Janusz Rowiński. System informacyjny dla rolników i społeczności wiejskich przygotowujący ich do działania w warunkach członkostwa w Unii Europejskiej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Janusz Rowiński. System informacyjny dla rolników i społeczności wiejskich przygotowujący ich do działania w warunkach członkostwa w Unii Europejskiej"

Transkrypt

1 Janusz Rowiński System informacyjny dla rolników i społeczności wiejskich przygotowujący ich do działania w warunkach członkostwa w Unii Europejskiej szczegółowe zdefiniowanie obszarów tematycznych Obszary wiejskie a integracja z UE sektor rolno spożywczy wspieranie rozwoju informacje ogólne obszarów wiejskich rolnictwo przemysł rolno-spożywczy handel artykułami rolno-spożywczymi organizowanie się rolników alternatywne źródła dochodu i tworzenie miejsc pracy Unia Europejska, cele, instytucje, prawo, sposoby działania pomoc inwestycyjna negocjacje produkcja roślinna produkcja zwierzęca warunki gospodarowania rolnictwo ekologiczne mleczarski zbożem, roślinami oleistymi i wysokobiałkowymi spółdzielczość rolnicza zboża, rośliny oleiste i wysokobiałkowe wołowina i cielęcina środowisko formalne, finansowe i podatkowe mięsny owocami i warzywami (świeżymi i przetworzonymi) organizacje producentów pomoc w szkoleniu i przekwalifikowaniu analizy przekrojowe (w tym: rolnictow w Polsce, a w krajach członkowskich) ziemniaki mleko tłuszczowy cukrem organizacje zawodowe Program Sapard inne: ochrona powietrza, IACS wód i gleby system rejestracji gospodarstw i gruntów owoce i warzywa wieprzowina oraz rejestracji i identyfikacji zwierząt owocowo i warzywny skrobią organizacje branżowe inne programy pomocowe UE buraki cukrowe pozostałe drób i jaja pozostałe ochrona roślin, nawozy, chemia wsparcie wybranych obszarów i grup (np.: obszary górskie, młodzi rolnicy,) cukrowniczy mlekiem i produktami mleczarskimi (Phare, ISPA przyszłe Fundusze Strukturalne, programy edukacyjne) programy socjalne, programy/umowy rolno-środowiskowe podatki skrobi wołowiną i cielenciną renty strukturalne inne (np. odłogowanie) rachunkowość przetwórstwo zbóż, piekarnictwo wieprzowiną inne przemysł paszowy drobiem i jajami inne (ochrona konsumentów, odpowiedzialność cywilna, ubezpieczenia) małe przetwórstwo, pozostałymi produktami produkty regionalne (w tym import artykułów rolno-spożywczych) inne sprzedaż bezpośrednia i inne specyficzne formy sprzedaży Warszawa,

2 1. Uwagi wstępne i ogólne Sformułowanym w umowie celem opracowania jest szczegółowe zdefiniowanie obszarów tematycznych, którymi będą zainteresowane cztery grupy użytkowników programu Agro Info, czyli systemu informacyjnego przygotowującego ich do działania w warunkach członkostwa w Unii Europejskiej (UE). Są nimi: (a) rolnicy, (b) przedsiębiorcy, specjaliści i menadżerowie, działający w sektorze rolno spożywczym, (c) mieszkańcy wsi, posiadający inne niż rolnicze źródło dochodu lub go poszukujący, (d) radni i członkowie zarządów jednostek samorządu terytorialnego i pracownicy administracji lokalnej, Propozycje, będące rozszerzeniem przyjętego przez program Agro Info schematu podziału tematycznego, mają charakter maksymalistyczny. Stąd też w tekście zaznaczono te grupy tematów, które powinny być możliwie szybko wykonane, gdyż bez upowszechnienia informacji w nich zawartych i co jest oczywiście znacznie ważniejsze wykonania sformułowanych w tych informacjach zaleceń, niemożliwe jest dobre przygotowanie polskiej wsi do członkostwa w UE Sformułowane w umowie pytanie, na które ma odpowiedzieć opracowanie zakłada, że każda grupa użytkowników programu stanowi względnie jednolitą całość. Jest to założenie trudne do przyjęcia, gdyż każda z czterech grup, do których będą kierowane informacje, jest grupą niejednorodną. Precyzyjne określenie zakresu informacji dla każdej z nich jest zatem niemożliwe. Dlatego też, jak sądzę, w programie należy przyjąć inne założenie, iż wszyscy, korzystający z niego powinni mieć dostęp do wszystkich zawartych w nim informacji, chyba, że niektóre informacje będą miały w co wątpię charakter poufny. (Wówczas użytkowników obowiązywałyby przepisy o dostępie do informacji poufnych, a przynależność do grupy użytkowników byłaby bez znaczenia) Przyjęcie założenia, że program jest otwarty dla wszystkich, nie wyklucza określenia, kto powinien być szczególnie zainteresowany poszczególnymi grupami tematycznymi, a także z jaką problematyką organizatorzy programu informacyjnego powinni szczególnie usilnie docierać do poszczególnych grup odbiorców. W tekście, aby możliwie jak najbardziej ograniczyć jego objętość, zastosowano następujące oznaczenia, sugerujące, że tą częścią programu jest szczególnie zainteresowana dane grupa użytkowników: rolnicy R, przedsiębiorcy, specjaliści i menedżerowie, działający w sektorze rolno spożywczym P, mieszkańcy wsi, posiadający inne niż rolnicze źródło dochodu lub go poszukujący MW, radni i członkowie zarządów jednostek samorządu terytorialnego i pracownicy administracji lokalnej S. W klasyfikacji tej uznano, że radni, członkowie zarządów, a także pracownicy administracji lokalnej są zainteresowani wszystkimi informacjami, znajdującymi się w programie. Założenie takie wynika wprost z charakteru samorządu terytorialnego, który powinien mieć dostęp do wszystkich informacji, związanych z obszarem na którym działa Tworzony system informacyjny składać się będzie z dwu podstawowych rodzajów informacji. Pierwszym są informacje pierwotne, do których zaliczono przetłumaczone na język polski teksty acquis communautaire (Rozporządzenia i Dyrektywy) oraz te przepisy prawa polskiego (Ustawy i Rozporządzenia), które zostały wprowadzone w życie w związku z dostosowywaniem prawa polskiego do 2

