materiał instruktażowo-szkoleniowy: BRANŻA SPOŻYWCZA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "materiał instruktażowo-szkoleniowy: BRANŻA SPOŻYWCZA"

Transkrypt

1 materiał instruktażowo-szkoleniowy: BRANŻA SPOŻYWCZA Materiał instruktażowy opracowany w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej - Life04 env/pl/000673

2 Opracowanie: Zespół Programu Czysty Biznes Redakcja: Ewa Figórska Niniejsze opracowanie powstało w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej - Life04 env/pl/ Za treść tego materiału odpowiada Fundacja Partnerstwo dla Środowiska, poglądy w nim wyrażone nie odzwierciedlają w żadnym razie oficjalnego stanowiska Unii Europejskiej. Dystrybucję materiału instruktażowego prowadzi Fundacja Partnerstwo dla Środowiska Wydawca: Fundacja Partnerstwo dla Środowiska, Kraków, ul. Bracka 6/6 tel.: (12) , , fax: (12)

3 Materiał instruktażowo - szkoleniowy: BRANŻA SPOŻYWCZA SPIS TREŚCI 1 PROGRAM CZYSTY BIZNES DLA BRANŻY SPOŻYWCZEJ: ZAŁOŻENIA, SPOSÓB REALIZACJI 1.1. ZAŁOŻENIA PROGRAMU 1.2. ADRESACI PROGRAMU 1.3. CELE PROGRAMU 1.4. STRUKTURA ORGANIZACYJNA 1.5. ZASADY UCZESTNICTWA W PROGRAMIE 1.6. SPOSÓB REALIZACJI PROGRAMU BRANŻOWEGO DLA BRANŻY SPOŻYWCZEJ Wstepny przegląd ekologiczny Opracowanie polityki środowiskowej i planu działań Wdrożenie rozwiązań proekologicznych w firmach Obsługa informacyjna firm Obsługa szkoleniowa firm Udział w konkursie Ogólnopolskie Nagrody Czystego Biznesu Współpraca z innymi partnerami w zakresie długofalowych projektów na rzecz zrównoważonego rozwoju Ciągłe doskonalenie w zakresie zarządzania środowiskiem przeglądy okresowe Możliwość udziału w Projektach Partnerskich 2 CERTYFIKATY ŚRODOWISKOWE DLA BRANŻY SPOŻYWCZEJ 2.1. ZASADY SYSTEMU HACCP, DOBRA PRAKTYKA PRODUKCYJNA - GMP, DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA GHP GHP Dobra Praktyka Higieniczna GMP Dobra Praktyka Produkcyjna System HACCP HACCP - przykłady 3 WZORY DOKUMENTÓW 3.1. FORMULARZE BRANŻOWE PRZEGLĄDY WSTĘPNE Formularz Przeglądu Wstepnego Formularz Przeglądu Wstępnego Uproszczonego 4 POLITYKA ŚRODOWISKOWA 4.1. POLITYKA ŚRODOWISKOWA 4.2. PROGRAM DZIAŁAŃ 3

4 5 ENERGIA 5.1. ENERGIA ELEKTRYCZNA Kierunki zmniejszania energochłonności Co to jest audyt elektryczny? Auto-audyt Benchmarking Finansowanie przez trzecia stronę TPF Skojarzone wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej (CHP) Potencjał energooszczędności w przemyśle Zarządzanie energią Taryfy Typowe problemy związane z energią elektryczną występujące w branży spożywczej Możliwości oszczędzania energii w branży spożywczej Przykładowe systemy i gniazda technologiczne dla branży spożywczej Oświetlenie przemysłowe Moc bierna Wyższe harmoniczne System wspomagania gospodarki energetycznej w przedsiębiorstwie branży spożywczej Regulacje prawne w zakresie energii elektrycznej 5.2. ENERGIA CIEPLNA Akty prawne w zakresie gospodarowania energią cieplną Źródła energii cieplnej Czynniki wpływające na zużycie energii cieplnej Sposoby rozliczeń energii cieplnej Przykłady rozwiązań ograniczających zużycie energii cieplnej Termomodernizacja Audyt energetyczny Metodyka oceny projektów inwestycyjnych Wentylacja i klimatyzacja Techniki pomiarowe, przyrządy stosowane w diagnostyce cieplnej obiektów Typowe problemy związane z energią cieplną w branży spożywczej 6 ODPADY 6.1. DLACZEGO WARTO ZARZĄDZAĆ ODPADAMI? 6.2. SYSTEM PRZEPISÓW REGULUJĄCYCH GOSPODARKĘ ODPADAMI 6.3. PODSTAWOWE POJĘCIA W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI 6.4. GOSPODARKA ODPADAMI W FIRMIE I SPOSOBY JEJ REALIZACJI 6.5. JAK ZARZĄDZAĆ ODPADAMI? SCHEMAT POSTĘPOWANIA W CELU OPRACOWANIA PLANU GOSPODARKI ODPADAMI POWSTAJĄCYMI W FIRMIE 6.6. RODZAJE ODPADÓW MOGĄCYCH POWSTAWAĆ W FIRMACH BRANŻY SPOZYWCZEJ I ICH KODY 7 OPAKOWANIA 7.1. OPAKOWANIA I ODPADY OPAKOWANIOWE W FIRMIE 7.2. OBOWIĄZKI PRODUCENTA, IMPORTERA I EKSPORTERA PRODUKTÓW W OPAKOWANIACH 7.3. USTAWA O OBOWIĄZKACH PRZEDSIĘBIORCÓW W ZAKRESIE GOSPODAROWANIA NIEKTÓRYMI ODPADAMI ORAZ O OPŁACIE PRODUKTOWEJ I DEPOZYTOWEJ 4

5 8 TRANSPORT 8.1. GŁÓWNE ASPEKTY ŚRODOWISKOWE W TRANSPORCIE WEWNĘTRZNYM I ZEWNĘTRZNYM 8.2. WYBÓR ŚRODKÓW TRANSPORTU 8.3. FORMY WŁASNOŚCI POJAZDÓW (LEASING, KREDYT ITP.) 8.4. ASPEKTY ŚRODOWISKOWE W TRANSPORCIE - BRANŻA SPOŻYWCZA 8.5. WYKAZ PRZEPISÓW DOTYCZĄCYCH TRANSPORTU DROGOWEGO 9 WODA I ŚCIEKI 9.1. WYMAGANIA PRAWNE DOTYCZĄCE GOSPODARKI WODNO - ŚCIEKOWEJ W PRZEDSIĘBIORSTWACH 9.2. ZAOPATRZENIE W WODĘ 9.3. JAK MINIMALIZOWAĆ ZUŻYCIE WODY? 9.4. RODZAJE KANALIZACJI 9.5. OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW 9.6. WODA I ŚCIEKI W BRANŻY SPOŻYWCZEJ 10 WYBRANE AKTY PRAWNE ZWIĄZANE Z BRANŻĄ SPOŻYWCZĄ OBOWIĄZKI PRZEDSIĘBIORCÓW W ZAKRESIE SPEŁNIANIA WYMOGÓW FORMALNO-PRAWNYCH OCHRONY ŚRODOWISKA 11.1.CYKLICZNE SPRAWOZDANIA PRZEDSIĘBIORCÓW DOTYCZĄCE OCHRONY ŚRODOWISKA TERMINARZ DLA PRZEDSIĘBIORCÓW W ZAKRESIE SPEŁNIANIA WYMOGÓW FORMALNO-PRAWNYCH OCHRONY ŚRODOWISKA WDROŻENIA PROEKOLOGICZNE ZREALIZOWANE W MŚP Z BRANŻY SPOŻYWCZEJ PRZYKŁADY Z FIRM UCZESTNICZĄCYCH W PROGRAMIE CZYSTY BIZNES ŹRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI EKOLOGICZNYCH I INNYCH - BRANŻA SPOŻYWCZA 14 CIEKAWE ADRESY 15 MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE 5

