Raport końcowy z badań jakościowych przeprowadzonych. w ramach projektu: Intermentoring w małej firmie zarządzanie kompetencjami

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Raport końcowy z badań jakościowych przeprowadzonych. w ramach projektu: Intermentoring w małej firmie zarządzanie kompetencjami"

Transkrypt

1 Raport końcowy z badań jakościowych przeprowadzonych w ramach projektu: Intermentoring w małej firmie zarządzanie kompetencjami 1

2 SPIS TREŚ CI 1. WPROWADZENIE SYTUACJA MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTW W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM SYTUACJA GOSPODARCZA MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTW, ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM PODMIOTÓW Z WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ZATRUDNIENIE W MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTWACH, ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM SYTUACJI W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM SYTUACJA FINANSOWA MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTW, ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM SYTUACJI W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM DIAGNOZA PROBLEMÓW SEKTORA MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTW PROBLEMY SEKTORA MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTW NA MAZOWSZU WYZWANIA SEKTORA MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTW NA MAZOWSZU WNIOSKI Z PRZEPROWADZONYCH CASE STUDY ZRÓŻNICOWANIE FIRM STOSOWANE NARZĘDZIA INFORMATYCZNE PLANOWANIE STRATEGICZNE W FIRMACH (NARZĘDZIA, ANALIZY, PODEJŚCIA) ZARZĄDZANIE KADRAMI W FIRMACH INTERMENTORING W FIRMACH PERSPEKTYWY FIRM, KONKURENCJA I OTOCZENIE WNIOSKI OPIS WSTĘPNEJ PROPOZYCJI PLATFORMY ZARZĄDZANIA KOMPETENCJAMI WNIOSKI DO STRUKTURY NARZĘDZIA PŁYNĄCE Z PRZEPROWADZONYCH BADAŃ WNIOSKI ODNOŚNIE OBSZARU PLANOWANIE STRATEGICZNE WNIOSKI ODNOŚNIE OBSZARU ZARZĄDZANIA KOMPETENCJAMI WNIOSKI ODNOŚNIE OBSZARU INTERMENTORING ANEKS

3 1. Wprowadzenie sytu acja małych p rzed siębiorstw w wojewód ztwie mazowieckim Niniejszy rozdział stanowi wprowadzenie w raporcie na temat małych przedsiębiorstw funkcjonujących na obszarze województwa mazowieckiego. Przed przedstawieniem wyników przeprowadzonych badań, zostanie nakreślona ogólna sytuacja małych przedsiębiorstw na Mazowszu, a w przypadku braków aktualnych danych regionalnych, analiza będzie odnosić się do ogólnopolskiej sytuacji małych przedsiębiorstw. Dodatkowo, część przywołanych danych, na skutek braku danych sprofilowanych jedynie na małe podmioty, dotyczyć będzie szerszej grupy, jaką są mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa (MSP). Przywołane dane będą najczęściej odnosić się do sytuacji w 2009, 2010 roku (analizy przygotowane w 2011 roku), jednak w przypadku istnienia analiz za rok 2011, również zostaną one przywołane. W dalszej części raportu zaprezentowane zostaną dane z przeprowadzonych badań jakościowych. W przedmiotowej części raportu podjęto próbę scharakteryzowania sytuacji gospodarczej, rynku pracy, wyników finansowych oraz szczególnych cech zarządzania w przypadku małych przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem regionu mazowieckiego. Aktualnie obowiązująca definicja (zarówno w prawie polskim, jak i unijnym 1 ) bierze pod uwagę takie kryteria jak: liczbę zatrudnionych, obrót/suma bilansowa i niezależność. Poniższa analiza odnosić się będzie jednak do klas wielkości podmiotów, wyznaczonych jedynie liczbą osób zatrudnionych w przedsiębiorstwie. Zatem, za mikro podmioty uważać się będzie firmy zatrudniające do 9 pracowników, za jednostki małe- przedsiębiorstwa zatrudniające od 10 do 49 pracowników, za średnie podmiotyprzedsiębiorstwa zatrudniające od 50 do 249, zaś za duże- podmioty zatrudniające 250 i więcej osób. 1 Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z roku (Dz.U. z 2010 nr 220 poz. 1447) oraz Zalecenie Komisji Europejskiej 2003/361/EC. 3

4 1.1 Sytuacja gospodarcza małych przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem podmiotów z województwa mazowieckiego. Małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią szczególny dział polskiej gospodarki, ze względu na wysoką liczebność i znaczący udział w wypracowaniu PKB. MSP w 2009 roku generowały 48,8% polskiego PKB. Należy jednak zaznaczyć, że to najmniejsze (mikro) przedsiębiorstwa stanowiły aż 30,4% tego udziału. W porównaniu do mikro firm, udział małych przedsiębiorstw był kilkukrotnie niższy (ok. 8%) 2. Ponadto, dane Eurostatu z 2009 roku świadczą o dużo niższym poziomie rozwoju małych przedsiębiorstw w Polsce, w porównaniu do przedsiębiorstw w Unii Europejskiej (UE). Poziom rozwoju mierzony był udziałem tego sektora w wartości dodanej brutto wytworzonej w podmiotach gospodarczych. Polskie małe przedsiębiorstwa wytwarzały 11,5% wartości dodanej brutto wszystkich przedsiębiorstw, a było to zdeterminowane stosunkowo niską liczbą małych podmiotów, w porównaniu do innych grup. Dla porównania, w UE poziom ten oscylował wokół 19%. Warto jednak zauważyć tendencję wzrostową udziału małych polskich przedsiębiorstw w PKB od 2007 roku. W przypadku dynamiki wartości dodanej brutto na jeden podmiot, małe przedsiębiorstwa osiągały gorsze wyniki (wzrost o 33,7%) w porównaniu do firm mikro (47,0%) oraz dużych (40,5%). Małe firmy wypadły lepiej jedynie w zestawieniu z podmiotami średnimi (30,3%) 3. Analiza liczby funkcjonujących podmiotów w Polsce w 2009 roku wykazuje, że przedsiębiorstwa mikro, małe i średnie stanowiły zdecydowaną większość w całkowitej liczbie podmiotów w Polsce (99,8%). Podobna sytuacja występowała w UE, jednak polską specyfiką jest dominacja mikrofirm (96% całkowitej liczby przedsiębiorstw). Udział małych podmiotów był niewielki (2,8% w porównaniu ze średnią w UE kształtującą się na poziomie 6,9%). Średnie przedsiębiorstwa stanowiły jedynie 1% całkowitej liczby, a jeszcze mniej liczną grupą były podmioty duże (0,2%). Analitycy tego sektora zaznaczają jednak, że struktura poszczególnych grup przedsiębiorstw, ze względu na ich wielkość, zmierza w kierunku spadku udziału mikropodmiotów i wzrostu pozostałych grup, w tym małych przedsiębiorstw 4. W 2010 roku, jak w latach poprzednich, dominowały podmioty małe (98,9%, w tym 95,9% mikroporzedsiębiorstwa). Udział jednostek średnich i dużych pozostał, w porównaniu z rokiem 2009, w tej samej proporcji (0,9%- podmioty średnie oraz 0,2%- duże) 5. 2 Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, PARP, Warszawa 2011, s Raport o stanie, s. 13,14. 4 Raport o stanie, s Działalność przedsiębiorstw niefinansowych w 2010 roku, GUS

