Analiza struktury projektów i charakterystyki beneficjentów Działań 1.1, 1.5 i 2.4. Raport Końcowy. Zamawiający:

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Analiza struktury projektów i charakterystyki beneficjentów Działań 1.1, 1.5 i 2.4. Raport Końcowy. Zamawiający:"

Transkrypt

1 Analiza struktury projektów i charakterystyki beneficjentów Działań 1.1, 1.5 i 2.4 Raport Końcowy Zamawiający: MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Wspólna Warszawa KONSORCJUM PROJEKTOWE: Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - PIB STYCZEŃ 2007

2 Spis treści Spis treści... 2 Słownik skrótów i pojęć użytych w tekście... 3 STRESZCZENIE RAPORTU Charakterystyka beneficjentów i projektów dla Działania Charakterystyka beneficjentów i projektów dla Działania Charakterystyka beneficjentów i projektów dla Działania I WSTĘP Cele badania Oczekiwane wyniki/rezultaty Elementy ryzyka Szczegółowy zakres badania i metodologia Komentarz ekspercki do wyników analizy II ANALIZA ZAGADNIEŃ I PYTAŃ EWALUACYJNYCH ZAGADNIENIE 1. Charakterystyka beneficjentów Działań 1.1, 1.5 i Struktura beneficjentów Działań 1.1 i 2.4 pod względem wykształcenia, wieku i płci Struktura gospodarstw rolnych prowadzonych przez beneficjentów Działań 1.1 i 2.4 pod względem powierzchni, wielkości ekonomicznej, wartości sprzedaży, położenia, głównych kierunków produkcji oraz zatrudnienia Struktura beneficjentów Działania 1.5 oraz zróżnicowanie regionalne aktywności przedsiębiorstw przemysłu spożywczego w zakresie pozyskiwania środków na realizację inwestycji w ramach SPO Rolnictwo Dodatkowe informacje w zakresie charakterystyki beneficjentów Działań 1.1 i ZAGADNIENIE 2. Charakterystyka projektów realizowanych przez beneficjentów Działań 1.1, 1.5 oraz Analiza realizowanych inwestycji pod względem struktury kosztów ogólnych i kwalifikowalnych Analiza charakteru realizowanych inwestycji pod względem ich głównego celu Struktura realizowanych projektów w zależności od wykształcenia i wieku beneficjenta Dodatkowe informacje w zakresie charakterystyki beneficjentów Działań 1.1 i ZAGADNIENIE 3. Aktualizacja danych dotyczących liczby potencjalnych docelowych beneficjentów, którzy mogliby skorzystać ze wsparcia w ramach Działań 1.1, 1.5 i Propozycje dotyczące pożądanego zakresu dofinansowania przez beneficjentów Szacunki dotyczące liczby potencjalnych beneficjentów analogicznych działań PROW Dodatkowe informacje w zakresie docelowych beneficjentów analizowanych działań w przyszłym okresie programowania...83 III PODSUMOWANIE IV ZAŁĄCZNIKI

3 Słownik skrótów i pojęć użytych w tekście ARiMR CASI CATI ESU FADN GHP GMP GUS ha HACCP Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Computer-Assisted Self-administered Interviewing. Elektroniczny kwestionariusz wysyłany np. pocztą elektroniczną (przez Internet lub Intranet), który respondent wypełnia samodzielnie i odsyła pocztą zwrotną Computer Aided Telephone Interviews. Badanie kwestionariuszowe prowadzone z wykorzystaniem telefonu pod kontrolą komputera European Size Unit. Jednostka przedstawia ekonomiczną wielkość gospodarstwa obliczoną na podstawie standardowych nadwyżek bezpośrednich (1 ESU = 1200 EURO) Farm Accountancy Data Network (System Zbierania i Wykorzystywania Danych Rachunkowych z Gospodarstw Rolnych). To europejski system zbierania danych rachunkowych z gospodarstw rolnych, którego formalne kształtowanie rozpoczęło się w 1965 r. (Rozporządzenie Rady EWG nr 79/65/EWG) i rozszerzał swój zasięg w miarę poszerzania się struktur europejskich. Zadaniem FADN jest zbieranie i przekazywanie na potrzeby Eurostatu (europejski urząd statystyczny) i Komisji Europejskiej danych rachunkowych dla reprezentatywnej próby Polskich gospodarstw rolnych. Good Hygine Practice (Dobra Praktyka Higieniczna). Dotyczy wszelkich działań związanych z warunkami i środkami podejmowanymi w celu zapewnienia produkcji bezpiecznej żywności na wszystkich etapach łańcucha produkcji. Good Manufacturing Practice (Dobra Praktyka Produkcyjna). Działania, które muszą być podjęte, i warunki, które muszą być spełniane, aby produkcja żywności oraz materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością odbywały się w sposób zapewniający bezpieczeństwo żywności, zgodnie z jej przeznaczeniem; ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z dnia 25 sierpnia 2006 r. Dz. U. z 2006 r. Nr 171, poz Główny Urząd Statystyczny hektar Hazard Analisys and Critical Control Point (Analiza Ryzyka i Kontrola Punktów Krytycznych lub Analiza Ryzyka i Krytyczne Punkty Kontroli). System, który ma na celu zapewnienie czystości higienicznej produktów spożywczych przeznaczonych dla konsumentów. HACCP jest wykorzystywany w firmach produkujących i handlujących produktami spożywczymi. 3

4 Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - IERiGŻ-PIB Państwowy Instytut Badawczy KE Komisja Europejska Koszty niezbędne dla realizacji projektu, które zostały uwzględnione w budżecie projektu, spełniają wymogi efektywnego zarządzania finansami, zostały poniesione po Koszty kwalifikowalne podpisaniu umowy z Beneficjentem Końcowym, są poparte stosownymi dokumentami oraz zgodne z przepisami Unii Europejskiej i krajowymi. Tylko one podlegają refundacji. Całościowy koszt realizacji projektu obejmujący zarówno Koszty ogólne kwalifikowalne jak i niekwalifikowalne koszty MRiRW Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wartość produkcji uzyskana w ciągu roku z 1 ha uprawy lub Nadwyżka bezpośrednia od jednego zwierzęcia, która jest pomniejszona o koszty bezpośrednie poniesione na wytworzenie tej produkcji ODR Ośrodek Doradztwa Rolniczego OFSA System wsparcia obsługi Funduszy Strukturalnych Obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Zasady wydzielania ONW ustaliło Ministerstwo Rolnictwa i ONW Rozwoju Wsi na podstawie obiektywnych kryteriów demograficznych i waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej. p.p punkt procentowy PLN polski złoty PROW Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich. Realizuje cele, priorytety oraz zasady, na podstawie których będą wspierane PROW, PROW działania na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich w latach PSR 2002 Powszechny Spis Rolny przeprowadzony w 2002 roku REGON Rejestr podmiotów gospodarki narodowej RK Raport Końcowy zawierający wyniki przedmiotowej analizy Raport Metodologiczny zawierający opis sposobu RM przeprowadzenia przedmiotowej analizy Specjalny Program Akcesyjny na Rzecz Rozwoju Rolnictwa SAPARD i Obszarów Wiejskich Standardowa nadwyżka bezpośrednia. Jest nadwyżką średniej z trzech lat wielkości produkcji określonej SGM działalności rolniczej nad średnią z trzech lat wartością kosztów bezpośrednich poniesionych na tą działalność Sektorowy Program Operacyjny Restrukturyzacja i SPO ROL, SPO, SPO modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów Rolnictwo, Program wiejskich UE Unia Europejska 4

5 STRESZCZENIE RAPORTU 1.1 Charakterystyka beneficjentów i projektów dla Działania 1.1 Najwięcej wniosków w Działaniu 1.1 złożyli rolnicy w wieku ok. 46 lat, których gospodarstwa rolne położone są na obszarze województw mazowieckiego (16% realizowanych wniosków) i lubelskiego (12% wniosków). Taki rozkład należy łączyć z tym, że struktura wiekowa rolników oraz liczba gospodarstw rolnych w tych właśnie województwach jest charakterystyczna dla polskiego rolnictwa. Wśród beneficjentów grupę ponad 54% stanowią właściciele gospodarstw o areale powyżej 40 ha. I chociaż najbardziej typowymi były gospodarstwa o powierzchni ok. 10 ha. Najwięcej gospodarstw w badanej grupie miało wielkość ekonomiczną 5,4 ESU, jednak gospodarstwa które w polskich warunkach można uznać już za średnie i duże (powyżej 20 ESU) stanowiły około 40% gospodarstw składających wnioski. O tym że w badanej grupie dominują gospodarstwa, których wyniki ekonomiczne są znacznie lepsze od przeciętnych w kraju świadczy chociażby fakt, że w 50% gospodarstw wartość brutto rocznej sprzedaży produktów rolnych w gospodarstwie w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku (w zł) przekroczyła 120 tys. zł, a dochód roczny brutto z prowadzonej działalności rolniczej w roku poprzedzającym rok założenia wynosił co najmniej zł. Dowodzi to zatem, że gospodarstwa małe nie dysponują, co jest oczywiste, wystarczającym potencjałem ekonomicznych, kapitałem własnym czy zdolnościami kredytowymi aby sprostać wymogom współfinansowania programów strukturalnych. Na uwagę zasługuje blisko dwukrotnie większa (w stosunku do struktury gospodarstw rolnych w kraju wg województw) aktywność rolników składających wnioski w województwach wielkopolskim, kujawsko-pomorskim czy podlaskim. Fakt ten wynika m.in. ze tego że rolnicy ci posiadają większe niż przeciętne w kraju, gospodarstwa towarowe, są lepiej wykształceni, cechują się wyższych wskaźnikiem skłonności do inwestowania i tym samym częściej wiążą swoją przyszłość z rolnictwem. Z kolei np. w województwie małopolskim przeciętne struktury obszarowe czy jakość gleb są niekorzystne dla prowadzenia dochodowej dzielności rolniczej i stąd niewielkie mniejsze od przeciętnego zainteresowanie rolników programem. Beneficjentami Działania 1.1 są w 86 procentach mężczyźni, są oni zatem bardziej aktywni w pozyskiwaniu dofinansowania na inwestycje w gospodarstwie niż kobiety, 5