6 1 PROGRAM CZYSTY BIZNES DLA BRANŻY SPOŻYWCZEJ: ZAŁOŻENIA, SPOSÓB REALIZACJI 1.1. ZAŁOŻENIA PROGRAMU Wersja branżowa Programu Czysty Biznes dla branży spożywczej została opracowana w oparciu o doświadczenia Programu Czysty Biznes realizowanego przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska od 1998 r. Program stanowi odpowiedź na rosnące potrzeby dostosowania się przedsiębiorstw z branży spożywczej do trendów i standardów europejskich i światowych w ochronie środowiska ADRESACI PROGRAMU Program jest przeznaczony dla małych i średnich firm z branży spożywczej prowadzących działalność w zakresie: produkcji artykułów spożywczych i napojów, handlu artykułami spożywczymi i napojami CELE PROGRAMU Celem Programu jest podnoszenie konkurencyjności firm z branży spożywczej poprzez podejmowanie działań w zakresie ochrony środowiska, a w szczególności wspieranie firm z tego sektora w podejmowaniu działań na rzecz ochrony środowiska naturalnego, w takich obszarach jak: surowce, energia, odpady, opakowania, transport, woda i ścieki, rekultywacja terenu, zarządzanie procesem technologicznym, które przynoszą korzyści zarówno firmie jak i środowisku. W ramach Programu stwarzamy formom możliwości angażowania się w długofalowe projekty na rzecz ochrony środowiska i społeczności lokalnych, motywujemy do działań na rzecz promocji lokalnej kultury, tradycji i gospodarki;. Rysunek nr 1: Kluby Czystego Biznesu w Polsce 1.4. STRUKTURA ORGANIZACYJNA Program Czysty Bines dla branży spożywczej jest realizowany w oparciu o strukturę i sposób funkcjonowania Programu Czysty Biznes (CB), który działa poprzez sieć 16 Klubów CB. Każdy klub ma swojego opiekuna koordynatora, którego zadaniem jest organizowanie pracy klubu zgodnie z potrzebami i możliwościami jego członków, tzn. organizowanie seminariów, warsztatów, 6

7 przeprowadzanie audytów ekologicznych, pomoc firmie we wdrażaniu działań prośrodowiskowych, współpraca z Centrum Informacji Ekologicznej oraz specjalistami Programu Czysty Biznes przy rozwiązywaniu konkretnych problemów ekologicznych firm członkowskich ZASADY UCZESTNICTWA W PROGRAMIE Aby uczestniczyć w Programie Czysty Biznes należy podpisać deklarację członkowską, na mocy której Fundacja gwarantuje wykona-nie określonych usług na rzecz instytucji członkowskiej oraz poufność informacji uzyskanych w trakcie współ-pracy, a firma przystępująca do programu zobowiązuje się do aktywnej współpracy z Fundacją w zakresie realizacji działań prośrodowiskowych SPOSÓB REALIZACJI PROGRAMU BRANŻOWEGO DLA BRANŻY SPOŻYWCZEJ Wstepny przegląd ekologiczny W firmach uczestniczących w programie specjaliści Fundacji Partnerstwo dla Środowiska wykonują wstępne przeglądy ekologiczne (patrz rozdz. 3 wzory dokumentów), których celem jest ocena oddziaływania firmy na środowisko oraz zidentyfikowanie możliwych działań proekolgicznych. Zalecenia i rekomendacje zawarte we wstępnym przeglądzie ekologicznym służą jako podstawa do opracowania konkretnych projektów oraz ustalenia planu działań. Firmy posiadające certyfikat ISO lub będące w trakcie jego wdrażania zwolnione są z konieczności przeprowadzania wstępnego przeglądu ekologicznego. W takim przypadku pełnomocnik środowiskowy firmy członkowskiej sam (po konsultacji z audytorem środowiskowym FPŚ) wypełnia formularz audytu i przekazuje go koordynatorowi Programu Czysty Biznes. Wstępny przegląd ekologiczny dokumentem poufnym Opracowanie polityki środowiskowej i planu działań Po przeprowadzeniu wstępnego przeglądu ekologicznego koordynator Klubu Czysty Biznes pomaga firmie członkowskiej w sformułowaniu polityki środowiskowej. Dokument powinien w jasny sposób informować wszystkie zainteresowane strony, że dana firma jest w pełni świadoma swoich oddziaływań środowiskowych oraz zobowiązuje się do ograniczenia swego wpływu na środowisko oraz zawierać trzy konkretne zobowiązania: do ciągłego doskonalenia systemu zarządzania środowiskowego; do zapobiegania zanieczyszczeniom; do utrzymywania zgodności z prawem ochrony środowiska i innymi uregulowaniami środowiskowymi, które odnoszą się do danego przedsiębiorstwa. Po opracowaniu polityki środowiskowej powinien zostać przygotowany plan działań wynikający z celów polityki oraz oceny zawartej w audytach ekologicznych Wdrożenie rozwiązań proekologicznych w firmach Każda z firm uczestniczących w programie podejmuje działania, nakierowane na osiąganie efektów środowiskowych przy równoczesnym osiąganiu efektów ekonomicznych. Zadaniem koordynatora oraz zespołu specjalistów jest pomoc firmie w realizacji tych działań poprzez proponowanie optymalnych rozwiązań, pomoc w poszukiwaniu najlepszej oferty, wskazywanie źródeł finansowania, itp. 7