5 W badaniach, prowadzonych przez GUS dotyczących działalności przedsiębiorstw niefinansowych w 2010 roku, struktura przedsiębiorstw według klas wielkości przedstawiała się następująco: 73,8% przedsiębiorstw małe, zatrudniające do 49 osób (czyli obejmujące liczną grupę mikro przedsiębiorstw), 20,6% podmiotów średnich oraz 4,2% podmiotów dużych. W 2009 roku było to odpowiednio: 75,2%- małe, 21,8%- średnie oraz 4,2%- duże przedsiębiorstwa. Spośród podmiotów objętych badaniem najwięcej podmiotów posiadało siedzibę zarządu w województwach: mazowieckim (15,6% ogółu), śląskim (13,2% ogółu) oraz wielkopolskim (10,1% ogółu). W wymienionych województwach, w tym mazowieckim, działały głównie podmioty małe- od 71,6% do 75,8% wszystkich przedsiębiorstw (dot. to łącznie mikro i małe przedsiębiorstw 6. Zgodnie z dostępnymi statystkami dla województwa mazowieckiego, na rok 2009, na Mazowszu funkcjonowało odpowiednio: 95,99% mikroporzedsiębiorstw, 2,77% małych przedsiębiorstw, 0,97% średnich przedsiębiorstw, 0,26% dużych przedsiębiorstw 7. W 2011 roku, zgodnie ze statystykami REGON, na terenie województwa mazowieckiego przeważały podmioty należące do grupy najmniejszych przedsiębiorstw (do 9 osób pracujących) - 95,2% ogółu zarejestrowanych w rejestrze REGON. Udział podmiotów małych wynosił 3,9%, podmiotów średnich- 0,7% i dużych- 0,2% 8. Analizy porównujące rozwój przedsiębiorczości w regionach w 2009 roku, odnoszą się do wskaźnika syntetycznego, na który składa się: liczba przedsiębiorstw aktywnych na 1000 mieszkańców (dla przedsiębiorstw mikro, małych i średnich); liczba pracujących na aktywny podmiot w firmach mikro, małych i średnich; pracujący w przedsiębiorstwach aktywnych (mikro, małych i średnich) na 1000 mieszkańców; przychody na aktywne przedsiębiorstwo mikro, małe i średnie; przychody na pracującego w aktywnej firmie mikro, małej i średniej; udział kosztów w przychodach w aktywnych przedsiębiorstwach mikro, małych i średnich; przeciętne wynagrodzenie w przedsiębiorstwach aktywnych małych i średnich; nakłady inwestycyjne na mikro, małych i średnich przedsiębiorstwo aktywne; nakłady inwestycyjne na pracującego w aktywnym przedsiębiorstwie mikro, małym i 6 Podmioty gospodarcze według rodzajów i miejsc prowadzenia działalności w 2010 roku- GUS, Bank danych regionalnych dla województwa mazowieckiego, stan w 2009 roku (brak dostępnych danych za rok 2010) 8 Statystyki REGON w 2011 roku, Mazowiecki Ośrodek Badań Regionalnych, GUS, 2012 r. 5

6 średnim. W rankingu bazującym na podanym wyżej wskaźniku syntetycznym w 2009 roku najlepiej wypadło województwo mazowieckie 9. Poziom przedsiębiorczości mierzy się również analizując liczbę powstałych i zlikwidowanych przedsiębiorstw na 1000 mieszkańców (aby móc prowadzić porównania międzyregionalne). W 2009 roku bilans w przypadku MSP najlepiej wypadł w województwie pomorskim (gdzie działalność gospodarczą rozpoczęło najwięcej MSP, a jednocześnie stosunkowo mało małych i średnich firm). Na podstawie danych GUS można stwierdzić, że województwo mazowieckie nie uplasowało się, w zestawieniu z innymi województwami, na najgorszej pozycji (11,1 założonych przedsiębiorstw MSP na 1000 mieszkańców oraz tyle samo zlikwidowanych- por. mapę poniżej). Nie zidentyfikowano bezpośredniego zagrożenia spadkiem przedsiębiorczości 10. Mapa 1. Liczba nowo powstałych i zlikwidowanych MSP na tysiąc mieszkańców w Polsce w 2009 roku- ujęcie regionalne. Źródło: Opracowanie PARP 2011 r na podstawie danych GUS (2009) 9 Raport o stanie, s Raport o stanie, s

7 Poziom przedsiębiorczości w regionach można wywnioskować na podstawie liczby przedsiębiorstw zarejestrowanych w REGON na 1000 mieszkańców. W 2009 roku najlepsze wyniki osiągnęło województwo zachodniopomorskie (127,9 przedsiębiorstw na 1000 mieszkańców). Jednak tuż za nim uplasowało się województwo mazowieckie (127,3 przedsiębiorstw na 1000 mieszkańców) 11. Rozwój gospodarczy małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce obrazuje wskaźnik przeżywalności. W 2010 roku, w przypadku przedsiębiorstw założonych w 2005 roku, wyniósł on 33,1%. Biorąc pod uwagę płeć właścicieli, to więcej firm, które funkcjonowały dłużej niż 5 lat, było prowadzonych przez mężczyzn (50,6%, w porównaniu do 43,0% w przypadku kobiet). Niższa przeżywalność została odnotowana w przypadku przedsiębiorstw prowadzonych przez osoby starsze (powyżej 60 lat, gdzie wskaźnik uplasował się na poziomie 31,7%) oraz najmłodsze (do 30 roku życia, gdzie wskaźnik wynosi 41,6%). Na utrzymanie firmy na rynku wpływa także wykształcenie właścicieli. W roku 2010 (w porównaniu do 2006 roku) działało 53,9% podmiotów kierowanych przez osoby z wykształceniem wyższym 12. Jeśli chodzi o rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, to wg danych Eurostatu za rok 2009, 75% MSP w Polsce prowadziło działalność gospodarczą w handlu (37,7%) i usługach (35,4%), a 15,3% w budownictwie i 11,6% w przemyśle 13. Analizując zaś typ prawny podmiotów, należy stwierdzić, że osoby prawne i jednostki nieposiadające osobowości prawnej (tzw. ułomne osoby prawne) stanowiły 8% małych i średnich przedsiębiorstw 14. Pozostała część to podmioty założone przez osoby fizyczne. Dane GUS za rok 2010 wskazują, że co trzecie przedsiębiorstwo prowadziło działalność handlową. Wśród tych jednostek 96,2% to mikrofirmy, 3,1%- małe podmioty, 0,6% średnie i 0,1%- duże przedsiębiorstwa. Analiz GUS za rok 2010 odnoszą się również do formy prowadzenia działalności gospodarczej. 92,3% wszystkich podmiotów należało do osób fizycznych. Osoby prawne i jednostki nieposiadające osobowości prawnej stanowiły 7,7% całej populacji. Grupa osób fizycznych, to w rzeczywistości w 98,3% mikroprzedsiębiorstwa oraz 1,5% przedsiębiorstwa małe. Wśród osób prawnych, najmniejsze przedsiębiorstwa stanowiły 87,5% podmiotów, z czego 66,3% mikrofirmy i 21,2% małe przedsiębiorstwa, zaś jednostki średnie- 10,2%. Nowo utworzonymi podmiotami były w zdecydowanej większości przedsiębiorstwa małe, z tym, że mikroprzedsiębiorstwa stanowiły 99,8% Raport o stanie, s Raport o stanie, s Raport o stanie, s Raport o stanie, s Podmioty gospodarcze według rodzajów i miejsc., GUS,

8 Jednym z wyznaczników sytuacji gospodarczej polskich MSP jest odsetek niepowodzeń gospodarczych. Polska posiada drugi najwyższy, po Hiszpanii, wskaźnik porażek podmiotów gospodarczych (14%) wśród państw członkowskich UE (średnio 9%). Niepowodzenia obrazuje również liczba wyrejestrowanych podmiotów z REGON, która wzrasta w porównaniu z latami wcześniejszymi. Być może jest to pokłosiem kryzysu finansowego w ostatnich latach. Przedsiębiorstwa upadające najliczniej, to podmioty zatrudniające do 49 pracowników (37% mikro i 37% małe podmioty). Jednak uwzględniając wcześniej opisaną liczebność stosunkową małych, średnich i dużych przedsiębiorstw, należy stwierdzić, iż to właśnie średnie i duże przedsiębiorstwa są najbardziej narażone na porażkę biznesową 16. W prowadzonych analizach i badaniach nie dostrzeżono natomiast związku między płcią przedsiębiorcy a jego podatnością na upadłość. W tym kontekście, w literaturze przedmiotu, coraz częściej eksperci zwracają większą uwagę na konieczność uświadamiania przedsiębiorców w zakresie zarządzania strategicznego (patrz podrozdział dotyczący zarządzania strategicznego w MSP niniejszego rozdziału). 1.2 Zatrudnienie w małych przedsiębiorstwach, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji w województwie mazowieckim. W latach można było zaobserwować, zarówno w Polsce, jak i w UE, wzrost liczby pracujących w sektorze MSP. W przypadku Polski, wzrost ten kształtował się na poziomie 14,3%. Tendencja ta została zahamowana w latach , ze względu na spowolnienie gospodarcze, jednak szacuje się, że w 2011 znów zostanie odnotowany wzrost zatrudnienia w MSP 17. Warto jednak przyjrzeć się rozkładowi wewnątrz MSP. Według danych Eurostatu, udział pracujących w mikroprzedsiębiorstwach wynosi 39%, w małych podmiotach - 11,6% i firmach średnich- 18,7%. Biorąc pod uwagę dane GUS za rok 2009, potwierdzić można wyraźną przewagę pracujących w mikro i małych przedsiębiorstwach. Inaczej sytuacja przedstawia się z punktu widzenia zatrudnienia - w przedsiębiorstwach małych jest on wyższy o około jedną trzecią 18. W kontekście ogólnopolskim w 2010 roku utrzymywała się obserwowana w latach wcześniejszych przewaga pracujących w przedsiębiorstwach najmniejszych- 51,3% (należy pamiętać o podziale na: 16 II szansa dla przedsiębiorców, raport PARP, Warszawa 2011, s. 7,8. 17 Raport o stanie, PARP, Warszawa 2011, s Raport o stanie, PARP, Warszawa 2011, s