3 prawa UE (są to przede wszystkim, choć nie tylko, przepisy wprowadzone w wyniku realizacji Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa) Z informacji pierwotnych korzystać będzie zapewne tylko niewielu zainteresowanych. Akty prawne, zarówno polskie jak i UE, są pisane często tak hermetycznym językiem prawnym, wręcz żargonem, że są trudne do zrozumienia dla przeciętnego obywatela, nie przyzwyczajonego do lektury tekstów prawnych i nie mającego wykształcenia prawniczego. Ponadto uzyskanie precyzyjnej informacji o przepisach UE, regulujących szczegółowy problem, utrudnia, mimo sprawnie działających baz danych, ogromna ich liczba. Zwłaszcza gospodarka żywnościowa jest dotknięta inflacją uregulowań; około 40% acquis communautaire, reguluje jej problemy. Do wydawania przepisów są w UE uprawnione dwie Rada i Komisja. Kwestie podstawowe są regulowane rozporządzeniami, dyrektywami i decyzjami Rady, natomiast przepisy wykonawcze (jeśli potrzebne) wydaje Komisja na podstawie upoważnienia Rady. W rezultacie każdy ważniejszy problem jest od początku regulowany kilkoma przepisami. Ponadto większość przepisów UE była wielokrotnie nowelizowana, a wiele z nich jeszcze obrastało orzeczeniami Trybunału Sprawiedliwości, stanowiącymi również ważne źródło prawa europejskiego. Wprawdzie niekiedy przy okazji kolejnej nowelizacji następowała konsolidacja przepisów, polegająca na uchyleniu wszystkich, obowiązujących poprzednio i wprowadzeniu w ich miejsce jednego rozporządzenia, zawierającego wszystkie postanowienia, zawarte w rozporządzeniach uchylonych. Nie była to jednak praktyka powszechna. Dopiero przed kilku laty podjęto decyzję o stopniowej, systematycznej konsolidacji acquis communautaire. Jednakże proces ten następuje bardzo powoli i w rezultacie mieszkaniec UE, nie będący prawnikiem, ma często trudności ze znalezieniem potrzebnych informacji, nawet jeśli ma dostęp do kompletu przepisów UE oraz systemu informatycznego, ułatwiającego znalezienie potrzebnych Korzystanie z tłumaczonych na język polski przepisów prawnych UE wiąże się jeszcze z innymi, poważnymi niedogodnościami. Nie są to jeszcze teksty oficjalne (język polski stanie się jednym z urzędowych języków UE, gdy Polska zostanie jej członkiem; wówczas teksty w języku polskim będą równoważne tekstom w pozostałych językach urzędowych). Jednakże okoliczność, że tłumaczenia przepisów prawnych UE na język polski mają charakter nieoficjalny jest obecnie bez znaczenia, natomiast będzie ona miała znaczenie dopiero po wstąpieniu Polski do UE w razie sporu prawnego, w razie sporu prawnego. Znacznie ważniejsza jest obecnie kwestia druga - poziom tłumaczeń na język polski (w systemie Agro Info będą dostępne co oczywiste - tłumaczenia tekstów prawnych UE. Proponuję rozważenie, czy nie winny być również dostępne w co najmniej w jednym z języków oficjalnych UE, angielskim i ewentualnie francuskim). Nawet bardzo dobre tłumaczenia tekstów prawnych są trudne w odbiorze. Natomiast tłumaczenia, którymi dysponują różne ośrodki informacyjne, zwłaszcza wykonane przed kilku laty (obecnie ich poziom jest znacznie lepszy, co nie znaczy, że zawsze dobry), wykonywane były często przez przypadkowych tłumaczy, nie znających dobrze problematyki i dlatego są niekiedy wręcz niezrozumiałe. Czasem, aby zrozumieć niektóre zdania trzeba sięgać do tekstów oryginalnych. Już wkrótce zatem Komisja wraz z polskimi władzami będzie musiała rozpocząć gigantyczną pracę przetłumaczenia całego acquis communautaire na polski, łącznie z weryfikacją tekstów już przetłumaczonych, gdyż język polski w momencie członkostwa stanie się oficjalnym językiem UE. 1.7.Trudności z korzystania z polskich przepisów są oczywiście mniejsze, ale należy przypuszczać, że gorzej wykształceni pod względem prawnym użytkownicy, będą mieli trudności ze zrozumieniem przynajmniej niektórych z nich. Kultura prawna 3

4 społeczeństwa polskiego nie jest na ogół wysoka, a sięganie do tekstów ustaw i rozporządzeń nie jest bynajmniej zjawiskiem powszechnym Szczególną uwagę należy zwrócić na konieczność uwzględnienia w systemie tych przepisów prawa polskiego, które są zgodne z prawem UE. Stanowią one najskuteczniejszy, gdyż poparty sankcjami prawnymi, instrument przygotowujący osoby fizyczne i prawne do działania w warunkach członkostwa w UE. Drugi ważny instrument, informacja o stanie prawnym, obowiązującym w UE, jest niewątpliwie ze względu na brak sankcji prawnej nieporównanie mniej skuteczny. Jeśli jakiś przepis nie obowiązuje, to choć zapewne będzie obowiązywał już w nieodległej przyszłości, to informacja o nim często nie powoduje żadnej reakcji zainteresowanych, choćby dlatego, że zwykle proces dostosowawczy jest związany z kosztami (zawsze jest lepiej