4/2010 ODLEWNICTWO WSPÓŁCZESNE POLSKA I ŚWIAT MODERN FOUNDRY POLAND AND THE WORLD

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "4/2010 ODLEWNICTWO WSPÓŁCZESNE POLSKA I ŚWIAT MODERN FOUNDRY POLAND AND THE WORLD"

Transkrypt

1 ODLEWNICTWO WSPÓŁCZESNE POLSKA I ŚWIAT MODERN FOUNDRY POLAND AND THE WORLD 4/2010 ISSN Technologia wykonywania odlewów artystycznych z wykorzystaniem modeli wykonanych z niekonwencjonalnych materiałów

2 Kwartalnik naukowo-techniczny Rocznik 3, nr 4/2010 BADANIA I STUDIA Jacek Krokosz, Edward Czekaj, Stanisław Młodnicki, Rafał Pabiś, Ryszard Ćwiklak: Technologia wykonywania odlewów artystycznych z wykorzystaniem modeli wykonanych z niekonwencjonalnych materiałów... 4 INFORMACJA NAUKOWO-TECHNICZ- NA Wybór informacji z czasopism naukowo-technicznych STUDIES AND RESEARCH Jacek Krokosz, Edward Czekaj, Stanisław Młodnicki, Rafał Pabiś, Ryszard Ćwiklak: The technology of making decorative castings from patterns fabricated in non-conventional materials... 4 SCIENTIFIC AND TECHNICAL INFORMATION A choice of information from the scientific and technical journals SZKOLENIA KONFERENCJE SEMI- NARIA SPOTKANIA 69. Światowy Kongres Odlewniczy Seminarium Naukowe Seminarium-Szkolenie Sekcji Badań Materiałowych Klubu Pollab XVI Międzynarodowe Targi Technologii dla Odlewnictwa w Kielcach Małopolskie Targi Innowacji Biznes + Nauka Targi KOMPOZYT-EXPO TRAINING CONFERENCES SEMINARS MEETINGS The 69 th World Foundry Congress, China Scientific seminar Seminar and Training held by the Material Research Section of POLLAB Club XVI International Fair of Technologies for Foundry in Kielce The Małopolska Fair of Innovations Business + Science COMPOSITE EXPO 2010 Fair Z HISTORII ODLEWNICTWA Jacek Krokosz, Rafał Pabiś: Odboje bramne i pachołki uliczne FROM THE HISTORY OF FOUNDING Jacek Krokosz, Rafał Pabiś: Gate stops and street guards PUBLIKACJE Wydawnictwa PUBLICATIONS Publications... 63

3 Wydawca: INSTYTUT ODLEWNICTWA w Krakowie REDAKTOR NACZELNY: Andrzej BALIŃSKI ZESPÓŁ REDAKCYJNY: Jerzy J. SOBCZAK, Jerzy TYBULCZUK, Joanna MADEJ, Marta KONIECZNA, Anna SAMEK-BUGNO, Patrycja RUMIŃSKA RADA PROGRAMOWA: Zbigniew RONDUDA (Przewodniczący), Mariusz HOLTZER (Z-ca Przewodniczącego), Tadeusz BOGACZ, Józef DAŃKO, Zbigniew GÓRNY, Adam TABOR, Andrzej JOPKIEWICZ, Janusz MIKLASZEWSKI, Mariusz URBANOWICZ ADRES REDAKCJI: Odlewnictwo Współczesne Polska i Świat Kraków, ul. Zakopiańska 73 tel. (012) , fax. (012) WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE Żadna część czasopisma nie może być powielana czy rozpowszechniana bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich. Printed in Poland ISSN

4 Drodzy Czytelnicy! Z okazji Świąt, redakcja czasopisma Odlewnictwo Współczesne - Polska i Świat składa najserdeczniejsze życzenia, dużo zdrowia, szczęścia, pomyślności oraz wielu radosnych chwil spędzonych przy świątecznym stole. Niech te święta będą czasem odpoczynku, źródłem optymizmu oraz energii niezbędnej na co dzień. Wesołych Świąt Bożego Narodzenia oraz szczęśliwego Nowego Roku!

5 Badania i studia TECHNOLOGIA WYKONYWANIA ODLEWÓW ARTYSTYCZNYCH Z WYKORZYSTANIEM MODELI WYKONANYCH Z NIEKONWEN- CJONALNYCH MATERIAŁÓW Jacek Krokosz, Edward Czekaj, Stanisław Młodnicki, Rafał Pabiś, Ryszard Ćwiklak Instytut Odlewnictwa, ul. Zakopiańska 73, Kraków Przedstawiono krótki zarys historii starożytnego odlewnictwa oraz wybrane znaleziska archeologiczne z epoki brązu na ziemiach polskich. Opisano krótko stosowane ówcześnie technologie odlewnicze oraz proces technologiczny wykonywania odlewów z materiałów niekonwencjonalnych. Przedstawiono wyniki z pracy statutowej. Wybrane fakty z historii starożytnego odlewnictwa a) b) Różne są hipotezy odnośnie początków, tj. czasu i miejsca narodzin - odlewnictwa na świecie. Ogólnie przyjmuje się, że miało to miejsce ok lat p.n.e. mniej więcej na terenach obecnego Iraku, Syrii i Iranu [1 5]. O tym jak piękne były to odlewy, mogą świadczyć eksponaty znajdujące się w wielu muzeach świata, co przedstawiono na rysunku 1. Były to głównie ozdoby artystyczne (np. spinki, fibule, szpile, bransolety), elementy broni (groty, sztylety, miecze), narzędzia i przedmioty codziennego użytku (siekierki, kopaczki, naczynia), przedmioty kultu (posążki, figurki, wózki do pochówku). Rys. 1. Przykładowe artefakty znajdujące się w muzeach świata: a) siekierka paradna z brązu inkrustowana złotem i srebrem; Centralna Azja (cywilizacja baktryjsko-margiańska, Bactria-Margiana Archeological Complex), późny okres III tys./wczesny II tys. p.n.e.) [18], b) odlewy z epoki brązu odnalezione na terenie Grecji (Muzeum Narodowe, Ateny) [fot. Stanisław Młodnicki]

6 W Europie centrum rozwoju starożytnego odlewnictwa były obecne obszary okolic miast Hüttenberg (Niemcy), Hallstatt (Austria), a także Únětic (Czechy). Stąd też w historii kultury materialnej, funkcjonuje pojęcie kultury unietyckiej znanej z wielu znalezionych tam przez archeologów odlewów z brązu [10]. Świadectwa odlewnictwa z epoki brązu na ziemiach polskich Epoka brązu na ziemiach polskich trwała około 2300/ /750 lat p.n.e., jakkolwiek brak dostępu do rodzimych złóż rud metali nieżelaznych ograniczał możliwości szybkiego rozwoju odlewnictwa brązu. Na początku epoki brązu gotowe odlewy przywożono na tereny dzisiejszej Polski z południa Europy. Nieco później opanowano techniki odlewnicze, a surowce do wyrobu narzędzi i ozdób importowano szlakiem wiodącym przez Bramę Morawską z terenu Siedmiogrodu [11 13]. Przypuszcza się także, że odlewy z brązu dotarły na ziemie polskie wraz z ludnością tzw. kultury nadcisańskiej (Słowacja, Węgry). Siekierki, topory, czekany, bransolety, naramienniki oraz innego typu ozdoby to tylko niektóre z wyrobów odnalezionych z tego okresu. Po 1700 r. p.n.e. w Polsce pojawiają się już na szerszą skalę wyroby z brązu, odnajdywane przez archeologów części form, dysz, żużle itp. świadczą, że są to wyroby miejscowe [2]. Ważną kulturą związaną z epoką brązu na terenie późniejszych ziem polskich jest kultura Otomani-Füzesabony (rys. 2) mająca swe korzenie na obszarze Siedmiogrodu Karpat (obecnie Rumunia i Węgry). Rys. 2. Zasięg kultury Otomani-Füzesabony [14-17] O poziomie opanowania technik odlewniczych mogą świadczyć artefakty znalezione na terenach eksploracyjnych Biskupina i innych miejscowości. Jak widać z przytoczonych tylko niektórych faktów, danych odnośnie epoki brązu nie można traktować zbyt ściśle, ponieważ na niektórych terenach Polski lokalne grupy neolityczne przetrwały aż do XIII w. p.n.e. Dawne technologie odlewnicze Najstarszymi technologiami stosowanymi w epoce brązu, które zachowały się do dnia dzisiejszego z technicznymi zmianami w zakresie używanych materiałów i urządzeń były: -- metoda wytapianych modeli, -- metoda odlewania do form kamiennych, -- metoda odlewania do form metalowych z brązu. Metoda wytapianych modeli Istota tej metody polegała na wykorzystaniu modelu wykonanego z wosku pszczelego, nadając mu kształt przyszłego odlewu. Model woskowy powlekano wielokrotnie warstwą ogniotrwałej gliny, susząc za każdym razem każdą z nanoszonych kolejno warstw. Po naniesieniu ok. 6 warstw gliny, całą formę umieszczano w pobliżu paleniska, wytapiając model woskowy, suszono ją i wypalano, nadając jej odpowiednią wy- 5

