R A P O R T MNIEJSZOŚCI SEKSUALNE W POLSKICH PODRĘCZNIKACH SZKOLNYCH DO PRZEDMIOTU WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "R A P O R T MNIEJSZOŚCI SEKSUALNE W POLSKICH PODRĘCZNIKACH SZKOLNYCH DO PRZEDMIOTU WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE"

Transkrypt

1 R A P O R T MNIEJSZOŚCI SEKSUALNE W POLSKICH PODRĘCZNIKACH SZKOLNYCH DO PRZEDMIOTU WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE

2

3 STOWARZYSZENIE LAMBDA SZCZECIN R A P O R T MNIEJSZOŚCI SEKSUALNE W POLSKICH PODRĘCZNIKACH SZKOLNYCH DO PRZEDMIOTU WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE S Z C Z E C I N

4 by Stowarzyszenie Lambda Szczecin, Szczecin 2004 Wydanie I, wrzesień 2004 wydawca: Stowarzyszenie Lambda Szczecin Ul. Małkowskiego 9/ Szczecin przygotowanie i opracowanie: Piotr Porożyński konsultacje: Jacek Bykowski skład: artduo ISBN: Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja bądź adaptacja całości lub części niniejszej publikacji bez względu na zastosowaną technikę wymaga zgody wydawcy.

5 Spis treści WSTĘP PODRĘCZNIKI SZCZEGÓLNIE KRZYWDZĄCO UKAZUJĄCE KWESTIĘ MNIEJSZOŚCI SEKSUALNYCH PODRĘCZNIKI W MIARĘ RZETELNIE PORUSZAJĄCE KWESTIĘ MNIEJSZOŚCI SEKSUALNYCH ZAKOŃCZENIE LISTA PODRĘCZNIKÓW UJĘTYCH W RAPORCIE PODRĘCZNIKI SZCZEGÓLNIE KRZYWDZĄCO UKAZUJĄCE KWESTIĘ MNIEJSZOŚCI SEKSUALNYCH: PODRĘCZNIKI W MIARĘ RZETELNIE PORUSZAJĄCE KWESTIĘ MNIEJSZOŚCI SEKSUALNYCH:

6 - 5 -

7 Wstęp Celem niniejszego raportu jest ukazanie problemu braku rzetelnej wiedzy o mniejszościach seksualnych w podręcznikach szkolnych. Raport przedstawia cytaty z wybranych podręczników do szkół gimnazjalnych, liceów oraz z materiałów dla nauczycieli. Autor skupił się na pozycjach do przedmiotu Wychowanie do życia w rodzinie rekomendowanych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu oraz na podręcznikach dostępnych na rynku wydawniczym i będących w powszechnym użyciu. Obok najczęściej opisywanego homoseksualizmu zaprezentowano również transseksualizm oraz inne zachowania seksualne ukazywane najczęściej jako dewiacje. W większości przypadków informacje zawarte w podręcznikach do w/w przedmiotu są niezgodne z prawdą i prowadzą do kształtowania wśród młodzieży atmosfery niechęci oraz podtrzymania akceptacji dla postaw dyskryminacji mniejszości seksualnych. W wielu przypadkach homoseksualizm jest rozpatrywany tylko z punktu widzenia nauczania Kościoła katolickiego. Zdecydowany sprzeciw budzi fakt umieszczania homoseksualizmu w rozdziałach poświęconych dewiacjom seksualnym obok np. pedofilii. Niektóre podręczniki do dewiacji - 6 -

8 seksualnych zaliczają np. masturbację, nudyzm, oralizm, analizm czy ocieractwo. Należy podkreślić, że cztery podręczniki z cytowanych w opracowaniu są zalecane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, którego zadaniem jest nadzór nad prawidłowym kształceniem dzieci i młodzieży. W przypadkach, w których do wykorzystania zalecane są materiały prezentujące poglądy niezgodne z duchem tolerancji, poszanowania drugiego człowieka i jego praw, nie możemy mówić o przekazywaniu rzetelnej wiedzy, lecz o wprowadzaniu dezinformacji i propagowaniu homofobii. O ile trzy pozycje nie budzą większych sprzeciwów to podręcznik pod redakcją T. Król zdecydowanie powoduje konieczność weryfikacji zaleceń MENiS. Autor dotarł do większości podręczników mogących zawierać informację o homoseksualizmie. Jednakże mnogość tego typu pozycji nie pozwoliła na zapoznanie się ze wszystkimi materiałami. W wielu podręcznikach do przedmiotu nie można znaleźć żadnych informacji na temat mniejszości seksualnych. W przypadku możliwości poszerzenia pracowania o pozycję w nim nie zawartą prosi się o kontakt z autorem. 1 1 adres owy autora znajduje się na stronie redakcyjnej - 7 -

9 Poniższe cytaty są pozbawione komentarzy, autor podkreślił jedynie sformułowania szczególnie krzywdząco przedstawiające mniejszości seksualne oraz przyczyniające się do braku akceptacji dla tejże grupy. Podręczniki prezentujące takie podejście zostały przedstawione w pierwszej części raportu. Należy zaznaczyć, że kilka z wymienionych pozycji dość rzetelnie przedstawia poruszane zagadnienie i przyczynia się do zrozumienia innych niż heteroseksualna orientacji seksualnych oraz kształtowania pozytywnej tożsamości seksualnej wśród tych osób. Ta grupa podręczników została zaprezentowana w drugiej części raportu. 8

10 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych. Tytuł: Zanim wybierzesz. Przygotowanie do życia w rodzinie podstawy wychowania seksualnego Autorzy: M. i W. Grabowscy, A i M. Niemyscy, M. i P. Wołochowiczowie Strony: Homoseksualizm Jednym z najbardziej znanych zaburzeń w przeżywaniu swojej płciowości jest homoseksualizm. Naturalnym nastawieniem psychoseksualnym jest pociąg do płci odmiennej, czyli nastawienie heteroseksualne. Jedynie ono pozwala łączyć we współżyciu seksualnym oba jego aspekty - tworzenie głębokiej i trwałej więzi między dwojgiem kochających się ludzi oraz przekazywanie życia. Homoseksualizm oznacza pociąg płciowy do osób tej samej płci, biseksualizm - do obu płci. Utrzymywanie stosunków seksualnych z osobami tej samej płci u mężczyzn nosi nazwę pederastii, a u kobiet miłości lesbijskiej. Skłonność homoseksualna nie jest tym samym, co akt homoseksualny. Mogą być osoby odczuwające pociąg seksualny do osób tej samej płci, które nigdy nie podjęły czynnych aktów homoseksualnych. Z kolei niekiedy dłuższe przebywanie razem osób tej samej płci - w internacie czy - 9 -

