PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA"

Transkrypt

1 Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Bielsku-Białej Wydział Informatyki Kierunek: Informatyka Specjalność: Systemy informatyczne Specjalizacja: Informatyczne Systemy Projektowania PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA Temat: Dyplomant: Promotor: Rozpoznawanie Mowy Tomasz Bednarz dr inż. Robert Bucki Bielsko-Biała 2009

2 OŚWIADCZENIE DYPLOMANTA w sprawie pracy dyplomowej pt.: Rozpoznawanie mowy Ja niżej podpisany, świadom odpowiedzialności oświadczam, że : 1. Zapoznałem się z art. 193 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 roku (Dz. Ustaw z 2005 roku, Nr 164, poz.1365, z późn. zm.), który mówi, że Organ właściwy, w drodze decyzji, stwierdza nieważność postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego, jeżeli w pracy stanowiącej podstawę nadania tytułu zawodowego osoba ubiegająca się o ten tytuł przypisała sobie autorstwo istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu lub ustalenia naukowego. 2. Moja praca dyplomowa pt.: Rozpoznawanie mowy została napisana samodzielnie. Nie narusza ona praw autorskich w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. Ustaw z 2000 roku, Nr 80, poz.904, z późn. zm.) oraz dóbr osobistych chronionych prawem autorskim. 3. W niniejszej pracy dyplomowej korzystałem za zgodą Promotora z informacji przekazanych mi w Karcie Tematycznej oraz w ramach konsultacji dyplomowych, do których prawa autorskie przysługują Promotorowi. Ponadto wszystkie fragmenty pracy dyplomowej zaczerpnięte z cudzych źródeł są oznaczone kursywą - w formie cytatów. 4. Niniejsza praca dyplomowa nie zawiera danych oraz informacji, uzyskanych w sposób niedozwolony. Ponadto przedstawiona praca dyplomowa nie była wcześniej podstawą żadnej innej procedury urzędowej związanej z nadawaniem dyplomów wyższej uczelni lub tytułów zawodowych. 5. Zgodnie z ustawą prawo o szkolnictwie wyższym, WSIZ przysługuje pierwszeństwo w opublikowaniu niniejszej pracy dyplomowej w ciągu 6 miesięcy od daty jej obrony. Po tym terminie dyplomant (w całości) oraz promotor (fragmenty) mogą publikować niniejszą pracę pod warunkiem wskazania źródła : (np.: Bednarz T.: Rozpoznawanie mowy, WSIZ, Bielsko-Biała, 2009). 6. WSIZ może wdrażać rezultaty niniejszej pracy dyplomowej poprzez Centrum Transferu Technologii. Dyplomant oraz Promotor mogą bez żadnych ograniczeń korzystać z praw majątkowych wynikających z niniejszej pracy dyplomowej, w celach edukacyjnych, naukowych oraz komercyjnych pod warunkiem wskazania źródła : (np.: Bednarz T.: Rozpoznawanie mowy, WSIZ, Bielsko-Biała, 2009). 7. Studenci WSIZ mogą korzystać z niniejszej pracy dyplomowej do celów edukacyjnych, bez żadnych ograniczeń - pod warunkiem wskazania źródła : (np.: Bednarz T.: Rozpoznawanie mowy, WSIZ, Bielsko-Biała, 2009). Bednarz Tomasz PESEL : podpis Dyplomanta Bielsko-Biała, dnia :

3 Spis treści Wprowadzenie Geneza Cel pracy Teza Struktura pracy... 6 ROZDZIAŁ I Przegląd istniejących rozwiązań i sformułowanie problemu Analiza istniejących rozwiązań ABBYY Dragon Naturally Speaking Say-Now Wave To Text Voice Control Sformułowanie problemu... 9 ROZDZIAŁ II Projekt systemu informatycznego Sprzęt Mikrofon Budowa mikrofonu dynamicznego Budowa mikrofonu pojemnościowego Komputer klasy PC wyposażony w kartę dźwiękową z wejściem mikrofonowym Oprogramowanie Mansion Rozpoznawanie mowy Dostępne komendy Środowisko graficzne Obiekty Kamery Światła Komunikacja ROZDZIAŁ III Realizacja systemu informatycznego Schemat blokowy programu Mansion Okno ustawień programu Menu główne programu Moduły programu Podwórko Korytarz główny Pokoje ROZDZIAŁ IV Testowanie systemu Testowanie systemu Wymagania aplikacji Instalacja i deinstalacja programu Praca z programem Zakończenie Podsumowanie Wnioski Uwagi końcowe możliwości zastosowania programu Spis tabel Spis przykładów Spis rysunków Bibliografia Publikacje

4 Prace dyplomowe Witryny internetowe Dodatek I Program Voice Control Schemat blokowy programu Wymagania Instalacja i usunięcie programu Funkcje programu Uruchomienie programu Test mikrofonu Ustawienie rozpoznawania mowy Definiowanie słownika wymowy Definiowanie własnych programów Odtwarzanie komend Zatrzymywanie i rozpoczynanie nagrywania Wydawanie poleceń Opis użytych technologii Podsumowanie Bibliografia Dodatek II Legalność darmowych bibliotek: DirectX i SAPI Summary

5 Wprowadzenie 1. Geneza Mowa stanowi pierwszoplanową rolę w historii ludzkości, jako narzędzie komunikacji międzyludzkiej i jest fundamentem współczesnej cywilizacji. Trudno jest sobie wyobrazić nasz świat bez mowy i poszczególnych języków. Jest ona podstawą w budowie relacji między ludźmi, które to prowadzą do rozwoju i ekspansji naszej cywilizacji. Poprawna interpretacja i zrozumienie ludzkiej mowy ma kluczowe znaczenie i może prowadzić do nieprzewidzianych i niezamierzonych konsekwencji. Wraz z rozwojem komputerów oraz technik informatycznych, oprogramowane przez człowieka maszyny zaczęły wyręczać go z określonych zadań. Na początku były to tylko proste obliczenia. Z czasem gdy rosły ich możliwości obliczeniowe i pogłębiała się miniaturyzacja, wtargnęły na dobre w życie człowieka nie tylko jako skomplikowane maszyny wykorzystywane do specjalistycznych badań, ale również jako przedmioty codziennego użytku usprawniające wiele czynności zwykłych ludzi. Początkowe metody komunikacji człowieka z komputerem były bardzo skomplikowane i wymagały sporej wiedzy i praktyki. Obsługa kart perforowanych, biegłość w posługiwaniu się kodem maszynowym oraz językami niskiego poziomu sprawiała, że kontakt z komputerami i wprowadzanie danych, było zajęciem wykwalifikowanej do tego zadania kadry naukowców. Z czasem, w miarę powstania systemów operacyjnych, języków wyższego poziomu oraz urządzeń wejścia i wyjścia takich jak klawiatura, mysz, skaner itp. korzystanie z komputera stało się nie tylko domeną specjalistów, ale również zwykłych ludzi chcących skorzystać z możliwości jakie dawał komputer. Nieustanny przyrost mocy obliczeniowych sprawił, iż otwarła się nowa droga komunikacji człowieka z komputerem. Początek XXI wieku stał pod znakiem pierwszych prób porozumiewania się z komputerem za pomocą głosu. Powstała nowa gałąź informatyki zwana rozpoznawaniem mowy. 2. Cel pracy Celem niniejszej pracy dyplomowej inżynierskiej jest wykonanie narzędzia informatycznego prezentującego możliwości oprogramowania wykorzystującego algorytmy do rozpoznawania mowy. Wykonany program ma za zadanie: rozpoznawanie i interpretację komend głosowych, usprawnić komunikację człowieka z komputerem. 5

6 3. Teza Niniejszy program lingwistyczno-informatyczny przedstawia możliwości jakie mają aplikacje wspierające rozpoznawanie mowy. Prezentowane narzędzie pozwala nam na przemieszczanie się, po wcześniej wymodelowanej przestrzeni trójwymiarowej. Poruszanie się wirtualną postacią realizowane jest wyłącznie za pomocą komend głosowych. Program wspiera ustawienia i konfiguracje parametrów rozpoznawania mowy. Aplikacja spełnia swoje główne założenie jest sterowana tylko i wyłącznie za pomocą głosu. Program wykorzystuje darmową bibliotekę firmy Microsoft SAPI Pełni ona w aplikacji rolę silnika rozpoznawania mowy. Grafika trójwymiarowa wykorzystana w pracy została zaprogramowana z wykorzystaniem darmowych bibliotek graficznych DirectX Struktura pracy Praca składa się z wprowadzenia, zawierającego genezę jej powstania, jej cel oraz tezę, a także z czterech rozdziałów, dodatku oraz zakończenia. W rozdziale pierwszym przedstawiono przegląd programów wykorzystujących narzędzia do wykrywania mowy. W śród nich, znajduje się jedna z moich wcześniejszych aplikacji Voice Control 3, jak również kilka innych programów zajmujących się tą tematyką. Rozdział drugi przedstawia sposób realizacji systemu, wykorzystane narzędzia programistyczne, wykorzystane biblioteki oraz sposób rozwiązania niektórych problemów. Trzeci rozdział jest szczegółowym opisem wykonanego programu, jego wyglądu oraz wszystkich dostępnych opcji. Za pomocą zrzutów ekranowych poszczególnych modułów przedstawiono ogólny interfejs programu. Ostatni rozdział zawiera opis testowania aplikacji oraz otaczającego ją środowiska. W rozdziale tym zaproponowano w jaki sposób przygotować i skonfigurować aplikację by jęj działanie było jak najbardziej efektywne. Wyszczególniono w nim również wszystkie trudności jakie może napotkać wykonane narzędzie podczas swojej pracy. W zamieszczonych dodatkach przedstawiony został opis programu Voice Control oraz zrzuty ekranu potwierdzające legalność wykorzystanych bibliotek (SAPI 5.1, DirectX SDK). Ostatnim elementem pracy jest zakończenie, które zawiera podsumowanie, wnioski oraz uwagi końcowe DODATEK I Program Voice Control 6

7 ROZDZIAŁ I Przegląd istniejących rozwiązań i sformułowanie problemu 1. Analiza istniejących rozwiązań Rozpoznawanie mowy ciągłej jest na tyle świeżym i nierozwiniętym zagadnieniem, że analiza dostępnych rozwiązań sprowadza się do opisu kilku pionierskich aplikacji. Są one najczęściej tylko namiastką systemów rozpoznawania mowy, o których marzą użytkownicy komputerów i nie tylko. Bardzo wysoki stopień skomplikowania modeli matematycznych, trudności w budowie sprawnie działających i szybkich algorytmów rozpoznawania oraz wciąż niewystarczające możliwości obliczeniowe komputerów stacjonarnych, to główne bolączki programistów chcących wprowadzać w życie oprogramowanie oparte na rozpoznawaniu mowy ludzkiej. 1.1 ABBYY Dragon Naturally Speaking Najbardziej zaawansowaną i najlepiej działającą aplikacją do konwersji mowy ludzkiej na tekst pisany jest program Dragon Naturally Speaking 4 firmy ABBYY. Jest to aplikacja, która pozwala nam wprowadzać dane tekstowe do komputera bez użycia klawiatury, jedynie za pomocą mikrofonu. Program przetwarza naszą mowę w locie na tekst. Produkt ten charakteryzuje się bardzo przemyślanym interfejsem, zapewniającym przede wszystkim komfort obsługi. Dzięki Naturally Speaking można nie tylko zapisywać głos w formie tekstowej, ale również sterować całym systemem Windows i programami typu: MS Word, Corel, WordPerfect, America Online, Lotus Notes. Wydawanie poleceń w programie Word, typu print file (drukuj plik) lub insert table (wstaw tabelę) - nie stanowi dla tego oprogramowania żadnego problemu. Warto również podkreślić, że program dysponuje bardzo wysoką dokładnością rozpoznawania mowy na poziomie procent. Jest to wartość nieosiągalna dla konkurencyjnych aplikacji tego typu. Narzędzie to posiada wbudowany syntezator mowy, dzięki któremu istnieje możliwość odczytywania wiadomości oraz innych tekstów. 4 7