8 Metoda wdrażania może być dwojaka: a) Zespół specjalistów FPŚ proponuje gotowe rozwiązania, które są następnie wdrażane w firmie uczestniczącej w programie. b) Pracownicy firmy tworzą zespół, który bierze aktywny udział w wypracowywaniu metod realizacji oraz monitorowaniu efektów programu. Zespół spotyka się w regularnych odstępach czasowych i ściśle współpracuje z audytorem ds. środowiskowych FPŚ. Metoda ta ma szczególne uzasadnienie w dużych firmach Obsługa informacyjna firm Przez cały okres uczestnictwa w programie firma członkowska może korzystać z usług Centrum Informacji Ekologicznej, na które składają się: Infolinia, Serwis branżowy, Biznes i Ekologia, Biuletyn Czystego Biznesu. Firmy uczestniczące w Programie Czysty Biznes otrzymują w ramach składki członkowskiej usługi informacyjne: serwis Biznes i Ekologia, Branżowy Serwis Informacyjny, infolinię oraz Biuletyn Programu Czysty Biznes. Obsługa informacyjna dla firm członkowskich ma charakter ciągły. Serwis "Biznes i Ekologia" (przegląd prasy krajowej): - wydawany w cyklu dwutygodniowym, zawierający najciekawsze doniesienia z pogranicza dwóch dziedzin zawartych w tytule. Przegląd otrzymują wszyscy członkowie klubów Czysty Biznes. Skondensowana forma przeglądu jest idealna dla zapracowanych przedsiębiorców nie mających czasu i możliwości poszukiwania informacji w prasie ogólnopolskiej, gazetach lokalnych i serwisach agencyjnych. Branżowy serwis informacyjny: - sporządzany wg zapotrzebowania i profilu firmy członkowskiej Programu Czysty Biznes, oferuje informacje o nowych technologiach, energooszczędnych instalacjach, przykładowe rozwiązywania problemów z odpadami, terminy wybranych imprez targowych, itp. Infolinia: - to szybka odpowiedź na palący problem, udzielana nieodpłatnie wyłącznie dla zarejestrowanych beneficjantów Fundacji. Najczęstsze zapytania dotyczą informacji o źródłach finansowania inwestycji proekologicznych w firmie, zagadnień prawnych związanych z ochroną środowiska, szeroko pojętych zagadnień dotyczących energetyki, w tym korzystania ze źródeł energii odnawialnej. Biuletyn Programu Czysty Biznes: - to miesięcznik wydawany w ramach Programu, zwiera najświeższe informacje z życia Klubów CB, prezentacje firm członkowskich, oferty seminariów i szkoleń organizowanych w ramach Programu Obsługa szkoleniowa firm W ramach Programu Czysty Biznes regularnie organizowane są: seminaria, warsztaty i konferencje na temat zagadnień z zakresu ochrony środowiska interesujących firmy członkowskie. 8

9 Tematy organizowanych seminariów, warsztatów i konferencji wybierane są przez koordynatorów Klubów CB po konsultacjach z firmami członkowskimi, CIE, zespołem specjalistów FPŚ Udział w konkursie Ogólnopolskie Nagrody Czystego Biznesu Firmy branży spożywczej uczestniczące w Programie Czysty Biznes mogą brać udział w corocznie organizowanym konkursie Ogólnopolskie Nagrody Czystego Biznesu. Konkurs jest organizowany w ramach Programu od 1998r. Jego celem jest promowanie przedsiębiorstw podejmujących działania na rzecz ochrony środowiska oraz innowacyjnych i oryginalnych przedsięwzięć ekologicznych realizowanych przez firmy. Od roku 2005 zwycięzcy konkursu mogą brać udział w konkursie Europejskich Nagród Biznes dla Środowiska Współpraca z innymi partnerami w zakresie długofalowych projektów na rzecz zrównoważonego rozwoju Firmy z branży spożywczej uczestniczące w Programie Czysy Biznes mogą brać udział w projektach społecznych podejmowanych we współpracy z lokalnymi organizacjami pozarządowymi, szkołami, samorządami. Rolą koordynatora Programu Czysty Biznes oraz specjalistów FPŚ jest wskazywanie firmom odpowiednich partnerów i projektów oraz pomoc w ich realizacji. Co roku, najlepsze projekty społeczne uczestniczą w Konkursie Projektów Społecznych organizowanym w ramach Programu Czysty Biznes Ciągłe doskonalenie w zakresie zarządzania środowiskiem przeglądy okresowe Po upływie roku od przeprowadzenia wstępnego przeglądu ekologicznego koordynator Programu Czysty Biznes wykonuje w firmie członkowskiej przegląd okresowy, który pozwala ocenić, jak firma korzysta z członkostwa w programie, jakie osiągnęła efekty i jakie są jej potrzeby. Na tej podstawie ustalany jest plan kolejnych działań Możliwość udziału w Projektach Partnerskich Firmy członkowskie mogą uczestniczyć w tzw. projektach partnerskich organizowanych w ramach Programu Czysty Biznes: Projekt Wizerunek, Program Minimalizacji Odpadów i Strat, Program Zielone Parki Przedsiębiorczości. Projekt Wizerunek Celem projektu jest zainicjowanie działań na rzecz zmian fizycznego otoczenia firmy (zieleń, mała architektura, oznakowanie) przy zaangażowaniu jej pracowników oraz partnerów lokalnych innych firm i organizacji, władz lokalnych, mieszkańców. Korzyści wynikające z podejmowanych działań są udziałem nie tylko firm, ale całej społeczności lokalnej firma zmienia swój Wizerunek stąd nazwa projektu. Członkowie Klubów uzyskują pomoc w zaprojektowaniu otoczenia firmy i zaplanowaniu inwestycji. 9

10 Program Minimalizacji Odpadów i Strat Działania proponowane w ramach tego programu pomagają firmom w zmniejszeniu ilości produkowanych odpadów stałych i ciekłych, zmniejszeniu zużycia energii, wody, emisji zanieczyszczeń do powietrza, co prowadzi do poprawy zarządzania, wyższej wydajności oraz zmniejszenia kosztów. Pomagamy prowadzić systematyczne prace, które pozwalają na osiągnięcie sporych oszczędności. Pomagamy też pozyskać zaangażowanie nie tylko kadry kierowniczej, ale całej załogi przedsiębiorstwa poprzez specjalne Zespoły ds. odpadów powoływane w firmach. Członkowie Klubów mogą uczestniczyć w Minimalizacji na preferencyjnych warunkach finansowych. Zielone Parki Przedsiębiorczości Zielone Parki Przedsiębiorczości (ZPP) stanowią instrument podniesienia atrakcyjności inwestycyjnej regionów poprzez ochronę środowiska. Celem ZPP jest przede wszystkim przyciągnięcie inwestorów na dany teren, stworzenie nowych miejsc pracy (na obszarze Parku i poza nim) oraz stymulacja dalszego rozwoju gospodarczego regionu. Na atrakcyjność danego parku przedsiębiorczości wpływają różne czynniki. Najważniejsze z nich dotyczą dostępu do rynków zbytu dla firm, dostępności komunikacyjnej danej lokalizacji, zachęt podatkowych i ułatwień proceduralnych związanych z procesem inwestycyjnym. Inwestorzy coraz częściej zwracają również uwagę na inne elementy, które stanowią wartość dodaną" obszarów inwestycyjnych: atrakcyjność wizualną otoczenia oraz możliwość włączenia się w działania na rzecz ochrony środowiska, realizowane wspólnie przez podmioty współpracujące ze sobą w ramach Parku. Stąd rosnąca popularność idei ZPP, które łączą cechy tradycyjnych parków przemysłowych z elementami prośrodowiskowymi. Projekt ZPP zakłada ścisłą współpracę firm działających na terenie Parku, samorządów i społeczności lokalnej - w ramach której dany Park funkcjonuje - reprezentowanej przez organizacje pozarządowe i szkoły. Wdrożenie projektu ZPP przynosi korzyści wszystkim partnerom. Partnerska współpraca ma formę uczestniczenia w pracach tzw. Komitetu Sterującego ZPP, składającego się z przedstawicieli wszystkich stron zaangażowanych w ZPP, który decyduje o działaniach podejmowanych na terenach Parku. 10