9 12,9% w podmiotach małych oraz 38,4% w podmiotach mikro). W przedsiębiorstwach średnich pracowało 18,6% osób, a w dużych- 30,1%. Warto także wspomnieć, jak struktura zatrudnienia układała się ze względu na formę prawną podmiotu. 93,0% pracujących w podmiotach osób fizycznych to pracujący w jednostkach małych (80,4% w podmiotach mikro i 12,6% w podmiotach małych), 5,6% w jednostkach średnich i 1,4% w jednostkach dużych. Struktura osób pracujących w podmiotach zróżnicowanych pod względem wielkości należących do osób prawnych, przedstawia się zupełnie inaczej niż w podmiotach należących do osób fizycznych. Ponad połowa pracujących w przedsiębiorstwach osób prawnych (51,2%) to zatrudnieni w jednostkach dużych, 28,1% w podmiotach średnich, a 20,7% w jednostkach najmniejszych (7,6% w mikro firmach i 13,1% w firmach małych) 19. Statystyki regionalne dla województwa mazowieckiego, określają liczbę pracujących w 2009 roku, w podziale na klasę wielkości podmiotu w następujący sposób: -mikroprzedsiębiorstwa: 29,88% -małe przedsiębiorstwa: 9,08% -średnie przedsiębiorstwa: 15,16% -duże przedsiębiorstwa: 45,88% 20 Kwestie zatrudnienia łączą się nierozerwalnie z zagadnieniem wynagrodzeń. W kontekście ogólnopolskim również zarysowuję się zróżnicowanie poziomu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto na 1 zatrudnionego ze względu na wielkość podmiotu. W przedsiębiorstwach małych przeciętna płaca brutto wynosiła w 2010 roku 2472 zł i oscylowała od 1771 zł w działalności usługowej do 4460 zł w działalności związanej z informacją i komunikacją. W przedsiębiorstwach mikro przeciętna płaca brutto kształtowała się na poziomie 2006 zł, w średnich zł, a dużych zł 21. Prowadzone badania ogólnopolskie (bez rozróżnienia na regiony) wykazały, że wielkość firmy ma również wpływ na równość w wynagradzaniu kobiet i mężczyzn. Tu jednak prawidłowość jest odmienna- im mniejsza firma, tym mniejsze różnice pomiędzy wynagrodzeniami ze względu na płeć 22. Z punktu widzenia poszczególnych regionów, województwo mazowieckie w zasadzie odzwierciedlało powyżej przedstawioną tendencję, jeśli chodzi o korelację- wielkość podmiotu/przeciętne 19 Działalność przedsiębiorstw, GUS Bank danych regionalnych dla województwa mazowieckiego, stan na 2009 roku (brak dostępnych danych za rok 2010) 21 Działalność przedsiębiorstw, GUS Ogólnopolskie Badania Wynagrodzeń przeprowadzone w końcu 2011 roku przez firmę Sedlak&Sedlak. 9

10 wynagrodzenie brutto na 1 zatrudnionego. Charakterystyczną cechą województwa mazowieckiego było jednak w 2010 roku przeciętne wynagrodzenie w jednostkach średnich, które o 200 zł wyprzedziły wynagrodzenia w dużych podmiotach Sytuacja finansowa małych przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji w województwie mazowieckim. W 2009 roku, w kontekście ogólnopolskim, przychody w sektorze MSP, w porównaniu z 2008 rokiem, nieznacznie spadły (o 1,7%). Wyraźny spadek (o 7,1%) odnotowały małe przedsiębiorstwa (zatrudniające od 10 do 49 pracowników). Wzrost przychodów nastąpił jedynie w mikrofirmach. Wyniki te świadczą o osłabieniu kondycji finansowej małych przedsiębiorstw, w porównaniu z kilkoma wcześniejszymi latami. W 2009 spadły również, świadczące o sytuacji finansowej i oczekiwaniach odnośnie przyszłej koniunktury w gospodarce, nakłady inwestycyjne, w tym w małych przedsiębiorstwach (o 9%). Tu, jak w przypadku przychodów, wzrost zanotowały jedynie mikroprzedsiębiorstwa 24. W kontekście ogólnopolskim, w 2010 roku, utrzymała się nadal tendencja do zależności pomiędzy wielkością podmiotu a jego przychodami. Przychody z całokształtu przedsiębiorstw małych wyniosły 1 168,9 mld zł, co stanowiło 34,5% wszystkich przychodów, ale w tym przychody mikroprzedsiębiorstw- 719,9 mld zł, czyli prawie 21,8%. Połowę przychodów uzyskanych przez małe przedsiębiorstwa zrealizowały firmy handlowe. Przeciętne przychody uzyskane przez 1 podmiot w grupie małych przedsiębiorstw wyniosły 684,5 tys. zł (w mikro przedsiębiorstwach- 435,0 tys. zł). Dla porównania, przedsiębiorstwa średnie wypracowały przychody w wysokości 689,1 mld zł, tj. 20,9% przychodów z całości działalności przedsiębiorstw niefinansowych. W 2010 roku (w kontekście ogólnopolskim), podmioty małe poniosły koszty uzyskania przychodów z całokształtu działalności w wysokości 1038,3 mld zł, w tym mikroporzedsiębiorstwa- 618,2 mld zł. Dla porównania, podmioty średnie poniosły koszty uzyskania przychodów na poziomie 649,6 mld zł. W 2010 roku zróżnicowanie wskaźnika poziomu kosztów osiągniętych przychodów z całokształtu działalności zaobserwowano również w zależności od klasy wielkości przedsiębiorstwa. W przypadku małych firm wskaźnik wyniósł 88,8% (w tym 85,9% dla mikropodmiotów). Dla porównania, w jednostkach średnich wskaźnik kształtował się na poziomie 23 Działalność przedsiębiorstw, GUS Raport o stanie, PARP, Warszawa 2011, s