8 1.2 Say-Now Następną aplikacją, którą chciałem przedstawić jest program Say-Now 5. Narzędzie to pozwala na wydawanie komputerowi poleceń głosowych. Program jest bardzo dobrym uzupełnieniem domowego systemu multimedialnego. Zatrzymanie filmu, obsługa tunera lub przeglądarki internetowej bez potrzeby użycia typowych urządzeń wejścia i wyjścia to funkcje, które bardzo ułatwiają codzienną pracę przy komputerze. Aplikacja posiada bazę ponad stu wbudowanych komend, które możemy przypisywać odpowiednim akcjom. Program bazuje na bibliotece SAPI (Speech Application Program Interface) firmy Microsoft, którą wykorzystałem również podczas pracy nad programem będącym sednem tego opracowania. Pomimo swej prostoty program świetnie wywiązuje się ze swojej roli, wykazując się przy tym dobrym współczynnikiem rozpoznania mowy. 1.3 Wave To Text Kolejnym programem jest Wave To Text 6. Narzędzie to zamienia mowę ludzką na tekst. Do działania wykorzystuje anglojęzyczny silnik do rozpoznawania mowy Microsoft Speech Recognition Engine 7. Dzięki tej aplikacji możemy przetworzyć nagrane na dyktafonie notatki głosowe na tekst, zamienić audiobooks 8 do formatów tekstowych a następnie edytować. Można też wprowadzić żądany tekst do edytora tylko przy pomocy mikrofonu. Ciekawą funkcją wbudowaną w ten program jest możliwość automatycznego wprowadzania małych i dużych liter, znaków interpunkcyjnych itp. Działanie programu zaraz po instalacji, a w szczególności współczynnik rozpoznania mowy jest bardzo słaby. Po dokładnym przejrzeniu opcji zauważamy ze jakość działania programu jest o wiele wyższa po wyłączeniu słownika (tryb precyzyjny). Podczas korzystania z Wave To Text denerwuje również nie do końca stabilne działanie tej aplikacji. Nie wytłumaczalne przerwy w działaniu czy też inne niepożądane zachowania programu mocno psują ostateczną ocenę. Dodam też, że program był testowany na kilku różnych komputerach i wykazywał te same błędy i niedociągnięcia. 1.4 Voice Control Ostatni program, który chciałem przedstawić to Voice Control. Jest to moja autorska aplikacja przygotowana na zaliczenie przedmiotu Zespołowy Projekt Informatyczny. System umożliwia proste uruchamianie aplikacji z poziomu pulpitu za pomocą głosu. Za jego pomocą możemy definiować własne programy, które następnie możemy wywoływać. Wspiera on również konfigurację mikrofonu oraz narzędzi wykrywania mowy. Zakres funkcjonalności Ksiązki audio 8

9 sprowadza się do uruchamiania podstawowych programów systemu Windows, jak również możliwości definiowania do pięciu własnych aplikacji, które będą uruchamiane po wydaniu komendy. Po wypowiedzeniu odpowiedniej komendy następuje uruchomienie powiązanego z nią programu. Dodatkowo program został wyposażony w miernik siły głosu mikrofonu i narzędzia wspierające konfigurację wykrywania mowy. Program prezentuje zastosowanie interfejsu głosowego z wykorzystaniem pakietu SAPI 5.1. Jest to tylko jeden ze sposobów wykorzystania bibliotek SAPI i ukazuje jak przydatna i rozwojowa jest to technologia. Daje również zupełnie nowe możliwości tworzenia oprogramowania specjalnie przygotowanego dla osób niepełnosprawnych. W przyszłości technologia ta będzie na pewno rozwijana i ulepszana. Jej pierwszą poważną implementacją są narzędzia do rozpoznawania mowy zastosowane w Microsoft Windows Vista 9. Rys. 1: Interfejs programu Voice Control 2. Sformułowanie problemu Na przykładzie powyższych programów możemy zauważyć jak duże możliwości dają nam aplikacje wykorzystujące mechanizmy rozpoznawania mowy. Nie tylko ułatwiają nam komunikację z komputerem, ale też znacząco skracają czas potrzebny na wykonanie uciążliwych zadań, takich jak choćby żmudne wpisywanie tekstu do edytora. Szczególnie docenią je osoby niepełnosprawne (niewidome), które dzięki takiemu oprogramowaniu mogą o wiele swobodniej korzystać z możliwości jakie daje komputer. Wykonany przeze mnie program Mansion będzie dalszą prezentacją narzędzi wykrywających mowę ludzką. Połączenie grafiki trójwymiarowej z mechanizmem sterowania 9 9

10 za pomocą głosu, jest namiastką w pełni wirtualno - multimedialnej aplikacji. Stworzony program pozwala użytkownikowi na spacerowanie wirtualną postacią po wymodelowanym trójwymiarowym świecie oraz wykonywanie podstawowych czynności. Wszystko to bez użycia klawiatury i myszy a jedynie za pomocą wydawanych komend głosowych. Od lat 40 XX w. kiedy powstawały pierwsze komputery, człowiek dostosowywał się do ich wymagań. Komunikacja człowieka z komputerem została oparta o urządzenie zwane klawiaturą. Urządzenie to tak bardzo upowszechniło się, że z biegiem lat stało się również głównym narzędziem do elektronicznej komunikacji człowieka z drugim człowiekiem. Mowa tu o różnego rodzaju komunikatorach tekstowych: gg, miranda, aqq, jabber, tlen. Stale rosnąca moc obliczeniowa komputerów sprawia, że z czasem to komputer jest dostosowywany do wymagań człowieka, a nie człowiek do wymagań komputera. Obecnie możemy dopasować komputer do komunikacji z człowiekiem za pomocą narzędzia jakim jest mowa ludzka. Firma Microsoft od około 15 lat rozwija technologie umożliwiające to działanie. Obecnie wydajność komputerów i algorytmy do rozpoznawania mowy pozwalają na jej zapis w czasie rzeczywistym. W systemie operacyjnym Windows Vista dostępne jest narzędzie speech recognition, które za pomocą podłączonego do komputera mikrofonu, potrafi zapisywać w formie tekstowej mowę w języku angielskim. Narzędzie to cechuje się jednak niską skutecznością. Wypowiedziane wyrazy bardzo często odbiegają od słów wyświetlanych na ekranie komputera. Natomiast rozpoznanie dłuższego ciągu słów, które dla drugiego człowieka nie stanowi większego problemu, dla tego narzędzia jest niemalże niemożliwe. Niska efektywność dostępnych obecnie narzędzi nie powinna jednak zniechęcać do dalszych prac, nad ciekawym i interesującym tematem rozpoznawania ludzkiej mowy przez komputer. Liczba wypowiadanych przez człowieka wyrazów, oraz różne znaczenie słów w zależności od kontekstu stanowią główną barierę w rozpoznawaniu mowy przez komputer. Jak podpowiada historia bariery te z pewnością zostaną przekroczone, jednak już obecnie można wykorzystywać zalety tych algorytmów. Stosując pewne uproszczenia mające na celu ograniczenie liczby rozpoznawanych przez komputer komend i słów można w znaczący sposób podwyższyć skuteczność tworzonych aplikacji. Wyobraźmy sobie sytuację, którą wizjonerzy już od dawna przedstawiają w filmach science-fiction. Bohater wchodzi do mieszkania i za pomocą głosu: zapala bądź gasi światło, włącza telewizor, nastawia mikrofalówkę itp. Na przykładzie aplikacji Mansion przedstawiono, że już teraz zarządzanie budynkiem za pomocą głosu jest bardziej science, niż fiction. Interfejs aplikacji jest w 100% oparty na mowie, czyli wszystkie akcje wykonywane są bez użycia klawiatury. 10

11 ROZDZIAŁ II Projekt systemu informatycznego Opisywany system składa się z dwóch współpracujących ze sobą części: sprzętu, oprogramowania Mansion, Aby osiągnąć stabilną pracę całego systemu, musimy odpowiednio dobrać oraz skonfigurować obydwa elementy wchodzące w skład projektu. Zaniedbanie któregokolwiek z nich może doprowadzić do nieprawidłowego funkcjonowania opisywanego systemu. 1. Sprzęt Sprzęt, którym będziemy się posługiwać w czasie demonstracji możemy podzielić umownie na: mikrofon, komputer klasy PC wyposażony w kartę dźwiękową z wejściem mikrofonowym, 1.1 Mikrofon Mikrofon to urządzenie służące do przetwarzania fal dźwiękowych na impulsy elektryczne. Ze względu na sposób przetwarzania drgań membrany na sygnał foniczny mikrofony dzielimy na: węglowe, piezoelektryczne, dynamiczne (magnetoelektryczne), o wstęgowe, o opornościowe, pojemnościowe (elektrostatyczne), o elektretowe, o kondensatorowe, laserowe, Cechy mikrofonu jako generatora energii elektrycznej: skuteczność - wartość występującej w mikrofonie siły elektromotorycznej E przy określonym ciśnieniu akustycznym p i częstotliwości f, charakterystyka kierunkowości - zależność skuteczności od kierunku padania fali dźwiękowej, impedancja wewnętrzna mikrofonu (wyrażana w omach), symetria lub asymetria układu, 11

12 Ze względów akustycznych, mikrofon cechuje: czułość - parametr przedstawiający zależność między ciśnieniem akustycznym wywieranym na membranie mikrofonu a napięciem wyjściowym (mv/pa/1khz =~ 1dB), charakterystyka częstotliwościowa - diagram zależności czułości mikrofonu (w db) od częstotliwości (Hz) (zwykle w zakresie 20Hz-20 khz), maksymalna wartość ciśnienia akustycznego SPL - maksymalna wartość ciśnienia jaką może przenieść mikrofon dla podanej wartości zniekształceń, odstęp sygnału od szumu (S/N) - parametr określający odstęp użytecznego sygnału fonicznego od szumu układu (wyrażana w decybelach), zakres dynamiczny - parametr określający przedział między wartością minimalną a maksymalną przenoszonego ciśnienia akustycznego, Ponieważ wraz ze sprzętem komputerowym stosuje się z reguły mikrofony dynamiczne i pojemnościowe, poniżej przedstawiam ich krótką charakterystykę Budowa mikrofonu dynamicznego Mikrofon dynamiczny składa się z membrany i przymocowanej do niej cewki zwoi drutów miedzianych o bardzo małej średnicy. Sama cewka jest umieszczona marginalnie, a dokładnie w szczelinie wykonanej w materiale ferromagnetycznym (dziś bardziej popularnym materiałem jest magnes noedymowy, ze względu na swoje właściwości - jest po prostu silnym magnesem). System działania opiera się na prawie Faraday a 10. Fala akustyczna sprawia, iż membrana wibruje, a ponieważ do membrany przymocowana jest cewka to ona wibruje również. Prawo Faraday a mówi, że jeżeli przewód porusza się w polu magnetycznym to zaczyna w nim płynąć prąd. W tej sytuacji mamy zwoje drutu i pole wytwarzane przez magnes więc prąd płynący w nim jest proporcjonalny do fali akustycznej, np. głosu mówcy Budowa mikrofonu pojemnościowego Mikrofon pojemnościowy zbudowany jest również z membrany, lecz tym razem membrana jest tzw. Okładziną kondensatora. Druga okładzina zamocowana jest na stałe. Aby w ogóle mikrofon zadziałał musimy naładować ten kondensator ładunkiem elektrycznym. Fala akustyczna, która powoduje wibrację membrany, powoduje również zmiany (cykliczne) odległości pomiędzy okładzinami. Z kolei to powoduje, iż zmieniają się pojemności tego właśnie kondensatora. Powyższe zmiany przy stałym ładunku powodują zróżnicowanie napięcia w kondensatorze, czyli ponownie sygnał elektryczny jest proporcjonalny do fali akustycznej. Z pośród mikrofonów pojemnościowych można wyróżnić mikrofony elektretowe. Są to takie mikrofony, które fabrycznie są naładowane ładunkiem i nie trzeba ich

13 ładować. Oczywiście nikt nie ładuje osobiście kondensatorów w mikrofonach robią to za nas specjalne układy elektroniczne. 1.2 Komputer klasy PC wyposażony w kartę dźwiękową z wejściem mikrofonowym Tutaj najbardziej interesującym elementem z punktu widzenia demonstrowanego systemu jest zainstalowana karta dźwiękowa oraz jej wejście mikrofonowe. Obecnie karty dźwiękowe do zastosowań amatorskich są najczęściej wbudowane w płytę główną komputera stacjonarnego lub laptopa. Umożliwiają one odtwarzanie oraz nagrywanie dźwięków, można podłączyć do nich również głośniki, mikrofon, wzmacniacz, urządzenie MIDI itp. Do zastosowań półprofesjonalnych oraz profesjonalnych stosuje się zewnętrzne karty dźwiękowe w postaci kart rozszerzeń lub jako przystawki łączone przez jeden z portów, najczęściej USB. Z technicznego punktu widzenia karta dźwiękowa spełnia następujące funkcje: wykonuje konwersje analogowo-cyfrową, czyli zamienia analogowy sygnał dźwiękowy na sygnał cyfrowy i odwrotnie (przetwornik A/D, D/A) generuje dźwięk, wykorzystując modulacje częstotliwości (FM) i/lub tabelę próbek dźwiękowych (wavetable) odczytuje i przesyła komunikaty MIDI ewentualnie przetwarza zdigitalizowany dźwięk za pomocą procesora sygnałów dźwiękowych (DSP). 2. Oprogramowanie Mansion Do wykonania przedstawionego programu użyto oprogramowania Microsoft Visual Studio Jest to zestaw narzędzi programistycznych (IDE), który pozwala na tworzenie własnych aplikacji, a także aplikacji sieciowych, usług sieciowych oraz serwisów internetowych. Narzędzia Visual Studio 2008 umożliwiają programistom indywidualnym i niewielkim zespołom programistycznym tworzenie spełniających wszystkie założenia biznesowe aplikacji opartych na najnowszych technologiach. Visual Studio 2008 to w pełni funkcjonalne środowisko rozwoju aplikacji internetowych i aplikacji dla systemu Windows. Ulepszenia wprowadzone w stosunku do wcześniejszych wersji produktu ułatwiają szybkie tworzenie aplikacji internetowych i klienckich aplikacji przetwarzania danych. Visual Studio 2008 to 11 https://partner.microsoft.com/poland/