wydać pieniądze później niż wcześniej). Jednakże nawet wówczas, gdy dostosowanie do nowych przepisów nic nie kosztuje, dostosowanie wymaga czasu, gdyż niezbędna jest zmiana przyzwyczajeń, co niekiedy nie jest łatwe W związku z pierwszym stopniem systemu (informacjami pierwotnymi) należy zwrócić uwagę na. konieczność bardzo starannej selekcji wprowadzanego acquis communautaire. Wiele przepisów reguluje różne kwestie bieżące lub też mało istotne. Tych nie należy włączać do systemu. W zamulonym drobiazgami systemie trudno byłoby cokolwiek znaleźć Drugim stopniem systemu, który będzie decydował o jego powodzeniu a także skutecznym oddziaływaniu na odbiorców, są informacje przetworzone, do których należą przede wszystkim materiały informacyjne oraz szkoleniowo dydaktyczno doradcze. Ich omówieniu poświęcono wiele miejsca w części Określenie obszarów tematycznych. Stąd też w tym miejscu ograniczono się do kilku uwag ogólnych. Wydaje się przede wszystkim, że przynajmniej część materiałów szkoleniowo dydaktyczno doradczych należy opracować na dwu poziomach. Odbiorcami poziomu pierwszego byliby odbiorcy lepiej przygotowani. W latach dziewięćdziesiątych można znaleźć wiele informacji opracowanych na tym poziomie. Należy do nich między innymi większość materiałów, wydawanych przez FAPA (Foundation of Assistance Programmes for Agriculture - Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa), w tym np. broszury informacyjne serii Prawo rolne Unii Europejskiej a polski sektor rolny. Teksty na tym poziomie są niezbędne, ale jest oczywiste, że konieczne są również informacje o całkowicie odmiennym charakterze, przeznaczone dla odbiorców znacznie gorzej przygotowanych. Wzorem takich materiałów mogłyby być choćby nowoczesne podręczniki dla pierwszych klas szkolnych, pisane niezwykle prostym językiem, któremu towarzyszy atrakcyjna forma graficzna. Przygotowanie dobrego materiału na tym poziomie jest zresztą znacznie trudniejsze niż tekstu informacyjnego dla przygotowanego odbiorcy System Agro Info nie powstaje na pustyni informacyjnej. Wręcz przeciwnie, w ciągu ponad dziesięciu lat dokonano w Polsce olbrzymiego wysiłku, aby udostępnić rolnikom i społecznościom wiejskim informacje o UE. Istniejący dorobek w tej dziedzinie powinien być bezwzględnie wykorzystany. Szczególne zasługi ma wspomniana już FAPA, inicjująca i finansująca w latach dziewięćdziesiątych, a także obecnie, wiele programów edukacyjnych i informacyjnych, których częścią były również liczne publikacje, często pisane przez najlepszych polskich autorów. Należy je przejrzeć i, jeśli będą zgodne z założeniami programu Agro Info, wykorzystać po porozumieniu z autorami i właścicielami praw autorskich oraz po ewentualnej aktualizacji Jak łatwo zauważyć w części Określenie obszarów tematycznych różny jest stopień szczegółowości opracowania poszczególnych tematów. Zwłaszcza wykazy przepisów prawnych, które powinny się znaleźć w programie należy traktować jako nieostateczne. Przepisów tych jest zbyt wiele i obejmują tak różne dziedziny 4

5 prawa, że nie jest możliwe opracowanie ostatecznej ich listy przez jednego autora. Powinni je zatem zweryfikować i uzupełnić autorzy, którzy będą przygotowywać szczegółowe informacje przetworzone. 2. Określenie obszarów tematycznych 2.1. Uwagi ogólne Program Agro Info dzieli się na trzy podstawowe bloki tematyczne: (1) Informacje ogólne, (2) wspieranie rozwoju regionów wiejskich (3) sektor rolno spożywczy. Podział ten jest umowny, przy czym niekiedy trudno zdecydować się na wybór bloku do którego powinno się zaliczyć informację. Wątpliwości pojawiają się zwłaszcza przy wyborze między blokiem wspieranie rozwoju regionów wiejskich i blokiem sektor rolno spożywczy. Kłopoty tego samego rodzaju występują również przy bardziej szczegółowym podziale. Zawarte w umowie zastrzeżenie, że poszczególne materiały winny się całkowicie uzupełniać i w żadnym stopniu nie pokrywać, jest zatem nierealistyczne. Powtórzenia są nieuniknione i wręcz nie należy ich unikać. Należy bowiem przestrzegać zasady, że szukający powinien znaleźć informację bez trudności Blok Informacje ogólne Blok Informacje ogólne podzielono na cztery grupy zagadnień: (a) Unia Europejska (cele, instytucje, prawo, sposoby działania), (b) Negocjacje, (c) Analizy przekrojowe (w tym: rolnictwo w Polsce a w krajach członkowskich) (d) Inne Ogólne informacje o Unii Europejskiej. (Odbiorcy: wszystkie cztery grupy). Opis aktualnej sytuacji : Informacje pierwotne o instytucjach, celach i sposobach działania UE są zawarte w Traktacie Rzymskim i kolejnych Traktatach, a mianowicie w Jednolitym Akcie Europejskim, Traktacie z Maastricht, Traktacie Amsterdamskim i w jeszcze nieratyfikowanym Traktacie Nicejskim. Wszystkie Traktaty zostały przetłumaczone na język polski i opublikowane (poza Nicejskim, którego tłumaczenie dla wewnętrznych potrzeb administracji państwowej wykonano w Ministerstwie Spraw Zagranicznych) wraz z komentarzem w zbiorach dokumentów ( np. A. Przyborowska Klimczak, E. Skrzydło Tefelska. Traktat o Unii Europejskiej. Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską w wersji Traktatu Amsterdamskiego. Morpol. Lublin 1999). Jeżeli w systemie Agro Info przyjmie się, że zasada o udostępnieniu użytkownikom podstawowych informacji pierwotnych musi być rygorystycznie przestrzegana, to winny się w nim bezwzględnie znaleźć wszystkie Traktaty, choć są to teksty trudne, do których nie wszyscy użytkownicy będą chętnie sięgać. Znacznie łatwiejsze w odbiorze są prace, w których omawia się genezę, historię, instytucje, cele i system prawny UE. Na rynku jest ich wiele. Niektóre z nich wymieniono w części: literatura, którą warto wykorzystać w programie. Z ostatnio wydanych na szczególną uwagę zasługuje obszerne opracowanie zbiorowe pod redakcją E. Kaweckiej Wyrzykowskiej i E. Synowiec: Unia Europejska przygotowania Polski do członkostwa. IKiCHZ. Warszawa W trzech pierwszych rozdziałach pióra E. Synowiec (Przyczyny powstania oraz cele funkcjonowania Wspólnot Europejskich, Dynamika i poszerzanie zakresu integracji europejskiej oraz System prawny i instytucjonalny Wspólnot Europejskich) zawarte są właściwie wszystkie, informacje ogólne, które powinny się znaleźć w systemie Agro Info. 5

6 Jednakże zarówno praca pod redakcją E. Kaweckiej jak i inne opracowania, znajdujące się na rynku, wymagają od czytelnika i korzystającego z informacji pewnego przygotowania. Ponadto niektórych odbiorców może odstraszać ich objętość i dość chłodny język, do którego nie są przyzwyczajeni. Natomiast na rynku brak jest krótkich opracowań, przeznaczonych dla nieprzygotowanych odbiorców (a takich w regionach wiejskich jest wielu). Jest oczywiste, że takie opracowania nie mogą mieć charakteru komercyjnego, bo są przeznaczone dla odbiorców, którzy nie kupują książek i do których trudno jest dotrzeć. Jest to typowe zadanie dla organizacji zajmujących się działalnością informacyjną. Sądzę, że bardzo prosta informacja, interesująca graficznie, której podstawowym hasłem byłaby zasada: nie nudzić. mogłaby być najskuteczniejszą z możliwych. Problem znalezienia właściwego sposobu informowania odbiorców biernych jest kluczowy dla powodzenia programu (uwaga ta odnosi się do wielu grup zagadnień we wszystkich blokach). Drugim podstawowym problemem, tym razem już z pogranicza informacji i rozumnie pojętych działań wyjaśniających jest konieczność szybkiego reagowania bieżąco na argumenty coraz aktywniejszych przeciwników integracji, w tym zwłaszcza na liczne uproszczenia i oczywiste przeinaczenia. Jak wynika z licznych badań to mieszkańcy wsi, w tym zwłaszcza rolnicy, należą do tych grup, w których znajduje się najwięcej przeciwników członkostwa. Należy ich spokojnie przekonywać, używając wyłącznie argumentów merytorycznych a przy tym otwarcie informować o wszystkich, przecież licznych, wątpliwościach. Informacje, którymi powinien dysponować program: Program w części Ogólne informacje o Unii Europejskiej (cele, instytucje, prawo i sposoby działania) powinien dysponować następującymi informacjami pierwotnymi: : 1. Traktat Rzymski, 2. Jednolity Akt Europejski, 3. Traktat z Maastricht, 4. Traktat Amsterdamski, 5. Traktat Nicejski oraz informacjami przetworzonymi, możliwie jak najprzystępniej omawiającymi tę problematykę. Proponuję wykorzystanie pozycji informacyjno analitycznych, znajdujących się na rynku polskim. Polecam zwłaszcza pozycję E. Kaweckiej Wyrzykowskiej i E. Synowiec, na podstawie której można m. in. opracować informacje dla nieprzygotowanych odbiorców ad b. Negocjacje. (Odbiorcy: wszystkie grupy). Opis aktualnej sytuacji: Wśród informacji ogólnych szczególnie ważna i aktualna jest część poświęcona negocjacjom rolnym. W ciągu najbliższych kilku miesięcy cała polska opinia publiczna, nie tylko środowisko wiejskie, będzie nimi zainteresowana. Jest to bowiem jedna z najtrudniejszych części negocjacji członkowskich, w których wyjściowe stanowiska stron będą się najprawdopodobniej znacznie różnić (używam słowa najprawdopodobniej, gdyż do końca maja 2002 roku włącznie brak jest oficjalnego stanowiska UE w sprawie negocjacji w dziedzinie rolnictwa (Hiszpania, która w pierwszym półroczu 2002 roku przewodniczy UE zapowiada, że do końca maja stanowiska w tej sprawie zostaną przekazane wszystkim państwom kandydującym, ale być może będą one niekompletne). Negocjacje w tej sprawie zaczną się najwcześniej dopiero wczesną jesienią. Jest to kwestia tak ważna, że Agro Info powinno zorganizować specjalny serwis, informujący na bieżąco o negocjacjach rolnych, zwłaszcza dlatego, że informacje w polskiej prasie na ten temat są jednostronne i powierzchowne, a eurosceptycy próbują zarysować apokaliptyczną wizję polskiego rolnictwa, w którym polscy rolnicy będą parobkami u obcych. Pomagają im w tym 6

