

Ocena sytuacji demograficznej Gdańska ze szczególnym uwzględnieniem jednostki pomocniczej Wrzeszcz Górny Dr Krzysztof Szwarc Ocena sytuacji demograficznej Gdańska ze szczególnym uwzględnieniem jednostki pomocniczej Wrzeszcz Górny Gdańsk 2011 Po transformacji gospodarczej nastąpiły w Polsce diametralne zmiany

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W BYDGOSZCZY

URZĄD STATYSTYCZNY W BYDGOSZCZY URZĄD STATYSTYCZNY W BYDGOSZCZY Opracowania sygnalne Bydgoszcz, kwiecień 2005 r. Kontakt: e-mail. SekretariatUSBDG@stat.gov.pl tel. (0 52) 366 93 90; fax (052) 366 93 56 Internet http://www.stat.gov.pl/urzedy/bydgosz

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Pracy i Polityki Spo ecznej Departament Rynku Pracy

Ministerstwo Pracy i Polityki Spo ecznej Departament Rynku Pracy Ministerstwo Pracy i Polityki Spo ecznej Departament Rynku Pracy INFORMACJA O STANIE I STRUKTURZE ZATRUDNIENIA W WOJEWÓDZKICH I POWIATOWYCH URZ DACH PRACY W 2014 ROKU Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

Tabela nr 1. Stopa bezrobocia rejestrowanego w poszczególnych miesiącach w 2012 i 2013 r. na Mazowszu i w Polsce.

Tabela nr 1. Stopa bezrobocia rejestrowanego w poszczególnych miesiącach w 2012 i 2013 r. na Mazowszu i w Polsce. MAZOWIECKI RYNEK PRACY GRUDZIEŃ 2013 R. GUS poinformował, że w grudniu stopa bezrobocia rejestrowanego na Mazowszu utrzymała się na poziomie sprzed miesiąca (11,0%). W skali kraju w stosunku do listopada

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Powszechność nauczania języków obcych w roku szkolnym 2011/2012

Powszechność nauczania języków obcych w roku szkolnym 2011/2012 Wstęp Podstawowym celem kształcenia językowego jest zdobycie przez uczniów umiejętności porozumiewania się w języku obcym w mowie i piśmie. Odsetek osób uczących się języka obcego stale się zwiększa, co

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2016 I KWARTAŁ 2016 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2016 I KWARTAŁ 2016 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2016 I KWARTAŁ 2016 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 44,3% ludności w wieku 15 lat i więcej, co oznacza pogorszenie sytuacji w ujęciu rocznym o 1,1 p.

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Pracy i Polityki Spo ecznej Departament Rynku Pracy

Ministerstwo Pracy i Polityki Spo ecznej Departament Rynku Pracy Ministerstwo Pracy i Polityki Spo ecznej Departament Rynku Pracy INFORMACJA O STANIE I STRUKTURZE ZATRUDNIENIA W WOJEWÓDZKICH I POWIATOWYCH URZ DACH PRACY W 2011 ROKU Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Gdańsku

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Gdańsku Materiał na konferencję prasową w dniu 26 października 2010 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Gdańsku Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Notatka na temat szkół wyższych w Polsce 1. Ogólne

Bardziej szczegółowo

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Wstęp Publikacja Głównego Urzędu Statystycznego Produkt krajowy brutto Rachunki regionalne w 2013 r., zawiera informacje statystyczne dotyczące podstawowych

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2015 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2015 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2015 roku Szczecin 2015 Według danych Eurostat zharmonizowana stopa bezrobocia

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach Materiał na konferencję prasową w dniu 30 listopada 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach Notatka informacyjna PRODUKT KRAJOWY BRUTTO RACHUNKI REGIONALNE W 2010 R. 1 PRODUKT

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie wyników egzaminu maturalnego z geografii na poziomie podstawowym w latach

Zróżnicowanie wyników egzaminu maturalnego z geografii na poziomie podstawowym w latach dr Mariola Tracz Akademia Pedagogiczna w Krakowie Uczenie się i egzamin w oczach nauczyciela Zróżnicowanie wyników egzaminu maturalnego z geografii na poziomie podstawowym w latach 2005-2008 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 2 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2014 I KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2014 I KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2014 I KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Sytuacja na mazowieckim rynku pracy wyróżnia się pozytywnie na tle kraju. Kobiety rzadziej uczestniczą w rynku pracy niż mężczyźni

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LISTOPAD 2013 R.