14 idealny wybór dla programistów indywidualnych, zainteresowanych tworzeniem aplikacji połączonych i interfejsów następnej generacji. Visual Studio 2008 to wszechstronny zestaw narzędzi pozwalających na skrócenie procesu przeobrażania powstałej w wyobraźni programisty wizji aplikacji w rzeczywistość. Produkt Visual Studio 2008 pozwala na prowadzenie projektów programistycznych opartych na technologiach internetowych (w tym ASP.NET i AJAX), Windows Vista, Windows Server 2008, Microsoft Office System 2007, SQL Server 2008 i urządzeniach z systemem Windows Mobile. Liczba platform, dla których programiści muszą przygotowywać oprogramowanie, gwałtownie rośnie. Visual Studio 2008 zaspokaja te potrzeby, zapewniając zintegrowany zestaw narzędzi, będący rozwinięciem funkcjonalności dostępnej w Visual Studio Usprawnienia wprowadzone w zintegrowanym środowisku rozwoju oprogramowania Visual Studio (integrated development environment IDE) pozwalają na zmniejszenie złożoności procesów kompilacji, zarządzania i wdrażania aplikacji dowolnego typu, dając programistom więcej czasu na pracę nad rozwiązywaniem wyzwań programistycznych. Visual Studio pozwala na korzystanie z wielu najpopularniejszych na świecie języków programowania, umożliwiając programistom pracującym dotąd w różnych środowiskach programistycznych szybkie tworzenie oprogramowania wyróżniającego się wygodą użytkowania Rozpoznawanie mowy Sercem i centralną częścią programu jest silnik SAPI firmy Microsoft (ang. Speech Application Programming Interface) odpowiedzialny za rozpoznawanie komend głosowych. Komunikacja z silnikiem zapewniona jest poprzez mikrofon oraz graficzny interfejs użytkownika GUI (ang. Graphical user interface). Graficzny interfejs użytkownika służy do wizualizacji mocy głosu mikrofonu, sygnalizowania statusu programu (np: czy silnik jest gotowy do rozpoznawania kolejnej komendy) oraz do ustawienia parametrów pracy biblioteki SAPI. Praca z programem polega na wydawaniu komend. Komenda za pośrednictwem mikrofonu przekazywana jest do silnika SAPI i interpretowana na podstawie zdefiniowanej gramatyki języka. Jeżeli komenda zostanie rozpoznana silnik zwraca odpowiedni komunikat. Na podstawie otrzymanego komunikatu, uruchamiany jest związany z nim program, za pomocą funkcji ShellExecute. Elementem nie związanym z rozpoznawaniem mowy jest moduł odpowiedzialny za wizualizacje mocy głosu. Moduł ten bazuje bezpośrednio na próbkowaniu mocy na wejściu mikrofony, dlatego działanie modułu nie jest uzależnione od stosowanej przez użytkownika karty dźwiękowej. Badanie siły głosu polega na próbkowaniu

15 mocy na wejściu mikrofonu co jedną milisekundę i zapisaniu rezultatu do bufora. Po zebraniu 100 próbek, czyli po 100 milisekundach następuje uśrednianie mocy oraz logarytmowanie obliczonej średniej. Następnie otrzymana wartość jest tłumaczona na skale od 0 do 100, gdzie 100 to maksymalna siła głosu. Otrzymany wynik jest prezentowany na słupku (progress bar). Generalnie SAPI potrafi rozpoznawać mowę bez gramatyki, jednak ze sporym błędem. Powtarzając jedno słowo trzy razy silnik (engine) SAPI może rozpoznać je za każdym razem inaczej. Budowa gramatyki zawęża funkcjonalność, jednak w wysokim stopniu(praktycznie do 100%) podwyższa niezawodność rozpoznawani komend. Gramatyka dla SAPI jest zestawem komend jakich może spodziewać się program w formacie pliku XML 13. Na początku zdefiniowane są wszystkie spodziewane identyfikatory komend, a w kolejnej części budowane są już same komendy. Cały proces rozpoznawania mowy z użyciem pakietu SAPI zamknięto w klasie CSapi. Klasa inicjuje bibliotekę SAPI, ładuje odpowiednią gramatykę, wyświetla okno ustawień silnika oraz reaguje na komendy głosowe. W funkcji ExecuteCommand następuje rozpoznanie komendy i ustawienie odpowiedniego identyfikatora, który zostanie przesłany do środowiska graficznego. Rys. 2: Schemat blokowy przepływu danych w aplikacji

16 SPPHRASE *pelements; UINT utype = 0; COLORREF crshape = RGB(0,0,0); if (SUCCEEDED(pPhrase->GetPhrase(&pElements))) { switch ( pelements->rule.ulid ) { case VID_Commands: { switch(pelements->pproperties->vvalue.ulval ) { case VID_Start: { m_pvc->start = true; }break; // rozpoznanie pozostałych komend } }break; } } ::CoTaskMemFree(pElements); Przykład 1. Rozpoznawanie komend w funkcji ExecuteCommand 2.2 Dostępne komendy Jak wspomniano we wstępie w celu osiągnięcia wysokiej skuteczności rozpoznawania mowy należy ograniczyć liczbę dostępnych komend. W aplikacji Mansion dostępne są następujące komendy: start ustawienie menu na start. Zatwierdzenie rozpoczyna grę, settings ustawienie menu na pozycji settings, exit ustawienie menu na pozycji exit. Zatwierdzenie powoduje wyjście z gry, ok zatwierdzenie wyboru, go gracz zaczyna iść, stop gracz się zatrzymuje, look around gracz się rozgląda, light on zapalenie świateł, light off zgaszenie świateł, go to menu powrót do menu, get in the house wejście do domu, go to the red room przejście do czerwonego pokoju, go to the blue room przejście do niebieskiego pokoju, go to the green room przejście do zielonego pokoju, go to the yellow room przejście do żółtego pokoju, go to the hall powrót do korytarza, Korzystając z narzędzia SAPI definiowanie dostępnych komend odbywa się poprzez budowę odpowiedniego pliku XML. Poniżej przedstawiono plik XML, na podstawie którego budowana jest gramatyka języka. 16

17 <GRAMMAR LANGID="409"> <DEFINE> <ID NAME="VID_Commands" VAL="250"/> <ID NAME="VID_Type" VAL="251"/> <ID NAME="VID_Start" VAL="252"/> <ID NAME="VID_Settings" VAL="253"/> <ID NAME="VID_Exit" VAL="254"/> <ID NAME="VID_OK" VAL="255"/> <ID NAME="VID_Menu" VAL="256"/> <ID NAME="VID_LightOn" VAL="257"/> <ID NAME="VID_LightOff" VAL="258"/> <ID NAME="VID_GoToDoor" VAL="259"/> <ID NAME="VID_Stop" VAL="260"/> <ID NAME="VID_LookAround" VAL="261"/> <ID NAME="VID_GetInHouse" VAL="262"/> <ID NAME="VID_GoBlue" VAL="263"/> <ID NAME="VID_GoHall" VAL="264"/> <ID NAME="VID_GoRed" VAL="265"/> <ID NAME="VID_GoGreen" VAL="266"/> <ID NAME="VID_GoYellow" VAL="267"/> <ID NAME="VID_Color" VAL="268"/> <ID NAME="VID_Blue" VAL="269"/> <ID NAME="VID_Green" VAL="270"/> <ID NAME="VID_Yellow" VAL="271"/> <ID NAME="VID_Red" VAL="272"/> </DEFINE> <RULE ID="VID_Commands" TOPLEVEL="ACTIVE"> <P> <RULEREF REFID="VID_Type" /> </P> </RULE> <RULE ID="VID_Type" > <L PROPID="VID_Type"> <P VAL="VID_Start"> start</p> <P VAL="VID_Settings"> settings</p> <P VAL="VID_Exit"> exit</p> <P VAL="VID_OK"> ok</p> <P VAL="VID_Menu"> go to menu</p> <P VAL="VID_LightOn"> light on</p> <P VAL="VID_LightOff"> light off</p> <P VAL="VID_GoToDoor"> Go </P> <P VAL="VID_Stop"> stop </P> <P VAL="VID_LookAround"> look around </P> <P VAL="VID_GetInHouse"> get in the house </P> <P VAL="VID_GoBlue"> <O> go to the </O> blue room </P> <P VAL="VID_GoHall"> go to the hall </P> <P VAL="VID_GoRed"> <O> go to the </O> red room </P> <P VAL="VID_GoGreen"> <O> go to the </O> green room </P> <P VAL="VID_GoYellow"> <O> go to the </O> yellow room </P> </L> </RULE> </GRAMMAR> Przykład 2. Gramatyka języka w pliku XML W powyższym przykładzie przedstawiono przykład gramatyki języka programowania XML. Gramatyka ta zawiera wszystkie komendy użyte w aplikacji. 17

18 2.3 Środowisko graficzne Głównym celem opracowania aplikacji Mansion jest pokazanie możliwości rozpoznawania mowy przez komputer. Sporą cześć aplikacji stanowi warstwa graficzna umożliwiająca najpełniejsze pokazanie możliwości jakie oferuje ta technologia. Część graficzna projektu została opracowana w oparciu o standardowe biblioteki DirectX v 9.0, które darmowo udostępnia firma Microsoft. Jest to środowisko powszechnie używane do programowania gier komputerowych. Jak wspomniano wcześniej opracowanie graficzne nie jest celem tego projektu, ale stanowi tak dużą jego część, że nie sposób o niej nie wspomnieć. Dlatego w tym podrozdziale, przynajmniej skrótowo, zostanie omówiona część graficzna projektu, która stanowi środowisko do pokazania możliwości rozpoznawania mowy. Biblioteka DirectX to w pełni darmowe narzędzie wspierające generowanie grafiki dwu i trój wymiarowej, dźwięku oraz innych zadań związanych zwykle z grami oraz innymi aplikacjami multimedialnymi. Ostateczna wersja DirectX 9.0c opiera się o 32-bitową architekturę i pochodzi z 13 grudnia 2004 roku. Następne uaktualnienie DirectX 9.0c z 9 lutego 2005 zawiera już elementy technologii 64-bitowej. Obecnie dostępna 64-bitowa wersja DirectX 9.0c jest zbędna dla użytkowników 32-bitowych systemów Windows. Biblioteka wykorzystywana jest również do pisania programów do specyficznych zadań z wykorzystaniem np. grafiki trójwymiarowej (np. symulacja komputerowa itp.). Obecnie dostępna jest wersja DirectX 10, która została udostępniona wraz z premierą systemu operacyjnego Microsoft Windows Vista. Jest także wersja DirectX 10.1 wspomagana jednak tylko przez Windows Vista i karty graficzne z chipsetem ATI 14. Na tegorocznych targach Gamefast 15 zapowiedziana została kolejna wersja tej biblioteki oznaczona numerem 11, która ma być w pełni kompatybilna z DirectX 10. DirectX 11 będzie dostępny z Windows 7 16, oraz z Windows Vistą. DirectX 11 będzie dostarczany do systemu operacyjnego Microsoft Windows Vista poprzez dodatek Service Pack Obiekty W środowisku DirectX scena jest zbudowana z obiektów przechowywanych w odrębnym pliku zwanym plikiem X (ang. X File). Są to pliki tekstowe z zapisaną informacją o pozycji wierzchołków obiektu, opisem materiałów i itp. Obiektem może być wszystko co obserwujemy na ekranie aplikacji w środowisku DirectX. Scena sama w sobie może być