11 94,3%, a w podmiotach dużych- 94,4%. W grupie podmiotów małych udział wynagrodzeń w kosztach kształtował się w 2010 roku na poziomie średnio 6,7%. Dla porównania, w podmiotach mikro wskaźnik wyniósł 5,0%, w podmiotach średnich- 9,8%, a w dużych- 9,1% 25. Dane w przekroju terytorialnym w 2010 roku potwierdziły duże zróżnicowanie przychodów na 1 podmiot i na 1 pracującego, również w podmiotach różniących się od siebie wielkością. We wszystkich województwach przychody uzyskiwane na 1 podmiot rosły wraz ze wzrostem wielkości jednostki. Najwyższe wartości przychodów na 1 podmiot i na 1 pracującego w każdej z przywołanych klas wielkości podmiotów odnotowano w przypadku województwa mazowieckiego. Dla jednostek małych wyniosły one odpowiednio łącznie 383,9 tys. zł i 1003,7 tys. zł (w tym dla mikro firm- 66,1 tys. zł i 309,9 tys. zł). Dla porównania dla jednostek średnich wartości kształtowały się odpowiednio: ,2 tys. zł i 685,9 tys. zł. Między województwami zidentyfikowano również różnice w zakresie poziomu kosztów ponoszonych przez przedsiębiorstwa, przeliczonych na 1 podmiot i 1 pracownika. Najwyższe koszty notowano w województwie mazowieckim, także w przypadku podmiotów małych. W przypadku kosztów przychodów na 1 podmiot, w klasie jednostek małych kształtowały się one na poziomie 906,1 tys. zł. Dla porównania, w podmiotach średnich było to 67183,1 tys. zł, a w dużych ,5 tys. zł. W przeliczeniu na 1 pracującego w podmiotach małych koszty uzyskania przychodów kształtowały się na poziomie 346,6 tys. zł, w tym 274,3 tys. zł dla mikro podmiotów). Dla porównania, w średnich jednostkach było to 633,6 tys. zł, zaś w dużych- 594,9 tys. zł 26. Patrząc na źródła finansowania inwestycji w przypadku MSP w ujęciu regionalnym w 2009, należy stwierdzić, że we wszystkich regionach, również w przypadku województwa mazowieckiego, przeważały środki własne, kredyty i pożyczki krajowe, a środki zagraniczne, a szczególnie budżetowe, stanowiły znikomą część. Brakuje danych przedstawiających różnice pomiędzy podmiotami, biorąc pod uwagę ich klasę wielkości 27. Poniższa mapa przedstawia województwo mazowieckie na tle innych regionów. 25 Działalność przedsiębiorstw, GUS, Działalność przedsiębiorstw, GUS, Raport o stanie, PARP, Warszawa 2011, s

12 Mapa 2. Nakłady inwestycyjne sektora MSP na przedsiębiorstwo w 2009 r.- ujęcie regionalne. Źródło: opracowanie PARP, na podstawie danych GUS. W 2010 roku największe nakłady inwestycyjne zanotowały przedsiębiorstwa mające siedzibę w województwie mazowieckim (we wszystkich klasach wielkości, oprócz mikro podmiotów). Wśród podmiotów zatrudniających od 10 do 49 pracowników jednostki poniosły 18,0% nakładów inwestycyjnych, zaś podmioty średnie- 22,6% nakładów wszystkich jednostek tej klasy. Znaczącą dominację w województwie mazowieckim odnotowały przedsiębiorstwa duże- 37,9% nakładów inwestycyjnych. 1.4 Zarządzanie strategiczne w małych przedsiębiorstwach Czynnikiem potencjalnie ograniczającym rozwój przedsiębiorczości w małych przedsiębiorstwach jest brak zarządzania strategicznego. Ogólnie rzecz ujmując, zarządzanie strategiczne obejmuje takie istotne elementy, jak: wyznaczanie celów i strategii rozwoju firmy, a także motywowania pracowników do ich realizacji. Ponad połowa przedsiębiorców funkcjonujących w sektorze MSP nie posiada tego typu strategii, także nieformalnej. W tych przypadkach, działalność oparta jest na reagowaniu na sygnały 12

13 rynkowe ad hoc, w oparciu o doświadczenia czy intuicję kadry menedżerskiej. 65% podmiotów MSP działa z miesiąca na miesiąc, nie planując inwestycji, a jedynie 2% posiada choćby dwuletnie plany w tym obszarze działalności. Deklarowanymi w badaniach celami przedsiębiorców (sektora MSP) jest zapewnienie bezpieczeństwa i stabilizacji firmie, bez planów w zakresie zatrudnienia czy wydatków inwestycyjnych 28. Zarządzanie strategiczne składa się także z zarządzania wiedzą i kompetencjami pracowników. Od tych czynników m.in. zależy sukces rynkowy. PARP w swoich badaniach wyodrębnił tzw. organizacje inteligentne, które przenoszą w procesie zarządzania przedsiębiorstwem uwagę z zasobów materialnych na zasoby niematerialne. To co wyróżnia tego typu podmioty, to przede wszystkim posiadanie jasnej wizji oraz strategii rozwoju, istnienie struktur organizacyjnych podtrzymujących uczenie się i usprawnienie wypracowanych procesów 29. Prowadzone przez PARP w 2009 roku badania miały na celu zidentyfikowanie poziomu zarządzania wiedzą w polskich przedsiębiorstwach. Na potrzeby tego badania przyjęto, że za organizację inteligentną (uczącą się) będzie się uważać podmiot, który spełnia warunki przedstawione na poniższym schemacie. 28 Raport o stanie, PARP, Warszawa 2011, s Inteligentne organizacje- zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników, PARP, Warszawa 2010, s

14 Schemat 1 Cechy organizacji uczących się ( inteligentnych ). posiadanie strategii rozwoju spisana strategia określone dłutorerminowe cele rozwojowe i sposoby ich osiągnięcia sformalizowana polityka zarządzania kadrami procedury rekrutacji, wynagradzania oraz rozwoju kadr narzędzia informatyczne strona internetowa wewnętrzna sieć komputerowa specjalistyczne narzędzia informatyczne pomocne w zarządzaniu określone sposoby wymiany informacji z otoczeniem Źródło: opracowanie własne na podstawie Inteligentne organizacje PARP, Warszawa Biorąc pod uwagę powyższe kryteria, podczas badań zidentyfikowano, że jedynie co ósmą firmę dużą, małą lub średnią (wyłączając podmioty mikro) można określić mianem inteligentnej. Spośród organizacji nie-inteligentnych, uczące się wyróżniały się przede wszystkim rozwiniętymi systemami informatycznymi (47% ogółu badanych przedsiębiorstw). Posiadanie sformalizowanej polityki zarządzania kadrami deklarowało 32% firm, a sformalizowanej strategii rozwoju jedynie 27%. Około 63% dużych przedsiębiorstw- trzykrotnie więcej niż małych i dwukrotnie więcej niż średnich- posiada sformalizowaną strategię rozwoju i zarządzania kadrami 30. O tym, iż spełnianie kryteriów organizacji inteligentnych jest opłacalne świadczy fakt, że organizacje te w 2009 roku uzyskały (w porównaniu z 30 Inteligentne organizacje, PARP, Warszawa 2010, s

15 rokiem 2008) zdecydowanie lepsze wyniki ekonomiczne niż pozostałe podmioty (zwiększając obroty oraz zatrudnienie) 31. Badania dodatkowo pokazały, że organizacje uczące się, wyróżniają się dalej posuniętą formalizacją takich obszarów, jak system motywacji czy wynagrodzeń. W większości organizacji inteligentnych istnieją stanowiska strategiczne, które w zakresie obowiązków mają m.in. przygotowywanie, wdrażanie i monitorowanie strategii rozwoju. Dodatkowo, podmioty określone jako inteligentne znacznie częściej stosują różnorodne metody rekrutacji, okresowych ocen pracowników, systemy wynagradzania czy system motywacyjny. Premiowane są np. zgłoszenia nowych pomysłów oraz podnoszenie własnych kompetencji 32. Wykres 1. Priorytetyzacja zasobów ludzkich, materialnych i wiedzy dla rozwoju organizacji inteligentnych i pozostałych, wg wielkości podmiotu. źródło: Opracowanie PARP na podstawie zrealizowanych badań PAPI(2009). Zarządzanie strategiczne w przedsiębiorstwie wymaga użycia specjalistycznych technologii ICT. Polscy przedsiębiorcy korzystają z podstawowych narzędzi (korzystanie z poczty elektronicznej, 31 Inteligentne organizacje, PARP, Warszawa 2010, s Inteligentne organizacje, PARP, Warszawa 2010, s