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LISTOPAD 2013 R. MAZOWIECKI RYNEK PRACY LISTOPAD 2013 R. Po raz pierwszy od ośmiu miesięcy nastąpił wzrost stopy bezrobocia zarówno w Polsce, jak i na Mazowszu. Bardziej optymistyczna informacja dotyczy zatrudnienia w

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2015 IV KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2015 IV KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2015 IV KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 41,9% ludności w wieku 15 lat i więcej, co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym o 0,5 p. proc.

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Nasz region we współczesnym świecie

Nasz region we współczesnym świecie Nasz region we współczesnym świecie Anna Czarlińska-Wężyk 14.04.2013 http://pl.wikipedia.org/wiki/wojew%c3%b3dztwo_%c5%9bl%c4%85skie Województwo powstało dnia 1.01.1999 z województw: katowickiego i częstochowskiego

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R.

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. Na koniec lutego 2014 r. stopa bezrobocia na Mazowszu pozostała na poziomie sprzed miesiąca (11,4%). Jak wynika z informacji publikowanych przez GUS, przeciętne zatrudnienie

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 19 RYNEK PRACY A ROZWÓJ MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE (Z UWZGLĘDNIENIEM PRZYKŁADU WOJ. MAŁOPOLSKIEGO)

ROZDZIAŁ 19 RYNEK PRACY A ROZWÓJ MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE (Z UWZGLĘDNIENIEM PRZYKŁADU WOJ. MAŁOPOLSKIEGO) Dagmara K. Zuzek ROZDZIAŁ 19 RYNEK PRACY A ROZWÓJ MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE (Z UWZGLĘDNIENIEM PRZYKŁADU WOJ. MAŁOPOLSKIEGO) Wstęp Funkcjonowanie każdej gospodarki rynkowej oparte jest

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z REALIZACJI. Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata za okres

RAPORT Z REALIZACJI. Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata za okres RAPORT Z REALIZACJI Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2011 2020 za okres 2011 2013 SPIS TREŚCI CEL GŁÓWNY...9 Wskaźniki osiągnięć... 9 OBSZAR 1. GOSPODARKA WIEDZY I AKTYWNOŚCI... 11 Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Włączeni w rozwój wsparcie rodziny i podnoszenia kwalifikacji zawodowych w kontekście potrzeb gospodarki regionu pomorskiego

Włączeni w rozwój wsparcie rodziny i podnoszenia kwalifikacji zawodowych w kontekście potrzeb gospodarki regionu pomorskiego Włączeni w rozwój wsparcie rodziny i podnoszenia kwalifikacji zawodowych w kontekście potrzeb gospodarki regionu pomorskiego Gdańsk, 31 marca 2017 r. Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2011/2012

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2011/2012 KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2011/2012 1 Rozpoczęcie rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych 1 września 2011 r. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej 2 Zimowa przerwa świąteczna 23 31 grudnia

Bardziej szczegółowo

Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata Kielce, kwiecień 2008 r.

Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata Kielce, kwiecień 2008 r. Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata 2007-2013 Kielce, kwiecień 2008 r. Problemy ograniczające rozwój Województwa Świętokrzyskiego Problemy

Bardziej szczegółowo

Urząd Statystyczny w Lublinie

Urząd Statystyczny w Lublinie Urząd Statystyczny w Lublinie ul. Leszczyńskiego 48 20-068 Lublin tel.: (81) 533 20 51 e-mail: sekretariatuslub@stat.gov.pl www.stat.gov.pl/lublin Plan konferencji prasowej 10.12.2012 r. Produkt krajowy

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 8.6.215 r. Notatka informacyjna Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w I kwartale 215 roku W pierwszych trzech miesiącach roku 215, w porównaniu do I kwartału

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 13 EKONOMICZNE ZRÓŻNICOWANIE REGIONÓW POLSKI

ROZDZIAŁ 13 EKONOMICZNE ZRÓŻNICOWANIE REGIONÓW POLSKI Iwona Salejko-Szyszczak ROZDZIAŁ 13 EKONOMICZNE ZRÓŻNICOWANIE REGIONÓW POLSKI Wprowadzenie Regiony każdego kraju, a więc także Polski, cechują różne sytuacje gospodarcze i różny poziom rozwoju ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

Ekspertyza dotycząca RSI (wstęp do aktualizacji RSI)