19 jednym obiektem, bądź składać się z kilku obiektów. W projekcie Mansion wykorzystano kilka obiektów, np. menu aplikacji, ruchome kule menu, czy dom z pomieszczeniami. W programie Mansion każdy z tych obiektów stanowi odrębny X plik. Pliki te zostały wygenerowane przez program graficzny( 3D studio MAX 17 ), w którym został zaprojektowana cała scena. Aby ułatwić importowanie plików X i wykorzystywanie ich w aplikacji zbudowano klasę CDXMesh. Korzystając z klasy CDXMesh wystarczy podczas inicjalizacji podać ścieżkę do X pliku aby możliwe było jego wyświetlenie. Następnie, korzystając z interfejsu(funkcji składowych) klasy, należy ustalić pozycję obiektu na scenie i wywołać funkcję rysującą wewnątrz głównej pętli programu Kamery Aby możliwe było obserwowanie sceny pakiet DirectX wprowadza pojęcie kamery. Kamery służą do określenia pozycji obserwatora oraz kierunku, w którym obserwator patrzy na scenę. Klasa CDXFreeCam reprezentuje kamerę, została ona opracowana aby ułatwić obserwację sceny. W aplikacji Mansion reprezentuje ona gracza poruszającego się po scenie Światła Spośród czterech rodzajów światła dostępnych w pakiecie DirectX w aplikacji zastosowano tylko dwa: światło punktowe (ang. point light), oraz światło własne (ang. ambient light). Światło punktowe można przyrównać do światła żarówki, natomiast światło własne nie ma swojego rzeczywistego odpowiednika. Światło własne odpowiada jak bardzo oświetlone są obiekty na scenie, gdy nie pada na nie żadne inne źródło światła. W aplikacji światło własne zostało ustawione globalnie, jest ono dość proste w implementacji, nie posiada pozycji, dlatego do jego obsługi nie opracowano żadnej klasy. Inaczej jest ze światłem punktowym, które posiada pozycję oraz wiele innych parametrów. Dlatego do obsługi świateł punktowych wprowadzono klasę CDXPointLight. 2.4 Komunikacja Aplikacja składa się z dwóch części. Pierwsza to część odpowiedzialna z rozpoznawanie mowy, a druga za warstwę graficzną oraz wszystko to co dzieje się na ekranie. Wszystkie obiekty sceny takie jak: menu, dom, światła zostały umieszczone w klasie CGame. Oprócz prezentacji sceny zadaniem klasy CGame jest również przemieszczanie kamery w taki sposób aby reprezentowała ona osobę zwiedzającą dom. Jednak każda akcja realizowana jest po wydaniu komendy głosowej, która rozpoznana jest w klasie CSapi. Aby zapewnić

20 komunikację pomiędzy warstwą graficzną i zarządzającą (klasa CGame) oraz silnikiem wykrywania mowy (klasa CSapi) wprowadzono strukturę CVoiceCommands, która zawiera informację o wszystkich możliwych komendach. Jeżeli któraś z komend zostanie wykryta, klasa CSapi ustawi odpowiednie pole struktury CVoiceCommands. Następnie w klasie zarządzającej CGame, struktura CVoiceCommands zostanie sprawdzona. Jeżeli któraś z komend będzie rozpoznana zostanie podjęta odpowiednia akcja, np. przejście do pokoju czerwonego, a cała struktura zostanie na powrót wyczyszczona (ustawienie każdej komendy na wartość 0). Komunikację pomiędzy klasami przedstawiono na rys 3. class CVoiceCommands : public CObiekt { public: CVoiceCommands(void); ~CVoiceCommands(void); bool start; bool settings; bool exit_game; bool ok; bool menu; bool lighton; bool lightoff; bool gotodoor; bool stop; bool lookaround; bool settings_ok; bool get_in_house; bool get_in_red; bool get_in_green; bool get_in_blue; bool get_in_yellow; bool get_in_hall; }; Przykład 3. Komunikacja SAPI 5.1 Rys. 3: Schemat blokowy komunikacji pomiędzy rozpoznawaniem mowy a warstwą zarządzającą. 20

21 ROZDZIAŁ III Realizacja systemu informatycznego 1. Schemat blokowy programu Mansion Zamieszczony poniżej schemat blokowy programu, przedstawia wszystkie dostępne funkcje i moduły jakie realizuje prezentowana aplikacja. Rys. 4: Schemat blokowy programu 21

22 2. Okno ustawień programu Pierwszym krokiem po uruchomieniu aplikacji jest zdefiniowanie podstawowych parametrów rozpoznawania mowy na oknie dialogowym. Ustawienia te są kluczowe i wpływają na szybkość oraz dokładność rozpoznawania komend. Po wyświetleniu okna użytkownik może zdecydować o szybkości i dokładności wykrywania mowy. Pierwszy od góry suwak ustawia czułość rozpoznawania. Przesuwanie suwaka w prawą stronę powoduje, że program nie będzie reagował na niedokładne polecenia. Pozwoli to uniknąć pomyłek, jednak wymaga dokładnego wydawania poleceń. Przesuwanie suwaka w stronę lewą, powoduje zmniejszenie czułości co skutkuje reagowaniem nawet na niedokładne komendy. Wadą tego ustawienia jest możliwość wykonania nieodpowiedniej akcji, kiedy system nie jest pewien jaka komenda została użyta. Nie zaleca się ustawienie suwaka maksymalnie po lewej stronie. 3. Menu główne programu Po zdefiniowaniu ustawień rozpoznawania mowy, program przechodzi do menu głównego. Od tego momentu aplikacja jest sterowana tylko i wyłącznie za pomocą głosu. Dostępne opcje w menu głównym to: start uruchomienie aplikacji, settings ustawienia aplikacji, exit wyjście z aplikacji. Poniżej przedstawione są komendy głosowe, dostępne z menu głównego: start ustawienie menu na start. Zatwierdzenie rozpoczyna grę, settings ustawienie menu na pozycji settings, exit ustawienie menu na pozycji exit. Zatwierdzenie powoduje wyjście z gry, ok. zatwierdzenie wyboru. Rys. 5: Widok menu głównego 22

23 4. Moduły programu Aplikacja Mansion pozwala nam na wirtualny spacer po wcześniej wymodelowanym środowisku oraz interakcje z nim. Po wybraniu i zatwierdzeniu opcji Start z menu głównego, przechodzimy do trójwymiarowego środowiska, które to jest sednem opisywanego programu. Dla wygody wirtualną osobę, którą będziemy sterować podczas pracy nazwiemy graczem. Zabawę z programem rozpoczynamy na wirtualnym podwórku, z którego możemy następnie przejść do wymodelowanego w trzech wymiarach domu. Dom zawiera korytarz główny oraz cztery pokoje nazwane odpowiednio: blue (niebieski), green (zielony), red (czerwony), yellow (żółty). 4.1 Podwórko W tej fazie programu gracz znajduje się na podwórku, z tego poziomu ma on możliwość przemieszczania się po nim, rozglądania się, zapalania i gaszenia światła, przejścia do głównego korytarza domu, jak również wyjścia z aplikacji do menu głównego. Poniżej opisane są dostępne komendy głosowe dla tego poziomu: go gracz zaczyna iść, stop gracz się zatrzymuje, look around gracz się rozgląda, light on zapalenie świateł, light off zgaszenie świateł, go to menu powrót do menu, get in the house wejście do domu. Rys. 6: Widok podwórka 23

24 4.2 Korytarz główny Po przejściu z podwórka do domu, gracz znajduje się na głównym korytarzu. W tym miejscu ma możliwość rozglądania się, zapalania i gaszenia światła, może też przejść do jednego z czterech pokoi znajdujących się w domu, ostatnia z opcji pozwala na wyjście do menu głównego. Oto komendy głosowe dostępne z poziomu korytarza głównego: look around gracz się rozgląda, light on zapalenie świateł, light off zgaszenie świateł, go to the red room przejście do czerwonego pokoju, go to the blue room przejście do niebieskiego pokoju, go to the green room przejście do zielonego pokoju, go to the yellow room przejście do żółtego pokoju, go to menu powrót do menu. Rys. 7: Widok głównego korytar za 4.3 Pokoje Z poziomu korytarza gracz może przejść do jednego z czterech pokoi: czerwonego, żółtego, zielonego lub niebieskiego. W każdym z nich może wykonać takie akcje jak: rozglądnięcie się, zapalenie świateł, zgaszenie świateł. Może również powrócić do korytarza, albo do menu głównego. 24

25 Oto komendy głosowe dostępne z tego poziomu: look around gracz się rozgląda, light on zapalenie świateł, light off zgaszenie świateł, go to the hall powrót do korytarza, go to menu powrót do menu. Rys. 8: Widoki z poszczególnych pokoi 25

26 ROZDZIAŁ IV Testowanie systemu 1. Testowanie systemu Rozdział ten zawiera wyniki testów przeprowadzonych na wykonanym programie. Sprawdzono jego szybkość i stabilność podczas działania na różnego rodzaju komendach oraz zdolność przystosowywania się do różnych wersji systemu Windows. Wszystkie testy i badania zostały przeprowadzone przy użyciu komputera Intel Core 2 Quad 18 4 x 2.4 GHz z pamięcią RAM 4 GB, z systemem operacyjnym Windows XP Proffesional z dodatkiem Service Pack Wymagania aplikacji procesor 1,8 GHz, system operacyjny Windows XP, pamięć RAM 2 GB, karta graficzna VGA 128MB, 40 MB wolnego miejsca na dysku, directx Instalacja i deinstalacja programu Instalacja programu sprowadza się do uruchomienia programu instalacyjnego i podążaniem za jego instrukcjami. Przed uruchomieniem programu należy dodatkowo zainstalować pakiet SAPI 5.1 SDK dostępny na stronie producenta Microsoft. Po wyborze opcji: SAPI 5.1 SDK należy pobrać pakiet SpeechSDK51.exe, następnie należy go rozpakować i zainstalować uruchomiając program setup.exe z rozpakowanego katalogu. Po instalacji pakietu SAPI SDK 5.1 i programu Mansion w pliku setup.ini znajdującym się w katalogu zainstalowanego programu należy zmienić ustawienia rozdzielczości z 1680 x 1050 na rozdzielczość w danej chwili ustawioną w systemie Windows. Po wykonaniu wszystkich w/w kroków i upewnieniu się, czy program DirectX 9.0 jest poprawnie zainstalowany program Mansion jest gotowy do uruchomienia

27 Deinstalacja programu następuje po wyborze opcji "Odinstaluj Mansion" z menu Start Wszystkie programy Mansion Odinstaluj Mansion. Rys. 9: Przykładowa zmiana rozdzielczości w pliku setup.ini 4. Praca z programem Poprawne działanie aplikacji jest uzależnione nie tylko od konfiguracji sprzętowej komputera, na którym program jest uruchamiany, ale również ustawień silnika rozpoznawania mowy ludzkiej. Odpowiednie skonfigurowanie i dostosowanie tych elementów pozwala nam na rozpoczęcie pracy z programem. Musimy również pamiętać o sposobie artykulacji komend głosowych, która musi być odpowiednio dobrana do wcześniej wybranych ustawień rozpoznawania mowy. Czynniki wpływające na barwę oraz inne cechy głosu mówcy odgrywają niebagatelną rolę przy testowaniu aplikacji. Osoby zachrypnięte oraz te, których naturalną barwę głosu zaburzają inne czynniki (np. stres) mogą napotkać problemy podczas używania aplikacji. Ważne są również cechy akustyczne pomieszczenia, w którym program jest uruchamiany oraz cisza wśród osób trzecich w trakcie prezentacji możliwości aplikacji. W praktyce idealne spełnienie wszystkich powyższych warunków jest praktycznie niemożliwe i do poprawnej pracy programu będzie potrzebne znalezienie złotego środka, czyli wyznaczenie odpowiedniej konfiguracji dla danego momentu, miejsca i sytuacji w której program będzie uruchamiany. 27