16 posiadanie strony internetowej). Jednak bardziej zaawansowane i skomplikowane narzędzia informatyczne są wykorzystywane bardzo rzadko (sytuacja wygląda niezadowalająco przede wszystkim w porównaniu z innymi państwami członkowskimi UE). Dla przykładu można podać, że jedynie 16,4% wszystkich przedsiębiorstw używa oprogramowania CRM (zarządzanie informacjami o klientach). Oprócz tego cechą charakterystyczną jest dysproporcja między podmiotami małymi, średnimi i dużymi. Z systemów ICT korzysta jedynie 12,7% przedsiębiorców zatrudniających od 10 do 49 pracowników, natomiast procent ten jest znacznie wyższy w podmiotach średnich (26,2%) i dużych (46,4% 33 ). Na poniższym wykresie zaprezentowane jest wykorzystywanie technologii ICT w podziale na typy narzędzi. Eksperci zauważają, że jednym z rekomendowanych środków poprawiających sytuację w zakresie zarządzania organizacją powinna być popularyzacja metod zarządzania w sektorze MSP oraz stworzenie narzędzi e-learningowych rozwijających pośród podmiotów MSP umiejętności uczenia się i adaptacji do zmiennych warunków rynkowych 34. Wykres 2. Stopień wykorzystywania technologii ICT w polskich przedsiębiorstwach w 2010 roku, według wielkości podmiotu. 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 7% 22% 58% 13% 26% 46% 10% 21% 35% 0 korzystanie z systemów ERP Używanie oprogramowania CRM do zarządzania informacjami o klientach Używanie oprogramowania CRM do analizowania informacji o klientach w celach marketingowych przedsiębiorstwa małe przedsiębiorstwa średnie przedsiębiorstwa duże Źródło: Wykorzystywanie technologii ICT w przedsiębiorstwach w 2010 roku, GUS, Raport o stanie, PARP, Warszawa 2011, s Inteligentne organizacje, PARP, Warszawa 2010, s. 14,15. 16

17 Dość często przedsiębiorcy korzystają z Intranetu w celach organizacyjnych funkcjonowania podmiotu oraz pracy pracowników. Jednak procent użycia tego narzędzia jest zróżnicowany ze względu na wielkość przedsiębiorstwa: 42,7% wszystkich przedsiębiorstw, z czego 39,2% przedsiębiorców małych i 52,5% przedsiębiorców średnich 35. Jest wysoce prawdopodobne, że fakt wdrożenia systemów zarządzania strategicznego w przedsiębiorstwie, wywiera pozytywny wpływ na jego innowacyjne działania. Ta zależność być może jest również dwustronna, tzn. firmy innowacyjne są dużo bardziej skłonne do zastosowania nowoczesnych systemów zarządzania przedsiębiorstwem, kompetencjami pracowników, planowania strategicznego. Według prowadzonych badań GUS, w latach , na rynku funkcjonowało mniej niż 10% przedsiębiorstw usługowych zatrudniających od 10 do 49 pracowników oraz tyle samo przedsiębiorstw przemysłowych zatrudniających od 10 do 49 pracowników. W porównaniu z firmami większymi, jest to zdecydowanie najmniej innowacyjny typ podmiotów. Być może tłumaczy to sygnalizowany wcześniej problem niskiego poziomu wdrożenia systemów zarządzania. Wśród przyczyn braku podejmowania innowacyjnych przedsięwzięć wymienia się bariery finansowe, uwarunkowania rynkowe, ale również przeszkody związane z wiedzą, tj. brak wykwalifikowanego personelu 36. Wykres 3 Przedsiębiorstwa innowacyjne w latach , wg klasy wielkości. Źródło: GUS, Działalność innowacyjna przedsiębiorstw, Raport o stanie, PARP, Warszawa 2011, s Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w latach , GUS,

18 Inne badania PARP, także odnoszące się do posiadania strategii, szczegółowych planów rozwojowych firm nie wykazały znaczącej różnicy ze względu na płeć prowadzącego działalność. Strategię działania posiada nieco ponad połowa firm prowadzonych przez kobiety (54%) i tyleż samo przedsiębiorstw prowadzonych przez mężczyzn. Nie odnotowano także znaczących różnić pod względem dysponowania planami rozwojowymi firm prowadzonych przez kobiety czy mężczyzn 37. Z powyższych danych i innych analiz eksperckich wynika, że wśród słabości małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w literaturze przedmiotu wymienia się: niski stopień powiązań kooperacyjnych, małą aktywność na rynkach zagranicznych, uzależnienie od rynku lokalnego, brak dostatecznych umiejętności zarządzania (szczególnie w takich obszarach, jak: sprzedaż, marketing, zarządzania innowacjami, przygotowanie biznesplanu i zarządzanie finansami) 38. Podsumowując, należy zaznaczyć, że sektor MSP w Polsce jest wewnętrznie zróżnicowany. Małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią jednak w polskiej gospodarce znaczącą siłę napędową, choć wyróżniają się niewielkim zasięgiem działania i mniejszym wpływem na otoczenie niż podmioty duże. Z przedstawionych informacji można wyciągnąć wniosek, że województwo mazowiecki wyróżnia się pod względem rozwoju MSP na tle innych regionów. Jednak analizując dane regionalne dla Mazowsza, również należy pamiętać o znacznym zróżnicowaniu, także pomiędzy mikro a małymi podmiotami. 37 Przedsiębiorczość kobiet w Polsce, PARP, Warszawa Doradztwo dla strategii rozwoju innowacyjnego MSP, PARP, Warszawa 2011, s

19 2. Diagnoza problemów sektora małych p rzedsiębiorstw 2.1. Problemy sektora małych przedsiębiorstw na Mazowszu Małe przedsiębiorstwa w swojej działalności napotykają na różne bariery, które często w dużym stopniu utrudniają im funkcjonowanie. Należy przy tym zaznaczyć, że małe firmy mają bardzo duże znaczenie dla gospodarki regionu o czym była mowa w poprzednim rozdziale są elestyczne, szybko dostosowują się do wymagań klientów i warunków gospodarowania oraz tworzą miejsca pracy. Mają także znaczny udział w rozwoju sektora usług i zasilają duże przedsiębiorstwa poprzez outsourcing 39. Z drugiej strony, małe firmy są wrażliwe na wiele barier, które mają niekorzystny wpływ na ich funkcjonowanie i przetrwanie. Temat barier przedsiębiorczości w Polsce podejmowany był wielokrotnie, szczególnie w odniesieniu do sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Dużo mniejszy jest zasób dostępnych analiz na szczeblu regionu, jednak ze względu na charakter barier, często wynikający m.in. z przepisów prawa, opisywane w literaturze bariery rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, należy utożsamiać z tymi, z jakimi borykają się przedsiębiorcy w województwie mazowieckim. Bariery rozwoju przedsiębiorczości są różnie pojmowane przez przedsiębiorców, na co wpływ ma np. faza rozwoju firmy czy specyfika danej branży. W przypadku małych firm bariery te dotyczą ich rozwoju (nie mówimy więc zazwyczaj o barierach wejścia związanych z zakładaniem firmy). W pierwszej kolejności można przedstawić trzy bariery uniwersalne czyli takie, które dotyczą firm na całym świecie. Są to: bariera zarządzania - niski poziom umiejętności z zakresu zarządzania, kierowanie się intuicją w prowadzeniu działalności; bariera finansowa - duże potrzeby finansowe, małe możliwości dostępu do finansowania; bariera popytu - wynika z naturalnych ograniczeń rynku Starczewska-Krzysztoszek M., Bariery rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, Infos nr 4(28), , Biuro Analiz Sejmowych. 40 Owczarczyk A., Bariery ograniczające rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, Katowice. 19

20 Należy tutaj zwrócić uwagę na barierę zarządzania, która odnosi się do wielu sfer - nie tylko do zarządzania strategicznego, ale także do zarządzania zasobami ludzkimi. Ściśle z tą barierą związana jest także bariera edukacyjna i informacyjna czyli brak wiedzy, umiejętności i kompetencji oraz brak dostępu i umiejętności znajdowania rzetelnych informacji. Badaniem sytuacji w Polsce pod względem barier dotykających przedsiebiorców zajmuje się również PKPP Lewiatan. Do wydawanych cyklicznie publikacji należy m.in. raport Czarna lista barier dla rozwoju przedsiębiorczości oraz raport Konkurencyjność sektora MSP. Przedstawiony w 2007 r. Raport o konkurencyjności MSP 41 wskazuje następujące bariery: wysokie pozapłacowe koszty pracy; bariery podatkowe: o brak przejrzystości i jednoznaczności regulacji prawnych dotyczących podatków pośrednich i bezpośrednich, o wysokość podatków; nieelastyczne prawo pracy; konkurencja ze strony szarej strefy (ukrywanie obrotów oraz zatrudnienia przez część przedsiębiorstw); brak wykwalifikowanych pracowników; uciążliwe i kosztowne procedury administracyjne; zatory płatnicze. Należy zaznaczyć, że lista barier jest pokaźna i niezmienna od wielu lat. Podkreślić należy, że koncentrowanie się małych firm na krótkookresowych celach wynika nie tylko ze strategii ich działania, ale wiąże się z wieloma barierami ich rozwoju. W warunkach dużej niepewności trudno jest podejmować działania strategiczne, a przedsiębiorcy skłonni są raczej do myślenia o przetrwaniu i bieżącej działalności. 41 Starczewska-Krzysztoszek M., Konkurencyjność sektora MSP Raport z badań, PKPP Lewiatan, Warszawa,