11 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych wojsku - może stwarzać sprzyjającą sytuację do nawiązania kontaktów homoseksualnych, czasem tylko przelotnych, u osób o nastawieniu heteroseksualnym. Generalnie postawa homoseksualna jest formą zaprzeczenia własnej płciowości i wyrazem lęku przed partnerem płci odmiennej oraz agresji wobec samego siebie. Jest związana z zaburzeniem tożsamości płciowej w okresie jej formowania się, przy kłopotach okresu dojrzewania. Dużo kontrowersji budzi problem, czy skłonność do homoseksualizmu jest uwarunkowania genetycznie, czy wynika wyłącznie z wychowania i doświadczenia człowieka. W trakcie czteroletnich badań prowadzonych na wydziale psychiatrii na słynnym Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles na grupie 128 homoseksualistów stwierdzono m.in., że w tym okresie więcej niż 92% gejów umawiało się z kobietami od czasu do czasu, a 2/3 miało stosunek płciowy z kobietą. Densis Prager cytuje te wyniki jako przykład pośredniego dowodu przeciw tezie, że homoseksualiści są jakoby biologicznie zaprogramowani", aby być homoseksualistami. Jak dotąd żadne badania nie potwierdziły uwarunkowań genetycznych homoseksualizmu. Przyczyny skłonności homoseksualnych są złożone. I na pytanie, dlaczego ktoś stał się homoseksualistą, trudno jest dawać jednoznaczne odpowiedzi. Jednak wyniki wielu badań wskazują, że najczęściej rozwój nastawienia homoseksualnego jest związany z nieprawidłowościami w atmosferze i funkcjonowaniu rodziny dziecka oraz

12 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych pierwszymi doświadczeniami seksualnymi. Sięganiu do zachowań homoseksualnych sprzyja także kreowanie w środkach masowego przekazu obrazu prawdziwego mężczyzny i prawdziwej kobiety", wpędzające ludzi w kompleksy, że oni tacy nie są. Do zachowań homoseksualnych może prowadzić postawa polegająca na odczuwaniu współżycia ze swoją płcią jako czegoś naturalnego (psychologowie nazywają to inwersją) i postawa skierowana na poszukiwanie czegoś nowego, podniecającego nie związana z istnieniem jakiejś obiektywnej skłonności ku własnej płci (psychologowie nazywają to perwersją). Zachowania wynikające pierwotnie z perwersji mogą potem prowadzić do odwrócenia pociągu seksualnego. Współcześnie zdarza się to coraz częściej. Sprzyja temu fakt, że homoseksualiści i lesbijki na Zachodzie stanowią coraz liczniejszą i coraz bardziej eksponowaną grupę. Sposób zaspokajania przez nich swojego popędu seksualnego wydaje się coraz bardziej naturalny, skoro tak publicznie się o nim mówi. Powstające na podłożu homoseksualnym pary cechuje statystycznie duża nietrwałość. Normalne wśród par homoseksualnych są bardzo silne napięcia i nerwice z powodu zazdrości, a zupełnym wyjątkiem są związki trwające całe życie. Homoseksualiści i lesbijki mają w ciągu życia, według różnych doniesień, od kilkudziesięciu do kilkuset, a nawet do kilku tysięcy różnych partnerów. Właśnie dlatego AIDS zagraża tym grupom bardziej niż innym. Ludzie zorientowani heteroseksualnie mają statystycznie kilka takich kontaktów w ciągu całego życia (jest to wielkość przeciętna, na którą składają się dane o osobach, które miały bardzo wiele przelotnych

13 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych kontaktów i o osobach, które przez całe życie współżyły tylko ze swoim mężem czy żoną). Homoseksualiści uważają swój sposób zaspokajania pociągu płciowego za całkowicie normalny - za odmienną orientację seksualną". Stwierdzenie, że naturalnym ukierunkowaniem popędu płciowego człowieka jest orientacja heteroseksualna, nie ma na celu potępienia homoseksualistów. Jest to po prostu wynik obserwacji, że pewne typy więzi międzyludzkich mogą dać człowiekowi szczęście, którego inne związki nie dadzą. Chodzi o to, żebyś - myśląc fałszywie, że normalne jest wszystko to, co może sprawiać przyjemność - nie stracił dobrych hamulców broniących cię przed własną słabością. Najczęściej jest bowiem tak, że dana sytuacja stwarza jakąś okazję, z której można skorzystać tak albo inaczej. Inne nieprawidłowości i odchylenia seksualne (...) transwestytyzm przebieranie się w ubrania płci przeciwnej, przejmowanie roli drugiej płci, zoofilia kontakty płciowe ze zwierzętami (zwana też sodomią), kazirodztwo kontakty płciowe z osobami z najbliższej rodziny. W tym miejscu trzeba jeszcze wspomnieć o zjawisku nie należącym co prawda do dziedziny seksualizmu, ale w pewnym stopniu związanym z nią, a mianowicie o nudyzmie. Polega on na publicznym obnażaniu swojego ciała, szczególnie latem. Choć nudyzm nie ma na celu wywołania podniecenia seksualnego u innych osób, to jednak praktyka ta niszczy

14 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych poczucie naturalnego wstydu, które - jak mówiliśmy - stoi na straży wartości i wolności człowieka. (...) W przypadku stwierdzenia choroby wenerycznej zawsze leczy się dwie osoby - kobietę i mężczyznę. (...) Wirus [HIV przyp. aut.] najczęściej jest przekazywany drogą kontaktów seksualnych z zarażonymi osobami, szczególnie w wypadku kontaktów homoseksualnych (wtedy zdarza się najwięcej sytuacji sprzyjających temu, by na przykład wskutek zadrapania czy drobnego skaleczenia - krew osoby zarażonej zetknęła się z krwią osoby zdrowej). (...) Str (...) Fałszywość liberalnego stosunku do masturbacji, a nawet propagowanie takich zachowań seksualnych, jest dziś coraz powszechniej dostrzegane. Jak to wyraźnie pokazuje pierwszy z przytoczonych cytatów, masturbacja wiąże się ze specyficznym stosunkiem do sfery seksualnej bowiem odrywa przeżywanie własnej płciowości od więzi emocjonalnej i duchowej między dwojgiem konkretnych osób oraz od jakichkolwiek zobowiązań z tym związanych. Intensywnie uprawiana masturbacja często staje się źródłem różnych trudności w normalnym współżyciu seksualnym. Wielu ludzi, którzy w wieku młodzieńczym długo uprawiali onanizm, jeszcze szereg lat po ślubie, prowadząc normalne współżycie płciowe, nie

15 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych może wyzwolić się z tego nałogu. Stwarza też podłoże, na którym łatwiej może rozwinąć się orientacja homoseksualna. Obiecując wyzwolenie od fałszywych konwenansów masturbacja poddaje człowieka nałogowemu uzależnieniu zamykając go w egoizmie i deformując naturalne skierowanie popędu płciowego ku drugiemu człowiekowi. Tytuł: Małżeństwo i rodzina w świetle prawa Autorzy: E. Tokarczuk Strony: Wiem, że sytuacja jest bardzo trudna. Nigdy nie interesowały mnie dziewczyny, któregoś dnia odkryłem, że na widok sąsiada serce bije mi mocnej. Długie godziny stałem w oknie, czekając, aby go zobaczyć. Nie wyobrażam sobie bez niego życia. Bezimienny Homoseksualizm jest dewiacją w zakresie sfery seksualnej. Poza tą sferą homoseksualizm może funkcjonować w sposób zgodny ze społecznymi normami. Człowiek dotknięty tą dewiacją ma szansę zrealizować się w innych sferach - może być cenionym pracownikiem, twórcą, może pomagać ludziom z tym samym problemem. Jeśli jednak uczyni z seksu sens swojego życia, przegra jako człowiek. Wchodząc w związki