28 Zakończenie Podsumowanie W niniejszej pracy przedstawiono problem rozpoznawania mowy w informatyce, możliwości jakie ze sobą niesie oraz trudności przy jego implementacji. Ukazano poszczególne etapy projektowania narzędzia będącego sednem tej pracy, zastosowane rozwiązania i biblioteki. Wykonane testy aplikacji pokazały możliwości programu oraz niedogodności z jakimi musimy się uporać podczas pracy z nim. Stworzony program charakteryzuje się intuicyjnością obsługi. Działania oraz interakcje użytkownika, wymagane do sprawnego posługiwania się nim są zawężone do minimum. Efekt końcowy nie tylko pobudza wyobraźnię i ukazuje jak wielkie możliwości niesie dalsze rozwijanie tematu rozpoznawania mowy ludzkiej, ale również daje nam do zrozumienia, jak wiele przeszkód i trudności musimy jeszcze przezwyciężyć, by podobne oprogramowanie wspierało nas bez przeszkód we wszystkich dziedzinach życia. Wykonany program powiększył i tak bardzo nieliczne grono aplikacji tego typu. Można go uznać za innowacyjny, ponieważ zajmuje się kwestią raczej nieporuszaną przez innych programistów i producentów. Ukazuje wirtualny świat, w którym interakcja z otoczeniem odbywa się za pomocą głosu. Pozostaje nam jedynie czekać na moment kiedy sytuacja którą przedstawia program znajdzie odzwierciedlenie w rzeczywistości Wnioski Materiały zawarte w pracy są podstawą do stwierdzenia słuszności tez postawionych we wprowadzeniu. W czasie planowania, tworzenia oraz testowania aplikacji wysunięto następujące wnioski: bardzo ważną rolę podczas tworzenia tego typu programu jest spójne działanie i współpraca sprzętu oraz tworzonej aplikacji, podstawą poprawnego działania programu jest jego wcześniejsza konfiguracja, działanie programu jest w dużej mierze uzależnione od warunków jego pracy tzn. zastosowanego sprzętu, pomieszczenia w którym jest prezentowana aplikacja oraz ogólnych warunków akustycznych, do tworzenia oprogramowania tego typu potrzebna jest bardzo wydajna platforma sprzętowa. 28

29 Uwagi końcowe możliwości zastosowania programu Wykonany przeze mnie program wskazuje prawdopodobny kierunek rozwoju aplikacji tego typu. Podobne narzędzia odpowiednio rozwinięte i dopracowane mogą być wielkim ułatwieniem nie tylko podczas pracy z komputerem ale również w życiu codziennym (sterowanie funkcjami w mieszkaniu za pomocą głosu). Wydaje się że w przyszłości podobne systemy będą również znacząco ułatwić komunikację osób niepełnosprawnych (niewidomych) z urządzeniami różnego typu. Wyobraźmy sobie świat, w którym wszystkie operacje i polecenia są wydawane za pomocą głosu i jak bardzo uprościło by to nam życie codzienne. 29

30 Spis tabel Tab. 1. Wymagania sprzętowe programu Voice Control Tab. 2. Tabela dostępnych komend programu Voice Control Spis przykładów Przykład 1. Rozpoznawanie komend w funkcji ExecuteCommand Przykład 2. Gramatyka języka w pliku XML Przykład 3. Komunikacja SAPI Spis rysunków Rys. 1: Interfejs programu Voice Control... 9 Rys. 2: Schemat blokowy przepływu danych w aplikacji Rys. 3: Schemat blokowy komunikacji pomiędzy rozpoznawaniem mowy a warstwą zarządzającą Rys. 4: Schemat blokowy programu Rys. 5: Widok menu głównego Rys. 6: Widok podwórka Rys. 7: Widok głównego korytarza Rys. 8: Widoki z poszczególnych pokoi Rys. 9: Przykładowa zmiana rozdzielczości w pliku setup.ini Rys. 10: Schemat budowy programu Voice Control Rys. 11: Interfejs użytkownika Rys. 12: Konfiguracja mikrofonu Rys. 13: Definiowanie wymowy Rys. 14: Okno definiowania własnych programów Rys. 15: Legalność biblioteki SAPI SDK Rys. 16: Legalnośc biblioteki DirectX

31 Bibliografia Publikacje 1. Bucki R., Marecki F., Modelling and Simulation, Network Integratos Associates, Parkland, Florida, Bucki R., Information Linguistic Systems, Network Integrators Associates, Parkland, Florida, Powers L., Snell M., Microsoft Visual Studio Księga eksperta, Helion, Warszawa, Poland, Dempski K., DirectX. Rendering w czasie rzeczywistym, Helion, Warszawa, Poland, Prace dyplomowe 5. Bąk Ł., Komputerowy symulator procesu walcowania, Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania, Bielsko-Biała, Filipiak M., Komputerowa transformacja tekstu pisanego na mowę, Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania, Bielsko-Biała, Wróbel K., Symulacja transformacyjna znaków lingwistycznych, Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania, Bielsko-Biała, Lech K., Symulacja regeneracji złożeń walców w walcowni ciągłej kęsów, Wyższa Szkołą Informatyki i Zarządzania, Bielsko-Biała, Nycz P., Komputerowe modelowanie układu kostnego człowieka, Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania, Bielsko-Biała, Podworski Ł., Uniwersalny system produkcyjny, Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania, Bielsko-Biała, Słowik K., Zarządzanie uniwersalnym systemem produkcyjnym z dystrybucją wyrobów gotowych, Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania, Bielsko-Biała, Witryny internetowe 12. Wikipedia Microsoft Simblog Idg.pl Dokumentacja SAPI Dokumentacja DirectX - 31

32 Dodatek I Program Voice Control 1. Schemat blokowy programu Rys. 10: Schemat budowy programu Voice Control 2. Wymagania Tabela przedstawia minimalną oraz zalecaną konfigurację sprzętowo-systemową. Wymagania minimalne Wymagania zalecane Procesor Dowolny powyżej 1 GHz. Dowolny powyżej 1.5 GHz. Pamięć RAM 128 MB 512 MB System operacyjny Windows XP Windows XP Karta dźwiękowa Dowolna Dowolny Sound Blaster. Pakiety dodatkowe SAPI SDK 5.1 SAPI SDK 5.1 Tab 1. Wymagania sprzętowe programu Voice Control 32

33 3. Instalacja i usunięcie programu Instalacja programu sprowadza się do uruchomienia programu instalacyjnego i podążaniem za jego instrukcjami. Użytkownik ma do wyboru język instalacji, oraz miejsce instalacji na dysku (domyślnie C:\ProgramFiles\Voice Control). Przed uruchomieniem programu należy dodatkowo zainstalować pakiet SAPI 5.1 SDK dostępny na stronie producenta Microsoft. Pakiet jest dostępny do darmowego pobrania z: Po wyborze opcji: SAPI 5.1 SDK należy pobrać pakiet SpeechSDK51.exe, następnie należy go rozpakować i zainstalować uruchomiając program setup.exe z rozpakowanego katalogu. Po instalacji programu i pakietu SAPI SDK 5.1 program Voice Control jest gotowy do uruchomienia. Usunięcie programu następuje po wyborze opcji "Usuń Voice Control" z menu Start Wszystkie programu Voice Control Usuń Voice Control. 4. Funkcje programu Wykonywanie kroków związanych z ustawieniami programu nie jest obowiązkowe, ale poprawia działanie aplikacji poprzez zwiększanie prawdopodobieństwa wykrycia polecenia. 4.1 Uruchomienie programu Program najłatwiej uruchomić z menu start: menu Start Wszystkie programu Voice Control Uruchom Voice Control. Rys. 11: Interfejs użytkownika 33

34 4.2 Test mikrofonu Jeżeli mikrofon jest prawidłowo podłączony pasek po lewej stronie powinien reagować na siłę głosu. W celu dopasowania ustawień mikrofonu należy wybrać z menu programu Settings Microphone. Pojawi się okno z instrukcją i dwa krótkie testy, które pozwolą na przystosowanie mikrofonu do współpracy z programem. Rys. 12: Konfiguracja mikrofonu Konfiguracja mikrofonu jest również dostępna po wciśnięciu na przycisk "Mic Settings" w głównym oknie programu. 4.3 Ustawienie rozpoznawania mowy Ustawienia rozpoznawania mowy są dostępne poprzez wybranie z menu programu Settings Recording. Po wyświetleniu okna użytkownik może zdecydować o szybkości i dokładności rozpoznawania mowy. Pierwszy od góry suwak ustawia czułość rozpoznawania. Przesuwanie suwaka w prawą stronę powoduje, że program nie będzie reagował na niedokładne polecenia. Pozwoli to uniknąć pomyłek, jednak wymaga dokładnego wydawania poleceń. Przesuwanie suwaka w stronę lewą, powoduje zmniejszenie czułości co skutkuje reagowaniem nawet na niedokładne polecenia. 34

35 4.4 Definiowanie słownika wymowy Program wyposażony jest w słownik, zawierający wymowę używanych słów. Zdefiniowanie własnej wymowy poprawia rozpoznawanie komend, jednak nie jest obowiązkowe. Aby zdefiniować słowo należy wybrać z menu programu Settings Word Definition. Następnie w polu "Word" wpisać słowo, które ma być zapamiętane w słowniku, kliknąć na przycisk "Record pronunciation" i wypowiedzieć do mikrofonu wpisane słowo. Jeżeli program przyjmie wymowę słowo pojawi się na liście. Jeżeli nie należy powtórzyć nagrywanie wymowy. Rys. 13: Definiowanie wymowy 4.5 Definiowanie własnych programów Użytkownik może zdefiniować własne programy, które będą uruchamiane po wydaniu odpowiedniej komendy. Przewidziano uruchamianie programu Microsoft Word oraz Winamp. Dodatkowo można zdefiniować trzy dowolne programy. W celu zdefiniowania własnego programu, należy wybrać z menu Settings Programs. Aby określić program należy kliknąć na przycisk Browse obok komendy, z którą ma być powiązany program i określić do niego ścieżkę. Przycisk Defaults przywraca ustawienia domyślne programów. Po wydaniu komendy niepowiązanej z żadnym programem zostanie otworzony katalog, w którym został zainstalowany program. 35

36 Rys. 14: Okno definiowania własnych programów 4.6 Odtwarzanie komend Program umożliwia odtwarzanie dostępnych komend. W tym celu należy wybrać interesującą nas komendę z listy, a następnie potwierdzić przyciskiem "Play command" w celu odtworzenia. 4.7 Zatrzymywanie i rozpoczynanie nagrywania Domyślne program uruchamia się z włączonym nagrywaniem komend. Istnieje jednak możliwość wyłączenia nagrywania, czyli doprowadzenie do stan, w którym program nie będzie reagował na polecenia. Wyłączanie nagrywania odbywa się poprzez kliknięcie na przycisk "Stop" w głównym oknie. Jeżeli nagrywanie zostanie przerwane przycisk zmieni napis z "Stop" na "Recording". Ponowne kliknięcie na ten przycisk wznowi nagrywanie. 4.8 Wydawanie poleceń Wydawanie poleceń polega na wypowiedzeniu jednej z dostępnych komend umieszczonych na liście z prawej strony głównego okna programu. Na tablicy nr 1 zamieszczono dostępne komendy oraz odpowiadające im działanie(reakcje na polecenie). W celu uniknięcia dwuznaczności pomiędzy wydawaniem komendy a zwykłą rozmową każda komenda rozpoczyna się od słowa kluczowego SAPI. 36

Oprogramowanie. DMS Lite. Podstawowa instrukcja obsługi

Oprogramowanie. DMS Lite. Podstawowa instrukcja obsługi Oprogramowanie DMS Lite Podstawowa instrukcja obsługi 1 Spis treści 1. Informacje wstępne 3 2. Wymagania sprzętowe/systemowe 4 3. Instalacja 5 4. Uruchomienie 6 5. Podstawowa konfiguracja 7 6. Wyświetlanie

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY TECHNICZNE. Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS

PROBLEMY TECHNICZNE. Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS PROBLEMY TECHNICZNE Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS Jeżeli stwierdziłeś występowanie błędów lub problemów podczas pracy z programem DYSONANS możesz skorzystać

Bardziej szczegółowo

Expo Composer. www.doittechnology.pl 1. Garncarska 5 70-377 Szczecin tel.: +48 91 404 09 24 e-mail: info@doittechnology.pl. Dokumentacja użytkownika

Expo Composer. www.doittechnology.pl 1. Garncarska 5 70-377 Szczecin tel.: +48 91 404 09 24 e-mail: info@doittechnology.pl. Dokumentacja użytkownika Expo Composer Dokumentacja użytkownika Wersja 1.0 www.doittechnology.pl 1 SPIS TREŚCI 1. O PROGRAMIE... 3 Wstęp... 3 Wymagania systemowe... 3 Licencjonowanie... 3 2. PIERWSZE KROKI Z Expo Composer... 4

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu. BlazeVideo HDTV Player v6

Instrukcja obsługi programu. BlazeVideo HDTV Player v6 Instrukcja obsługi programu BlazeVideo HDTV Player v6 Spis treści 1. Opis programu...3 1.1 Wprowadzenie...3 1.2 Funkcje programu...3 1.3 Wymagania sprzętowe...4 2. Wygląd interfejsu...4 3. Obsługa programu...6

Bardziej szczegółowo

OTOsuite. Podręcznik instalacji. Polski. Wersja 4.75

OTOsuite. Podręcznik instalacji. Polski. Wersja 4.75 OTOsuite Podręcznik instalacji Polski Wersja 4.75 Wymagania systemowe Procesor o częstotliwości taktowania 1,5 GHz lub wyższej (zalecana 2 GHz) 2 GB pamięci RAM 3,5 GB wolnego miejsca na dysku do zainstalowania

Bardziej szczegółowo

UNIFON podręcznik użytkownika

UNIFON podręcznik użytkownika UNIFON podręcznik użytkownika Spis treści: Instrukcja obsługi programu Unifon...2 Instalacja aplikacji Unifon...3 Korzystanie z aplikacji Unifon...6 Test zakończony sukcesem...9 Test zakończony niepowodzeniem...14

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie IPCCTV. ipims. Podstawowa instrukcja obsługi

Oprogramowanie IPCCTV. ipims. Podstawowa instrukcja obsługi Oprogramowanie IPCCTV ipims Podstawowa instrukcja obsługi Spis treści 1. Informacje wstępne 3 2. Wymagania sprzętowe/systemowe 4 3. Instalacja 5 4. Uruchomienie 6 5. Podstawowa konfiguracja 7 6. Wyświetlanie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Karta video USB + program DVR-USB/8F. Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia.