6 które prowadzą około 1/3 wszystkich gospodarstw w kraju. Szczególnie niski odsetek kobiet wnioskujących o wsparcie dotyczy takich województw jak opolskie czy podlaskie. Większość badanych gospodarstw stanowiły gospodarstwa rodzinne, w których pracują jedna lub dwie osoby. Osoby wnioskujące o wsparcie były lepiej wykształcone niż średnio w całej populacji gospodarstw rolnych w kraju. 62% wnioskujących o wsparcie posiadało wykształcenie rolnicze, z czego aż 41% wykształcenie wyższe lub średnie rolnicze, a 21% zasadnicze zawodowe wykształcenie rolnicze. Wśród beneficjentów Działania 1.1 wysoki (17%) był także odsetek osób posiadających wykształcenie wyższe na kierunku innym niż rolniczy i co najmniej 3-letni staż pracy w gospodarstwie. Najwięcej lepiej wykształconych beneficjentów było tradycyjnie w Wielkopolsce najmniej zaś na Podkarpaciu i Podlasiu, tj. tam gdzie dostęp do szkolnictwa wyższego jest przeciętnie trudniejszy. Projekty realizowane przez beneficjentów z wykształceniem średnim lub wyższym odznaczają się wyższym przeciętnym ogólnym kosztem (218,7 tys. zł). Różnica pomiędzy wartością projektów podejmowanych przez beneficjentów o najniższym i najwyższym poziomie wykształcenia wynosi 32 pkt procentowe. Głównym źródłem pochodzenia wkładu własnego były środki własne beneficjenta, ale równocześnie 36%, jak wynika z ankiety, posiłkowało się także kredytem bankowym. W relatywnie niewielkiej grupie przypadków gdy pieniądze pochodziły z dwóch źródeł, mieliśmy do czynienia tylko i wyłącznie z kombinacją - własne środki i kredyt bankowy. Średni udział własnych środków finansowych w ogólnej wartość wkładu własnego był rzędu 66%, natomiast kredytu bankowego odpowiednio 30%. Strategia realizacji inwestycji z własnych pieniędzy jest w opinii rolników bardziej bezpieczna od finansowania zewnętrznego. W strukturze kosztów zdecydowanie dominuje tylko jedna kategoria kosztów wyposażenie i sprzęt ruchomy (83% całkowitej wartości projektów). Ponad 5% ogólnych kosztów zostało przeznaczonych na budowę lub remont innych budynków gospodarczych. Udział pozostałych kategorii jest symboliczny. Projekty były także tak przygotowywane przez beneficjentów aby wszystkie koszty inwestycji były kosztami kwalifikowalnymi (jest tak w 96% kosztów). Pomiędzy województwami jest jednak bardzo duże zróżnicowanie kategorii kosztów. Struktura kosztów pokazuje obszary największych niedoborów w gospodarstwach rolnych i określa najważniejsze ich 6

7 potrzeby. Sytuacja ekonomiczna determinuje nie tylko skalę inwestycji ale też ustala priorytety inwestycyjne. Głównym celem prowadzonych inwestycji jest przede wszystkim: poprawa organizacji produkcji, konkurencyjności gospodarstw oraz wzrost dochodu rolniczego. Ponad 80% wszystkich projektów realizuje jeden z tych trzech celów. Bardzo mały jest udział inwestycji, które miały na celu zwiększanie wartości dodanej produktów rolnych, ochronę i poprawę stanu środowiska naturalnego, krajobrazu zachowania i promocji dziedzictwa kulturowego wsi i kultury regionalnej oraz poprawę warunków sanitarno-higienicznych produkcji. Generalnie nie przyczynią się one także do powstania nowych miejsc pracy. 1.2.Charakterystyka beneficjentów i projektów dla Działania 1.5 Struktura przedsiębiorstw korzystających z pomocy inwestycyjnej jest odwrotna niż struktura przemysłu spożywczego w Polsce. Firmy korzystające z pomocy inwestycyjnej należą pod względem liczby zatrudnionych do dużych firm: ponad 70% zatrudnia ponad 250 pracowników, podczas gdy wg danych GUS odsetek takich firm w kraju wynosi zaledwie 4%. Wyniki te nie są jednak zaskakujące ponieważ firmom dużym znacznie łatwiej jest skorzystać ze wsparcia w ramach SPO ROL ze względu na większy własny potencjał ekonomiczny, środki finansowe, zdolności kredytowe czy zasoby kapitału ludzkiego. Większość firm (3/4) realizujących inwestycje dofinansowane ze środków SPO ROL posiadało osobowość prawną, zaś ¼ stanowiły przedsiębiorstwa osób fizycznych. Zróżnicowanie regionalne ze względu na osobowość prawną jest znaczne w skali kraju. Największy udział (95%) firm osób prawnych realizujących inwestycje w ramach SPO występował w województwie dolnośląskim, najmniejszy zaś w województwie łódzkim (62%). Najwięcej firm skorzystało z możliwości współfinansowania inwestycji w województwach mazowieckim i lubelskim. Porównując liczbę zakładów korzystających ze wsparcia w ramach SPO ROL do liczby przedsiębiorstw zewidencjonowanych w systemie REGON zaobserwowano, że w woj. lubelskim i podlaskim około 27% firm korzystało z pomocy inwestycyjnej. Równocześnie w tych dwu województwach liczba firm objętych okresem przejściowym na podstawie zapisów umowy o członkostwie Polski w UE, była jedną z najniższych w kraju. Niski 7

8 odsetek firm korzystających ze wsparcia w stosunku do ogółu zarejestrowanych firm charakterystyczny jest dla woj. dolnośląskiego (4%). Jednocześnie w regionie tym 27% ogółu przedsiębiorstw zostało objętych okresami przejściowymi. Ze względu na siedzibę firmy (miasto/wieś) rozkład firm korzystających ze wsparcia jest równomierny. Tym samym można stwierdzić że bezpośrednie oddziaływanie poprzez to działanie na poprawę warunków społeczno-ekonomicznych na obszarach wiejskich jest podobne jak i w miastach. Naturalne jest, że podstawowymi rynkami zbytu dla przedsiębiorstw przemysłu spożywczego są aglomeracje miejskie. Obszary wiejskie podlegają aktywizacji poprzez dostęp do rynków pracy oraz zakupy surowców rolnych. W skali województw sytuacja jest jednak bardzo zróżnicowana. Największy udział projektów zlokalizowanych na obszarach miejskich jest w woj. podlaskim (75%), najniższy zaś w woj. łódzkim (28,3%). Typ środowiska (miejski lub wiejski) jest czynnikiem wyraźnie różnicującym projekty pod względem średniego ogólnego kosztu oraz średnich kosztów kwalifikowalnych i kwoty dofinansowania. Inwestycje realizowane w miastach są zdecydowanie większe niż na obszarach wiejskich. W strukturze projektów ze względu na wartość inwestycji dominują projekty nie przekraczające 1 mln zł (42% inwestycji). Wraz z inwestycjami do 2 mln zł projekty takie stanowią 62% inwestycji. Udział inwestycji o znaczącej skali tzn. o wartości powyżej 10 mln zł jest również relatywnie duży i wynosi ok. 8%. Minimalna kwota dofinansowania o jaką ubiegali się beneficjenci działania to 100,8 tys. zł, a maksymalna 20 mln zł. Przeciętnie wnioskowano o 1 798,9 tys. zł, dominują jednak projekty w których beneficjenci wnioskowali o kwotę dofinansowania ok. 500 tysięcy zł. Wraz z dofinansowaniem w przedziale od 500 tys. zł. do 1 mln zł obie te grupy stanowiły ponad 63% wszystkich przedsięwzięć. Udział inwestycji o skali dofinansowania powyżej 3 mln zł jest przekracza 14%. W układzie wojewódzkim o największe średnie dofinansowanie ubiegali się przedsiębiorcy w woj. podlaskim (3,1 mln zł), a o najmniejsze w woj. śląskim 0,7 mln zł). Świadczy to o wyraźnie rysującej się specjalizacji woj. podlaskiego w produkcji mlecznej i mięsnej. Pod względem źródeł pochodzenia wkładu własnego sytuacja jest bardzo mało zróżnicowana. Ponad 63% beneficjentów korzystało tylko z jednego źródła, pozostałe 37% sięgnęło po środki z dwóch źródeł. W zdecydowanej większości wkład własny pochodził ze środków własnych (89% badanych), drugim, źródłem były kredyty 8