16 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych homoseksualne, narusza nie tylko zasady życia społecznego, lecz także prawidłowość fizjologicznej misji człowieka, jaką jest prokreacja. Dr nauk med. Jan Szafraniec Claudia", nr 6 czerwiec 1997, s. 10 Prawo polskie bezwzględnie zakłada, że związek małżeński mogą zawrzeć tylko osoby odmiennej płci: kobieta i mężczyzna. Płeć kandydatów do małżeństwa (nupturientów) stwierdza akt urodzenia. Prawo nasze nie przewiduje (tak, jak jest to już w niektórych krajach) prawnego sankcjonowania związków homoseksualnych. I nie chodzi tutaj o dyskryminację osób o innej orientacji seksualnej. Takie stanowisko polskiego ustawodawcy wynika z tradycji, poglądów polskiego społeczeństwa na związki homoseksualne i na małżeństwo. Nie wnikając w przyczyny i nie obarczając nikogo winą, należy jednak generalnie uznać, iż związek homoseksualny jest związkiem patologicznym. A przecież zawarcie związku małżeńskiego to nie tylko prawne usankcjonowanie nowego związku w znaczeniu społecznym, ale jednocześnie zalążek rodziny. A rodzina to również dzieci. Usankcjonowanie związku homoseksualnego, osób tej samej płci, rodziłoby bardzo wiele problemów tak społecznych jak i prawnych. Wiele argumentów przemawia za tym, aby nie nadawać takiemu związkowi mocy prawnej. Tak więc związek małżeński mogą w Polsce zawrzeć tylko osoby płci odmiennej: kobieta i mężczyzna

17 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych Tytuł: Wędrując ku dorosłości. Przygotowanie do życia w rodzinie, dla uczniów starszych klas szkoły podstawowej Autorzy: red. T. Król Strony: 176, Zaburzenia w rozwoju psychoseksualnym (...) Dążność do zaspokojenia popędu seksualnego może przybierać formy zniekształcone. Należą do nich: homoseksualizm, biseksualizm, ekshibicjonizm, narcyzm, pedofilia, kazirodztwo, sadyzm, masochizm, transseksualizm. Homoseksualizm to zaburzenie popędu płciowego, wyrażające się w kierowaniu pożądania seksualnego do osób tej samej płci. Zjawisko to występuje zarówno u mężczyzn, jak i kobiet. W przypadku kobiet nosi nazwę miłości lesbijskiej. Przyczyny tego zaburzenia tkwią w nieprawidłowo ukształtowanej osobowości, co może się wiązać ze źle funkcjonującym układem rodzinnym, lub zaburzeniami hormonalnymi w okresie płodowym. Nakłanianie nieletnich do kontaktów homoseksualnych jest sądownie karalne (Kodeks karny art. 168, 170, 175, 176). W przypadku, gdy istnieje równoczesny popęd do osób tej samej płci i płci przeciwnej, mówimy o biseksualizmie. (...)

18 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych Transseksualizm to taki stan, który polega na rozbieżności między poczuciem psychicznym płci a morfologiczno-biologiczną budową ciała. Transseksualista czuje się kobietą uwięzioną w ciele mężczyzny lub mężczyzną uwięzionym w ciele kobiety. Wykazują oni silne pragnienie przekształcenia swego ciała, nawet w drodze skomplikowanych zabiegów chirurgicznych i długotrwałej kuracji hormonalnej. str (...) - Z badań krwi wynika, że jesteś zarażona wirusem AIDS - powiedział jej łagodnie doktor Lambert w sobotę rano. Felicja opadła na łóżko. To niemożliwe! To musi być jakiś błąd! To się nie mogło stać. To niemożliwe. Doktorze, nie jestem homoseksualistką! Miałam tylko jednego partnera seksualnego i oboje byliśmy sobie wierni. On nie jest homoseksualistą. Nigdy nie braliśmy narkotyków! To jest absolutnie niemożliwe! Wyniki testów przeprowadzonych były jednak niepodważalne. (...)

19 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych Tytuł: Wędrując ku dorosłości, Przygotowanie do życia w rodzinie, klasy I-III gimnazjum Autorzy: red. T. Król Strony: Treść taka sama jak w poprzedniej pozycji Wędrując ku dorosłości. Przygotowanie do życia w rodzinie, dla uczniów starszych klas szkoły podstawowej, str. 14. Tytuł: W tę samą stronę, tom 2, Antologia tekstów do lekcji wychowawczych Autorzy: M. Braun-Gałkowska, A. Gutkowska Strony: Maria Braun-Gałkowska, Trudny problem Szanowna Pani Mario, Nie wiem, czy istnieją jeszcze w tygodniku Niedziela Rozmowy o życiu i miłości, ale sądzę, że jakaś rubryka na trudne tematy powinna istnieć. Zwracam się z prośbą o odpowiedź w sprawie trudnej i intymnej. Chodzi o problemy życia seksualnego zdrowego i normalnego człowieka, a ściślej o homoseksualizm. Sam będąc tak skonstruowanym biologicznie, iż nie odczuwam zainteresowania płcią przeciwną, nie czuje się gorszy od większości społeczeństwa. Jest, jak wiadomo, sporo takich ludzi, a chcą

20 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych jasno wiedzieć, jakie jest stanowisko Kościoła wobec nas, a wielu to ludzie wierzący, dobrzy chrześcijanie. Czuję, że będzie Pani bardzo skrępowana przy odpowiedzi, czy traktuje się nas bez dyskryminacji i przyznaje takie samo prawo do praktyk religijnych i sakramentów. Nie wiem, czy Pani wie, że miłość ludzi w takim związku może być bardzo piękna. Wszystko jest dziełem Stwórcy, nic nie istnieje bez jego woli. Nie można nas traktować tylko jako przedmiot współczucia i miłosierdzia. Zresztą, jaki powód? Brak akceptacji Kościoła, rodziny, bliskich jest źródłem wielu tragedii osobistych. Chciałbym usłyszeć, że jesteśmy wartościowymi ludźmi, mamy prawo do szacunku i godnego życia. Może to dzisiaj utopia, z pewnością niestety tak. Z poważaniem. Herakliusz l. 23 Drogi Herakliuszu, Rzeczywiście problem, który poruszasz w swoim liście, jest trudny i różne są poglądy na jego temat. Piszesz jednak, że wielu homoseksualistów jest dobrymi chrześcijanami, pewno więc i Ty czujesz się chrześcijaninem. W tej właśnie, chrześcijańskiej perspektywie odpisuję Ci. Bóg stworzył człowieka jako mężczyzna i kobietę, a więc ludzie żyją jako istoty dwóch płci. Czy zastanawiałeś się kiedyś, co to jest płeć? Na pierwszy rzut oka wydaje się to oczywiste, ale w rzeczywistości na płeć składa się wiele elementów. Różnice między kobietą a mężczyzną dotyczą budowy ciała, czynności fizjologicznych i popędu seksualnego, sposobu przeżywania i wyrażania uczuć, zainteresowań i ról społecznych