Instrukcja obsługi. Karta video USB + program DVR-USB/8F. Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia. Instrukcja obsługi Karta video USB + program DVR-USB/8F Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia. Spis treści 1. Wprowadzenie...3 1.1. Opis...3 1.2. Wymagania systemowe...5

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Strona 1 z 20

Spis treści. Strona 1 z 20 Spis treści Opcje instalacji... 2 Instalacja DVD... 2 Pobranie ze strony... 2 Instalacja RM Easiteach Next Generation... 3 Instalacja pakietu dodatków Corbis Multimedia... 9 Instalacja głosów narzędzia

Bardziej szczegółowo

Voicer. SPIKON Aplikacja Voicer V100

Voicer. SPIKON Aplikacja Voicer V100 Voicer SPIKON Aplikacja Voicer V100 SPIKON Voicer Aplikacja Voicer w platformie SPIKON dedykowana jest przede wszystkim konsultantom kampanii wirtualnego Call Center. Dając łatwy dostęp do najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Program Płatnik 10.01.001. Instrukcja instalacji

Program Płatnik 10.01.001. Instrukcja instalacji Program Płatnik 10.01.001 Instrukcja instalacji S P I S T R E Ś C I 1. Wymagania sprzętowe programu Płatnik... 3 2. Wymagania systemowe programu... 3 3. Instalacja programu - bez serwera SQL... 4 4. Instalacja

Bardziej szczegółowo

1. Opis. 2. Wymagania sprzętowe:

1. Opis. 2. Wymagania sprzętowe: 1. Opis Aplikacja ARSOFT-WZ2 umożliwia konfigurację, wizualizację i rejestrację danych pomiarowych urządzeń produkcji APAR wyposażonych w interfejs komunikacyjny RS232/485 oraz protokół MODBUS-RTU. Aktualny

Bardziej szczegółowo

Samsung Universal Print Driver Podręcznik użytkownika

Samsung Universal Print Driver Podręcznik użytkownika Samsung Universal Print Driver Podręcznik użytkownika wyobraź sobie możliwości Copyright 2009 Samsung Electronics Co., Ltd. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten podręcznik administratora dostarczono tylko w

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA INSTALACJI DRUKARKI. (Dla Windows CP-D70DW/D707DW)

INSTRUKCJA INSTALACJI DRUKARKI. (Dla Windows CP-D70DW/D707DW) INSTRUKCJA INSTALACJI DRUKARKI (Dla Windows CP-D70DW/D707DW) Microsoft, Windows, Windows XP, Windows Vista i Windows 7 są zastrzeżonymi znakami towarowymi Microsoft Corporation w Stanach Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA INSTALACJI OPROGRAMOWANIA MICROSOFT LYNC 2010 ATTENDEE ORAZ KORZYTANIA Z WYKŁADÓW SYNCHRONICZNYCH

INSTRUKCJA INSTALACJI OPROGRAMOWANIA MICROSOFT LYNC 2010 ATTENDEE ORAZ KORZYTANIA Z WYKŁADÓW SYNCHRONICZNYCH INSTRUKCJA INSTALACJI OPROGRAMOWANIA MICROSOFT LYNC 2010 ATTENDEE ORAZ KORZYTANIA Z WYKŁADÓW SYNCHRONICZNYCH Wstęp Warunkiem uczestnictwa w wykładzie zdalnym jest zainstalowanie na komputerze ucznia uczestnika

Bardziej szczegółowo

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym Rozdział II Praca z systemem operacyjnym 55 Rozdział III - System operacyjny i jego hierarchia 2.2. System operacyjny i jego życie Jak już wiesz, wyróżniamy wiele odmian systemów operacyjnych, które różnią

Bardziej szczegółowo

Opis szybkiego uruchomienia programu APBSoft

Opis szybkiego uruchomienia programu APBSoft Opis szybkiego uruchomienia programu APBSoft www.telmatik.pl Program APBSoft należy instalować z otrzymanej płyty CD albo pobrać ze strony www.telmatik.pl. W drugim przypadku program dostarczany jest w

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI PROGRAMU INSTAR 1.0

INSTRUKCJA OBSŁUGI PROGRAMU INSTAR 1.0 INSTRUKCJA OBSŁUGI PROGRAMU INSTAR 1.0 ver. 30.01.2014 Spis treści I. Wstęp... 2 II. Transmisja danych... 3 III. Aktualizacja oprogramowania... 4 IV. Ustawienia parametrów... 4 V. Konfiguracja modemu radiowego....

Bardziej szczegółowo

Korzystanie z edytora zasad grupy do zarządzania zasadami komputera lokalnego w systemie Windows XP

Korzystanie z edytora zasad grupy do zarządzania zasadami komputera lokalnego w systemie Windows XP Korzystanie z edytora zasad grupy do zarządzania zasadami komputera lokalnego w systemie Windows XP W tym opracowaniu opisano, jak korzystać z edytora zasad grupy do zmiany ustawień zasad lokalnych dla

Bardziej szczegółowo

Nagrywamy podcasty program Audacity

Nagrywamy podcasty program Audacity Pobieranie i instalacja Program Audacity jest darmowym zaawansowanym i wielościeżkowym edytorem plików dźwiękowych rozpowszechnianym na licencji GNU GPL. Jest w wersjach dla systemów typu Unix/Linux, Microsoft

Bardziej szczegółowo

NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI. asix. Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6. Pomoc techniczna

NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI. asix. Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6. Pomoc techniczna NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI asix Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6 Pomoc techniczna Dok. Nr PLP0016 Wersja:08-12-2010 ASKOM i asix to zastrzeżony znak firmy ASKOM Sp. z o. o.,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji PS Bonus Pack do IBM SPSS Statistics 20 w systemie operacyjnym Windows

Instrukcja instalacji PS Bonus Pack do IBM SPSS Statistics 20 w systemie operacyjnym Windows Instrukcja instalacji PS Bonus Pack do IBM SPSS Statistics 20 w systemie operacyjnym Windows Instalacja PS Bonus Pack Przed przystąpieniem do instalacji PS Bonus Pack należy wcześniej zainstalować program

Bardziej szczegółowo

Program OBRAZY-SŁOWA-DŹWIĘKI - wspomaganie rozwoju, terapii, komunikowania się. Spis treści

Program OBRAZY-SŁOWA-DŹWIĘKI - wspomaganie rozwoju, terapii, komunikowania się. Spis treści Program OBRAZY-SŁOWA-DŹWIĘKI - wspomaganie rozwoju, terapii, komunikowania się Spis treści 1. Wprowadzenie 1 2. Wymagania sprzętowe i instalacja programu 1 3. Obsługa programu 2 4. Zakładka PACJENT 3 5.

Bardziej szczegółowo

Platforma szkoleniowa krok po kroku

Platforma szkoleniowa krok po kroku Platforma szkoleniowa krok po kroku Jeśli masz problemy z uruchomieniem Platformy szkoleniowej warto sprawdzić poprawność poniższych konfiguracji: Minimalne wymagania sprzętowe SPRZĘT Procesor min. 233

Bardziej szczegółowo

Tablet bezprzewodowy QIT30. Oprogramowanie Macro Key Manager

Tablet bezprzewodowy QIT30. Oprogramowanie Macro Key Manager Tablet bezprzewodowy QIT30 Oprogramowanie Macro Key Manager Spis treści 1. Wprowadzenie... 3 2. Panel Sterowania - wprowadzenie... 4 3. Instalacja... 5 3.1 Jak stworzyć nowy profil... 5 3.2 Jak zmodyfikować

Bardziej szczegółowo

Viatoll Calc v1.3. Viatoll Calc. Instrukcja użytkownika. Strona 1

Viatoll Calc v1.3. Viatoll Calc. Instrukcja użytkownika. Strona 1 Viatoll Calc Instrukcja użytkownika Strona 1 Spis treści 1 Wstęp...3 2 Opis panelu głównego...3 2.1 Menu aplikacji...4 2.2 Tabela z trasami...5 2.3 Strona kalkulatora viatoll...6 2.4 Pasek statusu...7

Bardziej szczegółowo

Zastanawiałeś się może, dlaczego Twój współpracownik,

Zastanawiałeś się może, dlaczego Twój współpracownik, Kurs Makra dla początkujących Wiadomości wstępne VBI/01 Piotr Dynia, specjalista ds. MS Office Czas, który poświęcisz na naukę tego zagadnienia, to 15 20 minut. Zastanawiałeś się może, dlaczego Twój współpracownik,

Bardziej szczegółowo

Instrukcje instalacji pakietu IBM SPSS Data Access Pack dla systemu Windows

Instrukcje instalacji pakietu IBM SPSS Data Access Pack dla systemu Windows Instrukcje instalacji pakietu IBM SPSS Data Access Pack dla systemu Windows Spis treści Rozdział 1. Przegląd......... 1 Wstęp................. 1 Wdrażanie technologii Data Access........ 1 Źródła danych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 3. Podstawowe operacje na plikach...49 System plików... 49 Konsola... 49 Zapisanie rezultatu do pliku... 50

Spis treści. Rozdział 3. Podstawowe operacje na plikach...49 System plików... 49 Konsola... 49 Zapisanie rezultatu do pliku... 50 Spis treści Rozdział 1. Instalacja systemu Aurox...5 Wymagania sprzętowe... 5 Rozpoczynamy instalację... 6 Wykrywanie i instalacja urządzeń... 7 Zarządzanie partycjami... 10 Konfiguracja sieci i boot loadera...

Bardziej szczegółowo

USB 2.0 DVD MAKER INSTRUKCJA OBSŁUGI. Nr produktu 994505. www.conrad.pl. Strona 1 z 6

USB 2.0 DVD MAKER INSTRUKCJA OBSŁUGI. Nr produktu 994505. www.conrad.pl. Strona 1 z 6 INSTRUKCJA OBSŁUGI Nr produktu 994505 USB 2.0 DVD MAKER Strona 1 z 6 Rozdział 1: Instalacja USB 2.0 DVD MAKER 1.1. Zawartość zestawu Wyjmij USB 2.0 DVD MAKER z opakowania i sprawdź, czy wszystkie elementy

Bardziej szczegółowo

11. Rozwiązywanie problemów

11. Rozwiązywanie problemów 11. Rozwiązywanie problemów Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pokaŝą, jak rozwiązywać niektóre z problemów, jakie mogą pojawić się podczas pracy z komputerem. Windows XP został wyposaŝony w kilka mechanizmów

Bardziej szczegółowo

Skrócony przewodnik OPROGRAMOWANIE PC. MultiCon Emulator

Skrócony przewodnik OPROGRAMOWANIE PC. MultiCon Emulator Wspomagamy procesy automatyzacji od 1986 r. Skrócony przewodnik OPROGRAMOWANIE PC MultiCon Emulator Wersja: od v.1.0.0 Do współpracy z rejestratorami serii MultiCon Przed rozpoczęciem użytkowania oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Rejestratory Sił, Naprężeń.