9 bankowe (45% badanych). Średni udział własnych środków finansowych w ogólnej wartość wkładu własnego był rzędu 63,0 %, natomiast kredytu bankowego odpowiednio 28%. Głównym celem prowadzonych inwestycji jest: poprawa warunków sanitarnohigienicznych i weterynaryjnych produkcji (23,8%), poprawa jakości produkcji (22,3%) oraz wprowadzenie nowych lub modernizacja istniejących technologii (19,6%). Blisko 66% wszystkich projektów realizuje jeden z tych trzech celów. Bardzo mały jest udział inwestycji, dotyczących poprawy dobrostanu zwierząt (0,9%), tworzenie nowych i racjonalizację istniejących kanałów zbytu (1,9%) oraz zmniejszenie negatywnego wpływu na środowisko (4,3%). W układzie regionalnym pomiędzy województwami występują spore różnice, aczkolwiek układ trzech głównych priorytetów zostaje zachowany. W strukturze kosztów ogólnych największy udział mają koszty zakupu lub instalacji maszyn lub urządzeń do przetwarzania produktów rolnych (46,3% kosztów), budowy lub remontu połączonego z modernizacją budynków lub budowli (23,4%), zakup specjalistycznych środków transportu związanych z dostawą surowca lub zbytem produktów zapewniających spełnianie warunków bezpieczeństwa żywności lub dobrostanu zwierząt (8%). Udział pozostałych jest minimalny. 1.3.Charakterystyka beneficjentów i projektów dla Działania 2.4 Struktura gospodarstw rolnych w Polsce, podobnie jak w przypadku Działania 1.1, determinuje skalę zainteresowania rolników realizacją tego działania. W województwach w których jest najwięcej gospodarstw (mazowieckie, lubelskie, małopolskie 11-15%) zaobserwowano także największe zainteresowanie rolników realizacją Działania 2.4 (10-17% w zależności od województwa, najwięcej w woj. lubelskim). Wśród beneficjentów Działania znalazły się zarówno gospodarstwa rodzinne, o niewielkiej powierzchni jak również gospodarstwa wielkoobszarowe. Najwięcej gospodarstw posiadało jednak powierzchnię ok. 10 ha. Aż 25% badanych gospodarstw ma powierzchnię do 10,5 ha, 50% gospodarstw - do 25 ha, zaś 75% gospodarstw ma powierzchnię do 89 ha. Największe gospodarstwo które uzyskało wsparcie posiadało 1500 ha. 9

10 Niemal 50% wszystkich wniosków w tym działaniu złożyli właściciele gospodarstw, których SGM (standardowa nadwyżka bezpośrednia) wyrażona w ESU nie przekraczała 2 ESU, zaś w 17% gospodarstw była wyższa niż 8 ESU.. Taki rozkład jest typowym bowiem z rozwiązań polegających na różnicowaniu działalności rolniczej w celu zwiększenia dochodów korzystają najczęściej gospodarstwa niewielkie obszarowo, o niskich dochodach, nie mające możliwości poprawy swej sytuacji materialnej poprzez typową działalność produkcyjną w rolnictwie. Z danych PSR 2002 wynika, że gospodarstwa do 2 ESU stanowią 65,7% wszystkich gospodarstw rolnych w Polsce, zaś powyżej 8 ESU zaledwie nieco ponad 10%. Zatem i tak gospodarstwa duże częściej korzystały z działania o którym mowa niż wynikałoby to ze średniej w kraju. Największa grupa beneficjentów ma 42 lata. 25% osób ma do 34 lat, 50% osób do 41 lat, 75% osób ma do 48 lat. Najwięcej wniosków złożyły osoby pomiędzy 40 a 45 rokiem życia (19% beneficjentów). Osoby w wieku od 30 do 50 lat stanowią ponad 71% wszystkich beneficjentów tego działania. Dane te nieco różnią się od danych Powszechnego Spisu Rolnego 2002 z którego wynika, że najwięcej użytkowników indywidualnych gospodarstw rolnych było w wieku lat (21%). Taki rozkład jest jak najbardziej zrozumiały, bowiem największą aktywność zawodową (skłonność do inwestowania) przejawiają osoby w wieku średnim (30-50 lat). Znakomita większość badanych gospodarstw to gospodarstwa rodzinne, w których pracuje sam gospodarz, często pomagają mu żona i dzieci. Taki rozkład znajduje odzwierciedlenie w strukturze gospodarstw rolnych w Polsce. Pod względem płci dominującą grupę stanowią mężczyźni (81%), zaś kobiety zaledwie 19%. Wyniki takie potwierdzają także zestawienia danych ze Spisu Rolnego, z których wynika, że na obszarach wiejskich aktywność zawodowa kobiet jest znacznie mniejsza niż aktywność zawodowa mężczyzn. Beneficjenci działania charakteryzują się dobrym wykształceniem. Najwięcej osób korzystających z pomocy strukturalnej posiadało dyplom ukończenia średniej szkoły (ponad 63%), zaś wyższej ponad 17% badanych. Wykształcenie o profilu rolniczym (zawodowym, średnim lub wyższym) posiada ponad 62% badanej grupy, zaś według danych PSR z 2002 r. wykształcenie rolnicze posiada 42% gospodarzy. Grupa badana jest więc zatem lepiej przygotowana do prowadzenia działalności rolniczej niż wynikałoby z danych statystycznych dla całego kraju. Wyższe wykształcenie, także 10

11 rolnicze, sprzyja zatem podejmowaniu inwestycji zgodnych z analizowanym działaniem. Dominującym kierunkiem produkcji u beneficjentów jest produkcja roślinna (73% badanej grupy). Spośród nich 58% zajmuje się uprawą zbóż, a 40% stanowi pozostałą produkcję roślinną. Ponad 13% gospodarstw zajmuje się produkcją zwierzęcą w tym: bydło mleczne (44%), trzoda chlewna (33%), bydło mięsne (12%) i pozostała produkcja zwierzęca (11%). Pozostałe 14% gospodarstw kwalifikuje się do kategorii pozostałe kierunki produkcji. Z działania korzystały gospodarstwa o bardzo zróżnicowanych obrotach. W badanej próbie w ponad połowie gospodarstw roczna wartość sprzedaży 1 przekraczała 50 tys. zł, a w aż 30% gospodarstw była niższa niż 20 tys. zł. Najmniejszą grupę wśród badanych, 18,9% stanowiły gospodarstwa o rocznej wartości sprzedaży od 20 do 50 tys. zł. W strukturze projektów dominują projekty o wartości od 200 do 300 tys. zł (36,3%). Udział inwestycji o znaczącej skali, tzn. o wartości powyżej 300 tys. zł jest relatywnie nieduży (3,8%). Małe projekty realizowane są najczęściej na terenach Polski wschodniej (wyjątkiem jest tu woj. śląskie). Struktura źródeł pochodzenia wkładu własnego jest podobnie jak pozostałych analizowanych działaniach bardzo mało zróżnicowana. Wkład własny pochodził najczęściej ze środków własnych beneficjenta, lub znacznie rzadziej z kredytów bankowych. Średni udział własnych środków finansowych w ogólnej wartość wkładu własnego był rzędu 63,0 %. Głównym celem prowadzonych inwestycji było sprzyjanie tworzeniu alternatywnych źródeł dochodów (81,1%). Duży udział mają tu projekty związane w różny sposób z rozwojem agroturystyki na obszarach wiejskich (aczkolwiek nie tylko). Co dziesiąty realizowany w ramach tego działania projekt miał na celu ułatwianie dostępu rolników oraz pozostałych mieszkańców wsi do usług. Promocja pozytywnego wizerunku wsi i rolnictwa w społeczeństwie oraz sprzyjanie zachowaniu zasobów przyrodniczych obszarów wiejskich ma w projektach działania minimalne znaczenie. Podejmowane inwestycje w największym stopniu przyczynią się do poprawy dochodowości gospodarstwa (31%), poprawy jakości świadczonych usług (23,5%) oraz zróżnicowania źródeł dochodu (21,1%), zaś w bardzo nikłym stopniu sprzyjają 1 wartość brutto rocznej sprzedaży produktów rolnych w gospodarstwie w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku 11