7 zresztą niektóre państwa członkowskie, wyraźnie dążące, by państwa Piątego Rozszerzenia pozostały możliwie jak najdłużej członkami drugiej kategorii. Środowisko wiejskie, w tym przede wszystkim samorządowców, jest zainteresowane nie tylko przebiegiem i wynikiem negocjacji rolnych, ale również rezultatami rokowań w wielu innych dziedzinach. W Agro Info powinny się zatem znaleźć informacje co najmniej z takich obszarów negocjacyjnych jak: (1). swobodny przepływ towarów (ważne zwłaszcza dla przedsiębiorców), (2). swobodny przepływ osób (ważne m. in. dla ludzi szukających pracy), (3). swoboda świadczenia usług, (4). swobodny przepływ kapitału (w tej części znajdują się problemy związane m. in. z nabywaniem ziemi rolniczej i leśnej przez cudzoziemców), (5). rybołówstwo (ważne w regionach nadmorskich), (6) małe i średnie przedsiębiorstwa (ważne dla zwłaszcza dla przedsiębiorców i samorządowców), (7) polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych (szczególnie interesująca samorządowców; szczegółowe informacje z tego zakresu będą się znajdować w części Wspieranie rozwoju regionów wiejskich ), (8) Finanse i budżet. Informacjami pierwotnymi w tej części są stanowiska negocjacyjne stron. Pełny tekst stanowiska Polski został opublikowany przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Negocjacji o Członkostwo RP w Unii Europejskiej już w lutym 2000 roku. UE swoje stanowiska przekazywała stopniowo, przy czym przed przekazaniem oficjalnego stanowiska często znacznie wcześnie podawano do wiadomości dokumenty robocze w postaci opracowanych przez Komisję propozycji stanowiska negocjacyjnego. Ze względu na bliski już moment opracowania stanowiska UE w dziedzinie rolnictwa należałoby zrezygnować z publikowania się propozycji Komisji (ostatnie pochodzą z kwietnia 2002 roku), ograniczając się do ich obszernego omówienia. Natomiast niewątpliwie są potrzebne informacje wtórne w postaci wnikliwych komentarzy wyjaśniających. Co najmniej trzy ośrodki badawcze (Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz Sekcja Analiz Ekonomicznych Polityki Rolnej FAPA) przygotowują obecnie ekspertyzy, na podstawie których zostaną najprawdopodobniej opracowane niektóre kluczowe fragmenty skorygowanego polskiego stanowiska negocjacyjnego. Nie można wykluczyć, że celowe będzie włączenie przynajmniej niektórych z nich do programu, lub też opracowanie na ich odstawie specjalnych informacji dla programu. Konieczne natomiast będzie włączenie do programu stanowiska negocjacyjnego UE możliwie jak najszybciej po jego ukazaniu się. Niezbędne jest wreszcie informowanie odbiorców programu o przebiegu negocjacji w innych dziedzinach. Według stanu na koniec kwietnia 2002 roku pięć z ośmiu obszarów negocjacyjnych, uznanych za szczególnie interesujące dla środowisk wiejskich, już wstępnie zamknięto, dwa (rybołówstwo i polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych) są bliskie zamknięcia a jeden (finanse i budżet) będzie negocjowany w ostatniej fazie rokowań. Możliwe jest zatem szczegółowe omówienie wyników negocjacji w pięciu, wstępnie zamkniętych dziedzinach. Informacje, którymi powinien dysponować program: Program w części Negocjacje powinien dysponować następującymi informacjami pierwotnymi: 1. Polskie stanowisko negocjacyjne w dziedzinie rolnictwa, przekazane UE 16 grudnia 1999 roku oraz oficjalne dokumenty wprowadzające zmiany do pierwotnego polskiego stanowiska negocjacyjnego, 2. Wyniki negocjacji we wszystkich dziedzinach, które zostały wstępnie zamknięte, a które mogą być interesujące dla choć jednej z czterech grup odbiorców Agro Info (za ważne uważam co najmniej osiem wymienionych uprzednio dziedzin), 7

8 3. Polskie stanowiska negocjacyjne w tych (poza rolnictwem) dziedzinach w których negocjacje bądź się toczą bądź też dopiero rozpoczną się, w tym zwłaszcza w obszarach: Polityka regionalna i koordynacja instrumentów polityki strukturalnej oraz Finanse i budżet. 4. Stanowisko negocjacyjne UE (gdy tylko zostanie ogłoszone) oraz oficjalne dokumenty UE, wprowadzające zmiany do pierwotnego stanowiska negocjacyjnego, 5. Stanowiska negocjacyjne UE (jeśli zostały przekazane stronie polskiej) w tych dziedzinach, w których negocjacje są prowadzone, oraz informacjami przetworzonymi w postaci analiz i komentarzy we wszystkich sprawach, w których. Administratorzy programu muszą w tej sprawie nawiązać ścisłe kontakty z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwami, odpowiedzialnymi za inne obszary negocjacyjne, Urzędem Komitetu Integracji Europejskiej, oraz z ośrodkami, wykonującymi ekspertyzy. Program powinien również mieć możliwość wykorzystywania informacji, podawanych w dwu nisko nakładowych periodykach, specjalizujących się w problematyce UE (Wspólnoty Europejskie miesięcznik wydawany przez Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego oraz dwutygodnik Unia Polska, wydawany przez grupę niezależnych publicystów) ad c: Analizy przekrojowe. (Odbiorcy: wszystkie grupy). Opis aktualnej sytuacji: W schemacie programu została wymieniona jedynie jedna, ale za to bardzo obszerna analiz przekrojowa: Rolnictwo w Polsce a w krajach członkowskich UE. Jest to temat na dużą monografię bądź też na długą serię informacji monotematycznych. Obecnie nie ma w języku polskim pracy opartej na aktualnych danych, analizującej polskie rolnictwo na tle rolnictwa państw UE, znajdujących się w tej samej strefie klimatycznej (ostatnia znana mi praca na ten temat M. Buchowieckiego została opublikowana mniej więcej przed dwudziestu laty). Niewątpliwie opracowanie takie jest potrzebne. Czy jednak jest możliwe sfinansowanie jego wykonania w ramach programu. W związku z tym powstaje przede wszystkim problem szczegółowości pracy i jej zakresu. Nie jest wykluczone, że w pierwszej fazie łatwiej będzie opracować informacje wycinkowe, poświęcone poszczególnym gałęziom rolnictwa (cukier, wołowina, zboża itd.) i umieścić je w odpowiednich częściach bloku rolnictwo. Można by je umieszczać również w części Analizy przekrojowe, uzupełniając syntetyczną informacją makroekonomiczną. Przy tym ujęciu praca nad pełną monografią została by podjęta dopiero po powstaniu odpowiedniej liczby informacji wycinkowych. Informacje, którymi powinien dysponować program: Program w części Analizy przekrojowe powinien dysponować informacjami przetworzonymi w postaci obszernych materiałów informacyjnych o charakterze monograficznym. Nie ma jednak w polskiej literaturze pracy, którą można by włączyć do programu Agro Info ad d: Inne. Tę grupę zagadnień wprowadzono jak swoistą rezerwę, gdyby się okazało, że do programu należy włączyć informacje ogólne, nie mieszczące się lub mieszczące się jedynie z trudem w jednej z trzech poprzednich grup Blok Wspieranie rozwoju obszarów wiejskich Blok wspieranie rozwoju obszarów wiejskich podzielono na siedem grup: (a) Alternatywne źródła dochodu i tworzenie miejsc pracy, (b) pomoc inwestycyjna, (c) pomoc w szkoleniu i przekwalifikowaniu, (d) program Sapard, 8

9 (e) inne programy pomocowe UE (Phare, ISPA, przyszłe fundusze strukturalne, programy edukacyjne), (f) programy socjalne, renty strukturalne (g) inne W całym tym bloku i w poszczególnych grupach zagadnień wyraźnie występuje podział na dwie części. Pierwsza to informacje o obecnie istniejących w Polsce formach wsparcia (zarówno finansowanych z budżetu polskiego jak i współfinansowanych z innych źródeł), w drugiej natomiast znajdować się będą informacje o formach wsparcia, stosowanych w państwach UE, z których Polska będzie mogła korzystać po uzyskaniu członkostwa. Pozostaje do rozważenia, czy te dwie części powinny być (dla uniknięcia ewentualnych nieporozumień) oddzielone od siebie czy też raczej należałoby je łączyć, dokonując porównań dwu, niezależnych od siebie systemów wsparcia. Opowiadałbym się za ich rozdzieleniem, zwłaszcza, że najprawdopodobniej w każdej części niezbędny będzie inny stopień szczegółowości. Część o obecnie istniejących w Polsce formach wsparcia powinna mieć charakter praktyczny. Jeżeli system Agro Info ma spełniać swą rolę nie tylko informatora, ale także skłaniać niektórych użytkowników programu do działania, to niezbędna jest pełna informacja o istniejących możliwościach wspierania na obszarach wiejskich działań służących społecznościom lokalnym i projektów, których beneficjentami są osoby prywatne (gospodarstwa rolne, przedsiębiorcy, działający w sferze gospodarki żywnościowej, bezrobotni mieszkańcy wsi). Konieczne jest również podanie pełnej informacji o warunkach, na jakich jest możliwe uzyskanie wsparcia. W bloku tym wyraźnie widać, że przy istniejącym układzie zagadnień następuje nakładanie się na siebie poszczególnych grup. Dobrym przykładem jest SAPARD, składający się z wielu programów. Zostanie on przedstawiony w całości w części SAPARD, natomiast niektóre informacje o nim będą znajdować się także w innych częściach bloku (alternatywne źródła dochodu i tworzenie miejsc pracy, pomoc w szkoleniu i przekwalifikowaniu) a nawet w wielu miejscach innych bloków (w bloku rolnictwo a także przemysł i handel rolno spożywczy) ad a. Alternatywne źródła dochodu i tworzenie miejsc pracy.(odbiorcy: wszystkie grupy), Opis aktualnej sytuacji: Informacje o alternatywnych źródłach dochodu i tworzeniu miejsc pracy są w obecnej sytuacji gospodarczej Polski (około 18% bezrobocie) podstawowymi, które powinny się znaleźć w systemie. Wprawdzie bezrobociem jest już objęta właściwie cała Polska, ale regionami, w których istnieje od dawna, są m. in. niektóre regiony wiejskie, zarówno te, w których podstawową formą organizacyjną rolnictwa były w okresie PRL państwowe gospodarstwa rolne (bezrobocie jawne) jak i regiony drobnych gospodarstw chłopskich (w tych regionach wysoki jest zwłaszcza udział bezrobocia ukrytego). Walka z bezrobociem na wsi ma swą specyfikę w porównaniu z bezrobociem w miastach. Z różnych względów trudniej je zlikwidować niż bezrobocie miejskie, ale równocześnie posiadanie własnego, na ogół niewielkiego gospodarstwa, czyni je mniej dotkliwym. Poważnym problemem społecznym jest bezrobocie długotrwałe na wsi, często przekształcające się w bezrobocie dziedziczone. Zauważyć przy tym należy, że bez tworzenia alternatywnych źródeł dochodu i nowych miejsc pracy nie są możliwe modernizacja i restrukturyzacja polskiego rolnictwa, których nieuniknionym efektem musi być m. in. zmniejszenie liczby pracujących w rolnictwie w długim okresie nawet o dwa miliony osób. Jest oczywiste, że szybkie przeprowadzenie przekształceń nie jest możliwe i musi trwać nawet w korzystnych warunkach co najmniej kilkanaście lat. W sytuacji gospodarczej, w której nie powstaje poza rolnictwem per saldo dostateczna liczba nowych miejsc pracy modernizacja i restrukturyzacja rolnictwa są praktycznie zablokowane. 9