11 2 CERTYFIKATY ŚRODOWISKOWE DLA BRANŻY SPOŻYWCZEJ 2.1. ZASADY SYSTEMU HACCP, DOBRA PRAKTYKA PRODUKCYJNA - GMP, DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA GHP Z dniem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej (1 maja 2004 r.) na firmy zaliczane do sektora spożywczego (zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności), został nałożony obowiązek wdrażania i stosowania zasad systemu HACCP. HACCP to skrót angielskiej nazwy "Hazard Analysis and Critical Control Points", co oznacza Analiza Zagrożeń i Krytyczne punkty Kontroli. HACCP jest systemem samokontroli, stosowanym jako pomoc przy zapewnieniu produkcji bezpiecznych produktów żywnościowych. Zakłada on systematyczną kontrolę wszystkich etapów procesu produkcyjnego żywności, aby przede wszystkim zapobiegać zagrożeniom, jakie mogą się w procesie pojawić. Firma sama decyduje, które momenty w produkcji, magazynowaniu, transporcie, czy sprzedaży wiążą się z zagrożeniem dla żywności i które spośród nich mogą być skutecznie wyeliminowane. Określa jak zamierza nadzorować / obserwować te miejsca i wreszcie, co zrobić gdy zagrożenie się pojawi. Ustalenia przyjęte przez firmę zostają opisane, a czynności kontrolne, czy wszystko jest w porządku w miejscach związanych z zagrożeniami, są za każdym razem zapisywane. Koncepcja systemu HACCP zrodziła się na przełomie lat 60-tych i 70-tych w Stanach Zjednoczonych. Twórcy systemu działający w Państwowej Agencji ds. Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA) oraz laboratoriach wojskowych zadali sobie pytanie jak można wytworzyć żywność, która byłaby całkowicie bezpieczna. Wprowadzono wówczas tzw. programy "zerodefects" przy produkcji żywności, gdzie położono nacisk na kontroli całego procesu wytwarzania, a nie tylko badaniu efektu końcowego, czyli gotowego produktu. W 1975r. system został oficjalnie zaaprobowany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) i w 1980r. przedstawiono jego ogólne zasady i definicje. W 1993r. system zostaje przyjęty przez komisję Kodeksu Żywnościowego - Codex Alimentarius. W tym samym roku na mocy dyrektywy 93/43/EEC o higienie żywności, zobowiązano wszystkie kraje członkowskie Unii Europejskiej do sukcesywnego wprowadzania systemu HACCP w branży spożywczej. W Polsce, w ramach dostosowywania do wymagań Unii Europejskiej, nastąpiło przeniesienie dyrektywy 93/43/EEC do polskiego prawa. Ustawa z 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz.U. z 2001 r. nr 63, poz. 634 z późn. zm.) definiuje pojęcia Dobrej Praktyki Higienicznej (Good Higenic Practice) GHP oraz Dobrej Praktyki Produkcyjnej (Good Manufacturing Practice) GMP. (art. 3 pkt. 33 i 34). Szczegółowe wymagania higieniczne w produkcji i dystrybucji żywności precyzuje rozporządzenie (Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 kwietnia 2004 r. w sprawie wymagań higieniczno-sanitarnych w zakładach produkujących lub wprowadzających do obrotu środki spożywcze (Dz.U. z 2004 r. nr 104 poz. 1096). Oprócz tego, dla specyficznych rodzajów produktów, lub czynności, obowiązują rozporządzenia określające zasady GHP/GMP dla (np. żywność sprzedawana luzem, sypka i nieopakowana; handel obwoźny i transport żywności). W ustawie o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia przewidziano obowiązek wdrożenia systemu HACCP w zakładach prowadzących działalność gospodarczą w zakresie produkcji i obrotu żywnością. System HACCP tworzy się indywidualnie dla każdego zakładu (linii produkcyjnej) uwzględniając specyfikę prowadzonej tam działalności. 11

12 Wdrażanie HACCP w zakładach powinno być poprzedzone wprowadzeniem zasad zarówno Dobrej Praktyki Higienicznej, jak i Dobrej Praktyki Produkcyjnej. Pozwoli to na uporządkowanie wszystkich spraw związanych z higienizacją zakładu i przestrzeganiem podstawowych, uznanych zasad produkcji wyrobów żywnościowych GHP Dobra Praktyka Higieniczna GHP Dobra Praktyka Higieniczna - są to spisane reguły dotyczące spełnienia wymogów sanitarno-higienicznych na każdym etapie produkcji. Wprowadzając GHP należy zebrać wszystkie aktualne przepisy prawne dotyczące wymagań sanitarnych. Dobra Praktyka Higieniczna kojarzy się często jedynie z procesami mycia i dezynfekcji oraz higieną osobistą pracowników. W rzeczywistości jest to pojęcie szersze, które obejmuje kilka obszarów, ściśle ze sobą zintegrowanych i skierowanych na osiągnięcie celu jakim jest bezpieczeństwo żywności. Wymogi Dobrej Praktyki Higienicznej określane są często jako tzw. Program Warunków Wstępnych, który obejmuje: stan sanitarny otoczenia zakładu i jego infrastruktury: właściwe zlokalizowanie firmy i jej zabezpieczenie przed negatywnym wpływem otoczenia (ruch uliczny, spaliny, kurz, sąsiedztwo innych obiektów); wydzielenie i zabezpieczenie terenu wokół firmy oraz zapewnienie jego estetyki; utrzymanie porządku i czystości; zapewnienie dróg dojazdowych; stan sanitarny budynków zakładu, pomieszczeń i ich układ funkcjonalny: zapewnienie odpowiedniego stanu technicznego i sanitarnego wszystkich budynków i znajdujących się w nich pomieszczeń, z wyraźnym określeniem ich funkcji; odpowiednia do potrzeb ilość, wielkość, powierzchnia i usytuowanie pomieszczeń magazynowych, hal sprzedaży oraz części administracyjnej i socjalnej; zapewnienie odpowiednich ciągów komunikacyjnych, bez krzyżowania się dróg czystych i brudnych ; wydzielenie stref czystych i brudnych ; zastosowanie odpowiednich materiałów wykończeniowych trwałych i łatwych do utrzymania w czystości; zapewnienie odpowiedniej wentylacji i oświetlenia, a także punktów poboru wody. stan sanitarny maszyn i urządzeń: zapewnienie odpowiedniej ilości niezbędnych urządzeń (szczególnie chłodniczych) i sprzętu; stałe utrzymywanie ich w pełnej sprawności, czystości i porządku; 12