12 ochronie środowiska, wytwarzaniu materiałów energetycznych z biomasy oraz odtwarzaniu majątku. Relatywnie nieduży jest także ich wpływ na tworzenie nowych miejsc pracy. W strukturze kosztów ogólnych dominuje zakup maszyn, urządzeń, narzędzi i wyposażenia (41,4% całkowitej wartości projektów). Na zakup środków transportu na potrzeby świadczenia wyłącznie usług transportowych zostało przeznaczonych 23% ogólnych kosztów. Trzecią pod względem wartości kategorią są koszty związane z rozbudową, nadbudową, przebudową lub remontem połączonym z modernizacją istniejących budynków mieszkalnych i gospodarczych na cele agroturystyczne oraz ich wyposażenie. Powyżej 10% udział w strukturze kosztów mają także wydatki dotyczące budowy lub remontu połączonego z modernizacją obiektów budowlanych niezbędnych dla realizacji celów projektu. Udział tych czterech rodzajów to ponad 90% ogólnych kosztów projektów Działania 2.4. Projekty prowadzone przez osoby z wykształceniem wyższym odznaczają się najwyższym przeciętnym kosztem ogólnym (226,0 tys. zł). Projekty o najniższej średniej wartości (137,3 tys. zł) realizują beneficjenci posiadający podstawowe wykształcenie. Średnia ich wartość jest o blisko 40% niższa niż wartość projektów podejmowanych przez osoby z wykształceniem wyższym rolniczym. Skala dysproporcji w średnim poziomie wartości realizowanych projektów pomiędzy poszczególnymi grupami beneficjentów wyróżnionymi o kryterium wykształcenia potwierdza jego znaczenie jako czynnika sprzyjającego podejmowaniu działań na większą skalę. W tym działaniu ma on większą wagę aniżeli lokalizacja w określonym regionie, co było typowe dla Działania

13 I WSTĘP 1. Cele badania 1.1 Główne cele badania Celem ogólnym niniejszego badania było dokonanie analizy struktury projektów i charakterystyki beneficjentów wybranych działań Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich (w dalszej części tekstu używa się równolegle skrótów SPO, Program). Analiza objęła następujące działania SPO: 1.1. Inwestycje w gospodarstwach rolnych, 1.5. Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych oraz 2.4. Różnicowanie działalności rolniczej i zbliżonej do rolnictwa w celu zapewnienia różnorodności działań lub alternatywnych źródeł dochodów. 1.2 Cele szczegółowe badania Cele szczegółowe określone dla badania objęły: bardziej dokładne, niż przy wykorzystaniu danych monitorowania, określenie rodzajów kosztów kwalifikowalnych oraz zakresu pomocy, z której w praktyce korzystają beneficjenci w ramach badanych działań; określenie kompleksowości wykonywanych inwestycji oraz struktury wydatkowanych środków w odniesieniu do celów założonych w Programie (w szczególności precyzyjne określenie udziału procentowego poszczególnych grup kosztów w całości kosztów poniesionych na realizacje projektów, zwłaszcza kosztów, które nie są kosztami głównymi. 13

14 2. Oczekiwane wyniki/rezultaty W wyniku przeprowadzenia badania przygotowane zostały: Raport Metodologiczny (RM) oraz Raport Końcowy (RK). W RM przedstawiono szczegółowe cele i zakres badania, przyjętą dla osiągnięcia założonych celów metodologię oraz poddano ocenie przydatność danych dostępnych w systemie monitoringu ARiMR. W RK zostały omówione poszczególne zagadnienia zarysowane w SIWZ oraz zawarte zostały odpowiedzi na postawione przez Zamawiającego pytania badawcze. Zgodnie z założeniem Zamawiającego wyniki RK wykorzystane zostaną w ocenie ex-post Programu SPO, która będzie przeprowadzona przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) przy współpracy z Komisją Europejska w terminie trzech lat po zakończeniu wdrażania Programu. Jednocześnie wyniki badania będą mogły być wykorzystane podczas ewentualnych zmian zakresu wsparcia w ramach analogicznych działań, które będą realizowane w następnym okresie programowania i realizacji PROW w latach Wnioski z analizy służyć również będą ocenie funkcjonalności działającego w obecnym okresie programowania systemu monitorowania zwłaszcza pod kątem zakresu zbieranych informacji oraz właściwości przyjętego w ramach niego sposobu grupowania informacji (np. w przypadku określania struktury kosztów poszczególnych projektów). 14

15 3. Elementy ryzyka 3.1 Elementy ryzyka wpływające na opóźnienia w realizacji badania Zgodnie z SIWZ Wykonawca zobowiązany był do przygotowania w terminie 7 dni od podpisania umowy Raportu Metodologicznego. W celu właściwego przygotowania raportu, spełniającego wymogi umowne Zespół Badawczy powinien otrzymać szereg dokumentów, zawierających informacje niezbędne do określenia metody doboru próby badawczej, ustalenia wielkości próby, uszczegółowienia pytań badawczych (w tym przygotowania dyspozycji do ankiet) oraz określenia pełnego zestawu proponowanych narzędzi badawczych. Uwzględniając kompleksowość tych danych oraz fakt, iż część z nich była w posiadaniu odrębnej w stosunku do MRiRW instytucji (ARiMR) proces pozyskiwania danych niezbędnych do opracowania Raportu Metodologicznego trwał do r. Dopiero po uzyskaniu ww. danych Wykonawca był w stanie w odpowiedni sposób rozpocząć prace nad wspomnianym raportem. Z bieżących kontaktów jakie wykonawca utrzymywał są z przedstawicielami departamentu merytorycznego odpowiadającego za analizę (Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich) od początku realizacji badania wynikało, że posiadali oni pełne zrozumienie zaproponowanej przez Wykonawcę logiki przygotowania Raportu Metodologicznego, a tym samym akceptowali pojawiające się do tej pory opóźnienia w realizacji badania przyjmując, iż są one zależne od czynników zewnętrznych i niezależnych od wykonawcy. W Raporcie Metodologicznym wykonawca zaproponował przyjęcie zaktualizowanego harmonogramu realizacji badania odzwierciedlającego faktyczną sytuację oraz powstałe opóźnienia. Na etapie realizacji badania po złożeniu przez wykonawcę Raportu Metodologicznego pojawiły się opóźnienia wynikające z długiego procesu przekazywania wykonawcy danych z systemu monitorowania ARiMR niezbędnych do dokonania właściwego doboru próby badawczej oraz przeprowadzenia badania ankietowego wśród wybranych beneficjentów działań objętych analizą. Opóźnienia te były na bieżąco sygnalizowane Zamawiającemu w formie elektronicznej i formalnej. Pomimo powyższych trudności wykonawca, dzięki zmobilizowaniu dodatkowych zasobów dotrzymał zaproponowanego w Raporcie Metodologicznym terminu dostarczenia dzieła. 15

16 4. Szczegółowy zakres badania i metodologia 4.1 Identyfikacja obszaru badawczego Przystępując do realizacji badania dokonano identyfikacji obszaru badawczego. Etap ten był niezbędnych dla prowadzenia dalszej części badania i analizy. W tym celu odbyto spotkania z przedstawicielami MRiRW w celu uzyskania kluczowych informacji odnośnie oczekiwań ze strony Zamawiającego w stosunku do wyników prowadzonego badania. Wykonawca zebrał stosowne informacje w zakresie kontekstu instytucjonalnego, dokumentacji, zestawień i danych udostępnionych przez MRiRW, a pochodzących z systemu monitoringu prowadzonego przez MRiRW. Prowadzono korespondencje elektroniczną i odbyto spotkania z przedstawicielami ARiMR celem uzyskania danych monitoringu dostępnych w systemie elektronicznym OFSA w ARiMR. Zakres postulowanych i otrzymanych danych dotyczył informacji na temat Działań 1.1, 1.5, 2.4 SPO. Przygotowano równocześnie makietę informacji niezbędnych dla wykonania badania zgodnie ze zleceniem Zamawiającego. Uzyskane z ARiMR dane okazały się niewystarczające dla udzielenia odpowiedzi na pytania zawarte w SIWZ. W celu uzupełnienia danych dla realizacji zadania przygotowano szablon trzech kwestionariuszy badań ankietowych, które zostały skierowane do wybranych wg przyjętej metodologii beneficjentów Działań 1.1, 1.5, 2.4 SPO. 4.2 Zakres badania Zagadnienia szczegółowe Zgodnie z przygotowanym przez MRiRW szczegółowym zakresem rzeczowym analizy stanowiącym załącznik do Umowy na realizację badania przedmiotowy zakres badania podzielony został na trzy podstawowe zagadnienia: charakterystyka beneficjentów, charakterystyka realizowanych projektów, aktualizacja danych dotyczących liczby potencjalnych beneficjentów którzy mogliby skorzystać ze wsparcia. 1. Zagadnienie 1 Charakterystyka beneficjentów Działań 1.1, 1.5. i 2.4. W ramach tego zagadnienia Wykonawca przedstawi charakterystykę danej grupy beneficjentów dla każdego z analizowanych działań. Aby osiągnąć tak postawiony cel Wykonawca szczegółowo opisał poszczególne kategorie/typy beneficjentów, którzy realizowali projekty w ramach ww. działań. W ramach 16