21 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych Wszystko to składa się na określoną płeć: męską lub kobiecą. Zdarza się jednak, że między jednym a drugim elementem, na przykład budową ciała a pociągiem seksualnym, zaistnieje niezgodność, jakaś dysharmonia. Może się na przykład zdarzyć, ze ktoś o ciele kobiety chciałby być mężczyzną [nazywa się to transseksualizm] albo że odczuwa pociąg seksualny nie do osób płci przeciwnej, ale własnej [homoseksualizm]. Przyczyny takiej dysharmonii nie są do końca wyjaśnione. Ty piszesz, ze jesteś tak skonstruowany biologicznie, ale literatura naukowa na ten temat jest podzielona. Jedni autorzy rzeczywiście uważają, że homoseksualizm zależy od czynników biologicznych, inni, że społecznych. Dziecko identyfikuje się ze swoją płcią [na tym polega zgodność między płcią fizyczną i psychiczną] we wczesnym dzieciństwie poprzez naśladowanie rodzica swojej płci. ''Proces ten może zostać zakłócony, jeśli na przykład ojciec jest tak surowy, że syn nie lubi go i nie chce być do niego podobny, albo przeciwnie, gdy pozycja ojca w domu jest tak niekorzystna (pomiata nim żona i teściowa), że «nie warto» się do niego upodabniać. Bywa też tak, że chłopiec na zasadzie buntu wybiera sposób życia, który dla rodziców jest nie do przyjęcia, a w okresie młodzieńczym, kiedy reakcje seksualne dopiero się kształtują, łatwo może takie życie rozpocząć. Procesy te są bardzo skomplikowane i u dziecka przebiegają podświadomie. Jeżeli dojdzie do tego uwiedzenie przez kolegę lub starszego mężczyznę, który "wytłumaczy" chłopcu, że jest to zdeterminowane biologicznie, człowiek przyzwyczaja się do reagowania

22 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych zainteresowaniem seksualnym w stosunku do ludzi swojej płci. Homoseksualistą więc raczej staje się, niż jest, a trzeba dodać, że nie można podzielić ludzi na homoseksualnych i heteroseksualnych na zasadzie: albo - albo. Kindsey [znany seksuolog amerykański] opracował siedmiostopniową skalę homoseksualizmu i osoby na niższych jej stopniach [to znaczy, że przeżyły jakiś epizod seksualny] nie są zdeterminowane, żeby na zawsze być homoseksualistą, ale mogą się od tego nawyku odzwyczaić, zwłaszcza jeśli znajdą dobrego psychologa, który będzie umiał im pomóc. Tak więc sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana, niż się to wydaje na pierwszy rzut oka. Może się jednak zdarzyć, że człowiek z tych czy innych przyczyn ma rzeczywiście orientację homoseksualną. Oczywiście nie może i nie powinien [żeby nie unieszczęśliwić jakiejś kobiety] ożenić się. Wymagania Kościoła wobec niego są takie same jak wobec każdego kawalera, to znaczy życia w czystości. Nie jest tak, żeby przykazanie powściągliwości seksualnej w sposób "dyskryminujący" dotyczyło homoseksualistów. Odnosi się ono do każdego człowieka, niezależnie od jego orientacji seksualnej. Homoseksualista tak samo jak każdy inny człowiek jest osobą wartościową, ma prawo do szacunku i godnego życia, ale tak samo jak od każdego innego człowieka Kościół wymaga od niego czystości. Nikt nie jest zmuszony do realizacji swego popędu, choć powściąg, czyli czystość, bywa na pewno bardzo trudny - znowu niezależnie od tego, czy odczuwa się pociąg do osób płci przeciwnej czy własnej. Trudność ta

23 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych płynie nie tylko z siły popędu seksualnego, ale także z pragnienia posiadania kogoś bliskiego. Bywa tak, że człowiek nie zakłada rodziny, bo taki jest jego świadomy wybór, bywa też, że jest do tego zmuszony przez okoliczności zewnętrzne - brak odpowiedniego kandydata, albo wewnętrzne, takie jak choroba lub właśnie homoseksualizm. W takim wypadku celibat może być podwójnie trudny, bo z poczuciem krzywdy: dlaczego właśnie mnie to spotkało? Nie ma na to łatwej odpowiedzi, bo tu dotykamy problemu cierpienia. Jak pisze Jan Paweł II w encyklice o chrześcijańskim sensie ludzkiego cierpienia, prawie każdy wchodzi w cierpienie z pytaniem: dlaczego? Jezus odpowiada na to pytanie z pośrodku własnego cierpienia. Trzeba czasu nieraz bardzo długiego, żeby ta odpowiedź zaczęła być wewnętrznie słyszalna. W miarę, jak człowiek bierze swój krzyż, odsłania się przed nim zbawczy sens cierpienia, Pozdrawiam Cię serdecznie, Maria Jim Burns, Homoseksualizm Gdy kilka lat temu Mike przyszedł do naszej grupy młodzieżowej, natychmiast go pokochaliśmy i zaakceptowaliśmy. Łatwo go było lubić: był zabawny, przystępny, dobrze zbudowany i inteligentny. Miał też prawdziwe pragnienie wzrastania w swej nowej, chrześcijańskiej wierze. Ciekaw jestem, jak by go przyjęła młodzież z grupy, gdyby wiedziała - tak jak ja - że był homoseksualistą. Zamierałem ze strachu, gdy któryś z chłopców w

24 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych grupie mówił kiepskie dowcipy lub udawał zachowanie dziewczyny, wznosząc jak kobieta ręce w górę, by wywołać śmiech. Często łapałem się na tym, że szybko spoglądam na Mike'a. Nigdy nie dał chłopcom poznać, że go to niepokoiło, ale mówił mi o tym. Wiele rozmawialiśmy o jego uczuciach dotyczących bycia chłopcem i chrześcijaninem - co przyczyniło się do postawienia dobrego pytania. Czy można być jednocześnie homoseksualistą i chrześcijaninem? Wierzę, że ostateczna odpowiedź brzmi: Tak. Chociaż Biblia nazywa akt homoseksualny grzechem, to w tym samym fragmencie stawia zazdrość, podstęp i plotkowanie jako grzeszne na równi z homoseksualizmem [patrz Rz I, 26-32]. Kto jest uważany za homoseksualistę? Wielu młodych ludzi nie ma jasności w tej sprawie, a jedną z przyczyn jest to, że mogli mieć jedno doświadczenie homoseksualne i myślą, że są homoseksualistami. Wielu z nich, a może większość, przeszło przez to, co ktoś nazywa "doświadczeniem homoseksualnym". Dzieci na przykład są pod tym względem bardzo ciekawe i bawią się w lekarza lub przeprowadzają tego rodzaju «eksperymenty». Nie jesteś jeszcze homoseksualistą, jeśli ci się coś takiego przydarzyło. Oznacza to, że jak miliony innych przed tobą miałeś normalne doświadczenia dziecięce. Nawet jeśli jako nastolatek miałeś kilka doświadczeń homoseksualnych, nie oznacza to, że jesteś homoseksualistą. Jest nim bowiem ktoś, kto stale uprawia seks z osobami tej samej płci i głównie one go pociągają. Osoba, którą pociągają obydwie płcie, nazywana jest biseksualistą