7 trzymałość. Po tym zabiegu technologicznym zalewano ją ciekłym stopem, tj. brązem, który wypełniając wnękę formy odtwarzał kształt przyszłego odlewu. Po ostygnięciu metalu, skorupę z ogniotrwałej gliny usuwano, a otrzymany odlew oczyszczano z pozostałości masy formierskiej. Kolejne etapy procesu technologicznego ilustruje rysunek 3. Odlewanie do form metalowych z brązu Materiałem stosowanym niekiedy na formy odlewnicze był także brąz, co obrazuje rysunek 5. Rys. 3. Rekonstrukcja procesu technologicznego z epoki brązu na przykładzie metody wytapianych modeli [18]: 1 - model woskowy, 2 - wytapianie wosku, 3 - zalewanie ciekłym stopem, 4 - wyjmowanie odlewu z formy, 5 - gotowy kolczyk z brązu; a - wosk, b - metal Odlewanie do form kamiennych W tym przypadku ciekły metal wlewano do formy kamiennej z wydrążonymi wnękami, odtwarzającymi kształt przyszłego odlewu, co przykładowo przedstawia rysunek 4. Trwałość form wynosiła ok zalań brązem. Rys. 5. Formy wykonane z brązu do odlewania siekierek - Skarb z Roska [19] Badania własne Kontynuatorem tradycji odlewniczej jest Instytut Odlewnictwa w Krakowie. W 2009 roku ta placówka naukowo-badawcza podjęła temat, mający na celu odtworzenie dawnej technologii wykonywania odlewów artystycznych z wykorzystaniem modeli wykonanych ze sztucznych i naturalnych materiałów. Praca miała interdyscyplinarny charakter obejmujący zagadnienia badawcze z wielu obszarów, takich jak: tworzyw odlewniczych, procesów wytapiania, krzepnięcia i krystalizacji stopów, modelowania procesów odlewniczych, tomografii komputerowej, problemów ekologii i sozologii, wspomagania komputerowego w zakresie konstrukcji odlewów oraz prac akredytowanego Zespołu Laboratoriów Badawczych. Proces technologiczny wykonywania odlewów artystycznych na przykładzie raka przedstawiono na rysunku 6 a-h. Rys. 4. Odlewanie do form kamiennych [9] 6

8 a) b) c) d) e) f) g) h) Rys. 6. Proces technologiczny wykonania odlewów na przykładzie raka rzecznego [fot. Jacek Krokosz] 7

9 Zakupione w jednym z marketów raki (rys. 6a) wysuszono w temperaturze 100 C, a następnie doklejono do układu wlewowego (rys. 6b) oraz wykonano formę ceramiczną (rys. 6c i d). Po naniesieniu 6-ciu powłok materiał suszono (wygrzewano) w celu nadania wstępnej wytrzymałości i wypalenia materiału osnowy. Następnie formę wypalono w temperaturze 850 C. Istotnym elementem był dobór masy ceramicznej, bowiem wykorzystanie mieszanek krzemianowych nie pozwala na ostudzenie formy do temperatury otoczenia koniecznej do usunięcia pozostałości po spaleniu modeli. Gdyby nastąpiło takie ostudzenie formy, wówczas przemiany alotropowe kwarcu spowodowałyby spękanie formy. Ponowne nagrzanie do temperatury około 500 C doprowadziłoby do całkowitej jej destrukcji. Badania pozwoliły na wykorzystanie molochitu jako materiału pozbawionego tej wady. Nagrzaną formę do temperatury około 500 C wyjęto z pieca (rys. 6e) i do tak przygotowanej formy wlewano ciekły brąz B555 (rys. 6f), który po zakrzepnięciu odtwarzał przyszły odlew (rys. 6g). Odlew oczyszczano z masy ceramicznej metodą delikatnego piaskowania (ciśnienie powietrza ok. 3 MPa) i poddawano procesowi cyzelowania i patynowania (rys. 6h). Podobną technologią wykonano inne odlewy artystyczne, które prezentują rysunki 8, 9 i 10. Rys. 7. Wnęka formy odlewniczej po wypaleniu modelu i usunięciu popiołu [fot. Adam Tchórz] Rys. 8. Od modelu do gotowego odlewu kwiatu strelicji [fot. Jacek Krokosz] 8

10 Innym problemem było opracowanie metody, pozwalającej na stwierdzenie ile pozostałości po spaleniu różnych modeli pozostaje we wnęce formy. W tym celu wykorzystano tomografię komputerową, a przykład oceny jakości wnęki formy przedstawia rysunek 7. Badania wykazały, że zawartość popiołu zależy od rodzaju materiału, z którego wykonany został model i wynosi 1 54%. c) d) a) Rys. 9. Odlewy: a) flądry, b) kwiatu imbiru, c) konika polnego (model wykonany z tworzywa sztucznego), d) kolby kukurydzy [fot. Jacek Krokosz] b) Rys. 10. Model kwiatu imbiru oraz przykładowe odlewy [fot. Jacek Krokosz] 9

11 Podsumowanie Odtworzona dawna technologia pozwoliła na wykonywanie wielu odlewów artystycznych z modeli sztucznych i naturalnych. Prezentowane odlewy na zdjęciach uzyskały nagrody krajowe i zagraniczne (Kielce 2009, Bruksela 2009, Poznań 2010, Hangzhou, Chiny 2010), zyskując uznanie specjalistów. Przewiduje się, że opracowana technologia będzie wdrożona do zakładów zainteresowanych odlewnictwem artystycznym. Literatura 1. Gierdziejewski K.: Zarys historii odlewnictwa, Stalinogród Piaskowski J.: Postępowe tradycje odlewnictwa polskiego, Przegląd Odlewnictwa, Kraków, 1966, nr 7 8, s Simpson L.B.: History of metal casting industry, Second Edition, American Foundrymen s Society, Des Plaines 1969, s Singer Ch., Holmyard E.J., Hall A.R.: A History of Technology. Volume 1: From Early Times to Fall of Ancient Empires, Oxford: Clarendon Press, Marseille J.: Fonderie une industrie du XXIe siècle, LES FONDEURS DE FRANCE Editions, Monsieur le Prince Sękowski K.: Początki odlewnictwa stopów miedzi. Skrypt z konferencji naukowej Nowoczesne tendencje w odlewnictwie metali nieżelaznych, Instytut Odlewnictwa, Kraków listopada 1997, s Tylecote R.T.: A History of Metallurgy, Second edition, The Institute of Materials, London, Baker J.: Five Thousand Years of investment casting, BICTA Bulletin, No. 26, May 1997, s Goodway M.: History of Casting, Metals Handbook, Ninth Edition, Casting ASM International, Volume 15, Metals Park Jenicek L.: Metal Founding through the Ages on Czechoslovak Territory, Czechoslovak Scientific and Technical Society and National Technical Museum, Prague, Malinowski T.: Groby odlewców kultury łużyckiej na ziemiach polskich. Praca zbiorowa, Pamiętnik Muzeum Miedzi, Wydawnictwo Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Legnicy, Legnica 1982, t. 1, s Gediga B.: Brąz w kulturze łużyckiej, Praca zbiorowa, Pamiętnik Muzeum Miedzi, Wydawnictwo Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Legnicy Legnica 1982, t. 1, s Kadrow S.: U progu nowej epoki. Gospodarka i społeczeństwo wczesnego okresu epoki brązu w Europie środkowej. Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Oddział w Krakowie, Kraków 2001, s Krzemińska A., Gancarski J., Nowacki B.: Karpackie Mykeny, Świat Nauki, styczeń 2004, s Csontos I., Szarka Z., Paksi L.: A bukkaranyosi bronzkori leletek vizsgalata ONTODE 29 evfolyam 1978, 8. szam, s Między Mykenami a Bałtykiem. Kultura Otomani Füzesabony, Muzeum Podkarpackie, Krosno Muzyczuk A., Tunia K.: Eneolityczny topór miedziany z Krzemiennej, woj. Krosno, ACTA ARCHEOLOGICA CAR- PATHICA, 1992, T. XXXI,, s Lambert D.: La fonte ancestrale à cire perdue: Technique du moule d argile, Hommes et Fonderie 2004, nr 341, s Machajewski H.: Znalezisko z Roska skarb czy miejsce kultu. Z najdawniejszych dziejów ziemi wieleńskiej, Oficyna Wydawnicza G&P, Poznań 2002, s