17 poszczególnych działań wybrano losowo reprezentatywną dla każdego województwa grupę beneficjentów, która została poddana analizie pod katem wieku, płci, wykształcenia i posiadanych kwalifikacji. Badaniu zostały poddane również ich gospodarstwa (w przypadku Działania 1.1. i 2.4.) oraz przedsiębiorstwa (w przypadku Działania 1.5.) pod katem powierzchni (gospodarstwa rolne), wielkości produkcji (gospodarstwa, przedsiębiorstwa), formy prawnej, rocznych obrotów, położenia (sytuacji społeczno ekonomicznej w regionie), kierunku produkcji oraz liczby zatrudnionych osób. Ponadto w ramach ankiet/wywiadów wykonawca uzyskał informacje dotyczące potrzeb inwestycyjnych, które beneficjenci chcieliby zrealizować w przyszłości. 2. Zagadnienie 2 Charakterystyka projektów realizowanych przez beneficjentów Działań 1.1., 1.5. i 2.4. W ramach tego zagadnienia Wykonawca przeprowadził badanie ankietowe na reprezentatywnej grupie beneficjentów Działań 1.1., 1.5. i 2.4. (tę samą próbę reprezentatywną, której dotyczy Zagadnienie 1). Dzięki ww. badaniu pozyskano informacje na temat charakteru inwestycji i struktury poniesionych kosztów kwalifikowalnych w ramach projektów (zakup maszyn, urządzeń, koszty budowy budynków, koszty związane z ochroną środowiska, poprawą jakości produktów, koszty związane z inwestycjami odtworzeniowymi), oddziaływania na sytuację ekonomiczną gospodarstw oraz ludności (tworzenie nowych miejsc pracy), lokalizacji projektu (obszary podmiejskie, obszary wiejskie), wnioskowanej kwoty wsparcia, a także źródeł pochodzenia wkładu własnego beneficjentów, jak i źródeł pochodzenia środków na finansowanie przedsięwzięcia przed uzyskaniem refundacji. Wykonawca określił również procentowy udział poszczególnych grup kosztów w całości kosztów poniesionych na realizacje projektów, zwłaszcza kosztów, które nie są kosztami głównymi. 3. Zagadnienie 3 Aktualizacja danych dotyczących liczby potencjalnych docelowych beneficjentów, którzy mogliby skorzystać ze wsparcia w ramach Działań 1.1., 1.5. i 2.4. W ramach tego zagadnienia Wykonawca wyciągnął wnioski, które przyczynią się do bardziej precyzyjnego opracowania założeń nowego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich W tym celu na podstawie danych statystycznych oraz z rezultatów niniejszej analizy podjęta próbę oszacowania potencjalnej liczby beneficjentów analizowanych działań. 17

18 4.3 Pytania badawcze Zamawiający w celu uściślenia zakresu badania przygotował listę pytań ewaluacyjnych, na które odpowiedzieć ma analiza. Na podstawie poniższych pytań Wykonawca określił pytania szczegółowe, które zawarte zostały w ankietach skierowanych do reprezentatywnej grupy beneficjentów działań objętych badaniem. Uzyskane w ten sposób informacje uzupełniły dane, jakimi dysponował wykonawca z systemu monitorowania ARiMR i dostarczyły materiału niezbędnego dla właściwego przygotowania raportu i realizacji celów badania. Treść pytań ewaluacyjnych 1. Jaka jest struktura beneficjentów Działań 1.1 i 2.4 pod względem wykształcenia (np. podstawowe, zawodowe, średnie, wyższe) oraz posiadanych kwalifikacji (czy posiadają kwalifikacje rolnicze, jeśli tak, to w jaki sposób zdobyte np.: czy w wyniku ukończenia szkoły zawodowej, czy też dzięki ukończeniu dodatkowego kursu i zdobyciu tytułu wykwalifikowanego robotnika (mistrza) itp.), wieku i płci. W przypadku osób prawnych dane dotyczyłyby osoby prowadzącej gospodarstwo. 2. Jaka jest struktura gospodarstw rolnych prowadzonych przez beneficjentów Działań 1.1 i 2.4 pod względem powierzchni (gospodarstwa rolne), wielkości produkcji (gospodarstwa, przedsiębiorstwa), dochodowości, położenia (warunki ekonomiczne, geograficzne), kierunku produkcji, liczby pracujących członków rodziny lub liczby zatrudnionych osób, zarówno na pełny jak i niepełny etat? 3. Jaka jest struktura beneficjentów Działania 1.5 pod względem formy prawnej, wielkości przedsiębiorstwa (liczby zatrudnionych), wielkości produkcji w ramach głównego kierunku produkcji (w ujęciu ilościowym i wartościowym), położenia, dostępu do rynków zbytu? 4. Jaka jest struktura grup kosztów (zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie) projektów realizowanych w ramach Działań 1.1, 1.5 oraz 2.4 (zarówno kosztów kwalifikowalnych określonych w Uzupełnieniu Programu jak i kosztów niekwalifikowalnych)? 5. Jaki jest charakter inwestycji (struktura inwestycji) realizowanych w ramach badanych projektów (inwestycje produkcyjne, inwestycje odtworzeniowe, inwestycje mające na celu poprawę jakości produkcji, ochronę środowiska itp.)? 6. Czy istnieje zależność pomiędzy wykształceniem lub wiekiem beneficjentów a zakresem (wielkością i kompleksowością) projektów realizowanych w ramach Działań 1.1 i 2.4? Jaka jest to zależność? 18

19 7. Jakie są propozycje dotyczące pożądanego zakresu dofinansowania (kwota wsparcia, rodzaje kosztów kwalifikowalnych) zgłaszane w ramach analizowanych działań przez beneficjentów Działań 1.1, 1.5 i 2.4? 8. Jakie elementy procesu przygotowania projektu (zgromadzenie dokumentacji, zaświadczeń) oraz realizacji projektu (np.: czas realizacji projektu, brak płatności przejściowych, zmiany przepisów, niepewna sytuacja w rolnictwie itp.) stwarzają najwięcej trudności podczas realizacji projektu? 9. Jaka jest potencjalna liczba beneficjentów Działań 1.1, 1.5 i 2.4? 4.4 Relacja pomiędzy Zagadnieniami badania, a pytaniami ewaluacyjnymi W celu ustrukturyzowania prac nad Raportem Końcowym wykonawca przygotował matrycę, która w przejrzysty sposób wskazuje relacje pomiędzy Zagadnieniami badania, a pytaniami ewaluacyjnymi. Matryca ta w istotny sposób wpłynęła na zakres i kształt Raportu Metodologicznego. 19

20 Zagadnienia do analizy a pytania ewaluacyjne ZAGADNIENIE ZAKRES PRZEDMIOTOWY ANALIZY PYTANIA EWALUACYJNE Zagadnienie 1 Charakterystyka beneficjentów Działań 1.1., 1.5. i 2.4. Opis kategorii/typów beneficjentów Analiza próby ze względu na: wiek, płeć, wykształcenie i kwalifikacje beneficjentów; wielkość produkcji, powierzchnię, formę prawną, obroty, kierunki produkcji i liczbę zatrudnionych w gospodarstwach beneficjentów; wielkości produkcji, formę prawną, roczne obroty, kierunki produkcji i liczbę zatrudnionych osób w przedsiębiorstwach; sytuację społeczno-ekonomiczną w poszczególnych regionach w odniesieniu do jej wpływu na warunki prowadzenia działalności przez beneficjentów wsparcia Opis potrzeb inwestycyjnych dotychczasowych beneficjentów 1. Jaka jest struktura beneficjentów Działań 1.1 i 2.4 pod względem wykształcenia (np. podstawowe, zawodowe, średnie, wyższe) oraz posiadanych kwalifikacji (czy posiadają kwalifikacje rolnicze, jeśli tak, to w jaki sposób zdobyte np.: czy w wyniku ukończenia szkoły zawodowej, czy też dzięki ukończeniu dodatkowego kursu i zdobyciu tytułu wykwalifikowanego robotnika (mistrza) itp.), wieku i płci. W przypadku osób prawnych dane dotyczyłyby osoby prowadzącej gospodarstwo. 2. Jaka jest struktura gospodarstw rolnych prowadzonych przez beneficjentów Działań 1.1 i 2.4 pod względem powierzchni (gospodarstwa rolne), wielkości produkcji (gospodarstwa, przedsiębiorstwa), dochodowości, położenia (warunki ekonomiczne, geograficzne), kierunku produkcji, liczby pracujących członków rodziny lub liczby zatrudnionych osób, zarówno na pełny jak i niepełny etat? 3. Jaka jest struktura beneficjentów Działania 1.5 pod względem formy prawnej, wielkości przedsiębiorstwa (liczby zatrudnionych), wielkości produkcji w ramach głównego kierunku produkcji (w ujęciu ilościowym i wartościowym), położenia, dostępu do rynków zbytu? 20

Osoby fizyczne, osoby prawne, wspólnicy spółek cywilnych, spółki osobowe prawa handlowego, które:

Osoby fizyczne, osoby prawne, wspólnicy spółek cywilnych, spółki osobowe prawa handlowego, które: Od 9 listopada br. rolnicy mogą składać w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnioski o dofinansowanie inwestycji w gospodarstwach rolnych. W ramach PROW 2007-2013 Agencja wprowadza w życie

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Panie Marszałku, Wysoka Izbo,

Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Cieszę się, iż mogę poinformować Wysoką Izbę, a za pośrednictwem mediów również polskich rolników o realizacji programów skierowanych do polskiej wsi, a więc Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Działania dla przedsiębiorców

Działania dla przedsiębiorców Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 Działania dla przedsiębiorców Polscy przedsiębiorcy mają do wyboru wiele rozmaitych możliwości dofinansowania swoich inwestycji. Większość z nich myśli jednak

Bardziej szczegółowo

Uwaga: ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych. X 3. Typ projektu Dochodowy

Uwaga: ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych. X 3. Typ projektu Dochodowy Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Różnicowanie działalności rolniczej i zbliżonej do rolnictwa w celu zapewnienia różnorodności działań lub alternatywnych źródeł dochodów

Bardziej szczegółowo

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha.