10 Informacje, którymi powinien dysponować program: Informacje, zawarte w tej grupie zagadnień, mają zróżnicowany charakter, gdyż są skierowane do: (1) rolników, którzy dotychczas nie zajmowali się działalnością pozarolniczą (2) mieszkańców wsi, którzy dotychczas nie podejmowali pracy na własny rachunek lub podejmowali ją bezskutecznie (3) przedsiębiorców, których się zachęca do inwestowania w regionach wiejskich. Dwie pierwsze grupy odbiorców potrzebują w zasadzie podobnych informacji natomiast przedsiębiorcy zupełnie innych. Przedsiębiorca bowiem niekiedy dokonuje wyboru między różnymi lokalizacjami, w których mógłby rozpocząć działalność i program powinien mu udostępnić informacje, ułatwiające podjęcie właściwej decyzji. Program powinien dysponować zatem kilkoma rodzajami informacji. Pierwszym ich rodzajem są ogólne informacje dla poszukujących pracy o istniejących programach zwalczania bezrobocia oraz o instytucjach, pomagających w znalezieniu pracy (urzędy pracy). Nie jestem w stanie podać nawet wstępnej listy informacji pierwotnych z tej dziedziny, które powinny się znaleźć w programie Agro Info (powinna ją przygotować osoba, specjalizująca się w problematyce programów zwalczania bezrobocia w regionach wiejskich z Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej lub z Instytutu Pracy). Drugim, równie ważnym rodzajem informacji, skierowanych do szukających pracy, bezrobotnych ukrytych a także ludzi pracujących, ale niezadowolonych ze swojego statusu materialnego, powinno być doradztwo o możliwościach tworzenia miejsc pracy na własny rachunek. Jest to bardzo trudny rodzaj doradztwa. Łatwo bowiem wpaść w ogólniki o konieczności wykazania inicjatywy i w dobre, aczkolwiek mało przydatne rady ogólne w rodzaju rozwijać agroturystykę. Nie może być również łatwego optymizmu, a także podejmowania decyzji za zainteresowanego, gdyż w razie niepowodzenia korzystający z rad mógłby mieć pretensję, że stwarzało mu się złudzenia. Informacje powinny być zatem rzeczowe i powinny dotyczyć takich m.in. spraw, jak: przesłanki, którymi należy się kierować przy podejmowaniu decyzji o podejmowaniu działalności gospodarczej, formalności przy zakładaniu firmy i wysokość obciążeń podatkowych. Informacja, jeśli ma być skuteczna, musi mieć charakter branżowy i bardzo konkretny. Np. doradztwo w sprawie założenia sklepu spożywczego powinno zawierać m.in. informacje o formalnościach, związanych z jego uruchomieniem, niezbędnym wyposażeniu i jego koszcie, a także o przepisach sanitarnych, obowiązujących branży spożywczej. Z kolei wśród informacji doradczych, związanych z działalnością agroturystyczną powinny się znajdować o niezbędnym wyposażeniu poszczególnych rodzajów obiektów (pole namiotowe, pokoje gościnne) i jego koszcie. Jak wiadomo, wymagania korzystających z tej formy wypoczynku szybko rosną. Trzecim, ważnym dla tej grupy użytkowników programu rodzajem informacji, byłaby informacja o istniejących możliwościach wsparcia finansowego, warunkach kredytów proponowanych przez banki, formalnościach, związanych z uzyskaniem pożyczki, czy zabezpieczeniach, żądanych przez banki. Odrębną grupą informacji powinny być informacje dla przedsiębiorców, wskazujące na korzyści zakładania przedsiębiorstw na terenach wiejskich, w tym na możliwości uzyskiwania terenów pod inwestycje i ulg podatkowych, a także o możliwościach pomocy inwestycyjnej na warunkach preferencyjnych (dotacje, kredyty preferencyjne), zwłaszcza w regionach o wysokim bezrobociu. Należy rozważyć, czy program nie mógłby pełnić roli pośrednika, informującego o ofertach, składanych przedsiębiorcom przez te jednostki samorządu terytorialnego, które chcą przyciągnąć inwestorów na swój teren (m. in. informacje o terenach, które mogą być wykorzystywane na działalność gospodarczą i ewentualnych ulgach podatkowych). Szczegółowe oferty gmin mogłyby być uzupełnione charakterystyką stanu infrastruktury technicznej (wodociągi, kanalizacja, utylizacja odpadów, energia elektryczna, komunikacja). 10

11 Samorządowcy powinni dysponować nie tylko wszystkimi uprzednio wymienionymi informacjami, ale również dodatkowo informacjami: (1). o stwarzaniu warunków sprzyjających powstawaniu nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich oraz (2). o inwestycjach samorządowych, które mogą korzystać ze wsparcia z budżetu państwa (n.p. kontrakty wojewódzkie, inwestycje służące ochronie środowiska) i pomocy UE (SAPARD, niekiedy ISPA). Program powinien dysponować następującymi informacjami pierwotnymi: 1. Rozporządzenie Rady 1257/99/WE z 17 maja 1999 roku w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF), 2. Rozporządzenie Rady 1260/99/WE z 21 czerwca 1999 roku ustanawiające ogólne przepisy dotyczące funduszy strukturalnych, 3. Rozporządzenie Komisji 1750/99/WE z 23 czerwca 1999, ustanawiające szczegółowe przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady 1257/1999 WE w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF), 4. Rozporządzenie Rady Nr 1268/99 z 21 czerwca 1999 roku w sprawie wsparcia przez Wspólnotę w okresie poprzedzającym akcesję w krajach kandydujących Europy Środkowo Wschodniej działań dostosowawczych w rolnictwie i mających na celu rozwój obszarów wiejskich, 5. Rozporządzenie Komisji 2759/99/WE z 22 grudnia 1999, ustanawiające szczegółowe przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady 1268/99/WE w sprawie wsparcia przez Wspólnotę działań przedakcesyjnych w rolnictwie i mających na celu rozwój obszarów wiejskich w okresie przedakcesyjnym w krajach kandydujących Europy Środkowo Wschodniej. 