Rejestratory Sił, Naprężeń. JAS Projektowanie Systemów Komputerowych Rejestratory Sił, Naprężeń. 2012-01-04 2 Zawartość Typy rejestratorów.... 4 Tryby pracy.... 4 Obsługa programu.... 5 Menu główne programu.... 7 Pliki.... 7 Typ

Bardziej szczegółowo

Ustawienia ogólne. Ustawienia okólne są dostępne w panelu głównym programu System Sensor, po kliknięciu ikony

Ustawienia ogólne. Ustawienia okólne są dostępne w panelu głównym programu System Sensor, po kliknięciu ikony Ustawienia ogólne Ustawienia okólne są dostępne w panelu głównym programu System Sensor, po kliknięciu ikony Panel główny programu System Sensor (tylko dla wersja V2, V3, V4) Panel główny programu System

Bardziej szczegółowo

Site Installer v2.4.xx

Site Installer v2.4.xx Instrukcja programowania Site Installer v2.4.xx Strona 1 z 12 IP v1.00 Spis Treści 1. INSTALACJA... 3 1.1 Usunięcie poprzedniej wersji programu... 3 1.2 Instalowanie oprogramowania... 3 2. UŻYTKOWANIE

Bardziej szczegółowo

Sposoby zwiększania efektywności systemu Windows

Sposoby zwiększania efektywności systemu Windows Grzegorz Trześniewski kl 1Tia 26.05.08r. Sposoby zwiększania efektywności systemu Windows Prof. Artur Rudnicki Uruchamiianiie ii zamykaniie Należy monitorować oprogramowanie ładowane podczas uruchamiania

Bardziej szczegółowo

Stawiamy pierwsze kroki

Stawiamy pierwsze kroki Stawiamy pierwsze kroki 3.1. Stawiamy pierwsze kroki Edytory tekstu to najbardziej popularna odmiana programów służących do wprowadzania i zmieniania (czyli edytowania) tekstów. Zalicza się je do programów

Bardziej szczegółowo

LMS 6.1 Podręcznik Użytkownika. opracowane przez Young Digital Planet SA

LMS 6.1 Podręcznik Użytkownika. opracowane przez Young Digital Planet SA LMS 6.1 Podręcznik Użytkownika opracowane przez Young Digital Planet SA Platforma LMS została stworzona przez firmę Young Digital Planet SA w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie rynku na wszechstronne,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA I WSKAZÓWKI

INSTRUKCJA I WSKAZÓWKI INSTRUKCJA I WSKAZÓWKI korzystania z maszyny wirtualnej Oracle VirtualBox 4 Michał Karbowańczyk, wrzesień 2011 Spis treści 1 Informacje wstępne...4 1.1 Nazewnictwo...4 1.2 Legalność...4 1.3 Instalacja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM TESTOWY LCWIN.EXE OPIS DZIAŁANIA I INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA

PROGRAM TESTOWY LCWIN.EXE OPIS DZIAŁANIA I INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA EGMONT INSTRUMENTS PROGRAM TESTOWY LCWIN.EXE OPIS DZIAŁANIA I INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA EGMONT INSTRUMENTS tel. (0-22) 823-30-17, 668-69-75 02-304 Warszawa, Aleje Jerozolimskie 141/90 fax (0-22) 659-26-11

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie II. Edytor dźwięku Audacity

Ćwiczenie II. Edytor dźwięku Audacity Ćwiczenie II. Edytor dźwięku Audacity Sprzęt Aplikacja Komputer osobisty PC Karta dźwiękowa zainstalowana w PC Mikrofon Wzmacniacz z kolumnami Audacity Program Audacity jest wielościeżkowym edytorem dźwięku.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ1

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ1 05-090 Raszyn, ul Gałczyńskiego 6 tel (+48) 22 101-27-31, 22 853-48-56 automatyka@apar.pl www.apar.pl Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ1 wersja 3.x 1. Opis Aplikacja ARSOFT-WZ1 umożliwia konfigurację i

Bardziej szczegółowo

Przewodnik Szybki start

Przewodnik Szybki start Przewodnik Szybki start Program Microsoft Visio 2013 wygląda inaczej niż wcześniejsze wersje, dlatego przygotowaliśmy ten przewodnik, aby skrócić czas nauki jego obsługi. Zaktualizowane szablony Szablony

Bardziej szczegółowo

Dlaczego stosujemy edytory tekstu?

Dlaczego stosujemy edytory tekstu? Edytor tekstu Edytor tekstu program komputerowy służący do tworzenia, edycji i formatowania dokumentów tekstowych za pomocą komputera. Dlaczego stosujemy edytory tekstu? możemy poprawiać tekst możemy uzupełniać

Bardziej szczegółowo

Koło zainteresowań Teleinformatyk XXI wieku

Koło zainteresowań Teleinformatyk XXI wieku Koło zainteresowań Teleinformatyk XXI wieku PROJEKT 3 Temat: Aplikacja Interfejsu MS Kinect Imię i nazwisko ucznia: Kamil Kruszniewski Klasa: III TiA Numer z dziennika: 14 Suwałki, Kwiecień 2013 Strona

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja jesień 2005)

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja jesień 2005) Instrukcja numer SPD1/04_03/Z2 Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja jesień 2005) Opiekun pracowni internetowej cz. 1 (PD1) Przygotowanie własnego obrazu systemu operacyjnego dla stacji roboczych

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie specjalistyczne

Oprogramowanie specjalistyczne Oprogramowanie specjalistyczne Syntezatory mowy 1. Loquendo programowy syntezator mowy. interfejs komunikacyjny SAPI 5. system operacyjny MS Windows XP, Windows Vista i Windows 7. obsługuje 32- i 64-bitowe

Bardziej szczegółowo

Karta Video USB DVR-USB/42

Karta Video USB DVR-USB/42 Karta Video USB DVR-USB/42 Instrukcja użytkownika 1 www.delta.poznan.pl Spis treści 1. Wprowadzenie...3 1.1. Opis...3 1.2. Wymagania systemowe...5 1.3. Specyfikacja systemu...5 2. Instalacja sprzętu...6

Bardziej szczegółowo

Integracja systemu RACS 4 z generatorem obrazu CCTV

Integracja systemu RACS 4 z generatorem obrazu CCTV Roger Access Control System Integracja systemu RACS 4 z generatorem obrazu CCTV Rev. A Terminy i pojęcia System CCTV (ang. Closed Circuit Tele Vision) System telewizji przemysłowej, służący do przekazywania

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi ebook Geografia XXI wieku

Instrukcja obsługi ebook Geografia XXI wieku Instrukcja obsługi ebook Geografia XXI wieku 1. Minimalne wymagania sprzętowe System operacyjny: Microsoft Window XP SP3 (32 bit), XP SP2 (64 bit), Windows Vista SP1, 7, Microsoft Windows Server 2003 SP2,

Bardziej szczegółowo

USB HYBRID TV STICK. Instrukcja obsługi. Watch & record Digital TV & Analog TV programs on Your PC! MT4153

USB HYBRID TV STICK. Instrukcja obsługi. Watch & record Digital TV & Analog TV programs on Your PC! MT4153 USB HYBRID TV STICK Watch & record Digital TV & Analog TV programs on Your PC! MT4153 Instrukcja obsługi PL 2 Wprowadzenie Presto! PVR jest rejestratorem wideo w Twoim komputerze. Możesz nagrywać programy

Bardziej szczegółowo

PlantVisor_1.90PL Instrukcja instalacji, konfiguracji oraz obsługi

PlantVisor_1.90PL Instrukcja instalacji, konfiguracji oraz obsługi PlantVisor_1.90PL Instrukcja instalacji, konfiguracji oraz obsługi 1/27 Wymagania sprzętowe dla komputera PC Processor: Pentium 4 2.0 GHz Ram: 512MB Twardy dysk: 20GB (200MB dla instalacji oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Program PortaScan wersja 1.0.3. Instrukcja obsługi

Program PortaScan wersja 1.0.3. Instrukcja obsługi Porta KMI Poland Sp. z o.o. Bolszewo, ul. Szkolna 26 Program PortaScan wersja 1.0.3 Instrukcja obsługi Wykonano: Dział IT Porta KMI Poland Sp. z o.o. Program PortaScan wersja 1.0.3. Instrukcja instalacji

Bardziej szczegółowo

Następnie uruchom b-link z Menu Start lub ponownie uruchom komputer.

Następnie uruchom b-link z Menu Start lub ponownie uruchom komputer. B-LINK SZYBKI START Ten krótki przewodnik umożliwia użytkownikowi poznanie działania i podstawowych funkcji programu b-link, pozwalając szybko zacząd pracę z programem. Omawiamy w nim tylko niektóre funkcje

Bardziej szczegółowo

Notepad++ / PuTTY. Interaktywne środowisko programowania w języku ForthLogic. www.plcmax.pl. Wersja dokumentu P.1. Wersja dokumentu NP1.

Notepad++ / PuTTY. Interaktywne środowisko programowania w języku ForthLogic. www.plcmax.pl. Wersja dokumentu P.1. Wersja dokumentu NP1. F&F Filipowski sp.j. ul. Konstantynowska 79/81 95-200 Pabianice tel/fax 42-2152383, 2270971 e-mail: Hfif@fif.com.pl www.fif.com.pl Notepad++ / PuTTY Interaktywne środowisko programowania w języku ForthLogic

Bardziej szczegółowo

IBM SPSS Statistics dla systemu Windows Instrukcje instalacji (licencja sieciowa)

IBM SPSS Statistics dla systemu Windows Instrukcje instalacji (licencja sieciowa) IBM SPSS Statistics dla systemu Windows Instrukcje instalacji (licencja sieciowa) Przedstawione poniżej instrukcje dotyczą instalowania IBM SPSS Statistics wersji 21 przy użyciu licencja sieciowa. Ten

Bardziej szczegółowo

1 Moduł Inteligentnego Głośnika 3

1 Moduł Inteligentnego Głośnika 3 Spis treści 1 Moduł Inteligentnego Głośnika 3 1.1 Konfigurowanie Modułu Inteligentnego Głośnika........... 3 1.1.1 Lista elementów Modułu Inteligentnego Głośnika....... 3 1.1.2 Konfigurowanie elementu

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA INSTALACJI URZĄDZENIA

INSTRUKCJA INSTALACJI URZĄDZENIA INSTRUKCJA INSTALACJI URZĄDZENIA Dla urządzeń o numerach seryjnych serii A01000 i E01000 1. Wymagania FiloVox działa na komputerach z systemem operacyjnym Windows 2000, XP lub Windows 2003. Dodatkowo komputer

Bardziej szczegółowo

Jak używać funkcji prostego udostępniania plików do udostępniania plików w systemie Windows XP

Jak używać funkcji prostego udostępniania plików do udostępniania plików w systemie Windows XP Jak używać funkcji prostego udostępniania plików do udostępniania plików w systemie Windows XP System Windows XP umożliwia udostępnianie plików i dokumentów innym użytkownikom komputera oraz innym użytkownikom

Bardziej szczegółowo

Instalacja Czytnika Kart w systemie Windows 7

Instalacja Czytnika Kart w systemie Windows 7 Instalacja Czytnika Kart w systemie Windows 7 Dokumentacja użytkownika BGK@24 BIZNES Dokumentacja Użytkownika BGK@24BIZNES 1 SPIS TREŚCI I. INSTALACJA CZYTNIKA KART W SYSTEMIE WINDOWS 7... 3 II. DEINSTALACJA

Bardziej szczegółowo

PROGRAMOWALNE STEROWNIKI LOGICZNE

PROGRAMOWALNE STEROWNIKI LOGICZNE PROGRAMOWALNE STEROWNIKI LOGICZNE I. Wprowadzenie Klasyczna synteza kombinacyjnych i sekwencyjnych układów sterowania stosowana do automatyzacji dyskretnych procesów produkcyjnych polega na zaprojektowaniu

Bardziej szczegółowo

Piotr Dynia. PowerPivot. narzędzie do wielowymiarowej analizy danych

Piotr Dynia. PowerPivot. narzędzie do wielowymiarowej analizy danych Piotr Dynia PowerPivot narzędzie do wielowymiarowej analizy danych Od autora Wraz z wprowadzeniem na rynek nowej wersji pakietu Office: Microsoft Office 2010 udostępniono darmowy dodatek dla Excela o nazwie

Bardziej szczegółowo

Procedura zgłaszania problemów z obsługą oraz nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu PEFS 2007 w zakresie Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Procedura zgłaszania problemów z obsługą oraz nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu PEFS 2007 w zakresie Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Procedura zgłaszania problemów z obsługą oraz nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu PEFS 2007 w zakresie Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (Wsparcie techniczne dla użytkowników Help Desk) Wersja

Bardziej szczegółowo

Przewodnik instalacji i rejestracji ASN RadioOS

Przewodnik instalacji i rejestracji ASN RadioOS Przewodnik instalacji i rejestracji ASN RadioOS Niniejszy dokument przeprowadzi krok po kroku użytkowników oprogramowania RadioOS przez proces instalacji i rejestracji systemu. Kolejne kroki do wykonania

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007)

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Instrukcja numer D1/05_03/Z Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Opiekun pracowni internetowej cz. 1 Ręczne zakładanie kont użytkowników (D1) Jak ręcznie założyć konto w systemie

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w szkole ZASTOSOWANIA

Pracownia internetowa w szkole ZASTOSOWANIA NR ART/SBS/07/01 Pracownia internetowa w szkole ZASTOSOWANIA Artykuły - serwery SBS i ich wykorzystanie Instalacja i Konfiguracja oprogramowania MOL Optiva na szkolnym serwerze (SBS2000) Artykuł opisuje