21 Badania ankietowe na temat barier i problemów małych firm prowadzi także Ministerstwo Gospodarki. Według najnowszego raportu za II połowę 2011 r. 42, najważniejszymi problemami MSP są: wysokość podatków i opłat przewidzianych prawem (35%); małe obroty (20%); konkurencja ze strony innych przedsiębiorstw (dużych firm 10%, małych firm 10%); skomplikowane przepisy prawa (8%); biurokracja (4%); brak odpowiednich kwalifikacji siły roboczej (1%). Z kolei raport z badania pt: "MSP pod lupą" 43 opracowany przez firmę badawczą TNS Pentor, opisuje bariery MSP w rozwoju działalności i pozyskiwaniu finansowania. Co istotne, żadna z firm, które wzięły udział w badaniu nie stwierdziła, że warunki prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce są "bardzo łatwe". Sytuacja w tym zakresie jest oceniania jako coraz trudniejsza. Raport wskazuje na następujące bariery: skomplikowane procedury (35%); niejasne prawo (33%); zły system podatkowy (29%); wysokie koszty pracy (16%); wysokie koszty finansowania (14%); brak dostępu do finansowania (11%); konkurencja (9%); niski popyt na produkty i usługi (8%); brak środków na rozwój (7%); biurokracja (6%); niedobór pracowników (6%); nierzetelność kontrahentów (5%); brak wsparcia ze strony rządu (5%). 42 Trendy rozwojowe sektora MSP w ocenie przedsiębiorców w drugiej połowe 2011 r. (Nr 1/2012) Ministerstwo Gospodarki, Departament Strategii i Analiz, Warszawa, kwiecień Raport "MSP pod lupą" TNS Pentor,

22 W ujęciu regionalnym przedstawione zostały trzy najważniejsze bariery; i tak w województwie mazowieckim przedsiębiorcy najczęściej wskazywali na: skomplikowane procedury (40%); niejasne prawo (32%); zły system podatkowy (25%). Wyniki te niewiele więc różnią się od tych dla całego kraju. Z punktu widzenia tematyki projektu, warto szerzej przedstawić bariery dotyczące zasobów ludzkich. Mimo, że bezrobocie w Polsce rośnie od dwóch lat to, zgodnie z przedstawionymi wynikami badań, firmy wskazują na niedobór pracowników, zwłaszcza tych o odpowiednich/wysokich kwalifikacjach. Problem ten może wynikać z kilku tendencji, jakie pojawiają się w demografii oraz na rynku pracy. Według prognozy demograficznej, na skutek starzenia się ludności, znacząco wzrośnie udział osób w wieku poprodukcyjnym (z 17,2% do 25,7%) 44. Dla firm oznacza to, że w większym stopniu będą korzystać z osób po 45 roku życia (także w związku z planowaną reformą, zakładającą wydłużenie wieku emerytalnego do 67 roku życia). Z drugiej strony, pojawia się problem braku odpowiedniej wiedzy czy umiejętności osób wchodzących na rynek pracy. Na całym świecie niedobór talentów pogłębia się 45. W tym kontekście problem małych firm stanowi także brak strategii, procedur i polityki kadrowej uwzględniającej zmiany na rynku pracy. Podsumowując przedstawione bariery należy wskazać, że wiele z nich ma charakter barier instytucjonalnych, które są trwałe i przysparzają przedsiębiorcom wielu problemów, niekiedy prowadząc do upadłości firmy. Mimo, że gospodarka rynkowa jest już w pewien sposób ugruntowana w Polsce to nadal system prawny nie jest odpowiednio dostosowany do potrzeb sektora MSP. Jak wskazują liczne opracowania, bariery nieinstytucjonalne zanikają szybciej. Przytoczone bariery uniwersalne dotyczące obszaru zarządzania, finansów i popytu stale będą dotykały przedsiębiorców, jednakże można minimalizować ich oddziaływanie. Dużą w tym rolę powinna odgrywać aktywna działalność sfery otoczenia biznesu. 44 Prognoza demograficzna ludności na lata , GUS, Nowe spojrzenie na pracowników 50+, Manpower, Warszawa,

23 2.2. Wyzwania sektora małych przedsiębiorstw na Mazowszu Wyzwania sektora małych przedsiębiorstw wynikają bezpośrednio z opisanych barier, dodatkowo pogłębianych przez bieżące zmiany zachodzące w gospodarce globalnej. Wyzwania, jakie stoją przed firmami można podzielić na obszary: kryzys gospodarczy wpływający na sytuację gospodarczą w kraju; potrzeba wprowadzania innowacji, oparcie konkurencji o innowacje; wprowadzanie nowych technologii informatycznych; starzenie się społeczeństwa, zmiany na rynku pracy. Przytaczając najbardziej aktualne analizy, przedsiębiorcy oczekują raczej pogorszenia się warunków prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z raportem Ministerstwa Gospodarki 46, pod koniec 2011 r. tylko co dziesiąty przedsiębiorca oczekiwał poprawy warunków. Jest to też najgorsza sytuacja od 2008 r. Przyczyny tej sytuacji i ich ocena przez przedsiębiorców zostały przedstawione na poniższym wykresie. Wykres 4 Ocena sytuacji przez przedsiębiorstwa. 46 Trendy rozwojowe sektora MSP w ocenie przedsiębiorców w drugiej połowe 2011 r. (Nr 1/2012) Ministerstwo Gospodarki, Departament Strategii i Analiz, Warszawa, kwiecień

Raport końcowy z badań jakościowych przeprowadzonych. w ramach projektu: Intermentoring w małej firmie zarządzanie kompetencjami

Raport końcowy z badań jakościowych przeprowadzonych. w ramach projektu: Intermentoring w małej firmie zarządzanie kompetencjami Intermentoring w małej firmie zarządzanie kompetencjami projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Raport końcowy z badań jakościowych przeprowadzonych w

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Melania Nieć, Maja Wasilewska, Joanna Orłowska Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Struktura podmiotowa Województwo dolnośląskie W 2012 r. w systemie REGON w województwie dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, 2011 Spis treści Województwo dolnośląskie...3 Województwo kujawsko-pomorskie...6

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Rozdział 8 Marzena Talar, Maja Wasilewska, Dorota Węcławska Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw W rozdziale przedstawiona została charakterystyka stanu sektora małych i średnich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. Warszawa, 2009.10.16 DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. W Polsce w 2008 r. prowadziło działalność 1780 tys. przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Mikro, małe i średnie firmy prognoza 2014-2015

Mikro, małe i średnie firmy prognoza 2014-2015 Badanie Konfederacji Lewiatan Kondycja sektora MMŚP 2014 Mikro, małe i średnie firmy prognoza 2014- Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Konfederacja Lewiatan Warszawa, 21 sierpnia 2014 Dane wykorzystane

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Szczecin, 16 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Poznań, 9 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Poznań, 9 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Poznań, 9 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Jak uczą się dorośli Polacy?

Jak uczą się dorośli Polacy? Jak uczą się dorośli Polacy? W ciągu ostatnich 12 miesięcy poprzedzających trzecią turę badania (a więc przez niemal cały rok 2011 r. i w pierwszej połowie 2012 r.) łącznie 36% Polaków w wieku 18-59/64

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Sopot, 13 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Badanie strategicznych strategicznych branż bran w M a Małopolsce branże IT i B&R Krakó ków, 1 8 gru n a 2008 r.