25 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych Czym powodowany jest homoseksualizm? Nie posiadamy jeszcze wszystkich informacji. Niektórzy eksperci sądzą, że ma on pochodzenie genetyczne. Inni sugerują, że wypływa z zachwiania równowagi hormonalnej. Niektórzy badacze są głęboko przekonani, że homoseksualizm jest powodowany przez niekorzystną sytuację w domu - być może przez nadmierną dominację matki lub słaby wzór ojca. Ja sądzę, że najlepsza odpowiedź brzmi: Nikt naprawdę dokładnie nie wie, czym jest powodowany homoseksualizm, i jestem pewien, że odpowiedź jest bardzo skomplikowana. Jest ona prawdopodobnie połączeniem niektórych lub wszystkich czynników wcześniej przeze mnie wspomnianych. Jedna sprawa jest bardzo jasna. Jeśli jesteś homoseksualistą, to niekoniecznie jest to twoja wina. Lubię słowa Tima Stafforda z Campus Life. Pisze on: "Skłonność tę otrzymałeś. Odpowiedzialny jesteś za to, jak na nią reagujesz". Wielu homoseksualistów stawia w stan oskarżenia za swoje zachowanie inne czynniki. Rozumiem ich logiczność i cierpię z ich powodu, ale zgadzam się ze Staffordem. Dany homoseksualista ponosi ostateczną odpowiedzialność za swoje zachowanie seksualne. Spotkałem ludzi, którzy prawdopodobnie będą mieli skłonności homoseksualne przez całe swoje życie. Mogą oni być jak alkoholicy, którzy stając się alkoholikami raz, na zawsze nimi pozostają, nawet jeśli nigdy już nie będą pili. Jednakże wielu chrześcijan mających skłonności homoseksualne wybrało unikanie zachowań homoseksualnych. Grzech polega na działaniu, a nie na skłonności

26 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych Większość heteroseksualistów nie rozumie, co znaczy być homoseksualistą, i ze wstrętem spogląda na zachowanie tych ostatnich. Jednakże jako chrześcijanie musimy przybrać biblijną postawę bezwarunkowej miłości homoseksualistów. Wierzę też, że ważne jest dla nas zrozumienie tego problemu, ponieważ w naszej kulturze coraz częściej będziemy mieli styczność z ludźmi przeżywającymi zamęt co do swej płciowości. Jeśli sądzisz, że możesz być homoseksualistą, poradź się kogoś. Im dłużej czekasz, tym trudniej ci będzie zrozumieć swą tożsamość płciową. Spotkaj się z doradcą, któremu ufasz, i podziel się z nim swymi najgłębszymi myślami. Nie jesteś potworem! Wielu ludzi ma podobny zamęt. I jeszcze jedna rada. Jeśli przeżywasz rozterki i cierpisz, nie pij alkoholu ani nie narkotyzuj się. Wiele osób mających problemy z płciowością zagląda do butelki; zażywa tabletki lub marihuanę, by ten problem rozwiązać. Ale takie rozwiązanie jest nieskuteczne - stwarza jeszcze więcej problemów. Zachęcam cię do poszukania rady i chcę ci powiedzieć jeszcze jedną ważną rzecz. Jeśli chcesz się zmienić, wierzę, że możesz to zrobić. Po pierwsze, musisz silnie tego pragnąć. Po drugie, potrzebujesz nadprzyrodzonej mocy Boga jako dodatkowego wsparcia. Zaangażuj się w posługę kościoła, czytaj Biblię i codziennie módl się. Po trzecie, poszukaj mądrego doradcy, który cię będzie słuchał, troszczył się o ciebie i poważnie potraktuje twoją chęć przemiany. Bardzo ważne jest również opuszczenie przyjaciół, którzy mieli na ciebie ujemny wpływ, i poszukanie nowych, którzy będą oddziaływali

27 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych dodatnio. Poszukaj przyjaciół, którzy cieszą się życiem i stanowią dla ciebie wyzwanie do bycia takim, jakim cię pragnie Bóg. Mocno polecam, byś zaprzyjaźnił się z chrześcijanami i zajął pracą w kościele. Pozwól, że zakończę pewną historią nadziei. Carl miał szesnaście lat. Choć był bardzo nieśmiały, konsekwentnie uczestniczył w spotkaniach naszej grupy młodzieżowej. Pewnego dnia na obozie wyznał mi, że sądzi, iż jest homoseksualistą. Przyjaźnił się z wieloma chłopcami od dwóch lat i czuł się bardzo niespełniony i winny. Chciał się zmienić, ale czuł się zniewolony dotychczasowym stylem życia. Zapytał, czy mógłbym mu pomóc. Ponieważ Carl miał silne pragnienie przemiany, bardzo je wzmacniałem i włączyłem go w kilka dobrych spotkań poradnictwa. By go wesprzeć, poszedłem z nim na pierwsze takie spotkanie. Było dla Carla bolesne, ale przemieniało jego życie. Przeniósł się w inne miejsce naszego stanu, ale nadal brał udział w tych spotkaniach i stał się bardzo aktywny w swoim nowym kościele. Dzisiaj Carl jest żonaty i ma małe dziecko. Mówi: «By wyzwolić mnie z niewoli, Bóg posłużył się poradnictwem, silnym wsparciem ze strony chrześcijańskich przyjaciół i moim kościołem». Kazimierz Imieliński, Transseksualizm Transseksualizm polega na rozbieżności pomiędzy poczuciem psychicznym płci a budową ciała morfologiczno-biologiczną oraz płcią socjalną [metrykalną], które odczuwane są jako «obce» i należące do płci

28 Podręczniki szczególnie krzywdząco ukazujące kwestię mniejszości seksualnych odmiennej. Transseksualista czuje się mężczyzną «uwięzionym» w ciele kobiety - i odwrotnie. W związku z tym oraz odrazą do posiadanego ciała należącego do innej płci występuje znaczne poczucie cierpienia oraz pragnienie odzyskania ciała należnego swej płci, a także pragnienie akceptacji społecznej w roli zgodnej z płcią przeżywaną psychicznie. Transseksualiści ubierają się w odzież zgodną z własnym poczuciem psychicznym płci [lecz niezgodnie z płcią cielesną], odczuwają satysfakcję, gdy zostają uznani za człowieka należącego do tej płci, oraz wykazują zwykle silne pragnienie przekształcenia swego ciała, nawet na drodze skomplikowanych zabiegów chirurgicznych. Celem łatwiejszego porozumiewania się przez klinicystów i precyzyjniejszego oznaczenia typów transseksualizmu wprowadzono oznaczenia K/M [transseksualista o budowie ciała kobiecej, lecz psychicznym poczuciu przynależności do płci męskiej - a więc pragnący posiadać cechy somatyczne męskie] i M/K [transseksualista o budowie ciała męskiej, lecz psychicznym poczuciu przynależności do płci żeńskiej - a więc pragnący posiadać cechy somatyczne żeńskie]. Kierunek popędu seksualnego, jako zjawisko wtórne wobec poczucia psychicznego płci, przeważnie jest z nią zgodny [co automatycznie oznacza niezgodność w odniesieniu do budowy narządów płciowych oraz rzekomą «homoseksualność»]. Transseksualista czujący się mężczyzną posiada budowę ciała i narządów płciowych kobiecą, lecz kierunek popędu seksualnego nastawiony jest na kobiety, co zgodne jest z płcią przeżywaną psychicznie. Nie można go uważać za homoseksualistę z tego powodu, że

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Spis treści niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Rozdział 1 Na czym opiera się nauczanie Kościoła o seksualności? 13 Wyjaśniać prosto jak

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Co to są prawa?....3 Co to jest dobro dziecka?....4 Co to jest ochrona przed dyskryminacją?....5 Co to jest ochrona?....6 Co to jest sąd?...7 Co to jest

Bardziej szczegółowo

Równouprawnienie i tolerancja płciowa. 31.03.2014r. Przedmiot: Reklama społeczna Autorzy: Elżbieta Jurczuk Klaudia Krawczyk

Równouprawnienie i tolerancja płciowa. 31.03.2014r. Przedmiot: Reklama społeczna Autorzy: Elżbieta Jurczuk Klaudia Krawczyk Równouprawnienie i tolerancja płciowa 31.03.2014r. Przedmiot: Reklama społeczna Autorzy: Elżbieta Jurczuk Klaudia Krawczyk Plan prezentacji: 1. Wyjaśnienie podstawowych pojęć: płeć, orientacja seksualna.