13 prowadzenie okresowych kontroli funkcjonowania urządzeń i tam gdzie to niezbędne wzorcowania (wagi, termometry itp.). skuteczność mycia i dezynfekcji: systematyczne mycie i tam gdzie to konieczne okresowa dezynfekcja pomieszczeń i urządzeń, przy użyciu odpowiedniego sprzętu i środków chemicznych; prowadzenie nadzoru nad praktyczną realizacją procesów mycia. zaopatrzenie w wodę: utrzymanie w czystości ujęć wody na terenie obiektu, dbałość o okresową kontrolę jakości wody. kontrola odpadów i ścieków: zapewnienie systematycznego usuwania odpadów i ścieków, nadzór nad miejscami gromadzenia odpadów i ścieków. zabezpieczenie przed szkodnikami: odpowiednia szczelność budynków, prowadzenie systematycznego nadzoru nad prawidłowym funkcjonowaniem stosowanych pułapek i innych urządzeń eliminujących szkodniki, ocena stopnia inwazyjności szkodników. szkolenie personelu: zatrudnianie odpowiednio kwalifikowanych pracowników, prowadzenie systematycznych, powtarzanych okresowo szkoleń dla pracowników z zakresu podstaw higieny, egzekwowanie odpowiedniego przygotowania pracowników do realizacji zadań na poszczególnych stanowiskach. przestrzeganie wymagań dotyczących higieny personelu: prowadzenie systematycznego nadzoru w zakresie stanu zdrowia i higieny osobistej pracowników, zapewnienie adekwatnej do potrzeb ilości czystej odzieży roboczej, a także warunków do systematycznego utrzymywania czystości (umywalki, natryski, odpowiednie pomieszczenia socjalne i szatnie), egzekwowanie zakazu palenia tytoniu i spożywania posiłków na stanowiskach pracy. magazynowanie żywności: odpowiednio zaprojektowane magazyny do przechowywania żywności (temperatura, wilgotność, segregacja, szczelność, itp.), zapewnienie rotacji produktów magazynowanych zasada FIFO: pierwsze weszło - pierwsze wyszło. 13

14 stan sanitarny transportu: zapewnienie właściwej ochrony przewożonych produktów przed ewentualnymi wtórnymi zanieczyszczeniami, zapewnienie, że środki transportu, jak również pojemniki i opakowania, nie stanowią zagrożenia zanieczyszczenia żywności; zapewnienie, że ciągi transportowe wyrobów gotowych oraz zużytych opakowań i odpadów były rozdzielone i nie krzyżowały się; zachowanie czystości środków transportu oraz pojemników i opakowań; zabezpieczenie przed ubytkami i zanieczyszczeniem żywności. Każda firma działająca w biznesie żywnościowym jest zobowiązana wobec prawa do opracowania własnego zakładowego programu, kodeksu czy dla kilkuosobowych firm instrukcji Dobrej Praktyki Higienicznej. W zależności od wielkości firmy powinny znaleźć się tam procedury i instrukcje stosowanych w danej firmie technik i metod pracy oraz zalecenia dotyczące higieny w odniesieniu do opisanych wcześniej wymogów. Takie procedury i instrukcje powinny być oczywiście ściśle przestrzegane przez wszystkich pracowników. Istotną rzeczą jest dokumentowanie działań związanych z GHP, gdyż sprawny system zapisów dotyczących wcześniej opisanych elementów, pozwala na udowodnienie, że wszystkie z punktu widzenia bezpieczeństwa żywności działania są odpowiednio realizowane. Obok dokumentacji prowadzonej przez pracowników, w każdym obiekcie powinna ponadto znajdować się dokumentacja sanitarna zawierająca m.in.: wyniki badania wody, protokoły kontroli sanitarnej, decyzje i inne dokumenty wydawane przez państwowy organ nadzoru sanitarnego lub weterynaryjnego, aktualne zaświadczenia z badań lekarskich do celów sanitarno- epidemiologicznych dla wszystkich pracowników mających kontakt z żywnością, zaświadczenia pracowników o ukończonych szkoleniach. Zagadnienia związane z GHP, mimo swojego dużego znaczenia, nie powinny być identyfikowane jako krytyczne punkty kontroli. Powinny być natomiast dokładnie realizowane, zgodnie z zapisami w obowiązujących w firmie procedurach lub instrukcjach GMP Dobra Praktyka Produkcyjna GMP Dobra Praktyka Produkcyjna - stanowi zestaw procedur produkcyjnych, nastawionych w szczególności na higienę produkcji oraz zapobieganie wytwarzaniu produktów nie spełniających wymagań jakościowych, w tym również zmienności cech produktów. Jest ona dziedzictwem doświadczeń wielu pokoleń w zakresie przygotowywania i przetwarzania żywności. Podstawowe warunki Dobrej Praktyki Produkcyjnej można przedstawić w formie dekalogu GMP, co powinno być zasadą postępowania każdego pracownika firmy. 14

15 Dekalog Dobrej Praktyki Produkcyjnej 1. Zanim zaczniesz jakąkolwiek pracę upewnij się, że posiadasz wymagane procedury i instrukcje. 2. Zawsze postępuj dokładnie wg instrukcji, nie stosuj skrótów czy usprawnień. Jeśli czegoś nie wiesz lub nie rozumiesz pytaj przełożonych lub sięgnij do odpowiedniej dokumentacji. 3. Przed rozpoczęciem pracy upewnij się, że masz do czynienia z właściwym surowcem lub półproduktem. 4. Upewnij się, że stan techniczny urządzeń i sprzętu jest prawidłowy oraz, że są one czyste. 5. Pracuj tak, aby maksymalnie ograniczyć ryzyko zanieczyszczenia produktu, pomieszczeń, sprzętu i urządzeń. 6. Bądź uważny, przeciwdziałaj błędom i pomyłkom. 7. Wszelkie nieprawidłowości i odchylenia od założonych parametrów procesu produkcji zgłaszaj kierownictwu. 8. Dbaj o higienę osobistą, utrzymuj swoje stanowisko w czystości i porządku. 9. Dokładnie zapisuj wszystkie parametry przebiegu procesu. 10. Przejmij odpowiedzialność za to co robisz. [Turlejska i wsp., 1998] Postępowanie w zakładzie przetwórstwa żywności zgodnie z zasadami GMP oznacza, że wszystkie czynności, od przyjmowania surowca, aż do momentu dystrybucji produktu końcowego są wykonane zgodnie z założeniami. Podstawową dokumentację GMP stanowią: procedury wytyczne odnoszące się do poszczególnych operacji z określeniem celu podejmowanych zadań, wskazują obowiązujące wymagania, a także kompetencje i zakres odpowiedzialności osób je wykonujących. instrukcje technologiczne opisują sposób przeprowadzania czynności związanych z: przygotowaniem, surowców, ilością użytych surowców, przebiegania procesów technologicznych, obsługi urządzeń wykorzystywanych w procesie i przewidziane kontrole. specyfikacje dotyczą surowców używanych do produkcji materiałów opakowaniowych oraz gotowych produktów. Zawierają szczegółowe wymagania jakościowe jakie muszą spełniać surowce, półprodukty i produkty gotowe. raporty są dokumentami operacyjnymi, potwierdzającymi fakt wykonania operacji, badań, testów, itd. Należy podkreślić, że raporty muszą być wypełnione podczas 15