Badanie strategicznych strategicznych branż bran w M a Małopolsce branże IT i B&R Krakó ków, 1 8 gru n a 2008 r. wmałopolsce branże IT i B&R Kraków, 18 grudnia 2008 r. CEL BADANIA: uzyskanie informacji na temat sytuacji przedsiębiorstw oraz na temat zapotrzebowania na kadry wśród podmiotów gospodarczych działających

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 2016 CONSULTING DLA MŚP Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 1 O raporcie Wraz ze wzrostem świadomości polskich przedsiębiorców rośnie zapotrzebowanie na różnego rodzaju usługi doradcze. Jednakże

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Wrocław, 19 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r.

Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r. Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r. Projekt Tendencje rozwojowe przedsiębiorstw i popyt na pracę w województwie lubelskim w kontekście organizacji przez Polskę

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R.

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. Na koniec lutego 2014 r. stopa bezrobocia na Mazowszu pozostała na poziomie sprzed miesiąca (11,4%). Jak wynika z informacji publikowanych przez GUS, przeciętne zatrudnienie

Bardziej szczegółowo

Wyzwania polskiej polityki edukacyjnej z perspektywy rynku pracy. dr Agnieszka Chłoń- Domińczak, IBE

Wyzwania polskiej polityki edukacyjnej z perspektywy rynku pracy. dr Agnieszka Chłoń- Domińczak, IBE Wyzwania polskiej polityki edukacyjnej z perspektywy rynku pracy dr Agnieszka Chłoń- Domińczak, IBE Plan prezentacji 1. Wyzwania dla polityki rozwoju umiejętności w Polsce 2. Absolwenci i ich sytuacja

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Zielona Góra, 22 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Zielona Góra, 22 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Zielona Góra, 22 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Mikroprzedsiębiorczość w Polsce

Mikroprzedsiębiorczość w Polsce Mikroprzedsiębiorczość w Polsce Analizabarier rozwoju i dostępu do finansowania* Bd Badanie Fundacji jikronenberga przy Citi Handlowy we współpracy merytorycznej Microfinance Centre *cytowanie bez ograniczeń

Bardziej szczegółowo

Próba oceny umiędzynarodowienia działalności polskich i małopolskich MSP

Próba oceny umiędzynarodowienia działalności polskich i małopolskich MSP Ekonomia Menedżerska 2011, nr 10, s. 41 58 Joanna Duda * Próba oceny umiędzynarodowienia działalności polskich i małopolskich MSP 1. Wprowadzenie Istnieje bezpośredni związek między sukcesem ekonomicznym

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie Wyniki badań zrealizowanych na zlecenie PARP to kopalnia wiedzy o tym, co trzeba zrobić, aby tę działalność usprawnić. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości W styczniu br. odbyło się inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

Plany Pracodawców. Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r.

Plany Pracodawców. Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r. Plany Pracodawców Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r. Plan raportu Metodologia badania Plany Pracodawców Wyniki 28. edycji badania ocena bieżącej sytuacji gospodarczej kraju a sytuacja finansowa

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Projektant biznes planu

Projektant biznes planu Projektant biznes planu Projektant biznes planu Jeżeli planujesz rozpoczęcie nowej działalności lub realizację inwestycji to Projektant biznes planu jest narzędziem stworzonym specjalnie dla Ciebie. Naszym

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Olsztyn, 14 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Olsztyn, 14 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Olsztyn, 14 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

Stan i warunki rozwoju lokalnej gospodarki w Wyszkowie w 2012 roku

Stan i warunki rozwoju lokalnej gospodarki w Wyszkowie w 2012 roku Stan i warunki rozwoju lokalnej gospodarki w Wyszkowie w 2012 roku Raport podstawowe informacje Podstawą do niniejszej prezentacji jest Raport przygotowany przez Instytut EUROTEST z Gdańska, Badanie ankietowe

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE INSTYTUT INFORMACJI RYNKOWEJ DPCONSULTING WWW.IIR-DPC.PL BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE Dla POLSKIEJ IZBY KONSTRUKCJI STALOWYCH lipiec - sierpień 2015 METODOLOGIA Badanie przeprowadzono techniką

Bardziej szczegółowo

Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r.

Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 3 maja 214 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Żłobki i kluby dziecięce w 213 r. W pierwszym kwartale

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

OFERTA WSPÓŁPRACY W RAMACH PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITAŁ LUDZKI

OFERTA WSPÓŁPRACY W RAMACH PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITAŁ LUDZKI OFERTA WSPÓŁPRACY W RAMACH PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITAŁ LUDZKI PODDZIAŁANIE 2.1.1 ROZWÓJ KAPITAŁU LUDZKIEGO W PRZEDSIĘBIORSTWACH KONKURS HEROSI ORGANIZACJI Strona 1 z 8 Spis treści 1. Zakres merytoryczny

Bardziej szczegółowo

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Cytowanie bez ograniczeń pod warunkiem podania źródła: Jak konkurować na rynkach zagranicznych, badanie Fundacji Kronenberga przy

Bardziej szczegółowo

KONKURS HEROSI ORGANIZACJI WSPARCIE DLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ I DZIAŁÓW HR

KONKURS HEROSI ORGANIZACJI WSPARCIE DLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ I DZIAŁÓW HR PROPOZYCJA UDZIAŁU W PROJEKCIE DORADCZO-SZKOLENIOWYM PROPOZYCJA UDZIAŁU W PROJEKCIE DORADCZO-SZKOLENIOWYM WSPÓŁFINANSOWANYM ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ KONKURS HEROSI ORGANIZACJI WSPARCIE DLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ

Bardziej szczegółowo

Bankowa jakość obsługi sektora MSP. Badania benchmarkingowe w ramach IX edycji konkursu Bank Przyjazny dla Przedsiębiorców.

Bankowa jakość obsługi sektora MSP. Badania benchmarkingowe w ramach IX edycji konkursu Bank Przyjazny dla Przedsiębiorców. Bankowa jakość obsługi sektora MSP. Badania benchmarkingowe w ramach IX edycji konkursu Bank Przyjazny dla. Ewa Jakubowska-Krajewska, Członek Zarządu Polsko-Amerykańskiej Fundacji Doradztwa dla Małych

Bardziej szczegółowo

INTERMENTORING W MAŁEJ FIRMIE ZARZĄDZANIE KOMPETENCJAMI. Nr umowy: UDA-POKL.08.01.01-14-859/10-03 Działanie 8.3 Projekty innowacyjne

INTERMENTORING W MAŁEJ FIRMIE ZARZĄDZANIE KOMPETENCJAMI. Nr umowy: UDA-POKL.08.01.01-14-859/10-03 Działanie 8.3 Projekty innowacyjne INTERMENTORING W MAŁEJ FIRMIE ZARZĄDZANIE KOMPETENCJAMI Nr umowy: UDA-POKL.08.01.01-14-859/10-03 Działanie 8.3 Projekty innowacyjne CEL GŁÓWNY PROJEKTU CEL GŁÓWNY PROJEKTU Wzrost poczucia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

PMR. Stabilizacja koniunktury w branży budowlanej FREE ARTICLE. www.rynekbudowlany.com

PMR. Stabilizacja koniunktury w branży budowlanej FREE ARTICLE. www.rynekbudowlany.com FREE ARTICLE Stabilizacja koniunktury w branży budowlanej Źródło: Raport Sektor budowlany w Polsce I połowa 2010 Prognozy na lata 2010-2012 Bartłomiej Sosna Kwiecień 2010 PMR P U B L I C A T I O N S Bartłomiej

Bardziej szczegółowo

Lepsze nastroje w firmach, ale skłonność do inwestycji niewielka

Lepsze nastroje w firmach, ale skłonność do inwestycji niewielka Badanie Keralla Research II kw. 2015 Nastroje i koniunktura w przedsiębiorstwach - Informacja prasowa Lepsze nastroje w firmach, ale skłonność do inwestycji niewielka W tym kwartale poprawiły się nastroje

Bardziej szczegółowo

Funkcja personalna Proces planowania kadr w organizacji

Funkcja personalna Proces planowania kadr w organizacji Funkcja personalna Proces planowania kadr w organizacji Opracowanie: Aneta Stosik Planowanie kadr Jest procesem analizowania i ustalania potrzeb organizacji w tym zakresie dla przyjętego przedziału czasu.