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE. w Zespole Szkół Nr 1 im. C. K. Norwida w Świdniku

WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE. w Zespole Szkół Nr 1 im. C. K. Norwida w Świdniku WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE w Zespole Szkół Nr 1 im. C. K. Norwida w Świdniku 1 Wprowadzenie do nauczania w szkole zajęć Wychowanie do życia w rodzinie stawia przed nauczycielem ważne cele edukacyjne:

Bardziej szczegółowo

PŁEĆ, SEKS, SEKSUALNOŚĆ, NORMY SEKSUALNE

PŁEĆ, SEKS, SEKSUALNOŚĆ, NORMY SEKSUALNE TEMAT: PŁEĆ, SEKS, SEKSUALNOŚĆ, NORMY SEKSUALNE CELE: Przekazanie wiedzy dotyczącej definicji płci, cech i ról płciowych, seksu i seksualności Omówienie kwestii norm stosowanych w seksuologii i ich znaczenia

Bardziej szczegółowo

Wychowanie do życia w rodzinie 2014/2015. Liceum Ogólnokształcące im. B. Prusa w Skierniewicach

Wychowanie do życia w rodzinie 2014/2015. Liceum Ogólnokształcące im. B. Prusa w Skierniewicach Wychowanie do życia w rodzinie 2014/2015 Liceum Ogólnokształcące im. B. Prusa w Skierniewicach ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1) z dnia 12 sierpnia 1999 r. w sprawie sposobu nauczania

Bardziej szczegółowo

Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka

Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka Spis treści Cel lekcji Jak przebiega rozwój człowieka Faza rozwoju płodowego Faza narodzin Faza niemowlęca Faza wczesnodziecięca Faza zabawy Wczesny okres szkolny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ W SZPROTAWIE ul. SOBIESKIEGO 58 PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY GIMNAZJUM NR 2 SZPROTAWA Rok szkolny 2014/15 1. Podstawa prawna 1. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej art. 72 2. Konwencja o Prawach

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu i plan pracy WDŻWR dla klas I-III

Opis przedmiotu i plan pracy WDŻWR dla klas I-III Opis przedmiotu i plan pracy WDŻWR dla klas I-III Program realizowany w Gimnazjum im. Polskich Olimpijczyków w Lewinie Brzeskim od roku szkolnego 2015/2016 Lekcje wychowania do życia w rodzinie będą realizowane

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ W SZPROTAWIE ul. SOBIESKIEGO 58 PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY SZKOŁA PODSTAWOWA NR 2 SZPROTAWA Rok szkolny 2014/15 1. Podstawa prawna 1. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej art. 72 2. Konwencja

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach

Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach Szamotuły 2014 Zaktualizowany Program Wychowawczy Przedszkola Nr 3 w Szamotułach został uchwalony przez Radę Rodziców uchwałą nr 1 w dniu 21.08.2014r.

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE OD A DO Z

WYCHOWANIE OD A DO Z Podstawą skutecznego wychowana bez przemocy jest konsekwentne ustalanie granic, umożliwiające dziecku orientację w otaczającym je świecie. Robert Mc Kenzie Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić? WYCHOWANIE OD

Bardziej szczegółowo

DLATEGO > PONAD 90% < TO KOBIETY > PONAD 90% < TO MĘŻCZYŹNI TEN PROBLEM ZWIĄZEK Z PŁCIĄ WIĘKSZOŚĆ OFIAR PRZEMOCY SEKSUALNEJ

DLATEGO > PONAD 90% < TO KOBIETY > PONAD 90% < TO MĘŻCZYŹNI TEN PROBLEM ZWIĄZEK Z PŁCIĄ WIĘKSZOŚĆ OFIAR PRZEMOCY SEKSUALNEJ WIĘKSZOŚĆ OFIAR PRZEMOCY SEKSUALNEJ > PONAD 90% < TO KOBIETY WIĘKSZOŚĆ SPRAWCÓW PRZEMOCY SEKSUALNEJ > PONAD 90% < TO MĘŻCZYŹNI DLATEGO TEN PROBLEM ZWIĄZEK Z PŁCIĄ Projekt Moc w przemoc realizowany jest

Bardziej szczegółowo

Wykres 27. Często rozmawiasz z rodzicami na temat agresji, autoagresji lub innych problemów?

Wykres 27. Często rozmawiasz z rodzicami na temat agresji, autoagresji lub innych problemów? 1. Wpływ środowiska rodzinnego na zachowania autoagresywne Do czynników środowiskowych wskazujących na źródła agresji zalicza się rodzinę, także jej dalszy wpływ na wielopokoleniowe rodziny, przekazywanie

Bardziej szczegółowo

I. Okazywanie szacunku innym ludziom, docenianie ich wysiłku i pracy, przyjęcie. postawy szacunku wobec siebie. Wnoszenie pozytywnego wkładu w Ŝycie

I. Okazywanie szacunku innym ludziom, docenianie ich wysiłku i pracy, przyjęcie. postawy szacunku wobec siebie. Wnoszenie pozytywnego wkładu w Ŝycie Podstawa programowa obowiązująca od roku szkolnego 2009/2010 III etap edukacyjny (klasy I III gimnazjum) Cele kształcenia wymagania ogólne I. Okazywanie szacunku innym ludziom, docenianie ich wysiłku i

Bardziej szczegółowo

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :)

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :) Czy potrafimy rozmawiać z dziećmi o niepełnosprawności? Czy sprawia nam to trudność? Czujemy się zakłopotani tematem? Sami nie wiemy, jak go ugryźć? A może unikamy go całkiem, skoro nas bezpośrednio nie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2. Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo

Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2. Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo Andrzej Graca BEZ SPINY CZYLI NIE MA CZEGO SIĘ BAĆ Andrzej Graca: Bez spiny czyli nie ma czego się bać 3 Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I?

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Magdalena Czub Zespół Wczesnej Edukacji Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Uczelnie dla szkół Adaptacja w szkole Nauczyciel Dziecko Rodzic Rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Bunt nastolatka. Przejawy buntu. Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Akademia Młodego Ekonomisty. dr Paweł Kwas. łamie wcześniejsze zasady

Bunt nastolatka. Przejawy buntu. Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Akademia Młodego Ekonomisty. dr Paweł Kwas. łamie wcześniejsze zasady Bunt nastolatka Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Akademia Młodego Ekonomisty dr Paweł Kwas Przejawy buntu łamie wcześniejsze zasady nie wykonuje poleceń próbuje używek wchodzi w złe towarzystwo... 1 Dlaczego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców ZAJĘCIA I: Zbójecki chłopiec CELE: Nawiązanie kontaktu,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia Wychowania do życia w rodzinie w szkole ponadgimnazjalnej

Zagadnienia Wychowania do życia w rodzinie w szkole ponadgimnazjalnej Zagadnienia Wychowania do życia w rodzinie w szkole ponadgimnazjalnej 1. U progu dorosłości. Co to znaczy być osobą dorosłą. Dorosłość a dojrzałość. Kryteria dojrzałości. Dojrzałość w aspekcie płciowym,

Bardziej szczegółowo

Przykład rodzicielstwa

Przykład rodzicielstwa Czy prawo może funkcjonować bez oznaczenia płci? Przykład rodzicielstwa dr Małgorzata Szeroczyńska Warszawa, 5 listopada 2013 r. Mężczyzna w ciąży Kazus Thomasa Beatie Jak zarejestrować dziecko, które

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Poniżej umieszczona została ankieta dotyczącą Twojego zdrowia oraz samooceny. Ankieta składa się z czterech krótkich części.