Ekspertyza dotycząca RSI (wstęp do aktualizacji RSI) Ekspertyza dotycząca RSI (wstęp do aktualizacji RSI) Analiza danych statystycznych dotyczących innowacyjności gospodarki województwa podkarpackiego na tle kraju Autorzy: Sylwia Dziedzic Leszek Woźniak

Bardziej szczegółowo

Klasówka po szkole podstawowej Historia. Edycja 2006/2007. Raport zbiorczy

Klasówka po szkole podstawowej Historia. Edycja 2006/2007. Raport zbiorczy Klasówka po szkole podstawowej Historia Edycja 2006/2007 Raport zbiorczy Opracowano w: Gdańskiej Fundacji Rozwoju im. Adama Mysiora Informacje ogólne... 3 Raport szczegółowy... 3 Tabela 1. Podział liczby

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw

Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy KPP Numer 4 Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw Czerwiec był piątym kolejnym miesiącem, w którym mieliśmy do czynienia ze spadkiem

Bardziej szczegółowo

Klasówka po gimnazjum biologia. Edycja 2006\2007. Raport zbiorczy

Klasówka po gimnazjum biologia. Edycja 2006\2007. Raport zbiorczy Klasówka po gimnazjum biologia Edycja 2006\2007 Raport zbiorczy Opracowano w: Gdańskiej Fundacji Rozwoju im. Adama Mysiora Informacje ogólne... 3 Raport szczegółowy... 3 Tabela. Podział liczby uczniów

Bardziej szczegółowo

w województwie śląskim wybrane aspekty

w województwie śląskim wybrane aspekty URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Aurelia Hetmańska Sytuacja ludzi młodych Sytuacja ludzi młodych w województwie śląskim wybrane aspekty Katowice, listopad 2013 r. Województwo śląskie w skali kraju koncentruje:

Bardziej szczegółowo

Profile regionalne sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce

Profile regionalne sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce Melania Nied, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Profile regionalne sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2012 r. w

Bardziej szczegółowo

1. PRODUKCJA PRZEMYSŁOWA W PODMIOTACH O LICZBIE PRACUJĄCYCH POWYŻEJ 9 OSÓB...2

1. PRODUKCJA PRZEMYSŁOWA W PODMIOTACH O LICZBIE PRACUJĄCYCH POWYŻEJ 9 OSÓB...2 OPOLSKI SYSTEM INFORMACJI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ OPOLSKI SYSTEM INFORMACJI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ WWW.OSISG.OPOLSKIE.PL WWW.OSISG.OPOLSKIE.PL Analiza określająca aktualną sytuację społeczno-gospodarczą

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2011 r.

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2011 r. Główny Urząd Statystyczny Urząd Statystyczny w Szczecinie Opracowania sygnalne Ośrodek Statystyki Nauki, Techniki, Innowacji i Społeczeństwa Informacyjnego Szczecin, listopad 2012 r. Wprowadzenie Niniejsza

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Departament Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym ANALIZA SYTUACJI SPOŁECZNO- GOSPODARCZEJ W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM Warszawa, czerwiec 2011 r. Opracowanie: Beata

Bardziej szczegółowo

Edukacja w województwie malopolskim

Edukacja w województwie malopolskim Edukacja w województwie malopolskim Placówki wychowania przedszkolnego i szkolnictwo podstawowe 1 Przeciętna liczba dzieci w placówkach wychowania przedszkolnego a w roku szkolnym 2010/2011 (stan w dniu

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O SYTUACJI NA RYNKU PRACY W POWIECIE OPOLSKIM I MIEŚCIE OPOLU ZA ROK 2002

INFORMACJA O SYTUACJI NA RYNKU PRACY W POWIECIE OPOLSKIM I MIEŚCIE OPOLU ZA ROK 2002 POWIATOWY URZĄD PRACY W OPOLU ul. mjr Hubala 21, 45-266 Opole tel. 44 22 929, fax 44 22 928, e-mail: opop@praca.gov.pl INFORMACJA O SYTUACJI NA RYNKU PRACY W POWIECIE OPOLSKIM I MIEŚCIE OPOLU ZA ROK 2002

Bardziej szczegółowo

W spisie ludności 2002 ustalano główne i dodatkowe źródło utrzymania dla poszczególnych osób oraz