12 Informacja naukowo-techniczna WYBÓR INFORMACJI Z CZASOPISM NAUKOWO-TECHNICZNYCH 01. ZAGADNIENIA OGÓLNE Kalkulacja kosztów w odlewni. Mod.Casting 2009, Vol. 99, nr 8, s Koszty ponoszone przez odlewnię od momentu zakupu materiałów do wykonania gotowego wyrobu to: zakup materiałów (koszty materiałowe) i wszystkie inne koszty związane z wykonaniem odlewu (koszty przetworzenia). Szczegółowo omówiono te dwa rodzaje kosztów. Analizując koszty materiałowe i przetworzenia oraz wykorzystując wszystkie dostępne techniki komputerowe, można oszacować koszty procesu produkcyjnego. Artykuł zawiera wskazówki i rady jak właściwa kalkulacja kosztów pozwala na określanie właściwych kosztów procesu produkcyjnego i może wpłynąć na jego optymalizację. 15 wskazówek dotyczących zmniejszenia kosztów topienia metali nieżelaznych. Mod.Casting 2009, Vol. 99, nr 8, s Jednym z najbardziej kosztownych wydziałów odlewni jest topialnia metalu. W zasadzie nie ma możliwości obniżenia kosztów topienia metalu i przetworzenia go w półprodukt. Nie mniej jednak przedstawiono 15 zaleceń strategicznych, które mogą nieco złagodzić koszty tego procesu. Dotyczą one: 1. kosztów zakupu materiałów, 2. dokładnego przeanalizowania kosztowego tego, co mamy wyprodukować, 3. unikania zakupu dodatków stopowych w formie rozdrobnionej, bo są droższe, 4. zwracania uwagi na opakowania i unikanie zakupu w tych ekstra opakowaniach, 5. jak najrzadszego ściągania żużla z metalu, 6. stosowania kadzi ręcznych i nieprzelewania form, 7. wykonywania regularnych przeglądów i konserwacji pieców do topienia, 8. stosowania tylko czystego wsadu metalowego, 9. szybkiego dodawania wsadu do stopionego metalu, 10. ustalenia właściwej temperatury zalewania, 11. stosowania pieców tylko do określonej dziennej produkcji, 12. segregacji złomu, bo segregowany można drożej sprzedać, 13. rozważenia możliwości zakupu nowego energooszczędnego pieca do topienia, 14. rozważenia możliwości zakupu nowej kadzi, 15. niespisywania żużla na straty. Diagnoza kompetencji pracowniczych w organizacjach uczących się - przedsiębiorstwach stosujących nanotechnologie. Prz.Odl. 2009, T. 59, nr 9 10, s Opracowanie prezentuje wyniki badań empirycznych w zakresie diagnozy kompetencji pracowniczych charakterystycznych z perspektywy organizacji uczącej się w przedsiębiorstwach, które kwalifikują się do zbioru organizacji uczących się. W artykule zidentyfikowano obiekty badań szczegółowych, zaprezentowano metodykę postępowania badawczego, scharakteryzowano poziomy kompetencji pracowniczych i ich poszczególnych atrybutów. Określono także wpływ realizowanych procesów pracy na zdiagnozowane kompetencje pracownicze.

13 Istota, zasady funkcjonowania i znaczenie klastrów dla rozwoju przedsiębiorstw. Prz.Odl. 2009, T. 59, nr 9 10, s Celem artykułu jest zaprezentowanie koncepcji klastra i jego znaczenia dla rozwoju przedsiębiorstw. Autor przedstawia podstawowe definicje gron przedsiębiorczości (klastrów) oraz mechanizm ich funkcjonowania. Klaster, jak każda forma organizacyjna, charakteryzuje się określonym cyklem życia. W artykule przedstawione są przyczyny powstawania klastrów oraz etapy ich rozwoju. Autor dokonując analizy funkcjonowania klastra, ukazuje realne korzyści płynące z przynależności do tej struktury dla potencjalnych przedsiębiorców. Obserwacja praktyki gospodarczej pozwala stwierdzić, iż klaster należy do jednych z najbardziej efektywnych struktur ekonomicznych. Klastry podkreślają znaczenie człowieka i współpracy, uznając za czynnik sprawczy innowacyjności szeroko rozumiany kapitał ludzki i społeczny. Globalizacja, integracja i transformacja systemowa gospodarek wymaga od przedsiębiorstw podejmowania konkurencji i elastycznego odpowiadania na warunki rynkowe. W nowych warunkach działania znajdują się także małe i średnie przedsiębiorstwa. Poszukują one sposobów i form działań pozwalających im na funkcjonowanie i utrzymanie się na rynku. Na pierwszy plan wysuwają się działania zmierzające do wzrostu konkurencyjności i innowacyjności. Dlatego wiele przedsiębiorstw wykazuje zainteresowanie działalnością w strukturach klastrowych. Artykuł opisuje politykę rozwoju opartą o klastry a więc znaczenie podmiotu publicznego we wspieraniu tej formy przedsiębiorczości. Większa objętość, większa elastyczność. Fabryka obrabiarek z własną odlewnią zwiększa wydajność, zmieniając pracę formierni. Giesserei-Erfahrungsaust. 2008, nr 7/8, s Artykuł dotyczy rozbudowy odlewni produkującej obrabiarki. Odlewnia wytwarza odlewy nie tylko na potrzeby własne, ale także dla szeroko pojętego przemysłu maszynowego. Ilość odlewów wytwarzanych na potrzeby własne to 10% ogólnej produkcji. Odlewnia produkuje odlewy seryjne o masie kg, a także odlewy o masie do 4 t. Zwrócono uwagę na nowoczesne wyposażenie odlewni. Urządzenia (frezarki) sterowane są numerycznie. Opisano modernizację odlewni, szczególną uwagę zwrócono na modernizację formierni, gdzie formuje się w masach żywicznych na zimno. Dzięki modernizacji formierni zwiększono zdolność produkcyjną do 4000 t odlewów. Modernizację formierni przeprowadziła firma AAGM GmbH, która dostarczyła nową linię formierską (podano jej charakterystykę techniczną i opisano eksploatację). Odlewnia została wyposażona także w szereg innych nowoczesnych urządzeń, jak: nowoczesne suwnice, układy do podnoszenia i inne. W artykule opisano także zastosowanie urządzeń odpylających. Drobna przyczyna, znaczący skutek. Oszczędność energii w odlewni metali lekkich. Giesserei-Erfahrungsaust. 2008, nr 7/8, s Artykuł dotyczy oszczędności energii w odlewni KSM Castings produkującej odlewy ze stopów aluminium i magnezu na potrzeby motoryzacji różnymi technologiami, także energochłonnymi. W ramach realizowanego projektu poruszano zagadnienie odzysku ciepła z procesów odlewniczych. Aby w praktyce uzyskać poprawę wykorzystania energii, przeprowadzono analizę ABC (analiza wywodzi się z analizy materiałowej; polega na porównaniu nakładów i uzysków oraz określeniu, który z wyrobów ma największy udział w obrocie [A], a który najmniejszy [C]) dla określenia największych użytkowników energii. Do najbardziej energochłonnych urządzeń zaliczono między innymi: sprężarki, piece do topienia i wytrzymywania ciekłego metalu, maszyny ciśnieniowe, wieże chłodzące. Zasugerowano czasowe wyłączanie niektórych urządzeń, np. sprężarek, wież chłodzących. Istotna jest także szczelność 12

14 przewodów do transportu mediów, a także dokładna izolacja cieplna urządzeń. Należy zredukować liczbę urządzeń do wyrównywania temperatury (odlewnictwo ciśnieniowe, zrezygnować z odstojników mokrych). Oszczędność energii w odlewni ułatwia zainstalowany system do zarządzania energią elektryczną w odlewni KSM i łączenie podobnych odbiorników w grupy. Należy unikać pików energetycznych oraz korzystać z energii odnawialnych. Premiowane odlewy z Nettetal (Niemcy). Giesserei 2008, Jg. 95, H. 7, s Artykuł dotyczy nowoczesnej odlewni ciśnieniowej, produkującej odlewy na potrzeby motoryzacji, w której wykonano nowoczesną konstrukcję odlewu motoryzacyjnego, układu ze stopu AlSi10Mg do schładzania spalin. Jest to odlew ciśnieniowy o budowie modułowej o masie łącznej 1,821 kg. Ma zastosowanie w samochodach osobowych z silnikiem wysokoprężnym. Zastosowany stop ma wysokie przewodnictwo cieplne i wysoką odporność antykorozyjną. W artykule opisano pracę odlewni, gdzie wykonuje się odlewy ze stopów aluminium i magnezu. Omówiono modernizację odlewni. W ramach opisu pracy odlewni przedstawiono zagadnienie pozyskiwania zamówień dla odlewni i jej dobrą sytuację w tym zakresie. Przedstawiono perspektywy rozwoju odlewni w przyszłości. 02. ZASTOSOWANIE KOMPUTE- RÓW W ODLEWNICWIE Symulacja cyfrowa naprężeń resztkowych w odlewach dysków hamulcowych. Cast Metals Res. 2009, Vol. 22, nr 1 4, s Omówiono proces modelowania cyfrowego opracowanego w celu umożliwienia przewidywania naprężeń resztkowych dla odlewu tarczy hamulcowej. W pracy przeprowadzano badania, mające za zadanie podwyższenie jakości odlewu poprzez redukcję naprężeń szczątkowych. Do badań zastosowano oprogramowanie komputerowe oparte na metodzie elementów skończonych. Symulację cyfrową prowadzono przy różnych czasach wybijania odlewów tarcz hamulcowych. Badano zjawiska krystalizacji w celu obserwacji rozkładu naprężeń szczątkowych. Zaproponowano optymalizację czasu wybijania odlewów w oparciu o wyniki symulacji, aby zminimalizować występowanie naprężeń resztkowych w odlewach tarcz hamulcowych. Równolegle badano eksperymentalnie wartości rzeczywistych naprężeń szczątkowych w tych odlewach. Wykazano zgodność wyników pomiarów eksperymentalnych z wynikami symulacji. Opracowanie modelu procesu odlewania niskociśnieniowego z wykorzystaniem algorytmów PID i Dahlin. China Foundry 2009, Vol. 6, nr 3, s W celu poprawy dokładności krzywej wypełniania w procesie odlewania niskociśnieniowego kontrolowanego przez system kontroli PID - w oparciu o program matematyczny MATLAB - stosując dwa algorytmy PID i Dahlin opracowano model matematyczny tego procesu. Symulacja krzywych ciśnienia wykazała, że dokładność krzywej napełniania uzyskana za pomocą algorytmu Dahlin, jest lepsza niż dokładność krzywej uzyskana za pomocą algorytmu PID. Pokazano schemat wypełniania formy w procesie odlewania niskociśnieniowego, schematy systemów kontrolnych PID 13