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha. UWAGI ANALITYCZNE UDZIAŁ DOCHODÓW Z DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ W DOCHODACH OGÓŁEM GOSPODARSTW DOMOWYCH W Powszechnym Spisie Rolnym w woj. dolnośląskim spisano 140,7 tys. gospodarstw domowych z użytkownikiem

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich i w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Dotacje Unijne. Dotacje Unijne na lata 2007-2013!

Dotacje Unijne. Dotacje Unijne na lata 2007-2013! Dotacje Unijne Dotacje Unijne na lata 2007-2013! Firma PM GROUP oferuje Państwu kompleksową usługę związaną z pozyskiwaniem środków z funduszy europejskich. Proces ubiegania się o dofinansowanie ze środków

Bardziej szczegółowo

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy Załącznik nr 1 do uchwały nr 21 Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy 1. Ułatwianie Definicja rozpoczęcia prowadzenia działalności

Bardziej szczegółowo

Ułatwianie startu młodym rolnikom PROW 2007-2013

Ułatwianie startu młodym rolnikom PROW 2007-2013 UŁATWIANIE STARTU MŁODYM M ROLNIKOM W LATACH 2004-2006 2006 Ułatwianie startu młodym rolnikom PROW 2007-2013 Opracowała: Anna Siniarska Ekonomia, SGGW, Studia zaoczne W latach 2004-2006 został przeprowadzany

Bardziej szczegółowo

Premie dla młodych rolników

Premie dla młodych rolników Premie dla młodych rolników Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Jelenia Góra, lipiec 2015 r. I. Informacje na temat działania... 3 1. Cel realizacji działania... 3 2. Beneficjenci pomocy...

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Ułatwianie startu młodym rolnikom

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Ułatwianie startu młodym rolnikom Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Ułatwianie startu młodym rolnikom Uwaga: Ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych. Data wpływu wniosku o

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

Działanie 121 Modernizacja gospodarstw rolnych i 112 Ułatwianie startu młodym rolnikom informacja o rezultatach wdrażania w latach 2007-2011

Działanie 121 Modernizacja gospodarstw rolnych i 112 Ułatwianie startu młodym rolnikom informacja o rezultatach wdrażania w latach 2007-2011 Działanie 121 Modernizacja gospodarstw rolnych i 112 Ułatwianie startu młodym rolnikom informacja o rezultatach wdrażania w latach 2007-2011 Sporządzono według danych na dzień 31 grudnia 2011 Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Informacja dla beneficjentów Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich

Informacja dla beneficjentów Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich Informacja dla beneficjentów Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich Działanie Ułatwianie startu młodym rolnikom Spis treści

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA. mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe

DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA. mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe Programy Operacyjne (PO) Krajowe Programy Operacyjne (PO) 16 Regionalnych

Bardziej szczegółowo

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r.

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. Stan i główne g wyzwania rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. 1 Cele konferencji Ocena stanu i głównych wyzwań rozwoju obszarów wiejskich w Polsce Ocena wpływu reform

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Podstawy prawne na poziomie UE Rozporządzenie Rady 1698/2005 z 20 września

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Przemysł spożywczy jest jednym z ważniejszych działów gospodarki. Jego udział

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Bogucki Wydawnictwo Naukowe Poznań 2010 Spis treści 1. Wprowadzenie 9 1.1. Cel i zakres analizy 9 1.2.

Bardziej szczegółowo

Płatności bezpośrednie w Polsce. charakterystyka zróżnicowania. przestrzennego. wersja wstępna

Płatności bezpośrednie w Polsce. charakterystyka zróżnicowania. przestrzennego. wersja wstępna FUNDACJA PROGRAMÓW POMOCY DLA ROLNICTWA SEKCJA ANALIZ EKONOMICZNYCH POLITYKI ROLNEJ ul. Wspólna 30 Pokój 338 00-930 Warszawa http://www.fapa.org.pl tel. (+48 22) 623-19-70 623-19-81 fax. (+48 22) 623-19-09

Bardziej szczegółowo

AGENCJA RESTRUKTURYZACJI

AGENCJA RESTRUKTURYZACJI AGENCJA RESTRUKTURYZACJI I MODERNIZACJI ROLNICTWA REALIZACJA PROGRAMU SAPARD Warszawa, styczeń 2006 Opracowano w Departamencie Analiz Działalności i Rozwoju ARiMR Specjalny Akcesyjny Program na rzecz

Bardziej szczegółowo

Wpływ Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich

Wpływ Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich Wpływ Programu na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich Realizacja Programu na lata 2007-2013, zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich oraz przyszłość

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Statystyczny

Główny Urząd Statystyczny Główny Urząd Statystyczny Urząd Statystyczny w Krakowie Opracowanie sygnalne Ośrodek Statystyki Kultury Kraków, wrzesień 2011 r. Wydatki na kulturę w 2010 r. Niniejsza informacja prezentuje wydatki poniesione

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Działania PROW 2014-2020 bezpośrednio ukierunkowane na rozwój infrastruktury: Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich Scalanie gruntów

Bardziej szczegółowo

Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r.

Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r. Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r. Projekt Tendencje rozwojowe przedsiębiorstw i popyt na pracę w województwie lubelskim w kontekście organizacji przez Polskę

Bardziej szczegółowo

Skuteczność instrumentów wsparcia wśród małopolskich przedsiębiorców - wyniki badań

Skuteczność instrumentów wsparcia wśród małopolskich przedsiębiorców - wyniki badań Skuteczność instrumentów wsparcia wśród małopolskich przedsiębiorców - wyniki badań Metodologia badania 1. Przedmiot i cel badania: Celem głównym niemniejszego badania była ocena efektywności i skuteczności

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r.

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r. FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Fundusz pożyczkowy dla kobiet... 3 1. Termin przyjmowania wniosków... 3 2. Limity

Bardziej szczegółowo

Ułatwienie startu młodym rolnikom. Cel

Ułatwienie startu młodym rolnikom. Cel Ułatwienie startu młodym rolnikom Wysocka Marta Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego W Polsce około jedna piąta gospodarstw jest prowadzona przez osoby powyżej 55 roku życia. W celu stymulowania transferu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 Zmiany merytoryczne Uzupełnienia Programu przyjęte na posiedzeniu Komitetu Monitorującego 2 grudnia 2004 r.

Załącznik nr 1 Zmiany merytoryczne Uzupełnienia Programu przyjęte na posiedzeniu Komitetu Monitorującego 2 grudnia 2004 r. Załącznik nr 1 Zmiany merytoryczne Uzupełnienia Programu przyjęte na posiedzeniu Komitetu Monitorującego 2 grudnia 2004 r. Lp. Dotyczy Tekst obecny Tekst proponowany w wersji przesłanej jako załącznik

Bardziej szczegółowo

ELME PRIMUS www.elme.pl info@elme.pl tel. 602 433 228 Nowe zasady przyznawania dotacji unijnych perspektywa 2014-2020

ELME PRIMUS www.elme.pl info@elme.pl tel. 602 433 228 Nowe zasady przyznawania dotacji unijnych perspektywa 2014-2020 Nowe zasady przyznawania dotacji unijnych perspektywa 2014-2020 Perspektywa na lata 2014-2020 będzie wdrażana w Polsce poprzez 6 krajowych programów operacyjnych zarządzanych przez Ministerstwo Infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA WSPARCIE DORADZTWA ROLNICZEGO

WNIOSEK O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA WSPARCIE DORADZTWA ROLNICZEGO WNIOSEK O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA WSPARCIE DORADZTWA ROLNICZEGO UWAGA: Ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych. Data wpływu wniosku o dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.)

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.) Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.) Działanie 7.5 Inwestycje w środki trwałe Poddziałanie 7.5.1 Pomoc na inwestycje

Bardziej szczegółowo

Przemysłowa hodowla świń w świetle PROW 2014 2020

Przemysłowa hodowla świń w świetle PROW 2014 2020 Przemysłowa hodowla świń w świetle PROW 2014 2020 dr Jarosław Ptak PZHiPTCh POLSUS Wsparcie sektora trzody Od czasów reformacji nie było praktycznie żadnego wsparcia inwestycyjnego w modernizacje i powstawanie

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

Finansowe aspekty przedsiębiorczości na obszarach wiejskich

Finansowe aspekty przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie o/kraków Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

RPO (Regionalny Program Operacyjny) PROW (Program Rozwoju Obszarów Wiejskich) POLSKA WSCHODNIA INTELIGENTNY ROZWÓJ

RPO (Regionalny Program Operacyjny) PROW (Program Rozwoju Obszarów Wiejskich) POLSKA WSCHODNIA INTELIGENTNY ROZWÓJ RPO (Regionalny Program Operacyjny) PROW (Program Rozwoju Obszarów Wiejskich) POLSKA WSCHODNIA INTELIGENTNY ROZWÓJ PROW (Program Rozwoju Obszarów Wiejskich) Działanie: Rozwój przedsiębiorczości Rozwój

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SAPARD WNIOSEK O POMOC FINANSOWĄ DZIAŁANIE 4: RÓŻNICOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ NA OBSZARACH WIEJSKICH