16 wykonywania danej pracy, a nie na koniec zmiany. Osoba odpowiedzialna za wykonaną pracę podpisuje raport, czym potwierdza, że była obecna podczas wykonywania tej pracy i sprawdziła prawidłowość jej wykonania. Na raporcie należy wpisać datę, a jeżeli to istotne, to także godzinę wykonania danej czynności. Należy przewidzieć także miejsce na podpis osoby kontrolującej. Przyjęcie takiej zasady postępowania zmniejsza ryzyko powstania błędu. W zależności od potrzeb udokumentowania działań w obszarze GMP, każdy zakład może opracować i włączyć do dokumentacji inne rodzaje dokumentów; i inne. Tak wiec podejmując działalność związaną z wytwarzaniem i dystrybucją żywności, każda firma bez względu na wielkość i profil działania jest zobowiązana zapewnić odpowiedni standard techniczny, organizacyjny i higieniczny. Gwarantują to opracowane dla każdego zakładu i wdrożone, a więc przestrzegane przez pracowników opisane zasady Dobrej Praktyki Higienicznej i Dobrej Praktyki Produkcyjnej. Jeśli mamy zapewniony odpowiedni poziom higieniczny - GHP oraz określone zasady produkcji GMP, łatwiej nam będzie wdrożyć system HACCP System HACCP Codex Alimentarius zawiera siedem podstawowych zasad, które należy zastosować opracowując i wdrażając system HACCP. Wskazano tam również 12- etapową sekwencję działań jaką należy zastosować w praktyce, by system wdrożyć zawiera ona w sobie wspomniane siedem zasad. W przypadku małych kilkuosobowych firm na przykład sklepu, gdzie nie do końca możliwym jest zrealizowanie wszystkich etapów, należy przyjąć informacje i zalecenia podane wcześniej, a faktycznie realizować cztery ostatnie zasady systemu. Etap 1 utworzenie zespołu HACCP W dużych przedsiębiorstwach system powinien być wdrażany przez kilkuosobowy zespół, którego członkowie posiadają wiedzę z różnych dziedzin. Dobrze jeśli do zespołu włączymy mikrobiologa, inżyniera, Schemat nr 1: 12 etapów wdrażania systemu HACCP 16

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Bezpieczeństwo żywności stanowi jeden z priorytetów polityki żywieniowej i zajmuje centralne miejsce w obszarze ochrony zdrowia publicznego. Organizacja Narodów

Bardziej szczegółowo

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000 BIURO USŁUG DOSKONALENIA ZARZĄDZANIA I ORGANIZACJI SYSTEM SP.J. ul. Faradaya 53 lok. 44, 42-200 Częstochowa tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com Etapy wdrażania

Bardziej szczegółowo

Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności

Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności 1 Do systemów tych należą: - Dobra Praktyka Higieniczna (Good Hygienic Practice - GHP) - Dobra Praktyka Produkcyjna

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r. Dz.U.UE.L.06.384.75 2008.04.17 zm. Dz.U.UE.L.2008.86.9 art. 15 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006 z dnia 22 grudnia 2006 r. w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej w odniesieniu do materiałów i wyrobów

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół

Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół opracowanie: Maria Wruk Gorzów Wlkp., 04 stycznia 2007r. 2 Podstawy prawne UE: 1) Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego. wdraŝania

Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego. wdraŝania Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego wdraŝania HACCP (Hazard Analysis Critical Control Point) Jest systemowym postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego Ŝywności poprzez

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego

GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego Good Manufacturing Practice - GMP Good Manufacturing Practice - GMP (Dobra Praktyka Wytwarzania/Produkcji) połączenie efektywnych procedur produkcyjnych oraz skutecznej

Bardziej szczegółowo

Program praktyk. Lublin, 2012

Program praktyk. Lublin, 2012 Program praktyk przeznaczony dla nauczycieli przedmiotów zawodowych i instruktorów praktycznej nauki zawodu w branży gastronomicznej opracowany w ramach projektu Praktyka kluczem do sukcesu Opracował:

Bardziej szczegółowo

Do wykonywania wyżej wymienionych zadań zawodowych niezbędne jest osiągnięcie zakładanych efektów kształcenia, na które składają się:

Do wykonywania wyżej wymienionych zadań zawodowych niezbędne jest osiągnięcie zakładanych efektów kształcenia, na które składają się: Technik żywienia i usług gastronomicznych 343404 1. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik żywienia i usług gastronomicznych powinien być przygotowany do wykonywania

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA SPIWET PASZE H stosowanie procedur opartych na zasadach HACCP

LISTA KONTROLNA SPIWET PASZE H stosowanie procedur opartych na zasadach HACCP Pieczęć Inspektoratu Weterynarii LISTA KONTROLNA SPIWET PASZE H stosowanie procedur opartych na zasadach HACCP PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... Data inspekcji.. Godzina rozpoczęcia inspekcji.. Godzina zakończenia

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA Strona: 1 z 6 1. Zaangażowanie kierownictwa Najwyższe kierownictwo SZPZLO Warszawa Ochota przejęło pełną odpowiedzialność za rozwój i ciągłe doskonalenie ustanowionego i wdrożonego zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 8.1. Jakie wymagania i zalecenia dotyczące kompetencji i szkoleń sformułowano w normach serii PN-N-18001? Zgodnie

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015

RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015 RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015 Nazwa audytowanej jednostki/komórki: Sekcja Higieny Żywności, Żywienia i Przedmiotów Użytku w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Koninie. Zakres audytu:

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Telefon. E-mail Telefon E-mail

Telefon. E-mail Telefon E-mail Formularz nr P-02/2-3-D Biocert Małopolska Sp. z o.o. ul.lubicz 25A, 31-503 Kraków OPIS JEDNOSTKI wnioskodawcy / podwykonawcy [Import i wprowadzanie produktów do obrotu] Obligatoryjny formularz wypełniany

Bardziej szczegółowo

RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach. liczba godzin tygodniowo w trzyletnim cyklu kształcenia

RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach. liczba godzin tygodniowo w trzyletnim cyklu kształcenia Zasadnicza szkoła zawodowa zawód cukiernik-751201, 3-letni cykl nauczania, podbudowa programowa gimnazjum, liczba tygodni - 32 w ciągu roku szkolnego RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia;

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG Zagadnienia: Czynniki ryzyka zdrowia i jakości żywności; Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; Ustawodawstwo w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r.

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. Cukiernik 751201 Celem kształcenia zawodowego jest przygotowanie uczących się do życia w warunkach współczesnego

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 13 Rozdział I WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO... 15 1. Pojęcie prawa... 15 1.1. Prawo a inne systemy normujące stosunki społeczne...

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE)

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Wspólna Metodologia 1 Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Przykładowy opis pracy Wprowadzenie Specjalista ds. energii jest kluczową postacią,

Bardziej szczegółowo

999 zł. Rabat 10 % dla drugiej osoby z tej samej Instytucji. Cele kursu: Adresaci kursu: Przede wszystkim: oraz dodatkowo: Prowadzący:

999 zł. Rabat 10 % dla drugiej osoby z tej samej Instytucji. Cele kursu: Adresaci kursu: Przede wszystkim: oraz dodatkowo: Prowadzący: Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Centrum Mazowsze zaprasza na kurs: SPECJALISTA DO SPRAW ŻYWIENIA ZBIOROWEGO Termin:17, 18 listopada, 8, 9 grudnia 2014, 10:00-15:00 Miejsce zajęć: Warszawa, ul. Żurawia

Bardziej szczegółowo

Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego.

Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego. Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego dr Grażyna Morkis Wprowadzenie Jakość i bezpieczeństwo żywności są bardzo ważne

Bardziej szczegółowo

Telefon. E-mail Telefon E-mail

Telefon. E-mail Telefon E-mail Biocert Małopolska Sp. z o.o. ul.lubicz 25A, 31-503 Kraków OPIS JEDNOSTKI wnioskodawcy / podwykonawcy [ Przetwórstwo i wprowadzanie produktów do obrotu] Obligatoryjny formularz wypełniany przy składaniu

Bardziej szczegółowo

UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego)

UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego) UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego) Produkcja pierwotna obejmuje działalność na poziomie gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO

PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO NR DZIAŁU SZCZEGÓŁOWE CELE KSZTAŁCENIA (słuchacz powinien umieć) HASŁA PROGRAMOWE MATERIAŁ NAUCZANIA ĆWICZENIA 1 2 3 4 I - definiować składniki pokarmowe; - opisywać funkcje

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ROCZNEGO PLANU AUDYTU ORAZ TRYB SPORZĄDZANIA SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA PLANU AUDYTU

OPRACOWANIE ROCZNEGO PLANU AUDYTU ORAZ TRYB SPORZĄDZANIA SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA PLANU AUDYTU Załącznik nr 2 do zarządzenia nr 48/09 Głównego Inspektora Pracy z dnia 21 lipca 2009 r. OPRACOWANIE ROCZNEGO PLANU AUDYTU ORAZ TRYB SPORZĄDZANIA SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA PLANU AUDYTU PROCEDURA P1 SPIS

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Postanowienia ogólne 1 1. Kontrolę zarządczą w PUP stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Zarządzania. Instrukcja w sprawie Podwykonawców

Zintegrowany System Zarządzania. Instrukcja w sprawie Podwykonawców Instrukcja w sprawie Podwykonawców I/ZSZ-7.4-01-03 Wydanie 3 Data wydania 25.09.2012 r. Strona 2 z 5 1. Cel Celem instrukcji jest ustalenie zasad postępowania w zakresie wywierania wpływu na środowisko

Bardziej szczegółowo

ANKIETA OCENY DOSTAWCY - PRODUCENTA

ANKIETA OCENY DOSTAWCY - PRODUCENTA Strona/stron 1/9 Rok zał. 1927 INSTYTUT MECHANIKI PRECYZYJNEJ Zakład Certyfikacji Wyrobów 01-796 Warszawa, ul. Duchnicka 3 tel.: 22 663 43 14 tel.: 22 560 25 40 e-mail: wojtan@imp.edu.pl http://www.imp.edu.pl/cert

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1//2/ Zawód: Cukiernik; symbol 751201 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania

Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania Dorota Prokopczyk Warszawskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa S.A. wytwarzaniem produktów leczniczych -jest każde działanie prowadzące do powstania produktu

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Warszawa, grudzień 2003 r.

Szanowni Państwo, Warszawa, grudzień 2003 r. Szanowni Państwo, Począwszy od dnia przystąpienia naszego kraju do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i obrotem żywnością będą zobowiązane do stosowania systemu HACCP. Jest to istotne

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Podstawowe informacje o przedsiębiorstwie Rodzaj działalności:. Liczba pracowników w jednostce lokalnej:. Wdrożony system zarządzania

Bardziej szczegółowo

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A.

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. Cel i elementy systemu kontroli wewnętrznej 1. System kontroli wewnętrznej umożliwia sprawowanie nadzoru nad działalnością Banku. System kontroli wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

Wykład: Błędy w planach monitoringu Krytycznych Punktów Kontroli (CCP) w produkcji i logistyce

Wykład: Błędy w planach monitoringu Krytycznych Punktów Kontroli (CCP) w produkcji i logistyce Konferencja Błędy i niezgodności w zarządzaniu bezpieczeństwem żywności Wykład: Błędy w planach monitoringu Krytycznych Punktów Kontroli (CCP) w produkcji i logistyce mgr inż. Sławomir Muńko Dyrektor Regionalny

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 ZAKŁADOWA KONTROLA PRODUKCJI (ZKP) Wymagania dla producentów stosowane w procesach oceny i certyfikacji

Bardziej szczegółowo

Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych

Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Wieruszowie mgr inż. Karolina Krawczyk - Borowiec Iwona Promna - stażystka

Bardziej szczegółowo

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PC-04 PROGRAM CERTYFIKACJA ZGODNOŚCI WYROBU Z KRYTERIAMI TECHNICZNYMI certyfikacja dobrowolna Warszawa,

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne.

I. Postanowienia ogólne. PROCEDURY KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 1 do zarządzenia nr 291/11 Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 15.03.2011 r. I. Postanowienia ogólne. 1 Procedura kontroli zarządczej została opracowana na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o.

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Konferencja Klubu Polskie Forum ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 Krzysztof Lebdowicz

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 na przykładzie Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej Gliwice, dn. 13.03.2014r. System Zarządzania Bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim !!!! 1. Palenie papierosów zakaz! 2. Higiena rąk 3. Higiena odzieży 4. Higiena opakowań Podstawy prawne Ustawa o bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Numer dokumentu: PRC/DSJ/AW. Sprawdził / Zatwierdził : Tomasz Piekoszewski

Numer dokumentu: PRC/DSJ/AW. Sprawdził / Zatwierdził : Tomasz Piekoszewski Opracował: Radosław Zawiliński Sprawdził / Zatwierdził : Tomasz Piekoszewski Data obowiązywania: 2014-04-01 Wydanie: A 1. CEL Celem procedury jest określenie zasad przeprowadzania audytów wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Na terenie województwa lubelskiego nadzór sanitarny nad zakładami żywieniowożywnościowymi sprawuje w poszczególnych powiatach 20 Powiatowych

Bardziej szczegółowo

7. Struktura, odpowiedzialność i uprawnienia w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

7. Struktura, odpowiedzialność i uprawnienia w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 7. Struktura, odpowiedzialność i uprawnienia w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 7.1. Jakie wymagania i wytyczne dotyczące określenia struktur odpowiedzialności i uprawnień w systemie

Bardziej szczegółowo

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących 1/14 TYTUŁ PROCEURY Opracował: Zatwierdził: Pełnomocnik ds. SZJ Mariusz Oliwa 18 marca 2010r.... podpis Starosta Bolesławiecki Cezary Przybylski... podpis PROCEURA OBOWIĄZUJE O NIA: 25 czerwca 2010r. 18

Bardziej szczegółowo

profil ogólnoakademicki studia I stopnia

profil ogólnoakademicki studia I stopnia Opis na kierunku ŻYWIENIE CZŁOWIEKA z odniesieniem do oraz prowadzących profil ogólnoakademicki studia I stopnia Efekty NŻZ1_W01 NŻZ1_W02 NŻZ1_W03 NŻZ1_W04 WIEDZA Ma ogólną wiedzę z zakresu matematyki,

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować się do kontroli. dr inż. Marzena Arndt-Dybko Z-ca Kierownika Oddziału Higieny Pracy

Jak przygotować się do kontroli. dr inż. Marzena Arndt-Dybko Z-ca Kierownika Oddziału Higieny Pracy Jak przygotować się do kontroli Państwowej Inspekcji Sanitarnej dr inż. Marzena Arndt-Dybko Z-ca Kierownika Oddziału Higieny Pracy 1 ZAKRES KONTROLI ORAZ WYMAGANE DOKUMENTY: 2 PODSTAWOWE DOKUMENTY PODLEGAJĄCE

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

I. CZĘŚĆ OGÓLNA OCENA

I. CZĘŚĆ OGÓLNA OCENA pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET57/rhga (wyładunek i miejsca prezentacji rynek hurtowy, giełda i aukcja

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Zarządzanie i Inżynieria Produkcji po ukończeniu studiów pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Zarządzanie i Inżynieria Produkcji po ukończeniu studiów pierwszego stopnia Szczegółowe efekty kształcenia na kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji i ich odniesienie do efektów obszarowych nauk rolniczych, leśnych i weterynaryjnych, nauk technicznych oraz nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK

SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK TYTUŁ/NAZWA Dobrej praktyki Nowoczesny System Zarządzania Jakością w I Liceum Ogólnokształcącym im. Ks. A. J. Czartoryskiego w Puławach - Permanentne doskonalenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA ZAWODU - TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH - 343404 NR PROGRAMU:

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA ZAWODU - TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH - 343404 NR PROGRAMU: PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA ZAWODU - TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH - 343404 NR PROGRAMU: ZSP1/T-V-tżu-12/13 12.1. Bezpieczeństwo i higiena pracy w zakładzie gastronomicznym. Uszczegółowione

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 09.09.2011 Wprowadzenie Ewolucja WPR - od zabezpieczenia potrzeb

Bardziej szczegółowo

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 (pojęcie wyrób dotyczy też usług, w tym, o charakterze badań) 4.1. Odpowiedzialność kierownictwa. 4.1.1. Polityka Jakości (krótki dokument sygnowany

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA SPIWET-43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu)

LISTA KONTROLNA SPIWET-43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu) pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu) Data rozpoczęcia/zakończenia

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI PROGRAM AKREDYTACJI JEDNOSTEK BADAJĄCYCH I OPINIUJĄCYCH SPRAWOZDANIA PRZEDSIĘBIORSTW ENERGETYCZNYCH WYSTĘPUJĄCYCH O UZYSKANIE ŚWIADECTW POCHODZENIA Z KOGENERACJI wg NORMY PN-EN

Bardziej szczegółowo

Biznesplan. Budowa biznesplanu

Biznesplan. Budowa biznesplanu BIZNESPLAN Biznesplan dokument zawierający ocenę opłacalności przedsięwzięcia gospodarczego [. Sporządzany na potrzeby wewnętrzne przedsiębiorstwa, jest także narzędziem komunikacji zewnętrznej m.in. w

Bardziej szczegółowo

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością Załącznik nr 1 do zarządzenia Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska Nr 19/2010 z dnia 22 lutego 2010 r. NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością 1. Cel procedury Celem procedury

Bardziej szczegółowo

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH ZAWÓD: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH 343404 Zespól Szkół Nr 1 im. Batalionów Chłopskich 95-015 Bratoszewice, Pl. Staszica 14 tel.42/719-89-83 fax 42/719-66-77

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42 Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42 2 Instytucją zajmującą się kwestiami norm technicznych i jakościowych oraz ich standaryzacją jest Koreańska Agencja Standardów i Technologii, która

Bardziej szczegółowo

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 349 353 Agata Szkiel OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO Katedra

Bardziej szczegółowo

IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE

IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE 1. Przepisy europejskie i krajowe dla wyrobów budowlanych obowiązujące po 1 lipca 2013 roku Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 Czas

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DOTYCZĄCE KWALIFIKACJI NA SZKOLENIE

WYTYCZNE DOTYCZĄCE KWALIFIKACJI NA SZKOLENIE WYTYCZNE DOTYCZĄCE KWALIFIKACJI NA SZKOLENIE AUDYTOR/AUDYTOR WIODĄCY, AUDYTOR WEWNĘTRZNY LUB KIEROWNIK DS. DOBRYCH PRAKTYK HIGIENICZNYCH ORAZ PROCEDUR OPARTYCH NA ANALIZIE ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNYCH PUNKTACH

Bardziej szczegółowo

VI. SZKOLENIA SPECJALNE

VI. SZKOLENIA SPECJALNE VI. SZKOLENIA SPECJALNE 1. Zasady wzorcowania przyrządów pomiarowych Czas trwania: 1 dzień / 8 godzin lekcyjnych CEL: Zapoznanie uczestników z podstawowymi pojęciami z zakresu metrologii, zasadami doboru

Bardziej szczegółowo

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6 Zasada [Komentarze: Dodano pierwsze zdanie.] 6.2 Do zadań Działu Kontroli Jakości należy także opracowywanie, walidacja i wdrażanie wszystkich procedur kontroli jakości, przechowywanie prób referencyjnych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 3 z dnia 20.10.214r REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA W TRAKCJA PRKiI S.A. Warszawa, maj 2015 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od 1999 roku Trakcja PRKiI S.A. mając na uwadze satysfakcję Klienta i

Bardziej szczegółowo

Wymagania przy eksporcie produktów pochodzenia zwierzęcego do krajów Unii Celnej. Iwona Zawinowska Warszawa, dn. 7 grudnia 2012 r.

Wymagania przy eksporcie produktów pochodzenia zwierzęcego do krajów Unii Celnej. Iwona Zawinowska Warszawa, dn. 7 grudnia 2012 r. Wymagania przy eksporcie produktów pochodzenia zwierzęcego do krajów Unii Celnej Iwona Zawinowska Warszawa, dn. 7 grudnia 2012 r. 1 Przepisy dotyczące towarów podlegających weterynaryjnej kontroli: Przepisy

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy.

Kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. ANKIETA / KWESTIONARIUSZ DLA JEDNOSTEK PODLEGŁYCH / NADZOROWANYCH PRZEZ MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO W ZAKRESIE STOSOWANIA STANDARDÓW KONTROLI ZARZĄDCZEJ Kontrola zarządcza stanowi ogół działań

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZYZNAWANIA I UŻYWANIA ZNAKU. Certyfikowana Jakość Suplementu Diety

REGULAMIN PRZYZNAWANIA I UŻYWANIA ZNAKU. Certyfikowana Jakość Suplementu Diety REGULAMIN PRZYZNAWANIA I UŻYWANIA ZNAKU Certyfikowana Jakość Suplementu Diety I. Wprowadzenie 1. Znak Certyfikowana Jakość Suplementu Diety jest znakiem przyznawanym w ramach programu Certyfikowanego Standardu

Bardziej szczegółowo

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 3 Do Zarządzenia Nr 56/10 STAROSTY KOSZALIŃSKIEGO z dnia 1 października 2010 r. SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ W STAROSTWIE POWIATOWYM W KOSZALINIE Do sporządzenia samooceny wykorzystano

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie Karty audytu wewnętrznego w Ministerstwie Spraw

Bardziej szczegółowo

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU ROK 2013 W ewidencji obiektów na terenie objętym działaniem znajduje się 517 zakładów żywnościowożywieniowych, w tym: 25 obiektów produkcji żywności, 313

Bardziej szczegółowo

Program szkoleń - Zarządzanie Jakoscią w branży spożywczej

Program szkoleń - Zarządzanie Jakoscią w branży spożywczej 20 11 - Zarządzanie Jakoscią w branży spożywczej SZKOLENIA OGÓLNE WARUNKI SZKOLEO kod: QA_F1 Dobra praktyka higieniczna i dobra praktyka produkcyjna (GHP i GMP) kod: QA_F2 System HACCP zasady, wdrażanie

Bardziej szczegółowo

IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE

IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE a. Przepisy europejskie i krajowe dla wyrobów budowlanych obowiązujące po 1 lipca 2013 roku Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r Zarządzenie Nr 119/2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Działań Korygujących i Zapobiegawczych w Urzędzie Miasta Czeladź Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o

Bardziej szczegółowo