15 i Dahlin oraz wykresy krzywych wypełniania uzyskane przy zastosowaniu dwóch algorytmów. Szybkie otrzymywanie odpowiedzialnych powierzchni w postaci pakietu CAD. Generowanie i modyfikowanie modeli powierzchni za pomocą Rapid Surface Creation. Giesserei-Erfahrungsaust. 2008, nr 5, s Opisano wykorzystanie modułu CAD typu Rapied Surface Creation (RSC) do generowania dobrej jakości modeli powierzchni z wykorzystaniem danych pochodzących ze skanowania. Dotychczas opis powierzchni polegał na przedstawieniu jej za pomocą trójkątnych oczek pochodzących z systemów cyfrowych bądź oprogramowania symulacyjnego, najczęściej formatu STL. Tego typu sieci zamienia się następnie na sieci formatu FEM (elementów skończonych). Ponieważ sieci można modyfikować tylko pod pewnymi warunkami, konieczne było przetransponowanie opisu powierzchni na opis w postaci pakietu CAD i uzyskanie modelu powierzchni. Przejście z opisu powierzchni za pomocą sieci do modelu powierzchni nazywamy generowaniem powierzchni. Nowo opracowany pakiet CAD -RSC umożliwia generowanie modeli powierzchni w szybkim czasie. Wykorzystuje się tu dane pochodzące ze skanowania i dane konstrukcyjne wyrobu. Za pomocą tego pakietu powierzchnię przedstawia się jako niezależne fragmenty, co umożliwia ich swobodne wykorzystanie w zależności od potrzeb konstrukcyjnych. Opisano praktyczne wykorzystanie pakietu CAD-RSC w pracach konstrukcyjnych. Inteligentna odlewnia. Opracowanie systemu ekspertowego w celu wsparcia produkcji form do produkcji odlewów. Giesserei-Erfahrungsaust. 2008, nr 5, s W artykule omówiono projekt badawczy Smart Foundry dotyczący stworzenia systemu ekspertowego wspomagającego produkcję odlewów w małych i średnich odlewniach. Artykuł dotyczy organizacji produkcji odlewów w odlewni, jej poprawy poprzez zastosowanie technik informacyjnych i szybką wymianę danych, o odpowiedniej strukturze, pomiędzy partnerami i harmonijną współpracę. Omówiono wspomaganie komputerowe systemu projektowania (form) i organizacji produkcji poprzez stworzenie banku danych zarówno materiałowego, jak i danych technologicznych oraz dotyczący maszyn i urządzeń stosowanych w produkcji. W tym celu stworzono system ekspertowy, który zawiera niezbędne dane, a także wspomaga procesy decyzyjne. System zawiera algorytm wspomagający planowanie procesów, sugerując rozwiązania alternatywne. W artykule poruszono także zagadnienie stworzenia katalogu do zarządzania wiedzą w oparciu o ankietę wśród małych odlewni, zwracając szczególną uwagę na problem płynnego przekazywania danych. Katalog opisuje sposób zarządzania wiedzą w odlewniach. Omówiono zagadnienie wyboru najlepszej metody wytwarzania. Wyeliminować problemy związane z komunikowaniem się. Efektywne wykorzystanie danych z różnych systemów CAD. Giesserei-Erfahrungsaust. 2008, nr 6, s Omówiono zastosowanie oprogramowania Realyze firmy Infotech Enterprises, za pomocą którego można przetwarzać (transferować) dane konstrukcyjne CAD pochodzące z różnych źródeł. Oprogramowanie zawiera moduł do naprawy danych uszkodzonych i moduły do tłumaczenia danych pochodzących z innych systemów oraz moduły do ich edytowania. Oprogramowanie przetwarza szybko dane pochodzące z innych systemów i umożliwia wykorzystanie informacji w nich zawartych, np. dotyczących kształtu i modyfikowania ich pod kątem potrzeb konstrukcyjnych. Moduły oprogramowania pozwalają na upraszczanie modelu powierzchni skomplikowanych modeli i wykorzystanie ich w innych modelach odlewów, dopasowywanie ich do potrzeb odlewni i klientów. 14

16 03. OCHRONA ŚRODOWISKA I BHP Identyfikacja faz krystalicznych krzemionki w pyłach emitowanych z odlewni piaskowej metodą proszkową DSH. Pr.IOd Kraków 2009, T. 49, nr 1, s Z uwagi na udokumentowany chorobotwórczy wpływ na zdrowie ludzkie pyłów zawierających krzemionkę krystaliczną, podjęto próbę zidentyfikowania poszczególnych odmian polimorficznych krzemionki w próbkach pyłów emitowanych z odlewni, stosującej formy piaskowe. Identyfikację odmian polimorficznych SiO 2 (jakościowa analiza fazowa) przeprowadzono metodą dyfrakcji rentgenowskiej (metoda proszkowa Debye a-sherrera -Hulla [DSH]. Próbki pobrano w otoczeniu wybranej odlewni, w różnych odległościach od źródła emisji. W pobranych próbkach pyłu opadającego i zawieszonego zidentyfikowano nisko- i wysokotemperaturową odmianę SiO 2 oraz fazy metaliczne. Osłona może uratować życie. Bezpieczeństwo pracy przy piecach indukcyjnych. (Część 1: Zapobieganie rozpryskowi metalu, odzież ochronna). Giesserei-Erfahrungsaust. 2008, nr 10, s Celem tego artykułu jest przedstawienie środków bezpieczeństwa, które należy stosować podczas topienia metalu. Omówiono przypadki występowania zjawiska rozprysku metalu, a czasem nawet eksplozji podczas załadunku metalu do pieca. Do eksplozji rozprysku metalu może dojść między innymi w przypadku załadunku wilgotnego metalu do pieca; duże niebezpieczeństwo stanowi także załadunek do pieca zamkniętych zbiorników, które mogą zawierać wilgoć (załadunek zbiorników zamkniętych jest zabroniony). Korzystnie jest rozdrobnić materiał przed załadowaniem go do pieca. Istnieje szereg sposobów zapobiegania rozpryskowi metalu podczas załadunku. Można na przykład przed załadunkiem podsuszyć wsad przez składowanie go bądź wysuszyć go w suszarkach przepychowych przed załadunkiem. Całkowite wyeliminowanie wilgoci we wsadzie jest praktycznie niemożliwe. Innym rodzajem zabezpieczenia, środkiem bezpieczeństwa dla personelu obsługującego piec podczas topienia, jest stosowanie systemów załadunku zdalnie sterowanych. Niebezpieczeństwo może stanowić także wsad metalowy powleczony pokryciem, które w kontakcie z ciekłym metalem może wywołać eksplozję. Niebezpieczeństwo eksplozji może wystąpić także pod koniec procesu topienia w chwili dodawania dodatków stopowych. W topialni metali nieżelaznych, gdzie często jako wsad metalowy stosuje się gąski, zaleca się ich podgrzanie przed załadunkiem. Możliwość wystąpienia eksplozji w wyniku parowania rośnie ze wzrostem okresu między poszczególnymi cyklami topienia. Ważne jest stosowanie odpowiedniej odzieży ochronnej podczas topienia metalu. Omówiono różne rodzaje odzieży ochronnej i jej zastosowanie. W artykule zwrócono także uwagę na topienie aluminium i bezwzględną konieczność stosowania odzieży ochronnej podczas topienia metali. 15