W spisie ludności 2002 ustalano główne i dodatkowe źródło utrzymania dla poszczególnych osób oraz Źródło: www.stat.gov.pl (GUS) Rozdział V. CHARAKTERYSTYKA EKONOMICZNA LUDNOŚ CI 16. Źródła utrzymania W spisie ludności 2002 ustalano główne i dodatkowe źródło utrzymania dla poszczególnych osób oraz odrębnie

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2012/2013

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2012/2013 KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2012/2013 1 Rozpoczęcie rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych 3 września 2012 r. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 2 Zimowa przerwa świąteczna 23

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2014/2015

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 1 Rozpoczęcie zajęć dydaktycznowychowawczych 1 września 2014 r. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 2 Zimowa przerwa świąteczna 22-31 grudnia

Bardziej szczegółowo

Raport z cen korepetycji w Polsce Na podstawie cen z serwisu e-korepetycje.net

Raport z cen korepetycji w Polsce Na podstawie cen z serwisu e-korepetycje.net Raport z cen korepetycji w Polsce 2016 Na podstawie cen z serwisu e-korepetycje.net Spis treści WSTĘP... 3 ZAŁOŻENIA DO RAPORTU... 3 ANALIZA WOJEWÓDZTW... 3 Województwo dolnośląskie... 6 Województwo kujawsko-pomorskie...

Bardziej szczegółowo

Ocena koniunktury gospodarczej w województwie opolskim w grudniu 2005 roku

Ocena koniunktury gospodarczej w województwie opolskim w grudniu 2005 roku INSTYTUT BADAŃ NAD GOSPODARKĄ RYNKOWĄ Ocena koniunktury gospodarczej w województwie opolskim w grudniu 2005 roku Opracowanie przygotowane na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Warszawa

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r.

Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 3 maja 214 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Żłobki i kluby dziecięce w 213 r. W pierwszym kwartale

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA DEMOGRAFICZNA NA LATA DLA WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO

PROGNOZA DEMOGRAFICZNA NA LATA DLA WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO PROGNOZA DEMOGRAFICZNA NA LATA 214-25 DLA WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO Niniejsza informacja została opracowana na podstawie prognozy ludności na lata 214 25 dla województw (w podziale na część miejską

Bardziej szczegółowo

Fundusze dla oświaty Program Operacyjny Kapitał Ludzki

Fundusze dla oświaty Program Operacyjny Kapitał Ludzki Fundusze dla oświaty Program Operacyjny Kapitał Ludzki Priorytet III Wysoka jakość systemu oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Warszawa 2008 2 Program Operacyjny Kapitał

Bardziej szczegółowo

R U C H B U D O W L A N Y

R U C H B U D O W L A N Y , GŁÓWNY URZĄD NADZORU BUDOWLANEGO R U C H B U D O W L A N Y w 214 roku Warszawa, luty 215 r. 1. Wprowadzenie Badania ruchu budowlanego w Głównym Urzędzie Nadzoru Budowlanego są prowadzone już od 1995

Bardziej szczegółowo

CBS Projekt Regionalny rynek oświaty... 1. Regionalny rynek oświaty Polski i Ukrainy: analiza porównawcza

CBS Projekt Regionalny rynek oświaty... 1. Regionalny rynek oświaty Polski i Ukrainy: analiza porównawcza CBS Projekt Regionalny rynek oświaty... 1 Regionalny rynek oświaty Polski i Ukrainy: analiza porównawcza Projekt Wstęp W ostatnich kilkunastu latach, zarówno w Polsce jak i na Ukrainie, nastąpiły istotne

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

Osoby powyżej 50 roku życia na rynku pracy Sytuacja w województwie zachodniopomorskim. Zachodniopomorskie Regionalne Obserwatorium Terytorialne

Osoby powyżej 50 roku życia na rynku pracy Sytuacja w województwie zachodniopomorskim. Zachodniopomorskie Regionalne Obserwatorium Terytorialne Zachodniopomorskie Regionalne Obserwatorium Terytorialne Analizy i informacje Osoby powyżej 50 roku życia na rynku pracy Sytuacja w województwie zachodniopomorskim Biuro Programowania Rozwoju Wydział Zarządzania

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2013/2014

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2013/2014 KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2013/2014 1 Rozpoczęcie rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych 2 września 2013 r. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 2 Zimowa przerwa świąteczna 23-31

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy INFORMACJA O STANIE I STRUKTURZE ZATRUDNIENIA W WOJEWÓDZKICH I POWIATOWYCH URZĘDACH PRACY W 2012 ROKU 2013 1 Opracowanie: Wydział Analiz