ANKIETA. Poniżej umieszczona została ankieta dotyczącą Twojego zdrowia oraz samooceny. Ankieta składa się z czterech krótkich części. ANKIETA Poniżej umieszczona została ankieta dotyczącą Twojego zdrowia oraz samooceny. Ankieta składa się z czterech krótkich części. Bardzo proszę, abyś czytał/a uważne i udzielił/a odpowiedzi na wszystkie

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ PODNOSZĄCYCH KOMPETENCJE WYCHOWAWCZE RODZICÓW. na rok szkolny 2015/2016

PROGRAM DZIAŁAŃ PODNOSZĄCYCH KOMPETENCJE WYCHOWAWCZE RODZICÓW. na rok szkolny 2015/2016 Samorządowe Gimnazjum w Bolszewie im. Jana Pawła II PROGRAM DZIAŁAŃ PODNOSZĄCYCH KOMPETENCJE WYCHOWAWCZE RODZICÓW na rok szkolny 2015/2016 Szkoła jako partner rodziców w kształtowaniu osobowości dziecka

Bardziej szczegółowo

Wyniki są pozytywne, ale należy jeszcze zmniejszyć liczbę uczniów przez których ktoś płakał całkiem niedawno, szczególnie w klasie IV.

Wyniki są pozytywne, ale należy jeszcze zmniejszyć liczbę uczniów przez których ktoś płakał całkiem niedawno, szczególnie w klasie IV. Test Czy jesteś tolerancyjny? Człowiek tolerancyjny - jest wyrozumiały dla cudzych poglądów, upodobań, wierzeń, rozumie je i szanuje, zachowując swoją indywidualność: w swoich decyzjach i działaniach uwzględnia

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE

DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych Uniwersytet Ekonomiczny Katowice Dorosłe Dziecko z Rodziny

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

bez względu na to jak się ubierasz, jakiej słuchasz muzyki, gdzie mieszkasz i z kim się przyjaźnisz,

bez względu na to jak się ubierasz, jakiej słuchasz muzyki, gdzie mieszkasz i z kim się przyjaźnisz, Światowy Dzień AIDS obchodzony jest co roku 1 grudnia. Uroczyste obchody niosą przesłanie współczucia, nadziei, solidarności z ludźmi żyjącymi z HIV i AIDS, a także zrozumienia problemów związanych z HIV,

Bardziej szczegółowo

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH?

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? Podstawowa zasada radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych:,,nie reaguj, tylko działaj Rodzice rzadko starają się dojść do tego, dlaczego ich

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek 1. Opis problemu Rodzina winna zaspokajać potrzeby fizjologiczne jak i psychologiczne

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu i plan pracy WDŻWR dla klas I III. Program realizowany w Gimnazjum im. Polskich Olimpijczyków w Lewinie Brzeskim

Opis przedmiotu i plan pracy WDŻWR dla klas I III. Program realizowany w Gimnazjum im. Polskich Olimpijczyków w Lewinie Brzeskim Opis przedmiotu i plan pracy WDŻWR dla klas I III Program realizowany w Gimnazjum im. Polskich Olimpijczyków w Lewinie Brzeskim w roku szkolnym 2014/2015 Budowa programu a możliwości percepcyjne uczniów

Bardziej szczegółowo

Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje.

Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje. Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje. Czasami rodzice bagatelizują informacje nauczyciela o trudnościach, przejawiając

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKOLNO-PRZEDSZKOLNEGO Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 W RYBNIKU na rok szkolny 2015-2018 Podstawą prawną do wprowadzenia działań profilaktycznych w ramach szkolnego programu

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie

Program Profilaktyczny Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie ul. Słoneczna 5 56 504 Dziadowa Kłoda Tel. 62 785 1780 e-mail: gimdk@wp.p Program Profilaktyczny Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie rok 2013/2014-1 - - 2 - Główne założenia programu

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

Moduł I. Podstawy wychowania do życia w rodzinie 24 godz. (24 wykłady) zakończony egzaminem

Moduł I. Podstawy wychowania do życia w rodzinie 24 godz. (24 wykłady) zakończony egzaminem OPZ załącznik nr 1 Przygotowanie i przeprowadzenie wykładów oraz ćwiczeń audytoryjnych w ramach Kursu kwalifikacyjnego z zakresu zajęć edukacyjnych Wychowanie do życia w rodzinie - 4 zadania. Tematyka

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU Z WYCHOWA IA DO ŻYCIA W RODZI IE DLA KLAS PIERWSZYCH

ROZKŁAD MATERIAŁU Z WYCHOWA IA DO ŻYCIA W RODZI IE DLA KLAS PIERWSZYCH ROZKŁAD MATERIAŁU Z WYCHOWA IA DO ŻYCIA W RODZI IE DLA KLAS PIERWSZYCH NR LEKCJI 1. 2. 3. 4. TEMAT LEKCJI TREŚCI CELE:Po przeprowadzonej lekcji uczeń powinien O czym będziemy Zapoznanie uczniów z 1.Wiedzieć,

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Dylematy w pracy socjalnej. psychicznymi

Dylematy w pracy socjalnej. psychicznymi Dylematy w pracy socjalnej z osobami z zaburzeniami psychicznymi W ramach Specjalistycznego Zespołu Pracy Socjalnej w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Poznaniu Misja Zespołu Pracownicy Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację.

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Renata Sikora Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Rodzina jest pierwszym najważniejszym środowiskiem wychowawczym w życiu człowieka. Skuteczność jej wpływów wychowawczych

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006 W Ŝyciu jak w tańcu kaŝdy krok ma znaczenie. HIV? AIDS? J.Kadowska 2006 HIV? To ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS? To zespół nabytego upośledzenia odporności to końcowy etap zakażenia wirusem HIV

Bardziej szczegółowo

ROLA TRENERA W SZKOLENIU I WYCHOWANIU MŁODYCH PIŁKARZY ORAZ WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI

ROLA TRENERA W SZKOLENIU I WYCHOWANIU MŁODYCH PIŁKARZY ORAZ WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI ROLA TRENERA W SZKOLENIU I WYCHOWANIU MŁODYCH PIŁKARZY ORAZ WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI Paweł Podgórski Trener EDUKATOR ZZPN E-mail: kontakt@sport-edukacja.pl CEL GŁÓWNY w pracy z najmłodszymi CEL SZKOLENIOWY

Bardziej szczegółowo

Test Becka. do samodzielnego wykonania

Test Becka. do samodzielnego wykonania Test Becka do samodzielnego wykonania Skala Depresji Becka (BDI) (Wypełnia pacjent) Skala Depresji Becka składa się z 21 punktów ocenianych od 0 do 3. Na jej podstawie można samodzielnie ocenić obecność

Bardziej szczegółowo

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną?