17 04. WYTYCZNE PROJEKTOWA- NIA TECHNOLOGII ODLEWNI- CZYCH Szybsze uzyskanie dojrzałości produkcyjnej. Przymierze między odlewem a szybkim wykonywaniem prototypów: zalety współzawodnictwa w przemyśle motoryzacyjnym. Giesserei-Erfahrungsaust. 2008, nr 5, s Artykuł dotyczy wykonywania prototypów odlewów motoryzacyjnych o dużym stopniu skomplikowania, takich jak: głowice cylindrów, korpusy silników. Przedstawiono krótko zalety szybkiego wykonywania prototypów. Omówiono zasadę spiekania laserowego masy formierskiej. Do tego celu stosuje się powszechnie technologię Croninga. Proces polega na spiekaniu warstwowym masy. Podstawą do wykonania formy są dane pakietu CAD modelu. Opisano zastosowanie urządzenia Eosint S750 oraz sposób spiekania. Z urządzenia do spiekania odbierane są formy i rdzenie albo ich elementy. Wspomniane spiekanie warstwowe ułatwia wykonanie skomplikowanych geometrycznie form. Za pomocą maszyny do spiekania typu Eosint S750 można wykonać formy o maksymalnych wymiarach 720 x 380 x 380 mm. W przypadku prototypów większych rozmiarów, także skomplikowanych, stosuje się wycinanie (frezowanie) z bloku masy za pomocą urządzeń sterowanych numerycznie (metoda Direct Croning). Tę metodę można stosować do wykonywania, np. elementów karoserii. Opłacalna produkcja elementów skomplikowanych. Opłacalna produkcja za pomocą szybkich technologii. Giesserei-Erfahrungsaust. 2008, nr 5, s Omówiono wykorzystanie tak zwanych metod generatywnych do opłacalnej produkcji odlewów elementów maszyn i urządzeń. Dzięki generatywnym metodom wytwarzania można w sposób opłacalny produkować małe ilości skomplikowanych elementów w stosunkowo krótkim czasie. W metodzie generatywnej chodzi o metodę wytwarzania, gdzie materiał wyjściowy, za pomocą źródła energii, umacniany jest partiami. Może być to zarówno metal, jak i tworzywo sztuczne. Dla metalu można wymienić następujące metody: LaserCusting (technologia przetapiania warstwowego), SelectiveLaserMelting (SLM - selektywne nadtapianie), DMLS - bezpośrednie selektywne spiekanie laserem. W artykule wymieniono także technologie stosowane dla tworzyw sztucznych. Wymienione powyżej metody wykorzystywane są do wykonywania odlewów. Metodami generatywnymi wykonuje się modele matki a następnie formy. Możliwe jest szybkie, ekonomicznie opłacalne wykonanie odlewu. Można tu wyróżnić dwie metody wykonania oprzyrządowania: Rapid Tooling przez szybkie opracowanie ciągu procesów, Rapid Tooling poprzez bezpośrednie wykonanie formy, a także wkładek do nich. Opisano te metody. Równolegle jest szybciej. Symulacja projektowanych odlewów i szybkie wykonanie oprzyrządowania. Giesserei-Erfahrungsaust. 2008, nr 9, s Na przykładzie dwóch odlewni przedstawiono możliwości równoległej współpracy w zakresie szybkiego wykonywania prototypów i szybkiego wykonywania oprzyrządowania. Współpraca ma miejsce w ramach European Network Rapid Manufacturing w odlewniach Innocast GmbH Langenfeld (odlewy żeliwne i staliwne) oraz Spacecast Praezisionsguss GmbH & Co. KG Eschweiler (odlewy z metali nieżelaznych). Obie odlewnie dostarczają prototypy i odlewy małoseryjne. Współpraca polega na wymianie pakietu danych 3D-CAD zamawianych odlewów ze wspomnianych wyżej stopów (także stopów specjalnych) oraz innych niezbędnych informacji. Czas wykonania odlewu czy prototypu lub konstrukcji odlewanej wynosi do 10 dni roboczych. W artykule opisano sposób realizacji zamówień (projektów). Opisano sposób uzgadniania profilu wymagań poprzez prezentację kilku wariantów wykonania odlewu z różnymi układami 16

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH Zbigniew Bonderek, Stefan Chromik Kraków 2006 r. WYDAWNICTWO NAUKOWE AKAPIT Recenzenci: Prof. Dr hab. Inż. Józef Dańko Prof. Dr

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE DRUKU 3D

ZASTOSOWANIE DRUKU 3D ZASTOSOWANIE DRUKU 3D w odlewnictwie autoryzowany przedstawiciel 3D Lab s.c. 02-949 Warszawa // ul. Ostra 13C T/F: (+48 22) 885 63 23 // M: +48 505 10 10 33 Formy odlewnicze z piasku kwarcowego Budowa

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1//2/ Zawód: operator maszyn i urządzeń odlewniczych; symbol 812107

Bardziej szczegółowo

MASZYNY ODLEWNICZE Casting machines and mechanisms PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

MASZYNY ODLEWNICZE Casting machines and mechanisms PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Rodzaj zajęć: Wyk., Sem. MASZYNY ODLEWNICZE Casting machines and mechanisms Poziom studiów: studia II stopnia

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD ODLEWNICTWA R. 61-2011

PRZEGLĄD ODLEWNICTWA R. 61-2011 PRZEGLĄD ODLEWNICTWA R. 61-2011 SPIS TREŚCI nr 1/2 10 Światowy kryzys lat 2008 i 2009 wyraźnie odbił się na wielkości produkcji odlewów 16 Sytuacja odlewnictwa światowego. Stan aktualny i prognozy / J.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp 9 ROK 2008

Spis treści. Wstęp 9 ROK 2008 Spis treści Wstęp 9 I. METALE I ICH STOPY 1. Wprowadzenie nowoczesnych metod do badań odlewów i materiałów odlewniczych z wykorzystaniem nowej aparatury, będącej na wyposażeniu Zespołu Laboratoriów Badawczych.

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu ODLEWNICTWO STOPÓW ŻELAZA Casting of ferrous alloys Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and Engineering of Production Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Poziom studiów:

Bardziej szczegółowo

PRACA DYPLOMOWA W BUDOWIE WKŁADEK FORMUJĄCYCH. Tomasz Kamiński. Temat: ŻYWICE EPOKSYDOWE. dr inż. Leszek Nakonieczny

PRACA DYPLOMOWA W BUDOWIE WKŁADEK FORMUJĄCYCH. Tomasz Kamiński. Temat: ŻYWICE EPOKSYDOWE. dr inż. Leszek Nakonieczny Politechnika Wrocławska - Wydział Mechaniczny Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji PRACA DYPLOMOWA Tomasz Kamiński Temat: ŻYWICE EPOKSYDOWE W BUDOWIE WKŁADEK FORMUJĄCYCH Promotor: dr inż. Leszek

Bardziej szczegółowo

Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji

Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji PROJEKT NR: POIG.01.01.02-00-015/09 Zaawansowane materiały i technologie ich wytwarzania Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji

Bardziej szczegółowo

Sp. z o.o. Prezentacja firmy

Sp. z o.o. Prezentacja firmy O d l e w n i a Ta r n ó w Sp. z o.o. Prezentacja firmy O d l e w n i a Ta r n ó w S p. z o. o. Odlewnia Tarnów Sp. z o. o. specjalizuje się w produkcji odlewów żeliwnych, przede wszystkim z żeliwa szarego

Bardziej szczegółowo

Technologia wymagania edukacyjne

Technologia wymagania edukacyjne Technologia wymagania edukacyjne Zawód: Lakiernik 714(03) SZPN/SZ/07/19 714[03]/ZSZ/MENiS/ 2002.08.26 Program wykonany przez mgr inż. Tomasza Reclika Liczba godzin: 2 kl.-4 2012/13 Klasa II 1. Nanoszenie

Bardziej szczegółowo

GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ

GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ Tadeusz Mikulczyński Zdzisław Samsonowicz Mirosław Ganczarek *Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej Janusz Polański

Bardziej szczegółowo

ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946

ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946 ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946 Propozycje badawczo-wdrożeniowe Instytutu Odlewnictwa Konwersja

Bardziej szczegółowo

Technik mechanik 311504

Technik mechanik 311504 Technik mechanik 311504 Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik mechanik powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) wytwarzania części maszyn i urządzeń; 2) dokonywania

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika. Rok akademicki 2012/2013

Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika. Rok akademicki 2012/2013 Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika Rok akademicki 2012/2013 Nr Promotor Tytuł / zakres pracy dyplomowej UM/AG1 prof. dr hab. inż. Andrzej

Bardziej szczegółowo

MECHANICZNYCH STOPU CHROMO-KOBALTOWEGO W ZALEśNO NOŚCI OD TECHNOLOGII ODLEWANIA. Joanna Wasylów

MECHANICZNYCH STOPU CHROMO-KOBALTOWEGO W ZALEśNO NOŚCI OD TECHNOLOGII ODLEWANIA. Joanna Wasylów ANALIZA WŁAŚCIWOW CIWOŚCI MECHANICZNYCH STOPU CHROMO-KOBALTOWEGO W ZALEśNO NOŚCI OD TECHNOLOGII ODLEWANIA Joanna Wasylów Błędy podczas projektowania, modelowania i odlewania szkieletu koryguje się w kolejnych

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC prowadzący dr inż. Grzegorz Kostro pok. EM 313 dr inż. Michał Michna pok. EM 312 materiały

Bardziej szczegółowo

Edukacja techniczno-informatyczna I stopień studiów. I. Pytania kierunkowe

Edukacja techniczno-informatyczna I stopień studiów. I. Pytania kierunkowe I stopień studiów I. Pytania kierunkowe Pytania kierunkowe KMiETI 7 KTMiM 7 KIS 6 KMiPKM 6 KEEEiA 5 KIB 4 KPB 3 KMRiMB 2 1. Omów sposób obliczeń pracy i mocy w ruchu obrotowym. 2. Co to jest schemat kinematyczny?