PROGRAM SAPARD WNIOSEK O POMOC FINANSOWĄ DZIAŁANIE 4: RÓŻNICOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ NA OBSZARACH WIEJSKICH Program S A P A R D Współfinansowany ze środków Unii Europejskiej Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Al. Jana Pawła II nr 70, 00-175 Warszawa D01/4/1 PROGRAM SAPARD WNIOSEK O POMOC FINANSOWĄ

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 PODSTAWA PRAWNA Prawo unijne: 1. Rozdział III TFUE (art. 38-40) 2. Rozporządzenie PE i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa Warszawa, 30.09.2013 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych Niniejsze opracowanie przedstawia wyniki ankiety

Bardziej szczegółowo

AGENCJA RESTRUKTURYZACJI WYNIKI BADANIA - EFEKTY DZIAŁANIA TWORZENIE I ROZWÓJ I MODERNIZACJI ROLNICTWA MIKROPRZEDSIĘBIORCZOŚĆ NA WSI

AGENCJA RESTRUKTURYZACJI WYNIKI BADANIA - EFEKTY DZIAŁANIA TWORZENIE I ROZWÓJ I MODERNIZACJI ROLNICTWA MIKROPRZEDSIĘBIORCZOŚĆ NA WSI AGENCJA RESTRUKTURYZACJI I MODERNIZACJI ROLNICTWA WYNIKI BADANIA MIKROPRZEDSIĘBIORCZOŚĆ NA WSI - EFEKTY DZIAŁANIA TWORZENIE I ROZWÓJ MIKROPRZEDSIĘBIORStw Warszawa, marzec 2012 Opracowanie dokumentu: Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5.

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5. www.arimr.gov.pl Lipiec 2012 O ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od 1994 r. wspiera działania służące rozwojowi rolnictwa i obszarów wiejskich. Agencja zajmuje się wdrażaniem instrumentów

Bardziej szczegółowo

POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ZESPÓŁ EWALUACJI I MONITORINGU Projekty dotyczące zawodowej i społecznej integracji osób niepełnosprawnych w komponencie regionalnym Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Bardziej szczegółowo

OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1) z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie zmiany Krajowego Programu Restrukturyzacji

OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1) z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie zmiany Krajowego Programu Restrukturyzacji Monitor Polski Nr 61 Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2011.07.06 13:39:38 +02'00' 5088 Poz. 585 585 v.p l OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1) z dnia 22 czerwca 2011

Bardziej szczegółowo

CEL GŁÓWNY BADANIA CELE SZCZEGÓŁOWE BADANIA

CEL GŁÓWNY BADANIA CELE SZCZEGÓŁOWE BADANIA Załącznik nr 1 do SIWZ SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Analiza efektywności inicjatywy JEREMIE na terenie województwa wielkopolskiego wraz z oceną jej oddziaływania na sytuację gospodarczą regionu,

Bardziej szczegółowo

- 4 - UZASADNIENIE. zm.) ma na celu: l) dostosowanie przepisów tego rozporządzenia do przepisów rozporządzenia Komisji (WE)

- 4 - UZASADNIENIE. zm.) ma na celu: l) dostosowanie przepisów tego rozporządzenia do przepisów rozporządzenia Komisji (WE) - 4 - UZASADNIENIE Zmiana rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 22, poz. 121, z późn.

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN. NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu

BIZNES PLAN. NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu Załącznik nr 2 : Wzór biznesplanu na okres 3 lat działalności przedsiębiorstwa BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu Priorytet VIII Regionalne Kadry Gospodarki Działanie 8.1. Rozwój pracowników

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Stan budowy projektów szerokopasmowych finansowanych ze środków UE

Stan budowy projektów szerokopasmowych finansowanych ze środków UE Stan budowy projektów szerokopasmowych finansowanych ze środków UE Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Departament Funduszy Strukturalnych 1 Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej Dotychczas w ramach

Bardziej szczegółowo

- 1 - Internetowe sondaże. TEMAT: Młody Rolnik. 2001-2011 Martin&Jacob

- 1 - Internetowe sondaże. TEMAT: Młody Rolnik. 2001-2011 Martin&Jacob - 1-2001-2011 Martin&Jacob Internetowe sondaże TEMAT: Młody Rolnik Wrocław, 2014 - 2-2001-2011 Martin&Jacob Informacje o badaniu Grupa docelowa Technika wywiadów Internauci, Użytkownicy Agrofoto.pl CAPI

Bardziej szczegółowo

Zasady szacowania strat w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej w 2010 roku dla Komisji powołanej zarz

Zasady szacowania strat w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej w 2010 roku dla Komisji powołanej zarz Zasady szacowania strat w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej w 2010 roku dla Komisji powołanej zarządzeniem Nr 226/09 Wojewody Wielkopolskiego z dnia 8 czerwca 2009r. I. Przepisy

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Działania PROW 2014-2020 bezpośrednio ukierunkowane na rozwój infrastruktury: 1. Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich 2. Scalanie

Bardziej szczegółowo

Artur Banach. Restrukturyzacja małych gospodarstw

Artur Banach. Restrukturyzacja małych gospodarstw Restrukturyzacja małych gospodarstw Pomoc przyznaje się rolnikowi będącemu osobą fizyczną, jeżeli: jest posiadaczem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego lub nieruchomości służącej do prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

NSS. Programy pomocowe (operacyjne)

NSS. Programy pomocowe (operacyjne) Możliwości wsparcia Startup-ów z funduszy Unii Europejskiej Anna Widelska Maciej Wiśniewski Branżowy Punkt Kontaktowy dla IT NSS Narodowa Strategia Spójności Programy pomocowe (operacyjne) Program Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

6.12.2011 r. godz. 16:00-20:00 Centrum Kultury i Czytelnictwa w Brzostku

6.12.2011 r. godz. 16:00-20:00 Centrum Kultury i Czytelnictwa w Brzostku Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "LIWOCZ" zaprasza wszystkich zainteresowanych na bezpłatne szkolenie pt. "Małe projekty - sposób na aktywizację społeczności lokalnej" dotyczące przygotowania wniosków

Bardziej szczegółowo

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 Załącznik 4 - Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 NR WNIOSKU KSI: INSTYTUCJA

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

krajowe programy operacyjne 2007-2013 Inwestujemy w Waszą przyszłość!

krajowe programy operacyjne 2007-2013 Inwestujemy w Waszą przyszłość! Fundusze UE dla MŚP krajowe programy operacyjne 2007-2013 I j W Inwestujemy w Waszą przyszłość! Plan prezentacji: 1. PO IG 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej

Bardziej szczegółowo

Dotacje europejskie dla firm w perspektywie 2014-2020. DARIUSZ RUTKOWSKI Forest Consulting Center Sp. z o.o. Leśne Centrum Kształcenia Ustawicznego

Dotacje europejskie dla firm w perspektywie 2014-2020. DARIUSZ RUTKOWSKI Forest Consulting Center Sp. z o.o. Leśne Centrum Kształcenia Ustawicznego Dotacje europejskie dla firm w perspektywie 2014-2020 DARIUSZ RUTKOWSKI Forest Consulting Center Sp. z o.o. Leśne Centrum Kształcenia Ustawicznego Rogów, 2 września 2015 Tematyka Realne możliwości Jak

Bardziej szczegółowo

LGD Stowarzyszenie Turystyczne Kaszuby Działanie Leader PROW 2014-2020. Możliwości uzyskania dofinansowania przetwórstwo produktów lokalnych

LGD Stowarzyszenie Turystyczne Kaszuby Działanie Leader PROW 2014-2020. Możliwości uzyskania dofinansowania przetwórstwo produktów lokalnych LGD Stowarzyszenie Turystyczne Kaszuby Działanie Leader PROW 2014-2020 Możliwości uzyskania dofinansowania przetwórstwo produktów lokalnych S T O W A R Z Y S Z E N I E T U R Y S T Y C Z N E K A S Z U B

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie problemu niedożywienia dzieci w Polsce przez pracowników szkół i ośrodków pomocy społecznej raport z badania ilościowego

Postrzeganie problemu niedożywienia dzieci w Polsce przez pracowników szkół i ośrodków pomocy społecznej raport z badania ilościowego Postrzeganie problemu niedożywienia dzieci w Polsce przez pracowników szkół i ośrodków pomocy społecznej raport z badania ilościowego dla Warszawa, 23.01.2013 Cele i metodologia Cele badania GŁÓWNY CEL

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

Wpływ wsparcia unijnego na regionalne zróŝnicowanie dochodów w w rolnictwie

Wpływ wsparcia unijnego na regionalne zróŝnicowanie dochodów w w rolnictwie Instytucje w procesie przemian strukturalnych i społeczno eczno-ekonomicznych ekonomicznych na polskiej wsi i w rolnictwie w świetle wsparcia unijnego Kraków,10 czerwca 2012 r. Wpływ wsparcia unijnego

Bardziej szczegółowo

Dolnośląski Fundusz Gospodarczy Sp. z o.o. ze środków Dolnośląskiego Funduszu Powierniczego w ramach Inicjatywy JEREMIE

Dolnośląski Fundusz Gospodarczy Sp. z o.o. ze środków Dolnośląskiego Funduszu Powierniczego w ramach Inicjatywy JEREMIE Poręczenia Tytuł kredytowe prezentacji udzielane przez Dolnośląski Fundusz Gospodarczy Sp. z o.o. ze środków Dolnośląskiego Funduszu Powierniczego w ramach Inicjatywy JEREMIE BGK Dolnośląski Fundusz Gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceny efektywności LGD oraz realizacji LSR:

Kryteria oceny efektywności LGD oraz realizacji LSR: Załącznik nr 1 Kryteria oceny efektywności LGD oraz realizacji LSR: 1) wysokość wnioskowanej pomocy finansowej w ramach działania, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 21 ustawy, określona na podstawie wniosków

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

Wydział Terenów Wiejskich

Wydział Terenów Wiejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Terenów Wiejskich Działanie Poprawianie i rozwijanie infrastruktury związanej z rozwojem i dostosowywaniem rolnictwa i leśnictwa przez scalanie gruntów

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w procesach dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich

Przedsiębiorczość w procesach dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich Przedsiębiorczość w procesach dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich dr Iwona Nurzyńska 10.09.2015, Warszawa Instytut Rozwoju Wsi i Rolnitwa Polska Akademia Nauk (IRWiR PAN) Struktura

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R.

DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R. DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R. Lubelski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Końskowoli LODR w Końskowoli zasięgiem swojej działalności obejmuje teren całego województwa lubelskiego,

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 Rozwój gospodarstw i działalności gospodarczej (M06) Rozwój gospodarstw i działalności gospodarczej Poddziałania Premie dla młodych rolników ułatwianie wejścia

Bardziej szczegółowo

Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników

Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników dla projektów informatycznych realizowanych w ramach 7. osi priorytetowej Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Bożena Cebulska Prezes Warmińsko-Mazurskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Olsztynie 1 Warszawa, dn. 18.04.2010 2 PLAN WYSTĄPIENIA MŚP W WARMIŃSKO-MAZURSKIM

Bardziej szczegółowo

Przemysłowa hodowla świo w świetle PROW 2014 2020. dr Jarosław Ptak PZHiPTCh POLSUS

Przemysłowa hodowla świo w świetle PROW 2014 2020. dr Jarosław Ptak PZHiPTCh POLSUS Przemysłowa hodowla świo w świetle PROW 2014 2020 dr Jarosław Ptak PZHiPTCh POLSUS Wsparcie sektora trzody Od czasów reformacji nie było praktycznie żadnego wsparcia inwestycyjnego w modernizacje i powstawanie

Bardziej szczegółowo

Nowy kredyt technologiczny

Nowy kredyt technologiczny Nowy kredyt technologiczny premia dla innowacji Maj 2009 Kredyt technologiczny Kredyt technologiczny jako element Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka na lata 2007 2013 System wdrażania Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

RÓŻNICOWANIE W KIERUNKU DZIAŁALNOŚCI NIEROLNICZEJ

RÓŻNICOWANIE W KIERUNKU DZIAŁALNOŚCI NIEROLNICZEJ RÓŻNICOWANIE W KIERUNKU DZIAŁALNOŚCI NIEROLNICZEJ Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich : Europa inwestująca w obszary wiejskie Prezentacja opracowana przez Fundację Kłodzka Wstęga

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na inwestycje i wzornictwo. Izabela Banaś Warszawa, 8 czerwca 2015r.

Wsparcie na inwestycje i wzornictwo. Izabela Banaś Warszawa, 8 czerwca 2015r. 2015 Wsparcie na inwestycje i wzornictwo Izabela Banaś Warszawa, 8 czerwca 2015r. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Działanie 3.2.1 Badania na rynek Badania na rynek: podstawowe informacje Alokacja

Bardziej szczegółowo

PO Innowacyjna Gospodarka

PO Innowacyjna Gospodarka Stymulowanie działalności B+R przedsiębiorstw oraz wsparcie w zakresie wzornictwa przemysłowego MARZEC 2010 1 Priorytet 4. Inwestycje w innowacyjne przedsięwzięcia Działania: 4.1 Wsparcie wdrożeń wyników

Bardziej szczegółowo

Wzory dokumentów stosowane w procedurze oceny zgodności operacji z LSR i wyboru operacji

Wzory dokumentów stosowane w procedurze oceny zgodności operacji z LSR i wyboru operacji Załącznik nr 16 do wniosku o wybór LGD do realizacji LSR: Wzory dokumentów stosowane w procedurze oceny zgodności operacji z LSR i wyboru operacji Karta oceny zgodności operacji z Lokalną Strategią Rozwoju

Bardziej szczegółowo

ŚREDNIE CENY GRUNTÓW W OBROCIE PRYWATNYM W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM W I KWARTALE 2008 R., WG DANYCH GŁÓWNEGO URZĘDU STATYSTYCZNEGO

ŚREDNIE CENY GRUNTÓW W OBROCIE PRYWATNYM W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM W I KWARTALE 2008 R., WG DANYCH GŁÓWNEGO URZĘDU STATYSTYCZNEGO W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM W I KWARTALE 2008 R., Od dnia 01.07.2008 r. na terenie województwa warmińsko-mazurskiego obowiązują ceny gruntów rolnych stosowane Średnie ceny gruntów w obrocie prywatnym

Bardziej szczegółowo

KREDYTY PREFERENCYJNE JUŻ DOSTĘPNE W NASZYM BANKU!!! PREFERENCYJNE LINIE KREDYTOWE: z dopłatami do oprocentowania

KREDYTY PREFERENCYJNE JUŻ DOSTĘPNE W NASZYM BANKU!!! PREFERENCYJNE LINIE KREDYTOWE: z dopłatami do oprocentowania KREDYTY PREFERENCYJNE JUŻ DOSTĘPNE W NASZYM BANKU!!! PREFERENCYJNE LINIE KREDYTOWE: z dopłatami do oprocentowania RR Z PR K01 K02 na inwestycje w rolnictwie i rybactwie na zakup ziemi (formuła de minimis)

Bardziej szczegółowo

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r.,

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r., Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r., Iwona Stach - Janyst Punkt Informacji Funduszy Europejskich Wałbrzych Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Priorytet

Bardziej szczegółowo

Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w Koninie

Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w Koninie Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w Koninie Planujesz rozpoczęcie lub rozwój działalności? Chcesz być konkurencyjny na rynku? Masz innowacyjny pomysł na inwestycję? ZAPRASZAMY!!! Sieć Punktów Funduszy

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw

Wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw Wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw Portal finansowy IPO.pl Każde mikroprzedsiębiorstwo powinno skorzystać ze wsparcia funduszy unijnych. Fundusze te mają bardzo wiele zalet, które wpływają pozytywnie na

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Wrocław, 12 października 2011 r.

EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Wrocław, 12 października 2011 r. EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW Wrocław, 12 października 2011 r. Dolny Śląsk Dolnośląska Agencja Współpracy Gospodarczej Sp. z o.o. to instytucja otoczenia biznesu powołana

Bardziej szczegółowo

Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Schemat A

Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Schemat A Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Numer i nazwa priorytetu Oś Priorytetowa 2. Gospodarka regionalnej szansy Instytucja

Bardziej szczegółowo

Informacja na posiedzenie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 27 stycznia 2016 roku.

Informacja na posiedzenie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 27 stycznia 2016 roku. Informacja na posiedzenie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 27 stycznia 2016 roku. Harmonogram naboru wniosków w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata

Bardziej szczegółowo

warunków uzyskania wsparcia oraz trybu aplikowania o pomoc dla młodych rolników.

warunków uzyskania wsparcia oraz trybu aplikowania o pomoc dla młodych rolników. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013) Ułatwianie startu młodym rolnikom Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Mikroprzedsiębiorstwo. biorstwo: Działanie anie 312 TWORZENIE I ROZWÓJ MIKROPRZEDSIĘBIORSTW BIORSTW ANIA ZAKRES DZIAŁANIA CEL DZIAŁANIA ANIA

Mikroprzedsiębiorstwo. biorstwo: Działanie anie 312 TWORZENIE I ROZWÓJ MIKROPRZEDSIĘBIORSTW BIORSTW ANIA ZAKRES DZIAŁANIA CEL DZIAŁANIA ANIA Mikroprzedsiębiorstwo biorstwo: Działanie anie 312 TWORZENIE I ROZWÓJ MIKROPRZEDSIĘBIORSTW BIORSTW OŚ 3 Odnowa i rozwój wsi. Kobieluch Łukasz Ekonomia gr. 2, rok III Uważane jest za nie przedsiębiorstwo,

Bardziej szczegółowo

Metodologia Badanie ankietowe

Metodologia Badanie ankietowe Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Biuro Pełnomocnika ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi BADANIE POTENCJAŁU ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH Realizator badań Urząd Marszałkowski Województwa

Bardziej szczegółowo

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości Kraków, 8 października 2015 r. Piotr Sendor Informacja o instytucji 1990 r. - Powstanie Agencji

Bardziej szczegółowo

Zespół ds. dotacji unijnych All-grants.pl DZIAŁANIE 311. Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej

Zespół ds. dotacji unijnych All-grants.pl DZIAŁANIE 311. Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej DZIAŁANIE 311 Kto może zostać beneficjentem działania Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej?...2 Na jakie operacje może być przyznana pomoc?...3 Jaki jest zakres działalności nierolniczych

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, 2011 Spis treści Województwo dolnośląskie...3 Województwo kujawsko-pomorskie...6

Bardziej szczegółowo