Bardziej szczegółowo

Badanie nastrojów w branży maszyn i urządzeń rolniczych

Badanie nastrojów w branży maszyn i urządzeń rolniczych Raport z badania ankietowego Badanie nastrojów w branży maszyn i urządzeń rolniczych Spis treści 1. WYNIKI OSTATNIEGO CYKLU BADANIA SIERPIEŃ 2016... 2 2. WYNIKI ZBIORCZE Z PIĘCIU CYKLÓW BADANIA CZERWIEC

Bardziej szczegółowo

Internet w Polsce fakty i liczby. Violetta Szymanek Departament Społeczeństwa Informacyjnego Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

Internet w Polsce fakty i liczby. Violetta Szymanek Departament Społeczeństwa Informacyjnego Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Internet w Polsce fakty i liczby Violetta Szymanek Departament Społeczeństwa Informacyjnego Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Internet w Polsce INFRASTRUKTURA ZASOBY KORZYSTANIE WPŁYW REZULTATY SZEROKOPASMOWY

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Materiał na konferencję prasową w dniu 30 maja 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Podstawowe dane demograficzne o dzieciach

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS BENEFICJENCI ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH W 2013 R. Podstawowe źródło danych opracowania

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Materiał na konferencję prasową w dniu 3 września 214 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa według stanu w dniu

Bardziej szczegółowo

Człowiek najlepsza inwestycja

Człowiek najlepsza inwestycja Dr Sławomir Pytel Grant współfinansowany Związki rynku pracy z przemianami społecznymi na obszarze 2011-04-19 woj. śląskiego Schemat wystąpienia: 1.System edukacji 2.Sytuacja mieszkaniowa 3.Problemy społeczne

Bardziej szczegółowo

Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy

Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy 2013 2012 dr Joanna Hołub Iwan Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy REGIONALNE SYSTEMY INNOWACJI W POLSCE doświadczenia i perspektywy Warszawa, 8 lutego 2013

Bardziej szczegółowo

Badanie krajowego i zagranicznego ruchu turystycznego w Województwie Zachodniopomorskim w roku 2014 Streszczenie raportu wyniki desk research

Badanie krajowego i zagranicznego ruchu turystycznego w Województwie Zachodniopomorskim w roku 2014 Streszczenie raportu wyniki desk research Badanie krajowego i zagranicznego ruchu turystycznego w Województwie Zachodniopomorskim w roku 2014 Streszczenie raportu wyniki desk research Listopad 2014 Wielkość i rozkład przestrzenny ruchu turystycznego

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2015/2016

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2015/2016 KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2015/2016 1. Rozpoczęcie zajęć dydaktycznowychowawczych 1 września 2015 r. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2013/2014

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2013/2014 KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2013/2014 1 Rozpoczęcie rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych 2 września 2013 r. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 2 Zimowa przerwa świąteczna 23-31

Bardziej szczegółowo

BAZA DANYCH O PRZEDSZKOLACH I SZKOŁACH PROWADZĄCYCH KSZTAŁCENIE INTEGRACYJNE

BAZA DANYCH O PRZEDSZKOLACH I SZKOŁACH PROWADZĄCYCH KSZTAŁCENIE INTEGRACYJNE BAZA DANYCH O PRZEDSZKOLACH I SZKOŁACH PROWADZĄCYCH KSZTAŁCENIE INTEGRACYJNE Baza danych o placówkach z oddziałami integracyjnymi prowadzona jest w Centrum Metodycznym Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

Baza noclegowa w I kwartale 2012 roku 1

Baza noclegowa w I kwartale 2012 roku 1 Materiał na konferencję prasową w dniu 31 maja 212 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa w I kwartale 212 roku

Bardziej szczegółowo

Województwo podkarpackie nauka i technika

Województwo podkarpackie nauka i technika Województwo podkarpackie nauka i technika Rzeszów, Grudzień 2013 Spis treści I.Nakłady na działalność badawczą i rozwojową... 2 II. Personel w działalności badawczej i rozwojowej... 5 III. Zasoby ludzkie

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / I kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / I kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / I kwartał 2011 roku W I kwartale 2011 roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 145 polskich przedsiębiorstw. W porównaniu do analogicznego okresu w roku ubiegłego,

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2010 R.

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2010 R. URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Informacja sygnalna Data opracowania: 30.06.2011 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15, 22 464 23 12 faks 22

Bardziej szczegółowo