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Jerzy J. Sobczak, Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Prezenter: Agnieszka Kryczek - 1 - ŚWIAT Produkcja odlewów 2013 Wielkość globalnej produkcji odlewów

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Automatyzacja i Robotyzacja Procesów Produkcyjnych Dr hab. inż. Jan Duda Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Podstawowe pojęcia Automatyka Nauka o metodach i układach sterowania

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Oferta badawcza XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Struktura organizacyjna PIMOT Przemysłowy Instytut Motoryzacji Pion Paliw i Energii Odnawialnej

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ

NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ Wstęp Waldemar BOJANOWSKI 1 Piotr WOŹNIAK 2 Przygotowania masy formierskiej o wysokich

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Wirtualny VU2012

Uniwersytet Wirtualny VU2012 XII Konferencja Uniwersytet Wirtualny VU2012 M o d e l N a r z ę d z i a P r a k t y k a Andrzej ŻYŁAWSKI Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki Marcin GODZIEMBA-MALISZEWSKI Instytut Technologii Eksploatacji

Bardziej szczegółowo

Jak i z kim obniżać koszty sprężonego powietrza w przemyśle. Optymalizacja systemów sprężonego powietrza

Jak i z kim obniżać koszty sprężonego powietrza w przemyśle. Optymalizacja systemów sprężonego powietrza Jak i z kim obniżać koszty sprężonego powietrza w przemyśle. Optymalizacja systemów sprężonego powietrza zgodnie z zaleceniami Unii Europejskiej. Konferencja REMONTY I UTRZYMANIE TUCHU W PRZEMYŚLE - Zakopane

Bardziej szczegółowo

Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do egzaminu dyplomowego magisterskiego Kierunek: Mechatronika

Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do egzaminu dyplomowego magisterskiego Kierunek: Mechatronika Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do Kierunek: Mechatronika 1. Materiały używane w budowie urządzeń precyzyjnych. 2. Rodzaje stali węglowych i stopowych, 3. Granica sprężystości

Bardziej szczegółowo

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-1082 Podstawy nauki o materiałach Fundamentals of Material Science

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1//2/ Zawód: modelarz odlewniczy ; symbol 721104 Podbudowa programowa:

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA WYBORU PRZEDMIOTÓW NA STUDIACH I STOPNIA STACJONARNYCH CYWILNYCH (nabór 2008) III semestr

DEKLARACJA WYBORU PRZEDMIOTÓW NA STUDIACH I STOPNIA STACJONARNYCH CYWILNYCH (nabór 2008) III semestr WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA WYDZIAŁ MECHANICZNY STUDENT...... ( imię i nazwisko) (grupa szkolna) nr albumu... DEKLARACJA WYBORU PRZEDMIOTÓW NA STUDIACH I STOPNIA STACJONARNYCH CYWILNYCH (nabór 2008) III

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych Odniesienie do Symbol Kierunkowe efekty kształcenia efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Podstawy Konstrukcji Maszyn. Wykład nr. 2 Obróbka i montaż części maszyn

Podstawy Konstrukcji Maszyn. Wykład nr. 2 Obróbka i montaż części maszyn Podstawy Konstrukcji Maszyn Wykład nr. 2 Obróbka i montaż części maszyn 1. WSTĘP Przedwojenny Polski pistolet VIS skomplikowana i czasochłonna obróbka skrawaniem Elementy składowe pistoletu podzespoły

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do dokumentu Moduł polityki zarządzania

1. Wprowadzenie do dokumentu Moduł polityki zarządzania MCP Moduł polityki zarządzania, V2, 1/1/2003 Strona 1 WPROWADZENIE DO ZARZĄDZANIA ENERGIĄ W PRZEDSIĘBIORSTWIE W KONTEKŚCIE PROGRAMU UE: THE EUROPEAN MOTOR CHALLENGE PROGRAMME Moduł polityki zarządzania

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE WYTWARZANIA CAM Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności APWiR Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

CHEMIA. symbol nazwa grupowania wyjątki. Produkcja masy włóknistej. Produkcja papieru i tektury

CHEMIA. symbol nazwa grupowania wyjątki. Produkcja masy włóknistej. Produkcja papieru i tektury CHEMIA symbol nazwa grupowania wyjątki 17.11.Z 17.12.Z Produkcja masy włóknistej Produkcja papieru i tektury 17.21.Z 19.10.Z Produkcja papieru falistego i tektury falistej oraz opakowań z papieru i tektury

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów

Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów Wykład 12 Lutowanie miękkie (SOLDERING) i twarde (BRAZING) dr inż. Dariusz Fydrych Kierunek

Bardziej szczegółowo

S Y S T E M Y S P A L A N I A PALNIKI GAZOWE

S Y S T E M Y S P A L A N I A PALNIKI GAZOWE S Y S T E M Y S P A L A N I A PALNIKI GAZOWE Zaawansowana technologia Wysoka wydajność Palnik gazowy jest wyposażony w elektroniczny system zapłonu i rurę płomieniową, która jest wytwarzana ze specjalnego

Bardziej szczegółowo

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 204234 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 363401 (51) Int.Cl. C23C 14/34 (2006.01) B22D 23/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

ROBOTY PRZEMYSŁOWE LABORATORIUM FANUC S-420F

ROBOTY PRZEMYSŁOWE LABORATORIUM FANUC S-420F ROBOTY PRZEMYSŁOWE LABORATORIUM FANUC S-420F Wstęp Roboty przemysłowe FANUC Robotics przeznaczone są dla szerokiej gamy zastosowań, takich jak spawanie ( Spawanie to jedno z najczęstszych zastosowań robotów.

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: HYDRAULIKA, PNEUMATYKA I SYSTEMY AUTOMATYZACJI PRODUKCJI Hydraulics, pneumatics and production automation systems Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych inżynierskich kierunek MiBM

Tematy prac dyplomowych inżynierskich kierunek MiBM Tematy prac dyplomowych inżynierskich kierunek MiBM Nr pracy Temat Cel Zakres Prowadzący 001/I8/Inż/2013 002/I8/Inż/2013 003/I8/ Inż /2013 Wykonywanie otworów gwintowanych na obrabiarkach CNC. Projekt

Bardziej szczegółowo

IKiFP im. J. Habera PAN

IKiFP im. J. Habera PAN IKiFP im. J. Habera PAN Określenie parametrów technologicznych procesu wykonywania odlewów ze stopów Ti z udziałem materiałów cyrkonowych i itrowych oraz wykonanie modelowych odlewów 15.04.2014 30.09.2014

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania - kwalifikacja M19. Podstawy konstrukcji maszyn. Przedmiot: Technologia naprawy elementów maszyn narzędzi i urządzeń

Przedmiotowy system oceniania - kwalifikacja M19. Podstawy konstrukcji maszyn. Przedmiot: Technologia naprawy elementów maszyn narzędzi i urządzeń Przedmiotowy system oceniania - kwalifikacja M19 KL II i III TM Podstawy konstrukcji maszyn nauczyciel Andrzej Maląg Przedmiot: Technologia naprawy elementów maszyn narzędzi i urządzeń CELE PRZEDMIOTOWEGO

Bardziej szczegółowo

Projektowanie Wirtualne bloki tematyczne PW I

Projektowanie Wirtualne bloki tematyczne PW I Podstawowe zagadnienia egzaminacyjne Projektowanie Wirtualne - część teoretyczna Projektowanie Wirtualne bloki tematyczne PW I 1. Projektowanie wirtualne specyfika procesu projektowania wirtualnego, podstawowe

Bardziej szczegółowo

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości Seria Jubileuszowa Każda sprężarka śrubowa z przetwornicą częstotliwości posiada regulację obrotów w zakresie od 50 do 100%. Jeżeli zużycie powietrza

Bardziej szczegółowo

Wypadki przy użytkowaniu sprzętu roboczego

Wypadki przy użytkowaniu sprzętu roboczego Wypadki przy użytkowaniu sprzętu roboczego W 2004 r. inspektorzy pracy zbadali 913 wypadków przy pracy, w których źródłami czynników niebezpiecznych, powodujących urazy, były maszyny, aparatura, narzędzia

Bardziej szczegółowo

5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody

5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody INFOMACJE TECHNICZNE 5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody POLO-ECOSAN ML 5 SYSTEMY UOWE . Postęp w dziedzinie wielowarstwowej technologii PP- POLOPLAST udoskonaliło swój niezwykle popularny system

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

Korzyści wynikające z wdroŝenia systemowego zarządzania jakością

Korzyści wynikające z wdroŝenia systemowego zarządzania jakością Czas na zmiany. DROGA DO JAKOŚCI I ZYSKÓW czyli: ZAPROSZENIE DO WDROśENIA SYSTEMU ZARZADZANIA JAKOŚCIĄ wg Korzyści wynikające z wdroŝenia systemowego zarządzania jakością Lublin 07.04.2009 1 2 Czym jest

Bardziej szczegółowo

ABC UŻYTKOWANIA WTRYSKIWACZY WGs

ABC UŻYTKOWANIA WTRYSKIWACZY WGs ABC UŻYTKOWANIA WTRYSKIWACZY WGs Nowe wtryskiwacze WGS są kolejną generacją naszego produktu. Zmianie uległy zarówno konstrukcja, budowa, jak i kalibracja. Kolejne prace rozwojowe nad produktem doprowadziły

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W)

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W) EFEKTY KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU "MECHATRONIKA" nazwa kierunku studiów: Mechatronika poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia profil kształcenia: ogólnoakademicki symbol kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Łożyska ślizgowe - podstawowe rodzaje

Łożyska ślizgowe - podstawowe rodzaje Łożyska ślizgowe - podstawowe rodzaje Łożyska o tarciu suchym (bezsmarowe, samosmarne) Łożyska porowate impregnowane smarem Łożyska samosmarne, bezsmarowe, suche 2 WCZORAJ Obsługa techniczna samochodu

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji Spis treści Wstęp... 11 część I. Techniczne przygotowanie produkcji, jego rola i miejsce w przygotowaniu produkcji ROZDZIAŁ 1. Rola i miejsce

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o.