Bardziej szczegółowo

Proces zarządzania zasobami ludzkimi

Proces zarządzania zasobami ludzkimi Marek Angowski Proces zarządzania zasobami ludzkimi Część 1 Etapy procesy zarządzania zasobami ludzkimi Planowanie zasobów ludzkich Rekrutacja Selekcja i dobór kandydatów Szkolenia i doskonalenie zawodowe

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Zarys wybranych programów form wsparcia MSP w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw Paweł Czyż, PARP, 2004 1. Sektorowy

Bardziej szczegółowo

CEM Instytut BadańRynku i Opinii Publicznej Sp. z o.o. 30-134 Kraków ul. Zarzecze 38 B tel. 012 6375438 faks 012 6386913 http://www.cem.pl cem@cem.

CEM Instytut BadańRynku i Opinii Publicznej Sp. z o.o. 30-134 Kraków ul. Zarzecze 38 B tel. 012 6375438 faks 012 6386913 http://www.cem.pl cem@cem. CEM Instytut BadańRynku i Opinii Publicznej Sp. z o.o. 30-134 Kraków ul. Zarzecze 38 B tel. 012 6375438 faks 012 6386913 http://www.cem.pl cem@cem.pl Rynek usług doradczych w województwie pomorskim Wyniki

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Załącznik nr 1 do Wniosku o udzielenie wsparcia finansowego w ramach projektu Nowe perspektywy! BIZNES PLAN Projekt Nowe perspektywy! Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Efektywny Controlling Personalny

Efektywny Controlling Personalny Firma szkoleniowa 2014 roku. TOP 3 w rankingu firm szkoleniowych zaprasza na szkolenie: Efektywny Controlling Personalny praktyczne warsztaty Ekspert: Monika Kulikowska-Pawlak Trener z wieloletnim doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

Klub Benchmarkingu IT Zaproszenie do badania

Klub Benchmarkingu IT Zaproszenie do badania Klub Benchmarkingu IT Zaproszenie do badania 2015 Czy chcecie Państwo pokazać swoje osiągnięcia? Znaleźć pomysły na poprawę IT? Wyznaczyć realistyczne cele? Oprzeć strategię IT na faktach i liczbach? Zainspirować

Bardziej szczegółowo

MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA W POLSCE W OKRESIE ŚWIATOWEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO

MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA W POLSCE W OKRESIE ŚWIATOWEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 677 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 43 2011 MARIA KOLA-BEZKA Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA W POLSCE

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy tymczasowej. w województwie śląskim i dolnośląskim

Rynek pracy tymczasowej. w województwie śląskim i dolnośląskim Rynek pracy tymczasowej w województwie śląskim i dolnośląskim Według danych Adecco Poland za 2014 r. w województwach śląskim i dolnośląskim perspektywy rozwoju pracy tymczasowej są bardzo obiecujące. Jest

Bardziej szczegółowo

Żłobki i kluby dziecięce w 2012 r.

Żłobki i kluby dziecięce w 2012 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 29 maja 213 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Żłobki i kluby dziecięce w 212 r. W pierwszym kwartale

Bardziej szczegółowo

DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA. mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe

DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA. mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe Programy Operacyjne (PO) Krajowe Programy Operacyjne (PO) 16 Regionalnych

Bardziej szczegółowo

Krajowy System Usług. oferta perspektywy rozwoju współpraca z regionami. Agata Wieruszewska 14 czerwiec 2011

Krajowy System Usług. oferta perspektywy rozwoju współpraca z regionami. Agata Wieruszewska 14 czerwiec 2011 2011 Krajowy System Usług oferta perspektywy rozwoju współpraca z regionami Agata Wieruszewska 14 czerwiec 2011 Krajowy System Usług (KSU) to oferta usług dla osób przedsiębiorczych w kraju - firm z sektora

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R. PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R. Źródłem publikowanych danych jest krajowy rejestr urzędowy podmiotów gospodarki narodowej, zwany dalej

Bardziej szczegółowo

Badanie potrzeb lokalnych przedsiębiorców - raport z badania

Badanie potrzeb lokalnych przedsiębiorców - raport z badania Badanie potrzeb lokalnych przedsiębiorców - raport z badania 01.02.2016 Opracowanie: mgr Angelika Bielak mgr inż. Bartłomiej Kozak Biuro Analiz i Badania Rynku Pracy PWSZ w Nysie 1 Wstęp Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW INFORMACJA SYGNALNA PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna 1 PORTFEL NALEŻNOŚCI

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa, 27.01.2016 r. Pracujący w nietypowych formach zatrudnienia Informacja została opracowana na podstawie wyników badania modułowego Nietypowe formy

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

Badanie podmiotów gospodarczych województwa kujawsko-pomorskiego założonych przez osoby bezrobotne w latach 2010-2013

Badanie podmiotów gospodarczych województwa kujawsko-pomorskiego założonych przez osoby bezrobotne w latach 2010-2013 Badanie podmiotów gospodarczych województwa kujawsko-pomorskiego założonych przez osoby bezrobotne w latach 2010-2013 Seminarium podsumowujące projekt Rynek Pracy pod Lupą II Toruń, 11 czerwca 2015 r.

Bardziej szczegółowo

lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna

lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w polski sektor wodociągów i kanalizacji

Inwestycje w polski sektor wodociągów i kanalizacji Inwestycje w polski sektor wodociągów i kanalizacji Polski sektor wodociągów i kanalizacji przeszedł ogromnie przemiany od czasu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. To wszystko dzięki unijnym pieniądzom,

Bardziej szczegółowo

Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim

Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim Katowice, 22.11.2013 r. Główne obszary działalności DOTACJE

Bardziej szczegółowo

60% MŚP w Polsce korzysta z usług IT

60% MŚP w Polsce korzysta z usług IT 60% MŚP w Polsce korzysta z usług IT Około 60% firm z sektora MŚP w Polsce korzysta z usług IT. 30% zatrudnia własnych pracowników odpowiedzialnych za informatykę. Rośnie liczba wykorzystywanych komputerów

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Raport z badania przeprowadzonego w sierpniu 2007 roku O badaniu Badanie zostało przeprowadzone w sierpniu bieżącego roku na podstawie ankiety internetowej Ankieta

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce na podstawie analiz PARP

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce na podstawie analiz PARP 2013 Paulina Zadura-Lichota Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności PARP Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce na podstawie analiz PARP Warszawa, 14 marca 2013 r. Przedsiębiorczość w

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 1 Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 2 Stan prac wdrożeniowych System informatyczny Wytyczne i wzory dokumentów Szczegółowe opisy priorytetów Negocjacje programów operacyjnych z KE

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, listopad 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Główne wnioski Wartość nakładów wewnętrznych 1 ogółem na działalność badawczo-rozwojową

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROJEKT ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ PODSTAWOWE INFORMACJE skierowany do mikro, małych

Bardziej szczegółowo

CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego

CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego 2011 Małgorzata Jelińska CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego Szczecin, 23.11.2011 r. Definicja CSR zgodnie z ISO 26000 Społeczna

Bardziej szczegółowo

Raport: Oczekiwania studentów względem rynku pracy

Raport: Oczekiwania studentów względem rynku pracy Raport: Oczekiwania studentów względem rynku Wyniki badań Plany kariery Brak planów rozwoju zawodowego jest powszechnym problemem występującym w Polsce. Zdaniem ekspertów tego rodzaju plany powinny być

Bardziej szczegółowo

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2012 Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność

Bardziej szczegółowo

Biznesplan. Budowa biznesplanu

Biznesplan. Budowa biznesplanu BIZNESPLAN Biznesplan dokument zawierający ocenę opłacalności przedsięwzięcia gospodarczego [. Sporządzany na potrzeby wewnętrzne przedsiębiorstwa, jest także narzędziem komunikacji zewnętrznej m.in. w

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych

człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych OCENA EX-ANTE INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH W ZAKRESIE WSPARCIA PODMIOTÓW

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia Materiał na konferencję prasową w dniu 25 listopada 2009 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia KOSZTY PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ W 2008 ROKU Źródłem przedstawionych danych jest

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, luty 2012 r. Tel. 85 749 77 00, fax 85 749 77 79 E-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl Internet: www.stat.gov.pl/urzedy/bialystok Krajowy

Bardziej szczegółowo