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? MEDIACJE Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? Konflikt to rozbieżność interesów lub przekonań stron. Ich dążenia nie mogą być zrealizowane równocześnie. Konflikt pojawia

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ OTWARTYCH

SCENARIUSZ ZAJĘĆ OTWARTYCH SCENARIUSZ ZAJĘĆ OTWARTYCH Temat: BYĆ ASERTYWNYM Cel ogólny: - kształtowanie postaw asertywnych; Cele szczegółowe: - kształcenie umiejętności odróżniania zachowań asertywnych od agresywnych i uległych

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012 Działania wychowawcze, edukacyjne, informacyjne i zapobiegawcze zawarte w szkolnym Programie Profilaktycznym

Bardziej szczegółowo

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH W ZAKRESIE PROMOWANIA I WDROŻENIA PRAWIDŁOWYCH METOD WYCHOWAWCZYCH W STOSUNKU DO DZIECI W RODZINACH ZAGROŻONYCH PRZEMOCĄ W RODZINIE Sandomierz 2013r. Spis treści

Bardziej szczegółowo

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH Rozmawiaj ze swoim dzieckiem o paleniu papierosów, piciu alkoholu i zażywaniu

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

ANKIETA - Nauczyciele

ANKIETA - Nauczyciele Niniejsza ankieta jest anonimowa. Jej wyniki posłużą tylko i wyłącznie do badań społecznych. Prosimy o uważne przeczytanie ankiety oraz udzielenie rzeczywistych odpowiedzi na załączonej karcie kodowej.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ Tematy i zagadnienia (cele edukacyjne) 1. Wybór samorządu klasowego prawa i obowiązki ucznia -kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Programy. pozytywnego rozwoju. dla uczniów. szkół ponadgimnazjalnych

Programy. pozytywnego rozwoju. dla uczniów. szkół ponadgimnazjalnych Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH Bieg wydarzeń jest tak szybki, że jeśli nie znajdziemy sposobu na to, aby widzieć dzień jutrzejszy, trudno się spodziewać, abyśmy rozumieli dzień dzisiejszy. Dean Rusk PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH GIMNAZJUM

Bardziej szczegółowo

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą Opis przypadku Wśród uczniów rozpoczynających

Bardziej szczegółowo

Program adaptacyjny. dla klasy I. Jestem pierwszakiem. w Szkole Podstawowej nr 28

Program adaptacyjny. dla klasy I. Jestem pierwszakiem. w Szkole Podstawowej nr 28 Szkoła Podstawowa nr 28 im. K. I. Gałczyńskiego w Białymstoku Program adaptacyjny dla klasy I Jestem pierwszakiem w Szkole Podstawowej nr 28 im. K. I. Gałczyńskiego w Białymstoku ,,Dzieci różnią się od

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Dorota Sosulska pedagog szkolny

Dorota Sosulska pedagog szkolny Czasem zapominamy o prostych potrzebach, które dzieci komunikują nam na co dzień. Zapraszam więc wszystkich dorosłych do zatrzymania się w biegu, pochylenia się nad swoimi pociechami i usłyszenia, co mają

Bardziej szczegółowo

Seks Polaków w Internecie. Raport Polpharmy 2010. Prof. dr hab. Zbigniew Izdebski

Seks Polaków w Internecie. Raport Polpharmy 2010. Prof. dr hab. Zbigniew Izdebski Seks Polaków w Internecie Raport Polpharmy 2010 Prof. dr hab. Zbigniew Izdebski Informacje o badaniu Termin realizacji badania Grudzień 2009 styczeń 2010 Cel badania Metoda badania Diagnoza aktywności

Bardziej szczegółowo

Strona 1. SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY. Warszawa 2015/16

Strona 1. SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY. Warszawa 2015/16 Strona 1 SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY Warszawa 2015/16 Strona 2 PODSTAWA PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO SZKOŁY Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. Ustawa

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem o to ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby poprzez

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE III etap edukacyjny: gimnazjum

WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE III etap edukacyjny: gimnazjum WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE III etap edukacyjny: gimnazjum Cele kształcenia - wymagania ogólne 1. Okazywanie szacunku innym ludziom, docenianie ich wysiłku i pracy, przyjęcie postawy szacunku wobec

Bardziej szczegółowo

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Zakończenie Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Do problemu głównego zostały sformułowane następujące problemy szczegółowe, które przedstawię poniżej.

Bardziej szczegółowo

OFERTA SKIEROWANA DO RODZICÓW GIMNAZJALISTÓW. Publicznego Gimnazjum im. Jana Pawła II w Dobrodzieniu

OFERTA SKIEROWANA DO RODZICÓW GIMNAZJALISTÓW. Publicznego Gimnazjum im. Jana Pawła II w Dobrodzieniu OFERTA SKIEROWANA DO RODZICÓW GIMNAZJALISTÓW Publicznego Gimnazjum im. Jana Pawła II w Dobrodzieniu Niniejszy program ma za zadanie pomóc rodzicom naszych uczniów w wychowaniu młodzieży. Jest przewidziany

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC DROGI RODZICU! Buduj solidny fundament jakim jest dla dziecka Rodzina. Tylko bliski kontakt z dzieckiem może uchronić je od problemu uzależnienia.

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki

Szkolny Program Profilaktyki Szkolny Program Profilaktyki Publicznego Gimnazjum nr 1 w Żaganiu Motto: Papierosy, alkohol, narkotyki, AIDS... czyli jak się nie zgubić w supermarkecie świata. Wstęp PROFILAKTYKA jest chronieniem człowieka

Bardziej szczegółowo

Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły.

Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły. SZKOŁA dla RODZICÓW Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły. (...) Dzieci potrzebują tego, aby ich uczucia były akceptowane i doceniane. Kto pyta nie błądzi. Jak pomóc

Bardziej szczegółowo

Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie

Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie I. Wstęp: Każdy człowiek ma prawo do korzystania z uprawnień i wolności, bez względu na jakiekolwiek różnice

Bardziej szczegółowo

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku.

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku. Opieka zdrowotna przyjazna dziecku - Dzieci i młodzież: powiedz nam co myślisz! Rada Europy jest międzynarodową organizacją, którą tworzy 47 krajów członkowskich. Jej działania obejmują 150 milionów dzieci

Bardziej szczegółowo

Najlepsza Pozycja Seksualna. oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet

Najlepsza Pozycja Seksualna. oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet Najlepsza Pozycja Seksualna oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet Najlepsza pozycja seksualna. Daje zarówno tobie jak i partnerce maksymalne przeżycia. - do stosowania jeśli chcesz mieć

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. JANA PAWŁA II W OCIĄŻU

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. JANA PAWŁA II W OCIĄŻU SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. JANA PAWŁA II W OCIĄŻU Wstęp Prawdziwa cywilizacja nie polega na sile, ale jest owocem zwycięstw nad samym sobą, nad mocami niesprawiedliwości, egoizmu, nienawiści,

Bardziej szczegółowo

DOBRE MANIERY. DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania.

DOBRE MANIERY. DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania. DOBRE MANIERY DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania. GRZECZNOŚĆ: dobre maniery i taktowne zachowanie. Dobre maniery świadczą o szacunku

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

Współpraca szkoły z rodzicami. Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska

Współpraca szkoły z rodzicami. Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska Współpraca szkoły z rodzicami Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska Ważne pytania: Po co chcemy współpracować? Co chcemy osiągnąć? Na jakiej

Bardziej szczegółowo