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. EKOS Poznań jako nazwa handlowa funkcjonuje na rynku od 1987. Głównymi obszarami działalności

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Energetyka

Efekty kształcenia dla kierunku Energetyka Załącznik nr 5 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

EKOLOGIA A ODLEWNICTWO ZASTOSOWANIE ROZWIĄZAŃ PROEKOLOGICZNYCH W PRODUKCJI ODLEWNICZEJ ZAKŁADU METALURGICZNEGO WSK RZESZÓW SP.Z O.O.

EKOLOGIA A ODLEWNICTWO ZASTOSOWANIE ROZWIĄZAŃ PROEKOLOGICZNYCH W PRODUKCJI ODLEWNICZEJ ZAKŁADU METALURGICZNEGO WSK RZESZÓW SP.Z O.O. EKOLOGIA A ODLEWNICTWO ZASTOSOWANIE ROZWIĄZAŃ PROEKOLOGICZNYCH W PRODUKCJI ODLEWNICZEJ ZAKŁADU METALURGICZNEGO WSK RZESZÓW SP.Z O.O. Zakład Metalurgiczny WSK Rzeszów Sp. z o.o. prowadzi działalność w zakresie

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA MASZYN. Wykład dr inż. A. Kampa

TECHNOLOGIA MASZYN. Wykład dr inż. A. Kampa TECHNOLOGIA MASZYN Wykład dr inż. A. Kampa Technologia - nauka o procesach wytwarzania lub przetwarzania, półwyrobów i wyrobów. - technologia maszyn, obejmuje metody kształtowania materiałów, połączone

Bardziej szczegółowo

Tabela efektów kształcenia. Kształcenie zawodowe teoretyczne

Tabela efektów kształcenia. Kształcenie zawodowe teoretyczne Tabela efektów kształcenia Nazwa przedmiotu / pracowni Podstawy konstrukcji maszyn Tabela przyporządkowania poszczególnym przedmiotom efektów kształcenia dla zawodu : technik pojazdów samochodowych ; symbol:

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: SYSTEMY PROJEKTOWANIA PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Automatyzacja wytwarzania i robotyka Rodzaj zajęć:

Bardziej szczegółowo

POSTĘPY W KONSTRUKCJI I STEROWANIU Bydgoszcz 2004

POSTĘPY W KONSTRUKCJI I STEROWANIU Bydgoszcz 2004 POSTĘPY W KONSTRUKCJI I STEROWANIU Bydgoszcz 2004 METODA SYMULACJI CAM WIERCENIA OTWORÓW W TARCZY ROZDRABNIACZA WIELOTARCZOWEGO Józef Flizikowski, Kazimierz Peszyński, Wojciech Bieniaszewski, Adam Budzyński

Bardziej szczegółowo

REDUKCJA EMISJI GAZÓW POPRZEZ ZASTOSOWANIE NOWEJ GENERACJI SPOIW ORGANICZNYCH W ODLEWNIACH. A. Serghini 1 S. Bieda 2

REDUKCJA EMISJI GAZÓW POPRZEZ ZASTOSOWANIE NOWEJ GENERACJI SPOIW ORGANICZNYCH W ODLEWNIACH. A. Serghini 1 S. Bieda 2 REDUKCJA EMISJI GAZÓW POPRZEZ ZZASTOSOWANIE NOWEJ GENERACJI SPOIW ORGANICZNYCH W ODLEWNICTWIE REDUKCJA EMISJI GAZÓW POPRZEZ ZASTOSOWANIE NOWEJ GENERACJI SPOIW ORGANICZNYCH W ODLEWNIACH A. Serghini 1 S.

Bardziej szczegółowo

KARTA KATALOGOWA. infolinia: 801-005-885 info@egsystem-sklep.pl www.egsystem-sklep.pl. Nazwa: Półmaska jednorazowego użytku NEOSEC Typ: EG-NEOSEC

KARTA KATALOGOWA. infolinia: 801-005-885 info@egsystem-sklep.pl www.egsystem-sklep.pl. Nazwa: Półmaska jednorazowego użytku NEOSEC Typ: EG-NEOSEC KARTA KATALOGOWA Nazwa: Półmaska jednorazowego użytku NEOSEC Typ: EG-NEOSEC Półmaski we wszystkich wariantach: bez zaworów wydechowych Półmaski o największym rozwinięciu powierzchni filtracyjnej, zapewniające

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI)

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) Metalurgia proszków jest dziedziną techniki, obejmującą metody wytwarzania proszków metali lub ich mieszanin z proszkami niemetali oraz otrzymywania wyrobów z tych proszków

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIEM MASY FORMIERSKIEJ

PRZYGOTOWANIEM MASY FORMIERSKIEJ Manfred MICHENFELDER 1 BUDERUS Kanalguss GmbH Niemcy zmodernizowała swoją instalację przygotowania masy formierskiej, stosując nowy system zarządzania. Sytuacja wyjściowa Przed kilkoma laty zbudowano od

Bardziej szczegółowo

SKRUBERY. Program Odor Stop

SKRUBERY. Program Odor Stop Program Odor Stop SKRUBERY PROGRAM ODOR STOP Firma oferuje różne technologie w celu zmniejszenia uciążliwości zapachowej. Firma specjalizuje się w stosowaniu takich technologii jak: bariery antyodorowe,

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 ALEKSANDER KAROLCZUK a) MATEUSZ KOWALSKI a) a) Wydział Mechaniczny Politechniki Opolskiej, Opole 1 I. Wprowadzenie 1. Technologia zgrzewania

Bardziej szczegółowo

Odzież ochronna przeznaczona dla pracowników przemysłu narażonych na działanie czynników gorących.

Odzież ochronna przeznaczona dla pracowników przemysłu narażonych na działanie czynników gorących. Odzież chroniąca przed gorącymi czynnikami termicznymi Na wielu stanowiskach pracy m.in. w hutach i zakładach metalurgicznych, podczas spawania, akcji przeciwpożarowych pracownik narażony jest na działanie

Bardziej szczegółowo

Monika Peplińska. Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy VI szkoły podstawowej.

Monika Peplińska. Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy VI szkoły podstawowej. Klasa VIa Monika Peplińska Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy VI szkoły podstawowej Część techniczna Dział 6. Materiały włókiennicze 6.1 Rodzaje. wymienia

Bardziej szczegółowo

Advanced Forming Hartowanie w procesie tłoczenia

Advanced Forming Hartowanie w procesie tłoczenia Advanced Forming Hartowanie w procesie tłoczenia ZAAWANSOWANE FORMOWANIE DLA PRZEMYSŁU SAMOCHODOWEGO Gdy klienci kładą silny nacisk na masę i wytrzymałość Wymagania odnośnie coraz lżejszych elementów z

Bardziej szczegółowo

Podstawy technik wytwarzania PTWII - projektowanie. Ćwiczenie 4. Instrukcja laboratoryjna

Podstawy technik wytwarzania PTWII - projektowanie. Ćwiczenie 4. Instrukcja laboratoryjna PTWII - projektowanie Ćwiczenie 4 Instrukcja laboratoryjna Człowiek - najlepsza inwestycja Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Warszawa 2011 2 Ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

tesa Automotive Design Masking - Precyzja najwyższego stopnia Zastosowanie taśm w branży motoryzacyjnej FOLDER ZASTOSOWAŃ

tesa Automotive Design Masking - Precyzja najwyższego stopnia Zastosowanie taśm w branży motoryzacyjnej FOLDER ZASTOSOWAŃ tesa Automotive Design Masking - Precyzja najwyższego stopnia Zastosowanie taśm w branży motoryzacyjnej FOLDER ZASTOSOWAŃ INFORMACJE OGÓLNE Maskowanie precyzyjne 1 2 3 4 Zderzaki Dwukolorowe obszary dachowe

Bardziej szczegółowo

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ LIDER WYKONAWCY PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ Foster Wheeler Energia Polska Sp. z o.o. Technologia spalania węgla w tlenie zintegrowana

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania do poszczególnych działów. Zajęcia techniczne klasa V. oprac. Beata Łabiga

Szczegółowe wymagania do poszczególnych działów. Zajęcia techniczne klasa V. oprac. Beata Łabiga Szczegółowe wymagania do poszczególnych działów. Zajęcia techniczne klasa V oprac. Beata Łabiga ROZDZIAŁ III. MATERIAŁY I ICH ZASTOSOWANIE Wymagania podstawowe poprawnie posługuje się terminami: włókno,

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2/N. 9. Stopy aluminium z litem: budowa strukturalna, właściwości, zastosowania.