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE. QuIDE Quantum IDE PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE. QuIDE Quantum IDE PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE QuIDE Quantum IDE PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA Joanna Patrzyk Bartłomiej Patrzyk Katarzyna Rycerz jpatrzyk@quide.eu bpatrzyk@quide.eu kzajac@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

SystimPlus. Dokumentacja (FAQ) dla wersji: v1.14.05.12

SystimPlus. Dokumentacja (FAQ) dla wersji: v1.14.05.12 SystimPlus Dokumentacja (FAQ) dla wersji: v1.14.05.12 Spis treści 1.Co to jest SystimPlus?... 1 2.Instalacja i wymagania... 1 3.Jakie drukarki fiskalne obsługuje SystimPlus?... 3 4.Jak połączyć się z drukarką

Bardziej szczegółowo

9.1.2. Ustawienia personalne

9.1.2. Ustawienia personalne 9.1.2. Ustawienia personalne 9.1. Konfigurowanie systemu Windows Systemy z rodziny Windows umożliwiają tzw. personalizację ustawień interfejsu graficznego poprzez dostosowanie wyglądu pulpitu, menu Start

Bardziej szczegółowo

SKRó CONA INSTRUKCJA OBSŁUGI

SKRó CONA INSTRUKCJA OBSŁUGI SKRó CONA INSTRUKCJA OBSŁUGI dla systemu Windows Vista SPIS TREśCI Rozdział 1: WYMAGANIA SYSTEMOWE...1 Rozdział 2: INSTALACJA OPROGRAMOWANIA DRUKARKI W SYSTEMIE WINDOWS...2 Instalowanie oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Compact Open Remote Nao

Compact Open Remote Nao Damian Kluba Katarzyna Lasak Amadeusz Starzykiewicz Techniki obiektowe i komponentowe Compact Open Remote Nao CORN Podsumowanie projektu 1. Powstałe komponenty 1.1. Video Component 1.1.1. Elementy komponentu

Bardziej szczegółowo

2014 Electronics For Imaging. Informacje zawarte w niniejszej publikacji podlegają postanowieniom opisanym w dokumencie Uwagi prawne dotyczącym tego

2014 Electronics For Imaging. Informacje zawarte w niniejszej publikacji podlegają postanowieniom opisanym w dokumencie Uwagi prawne dotyczącym tego 2014 Electronics For Imaging. Informacje zawarte w niniejszej publikacji podlegają postanowieniom opisanym w dokumencie Uwagi prawne dotyczącym tego produktu. 23 czerwca 2014 Spis treści 3 Spis treści...5

Bardziej szczegółowo

Edytor tekstu OpenOffice Writer Podstawy

Edytor tekstu OpenOffice Writer Podstawy Edytor tekstu OpenOffice Writer Podstawy OpenOffice to darmowy zaawansowany pakiet biurowy, w skład którego wchodzą następujące programy: edytor tekstu Writer, arkusz kalkulacyjny Calc, program do tworzenia

Bardziej szczegółowo

Operacje na gotowych projektach.

Operacje na gotowych projektach. 1 Operacje na gotowych projektach. I. Informacje wstępne. -Wiele firm udostępnia swoje produkty w postaci katalogów wykonanych w środowisku projektowania AutoCad. Podstawowym rozszerzeniem projektów stworzonych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika. Aplikacja dla Comarch ERP XL

Instrukcja użytkownika. Aplikacja dla Comarch ERP XL Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch ERP XL Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch ERP XL Wersja 1.0 Warszawa, Listopad 2015 Strona 2 z 12 Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch ERP

Bardziej szczegółowo

VComNet Podręcznik użytkownika. VComNet. Podręcznik użytkownika Wstęp

VComNet Podręcznik użytkownika. VComNet. Podręcznik użytkownika Wstęp VComNet Podręcznik użytkownika Wstęp VComNet przeznaczony jest do wdrażania aplikacji komunikacyjnych uruchomionych na komputerze PC z systemem Windows z urządzeniami połączonymi poprzez RS485 (RS422/RS232)

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji Zespołu Diagnostycznego Delphi w systemie Vista.

Instrukcja instalacji Zespołu Diagnostycznego Delphi w systemie Vista. Instrukcja instalacji Zespołu Diagnostycznego Delphi w systemie Vista. Przed przejściem do dalszej części niniejszej instrukcji upewnij się, czy modułbluetooth, który jest zamontowany w Twoim urządzeniu

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z informatyki

Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: Rozporządzenie MEN z dnia 7 września 2004 roku w sprawie zasad oceniania,

Bardziej szczegółowo

P R Z E T W A R Z A N I E S Y G N A Ł Ó W B I O M E T R Y C Z N Y C H

P R Z E T W A R Z A N I E S Y G N A Ł Ó W B I O M E T R Y C Z N Y C H W O J S K O W A A K A D E M I A T E C H N I C Z N A W Y D Z I A Ł E L E K T R O N I K I Drukować dwustronnie P R Z E T W A R Z A N I E S Y G N A Ł Ó W B I O M E T R Y C Z N Y C H Grupa... Data wykonania

Bardziej szczegółowo

ViLab- program służący do prowadzenia obliczeń charakterystyki energetycznej i sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej

ViLab- program służący do prowadzenia obliczeń charakterystyki energetycznej i sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej ViLab- program służący do prowadzenia obliczeń charakterystyki energetycznej i sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej ViLab jest samodzielnym programem służącym do prowadzenia obliczeń charakterystyki

Bardziej szczegółowo

INTERFEJS LPG/CNG FTDI USB INSTRUKCJA INSTALACJI ORAZ KONFIGURACJI URZĄDZENIA

INTERFEJS LPG/CNG FTDI USB INSTRUKCJA INSTALACJI ORAZ KONFIGURACJI URZĄDZENIA INTERFEJS LPG/CNG FTDI USB INSTRUKCJA INSTALACJI ORAZ KONFIGURACJI URZĄDZENIA wersja 1.0 http://www.projekt-tech.pl 1. Wymagania sprzętowe - komputer klasy PC z portem USB - system operacyjny Microsoft

Bardziej szczegółowo

Cechy systemu X Window: otwartość niezależność od producentów i od sprzętu, dostępny kod źródłowy; architektura klient-serwer;

Cechy systemu X Window: otwartość niezależność od producentów i od sprzętu, dostępny kod źródłowy; architektura klient-serwer; 14.3. Podstawy obsługi X Window 14.3. Podstawy obsługi X Window W przeciwieństwie do systemów Windows system Linux nie jest systemem graficznym. W systemach Windows z rodziny NT powłokę systemową stanowi

Bardziej szczegółowo

Instalacja Webroot SecureAnywhere przy użyciu GPO w Active Directory

Instalacja Webroot SecureAnywhere przy użyciu GPO w Active Directory Instalacja Webroot SecureAnywhere przy użyciu GPO w Active Directory Poniższa instrukcja opisuje sposób zdalnej instalacji oprogramowania Webroot SecureAnywhere w środowiskach wykorzystujących usługę Active

Bardziej szczegółowo

Spis treści... 2... 4... 7... 8... 10

Spis treści... 2... 4... 7... 8... 10 Spis treści... 2... 4... 7... 8... 10 Czasem, aby zainstalować najnowszą wersję programu Bitdefender należy odinstalować jego poprzednią wersję. Instalacja najnowszej wersji jest zawsze wskazana nowsze

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2. Konfiguracja środowiska pracy uŝytkownika

Rozdział 2. Konfiguracja środowiska pracy uŝytkownika Rozdział 2. Konfiguracja środowiska pracy uŝytkownika Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pozwolą na dostosowanie pulpitu i menu Start do indywidualnych potrzeb uŝytkownika. Środowisko graficzne systemu

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu CMS Dla rejestratorów HANBANG

Instrukcja obsługi programu CMS Dla rejestratorów HANBANG Instrukcja obsługi programu CMS Dla rejestratorów HANBANG 1. Wymagania sprzętowe: Minimalne wymagania sprzętowe: System operacyjny: Windows Serwer 2003 Standard Edition SP2 Baza danych: Mysql5.0 Procesor:

Bardziej szczegółowo

Systemy operacyjne i sieci komputerowe. 1 SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE. Etapy uruchamiania systemu

Systemy operacyjne i sieci komputerowe. 1 SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE. Etapy uruchamiania systemu Systemy operacyjne i sieci komputerowe. 1 SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE Etapy uruchamiania systemu 010 2 Systemy operacyjne i sieci komputerowe. Część 010. I. Etapy uruchamiania systemu Windows

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi KAMERA LC-S989

Instrukcja obsługi KAMERA LC-S989 Instrukcja obsługi KAMERA LC-S989 1. Budowa( opis) 1: Dziura na smycz 2: Włączanie 3: Tryby(Mode) 4: Klips 5: Karta Micro SD 6: Obręcz 7: Mini USB 8: Kamera 9: Operacje STOP/NAGRYWAJ 10: Wskaźnik stanu

Bardziej szczegółowo

Transpozer czasowy mowy

Transpozer czasowy mowy Transpozer czasowy mowy Politechnika Gdańska ul. Narutowicza 11/12 80-233 Gdańsk www.pg.gda.pl 1. Wprowadzenie Transpozer czasowy mowy został opracowany w celu wspierania rozumienia mowy przez osoby z

Bardziej szczegółowo

mfaktura Instrukcja instalacji programu Ogólne informacje o programie www.matsol.pl biuro@matsol.pl

mfaktura Instrukcja instalacji programu Ogólne informacje o programie www.matsol.pl biuro@matsol.pl mfaktura Instrukcja instalacji programu Ogólne informacje o programie www.matsol.pl biuro@matsol.pl Instalacja programu 1. Po włożeniu płytki cd do napędu program instalacyjny powinien się uruchomić automatyczne.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji Mobile Marketing Pro

Instrukcja instalacji Mobile Marketing Pro Instrukcja instalacji Mobile Marketing Pro Przed rozpoczęciem instalacji MMPro należy pobrać i zainstalować dwa wymagane darmowe komponenty niezbędne do prawidłowego działania programu. Net Framework 2.0

Bardziej szczegółowo

Gramofon z wyjściem USB, ION Quickplay LP, konwerter płyt winylowych => MP3

Gramofon z wyjściem USB, ION Quickplay LP, konwerter płyt winylowych => MP3 INSTRUKCJA OBSŁUGI Gramofon z wyjściem USB, ION Quickplay LP, konwerter płyt winylowych => MP3 Nr produktu 311844 Strona 1 z 8 PRZENOSZENIE MUZYKI DO PAMIĘCI KOMPUTERA Po instalacji oprogramowania możliwe

Bardziej szczegółowo

Webowy generator wykresów wykorzystujący program gnuplot

Webowy generator wykresów wykorzystujący program gnuplot Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Marcin Nowak nr albumu: 254118 Praca inżynierska na kierunku informatyka stosowana Webowy generator wykresów wykorzystujący

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów

Ministerstwo Finansów Ministerstwo Finansów System e-deklaracje Instrukcja użytkownika Wersja 1.00 1/21 SPIS TREŚCI I. INFORMACJE OGÓLNE...3 WYMAGANIA NIEZBĘDNE DO SKŁADANIA DEKLARACJI ZA POMOCĄ INTERAKTYWNYCH FORMULARZY...3

Bardziej szczegółowo

Szybki. Internet. podręcznik użytkownika Modem Thomson SpeedTouch 330

Szybki. Internet. podręcznik użytkownika Modem Thomson SpeedTouch 330 Szybki Internet podręcznik użytkownika Modem Thomson SpeedTouch 330 1 Szanowni Państwo, Dziękujemy za okazane zaufanie i wybór usługi Szybki Internet. Jesteśmy przekonani, że korzystanie z dostępu do internetu

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA. DO Aplikacji weryfikującej Firmy IT Business Consulting Group. Strona1. Warszawa, dnia 05 czerwca 2008r.

INSTRUKCJA. DO Aplikacji weryfikującej Firmy IT Business Consulting Group. Strona1. Warszawa, dnia 05 czerwca 2008r. Strona1 INSTRUKCJA DO Aplikacji weryfikującej Firmy IT Business Consulting Group Warszawa, dnia 05 czerwca 2008r. Strona2 Spis treści Spis treści... 2 Wstęp... 3 Instalacja programu... 4 Korzystanie z

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI Grand TV USB 2.0

INSTRUKCJA OBSŁUGI Grand TV USB 2.0 INSTRUKCJA OBSŁUGI Grand TV USB 2.0 ROZDZIAŁ 1 1.1 Wstęp Grand TV USB 2.0 to tuner telewizyjny na magistrali USB 2.0. Umożliwia oglądanie audycji telewizyjnych na ekranie notebooka/monitora, jak również

Bardziej szczegółowo