ĆWICZENIE Nr 2/N. 9. Stopy aluminium z litem: budowa strukturalna, właściwości, zastosowania. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 2/N Opracowali:

Bardziej szczegółowo

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne:

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne: Metody łączenia metali rozłączne nierozłączne: Lutowanie: łączenie części metalowych za pomocą stopów, zwanych lutami, które mają niższą od lutowanych metali temperaturę topnienia. - lutowanie miękkie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin.

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin. Zakres tematyczny: Moduł I Efektywność energetyczna praktyczne sposoby zmniejszania zużycia energii w przedsiębiorstwie. Praktyczne zmniejszenia zużycia energii w budynkach i halach przemysłowych. Instalacje

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: zasadnicza szkoła zawodowa - 3-letni okres nauczania /1//2/ Zawód: Operator maszyn i urządzeń do przetwórstwa tworzyw

Bardziej szczegółowo

KONTROLA JAKOŚCI ODKUWEK I MATRYC / ARCHIWIZACJA I REGENERACJA MATRYC

KONTROLA JAKOŚCI ODKUWEK I MATRYC / ARCHIWIZACJA I REGENERACJA MATRYC KONTROLA JAKOŚCI ODKUWEK I MATRYC / ARCHIWIZACJA I REGENERACJA MATRYC Słowa kluczowe: kontrola jakości, inżynieria odwrotna, regeneracja i archiwizacja matryc, frezowanie CNC, CAM. System pomiarowy: Skaner

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI Dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA, email: dmiedzinska@wat.edu.pl Dr inż. Robert PANOWICZ, email: Panowicz@wat.edu.pl Wojskowa Akademia Techniczna, Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej MODELOWANIE WARSTWY

Bardziej szczegółowo

Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw z sektora MŚP. Przykłady dobrych praktyk

Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw z sektora MŚP. Przykłady dobrych praktyk Klaster Gospodarki Odpadowej i Recyklingu szansą rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw z branży odpadowej i recyklingu Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy 6 szkoły podstawowej

Wymagania edukacyjne z przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy 6 szkoły podstawowej Wymagania edukacyjne z przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy 6 szkoły podstawowej Dział: Materiały włókiennicze 1 Rodzaje materiałów włókienniczych. 2 Pochodzenie i zastosowanie włókien 3 Wyrób tkanin

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych w klasie V. Ocenę dostateczną. który:

Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych w klasie V. Ocenę dostateczną. który: Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych w klasie V Dział podręcznika Temat lekcji Ocenę dopuszczającą Ocenę dostateczną Ocenę dobrą Ocenę bardzo dobrą otrzymuje uczeń, Ocenę celującą Lekcja organizacyjna.

Bardziej szczegółowo

BUTELCZARKI WYTŁACZARKO-ROZDMUCHIWARKI

BUTELCZARKI WYTŁACZARKO-ROZDMUCHIWARKI BUTELCZARKI WYTŁACZARKO-ROZDMUCHIWARKI Wysokowydajne rozdmuchiwarki 02 Dane techniczne oraz więcej informacji na www.dopak.pl WYTŁACZANIE Z ROZDMUCHEM ROZDMUCHIWARKI Z NAPĘDEM ELEKTRYCZNYM OBNIŻENIE KOSZTÓW

Bardziej szczegółowo

Odlewnictwo polskie na tle odlewnictwa światowego stan aktualny - tendencje

Odlewnictwo polskie na tle odlewnictwa światowego stan aktualny - tendencje Odlewnictwo polskie na tle odlewnictwa światowego stan aktualny - tendencje Jerzy J. Sobczak Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Konferencja techniczno szkoleniowa Oszczędność energii i materiałów w produkcji

Bardziej szczegółowo

ZB nr 5 Nowoczesna obróbka mechaniczna stopów magnezu i aluminium

ZB nr 5 Nowoczesna obróbka mechaniczna stopów magnezu i aluminium ZB nr 5 Nowoczesna obróbka mechaniczna stopów magnezu i aluminium Prof. dr hab. inż. Józef Kuczmaszewski CZ 5.1 opracowanie zaawansowanych metod obróbki skrawaniem stopów lekkich stosowanych na elementy

Bardziej szczegółowo

Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r. Optymalna produkcja na wtryskarkach

Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r. Optymalna produkcja na wtryskarkach Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r Optymalna produkcja na wtryskarkach Czynniki wpływające na jakość wyprasek i efektywność produkcji Wiedza i umiejętności System jakości wtryskarka I peryferia wyrób

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Technologia elementów optycznych

Technologia elementów optycznych Technologia elementów optycznych dr inż. Michał Józwik pokój 507a jozwik@mchtr.pw.edu.pl Część 1 Treść wykładu Specyfika wymagań i technologii elementów optycznych. Ogólna struktura procesów technologicznych.

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC prowadzący dr inż. Grzegorz Kostro pok. EM 313 dr inż. Michał Michna pok. EM 312 materiały

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Gospodarki Odpadami

Krajowy Program Gospodarki Odpadami Krajowy Program Gospodarki Odpadami KPGO został sporządzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz.

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO PL 67248 Y1. TECHPLAST SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Wieprz, PL 04.06.2012 BUP 12/12 31.07.

WZORU UŻYTKOWEGO PL 67248 Y1. TECHPLAST SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Wieprz, PL 04.06.2012 BUP 12/12 31.07. PL 67248 Y1 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 119538 (22) Data zgłoszenia: 01.12.2010 (19) PL (11) 67248 (13) Y1

Bardziej szczegółowo

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji w Bytomiu Wilhelm Gorecki PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Podręcznik akademicki Bytom 2011 1. Wstęp...9 2. Cel podręcznika...11 3. Wstęp

Bardziej szczegółowo

WYTRZYMAŁOŚĆ POŁĄCZEŃ KLEJOWYCH WYKONANYCH NA BAZIE KLEJÓW EPOKSYDOWYCH MODYFIKOWANYCH MONTMORYLONITEM

WYTRZYMAŁOŚĆ POŁĄCZEŃ KLEJOWYCH WYKONANYCH NA BAZIE KLEJÓW EPOKSYDOWYCH MODYFIKOWANYCH MONTMORYLONITEM KATARZYNA BIRUK-URBAN WYTRZYMAŁOŚĆ POŁĄCZEŃ KLEJOWYCH WYKONANYCH NA BAZIE KLEJÓW EPOKSYDOWYCH MODYFIKOWANYCH MONTMORYLONITEM 1. WPROWADZENIE W ostatnich latach można zauważyć bardzo szerokie zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Narzędzia precyzyjne i półprzewodnikowe. Producent światowej klasy narzędzi diamentowych i CBN

Narzędzia precyzyjne i półprzewodnikowe. Producent światowej klasy narzędzi diamentowych i CBN Narzędzia precyzyjne i półprzewodnikowe Producent światowej klasy narzędzi diamentowych i CBN Tarcze ścierne ze spoiwem metalicznym oraz żywicznym Tarcza ze spoiwem metalicznym Tarcza ze spoiwem żywicznym

Bardziej szczegółowo

Nr lekcji. Liczba godzin. Temat lekcji. Zakres treści. Osiągnięcia ucznia

Nr lekcji. Liczba godzin. Temat lekcji. Zakres treści. Osiągnięcia ucznia Zespół Szkół Nr 5 w Zamościu Etap edukacyjny gimnazjum ZAJĘCIA TECHNICZNE Nauczyciel realizujący: Marzena Mazurek Szczegółowy rozkład materiału II rok nauki (5 godzin) Nr lekcji Temat lekcji Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Łączenie elementów z. P-System. P-System. Łączenie

Łączenie elementów z. P-System. P-System. Łączenie elementów z Złączka profilowa do szybkiego montażu bez użycia narzędzi A tak to działa Dwie możliwości frezowania gniazda profilowego Frezarka Lamello Zeta umożliwia frezowanie ręczne Przy produkcji seryjnej

Bardziej szczegółowo

1. OGÓLNE INFORMACJE DOTYCZĄCE ODLEWNICTWA

1. OGÓLNE INFORMACJE DOTYCZĄCE ODLEWNICTWA 1. OGÓLNE INFORMACJE DOTYCZĄCE ODLEWNICTWA Przegląd sektora Przemysł odlewniczy Odlewnie zajmują się wytapianiem stopów żelaza i metali nieżelaznych oraz kształtowaniem z nich produktów o kształcie takim

Bardziej szczegółowo

Pompa obiegowa do filtrów basenowych. Filtra N. Karta typoszeregu

Pompa obiegowa do filtrów basenowych. Filtra N. Karta typoszeregu Pompa obiegowa do filtrów basenowych Karta typoszeregu Metryka Karta typoszeregu KSB Aktiengesellschaft Frankenthal Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez pisemnej zgody firmy KSB zawartość nie może być rozpowszechniana,

Bardziej szczegółowo