6. Wytyczne Wspólnoty w sprawie pomocy państwa w sektorze rolniczym (2000/C28/02) 7. Program kredytów preferencyjnych, administrowanych przez Agencję Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa (kredyty na przedsięwzięcia inwestycyjne w przetwórstwie rolno spożywczym i usługach dla rolnictwa a także na tworzenie nowych stałych miejsc pracy w działalności pozarolniczej w gminach wiejskich, miejsko wiejskich oraz miastach do 20 tys. mieszkańców gwarantujących zatrudnienie ludności wiejskiej) ora program nie oprocentowanych pożyczek na małą przedsiębiorczość Program SAPARD, 9. Programy Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (programy aktywizujące zawodowo bezrobotnych na terenach dawnych państwowych gospodarstw rolnych, lokalne programy funduszy poręczeniowych oraz programy refundowania pracodawcom części kosztów wynagrodzenia w przypadku zatrudniania bezrobotnych byłych pracowników państwowych gospodarstw rolnych), 10. Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich (mikro pożyczki dla bezrobotnych i drobnych przedsiębiorców, szkolenia i doradztwa w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem). Szczególne znaczenie, jak wynika ze sformułowanych uprzednio uwag, mają dla tej części Agro Info informacje przetworzone o charakterze doradczym. Najlepszą ich formą byłyby prawdopodobnie przeznaczone dla poszczególnych grup użytkowników monotematyczne poradniki, zawierające wszystkie niezbędne informacje. Program Agro Info w tej dziedzinie będzie spełniał swoją rolę dobrego informatora tylko wówczas, jeśli przekazywane informacje będą uwzględniały lokalne warunki. Jest to niewątpliwie postulat bardzo trudny do zrealizowania, ale niestety konieczny, jeśli chce uniknąć zarzutu akademickości i ogólnikowości informacji. 11

12 Przekazywane informacje zarówno pod względem formy jak i treści powinny uwzględniać okoliczność, że są częściowo przeznaczone również dla grupy ludzi najbiedniejszych,, sfrustrowanych, często niewykształconych i nie umiejących sobie radzić w obecnych warunkach (bezrobotni i ludzie zbędni na wsi) Pomoc inwestycyjna (Odbiorcy: wszystkie grupy), Opis aktualnej sytuacji: Polscy rolnicy i przedsiębiorcy mogą obecnie korzystać z kredytów na zasadach komercyjnych (rolnicy z reguły nie zaciągają kredytów komercyjnych, gdyż uważają je za nieopłacalne) oraz preferencyjnych, oferowanych przez Agencję Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa. Z pomocy inwestycyjnej mogą również korzystać w niektórych warunkach przedsiębiorcy a także władze samorządowe. Wkrótce (ostatnio jako prawdopodobny termin wymienia się czerwiec 2002 roku) zostanie uruchomiony SAPARD, którego ważnymi częściami składowymi są modernizacja gospodarstw rolnych, inwestycje w niektórych branżach przemysłu rolno spożywczego (przemysły: mięsny, mleczarski, owocowo warzywny a także rybny), a także niektóre rodzaje inwestycji, zaprogramowanych przez lokalne samorządy. Informacje, którymi powinien dysponować program: Program powinien dysponować kompletem informacji pierwotnych o możliwościach uzyskania pomocy inwestycyjnej, czyli wsparcia finansowego na warunkach korzystniejszych niż komercyjne, zarówno obecnie jak i po wstąpieniu do UE. Należą do nich: 1. Rozporządzenie Rady 1257/99/WE z 17 maja 1999 roku w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF), 2. Rozporządzenie Rady 1260/99/WE z 21 czerwca 1999 roku ustanawiające ogólne przepisy dotyczące funduszy strukturalnych, 3. Rozporządzenie Rady 1258/99/WE z dnia 17 maja 1999 roku w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, 4. Rozporządzenie Komisji 1663/95/WE z dnia 7 lipca roku, ustanawiające szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia Rady 70/729/EWG w sprawie procedury rozliczeń rachunków Sekcji Gwarancji Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF), 5. Rozporządzenie Komisji 1750/99/WE z 23 czerwca 1999, ustanawiające szczegółowe przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady 1257/1999 WE w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF), 6. Rozporządzenie Rady Nr 1268/99 z 21 czerwca 1999 roku w sprawie wsparcia przez Wspólnotę w okresie poprzedzającym akcesję w krajach kandydujących Europy Środkowo Wschodniej działań dostosowawczych w rolnictwie i mających na celu rozwój obszarów wiejskich, 7. Rozporządzenie Komisji 2759/99/WE z 22 grudnia 1999, ustanawiające szczegółowe przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady 1268/99/WE w sprawie wsparcia przez Wspólnotę działań przedakcesyjnych w rolnictwie i mających na celu rozwój obszarów wiejskich w okresie przedakcesyjnym w krajach kandydujących Europy Środkowo Wschodniej. 8. Wytyczne Wspólnoty w sprawie pomocy państwa w sektorze rolniczym (2000/C28/02), 9. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2001 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji, 10. Program kredytów preferencyjnych Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa (kredyty na: (1). realizację inwestycji w rolnictwie, przetwórstwie rolno spożywczym i usługach dla rolnictwa, (2). zakup gruntów rolnych (zakup gruntów rolnych jest niewątpliwie inwestycją dla kupującego, a 12

13 równocześnie działaniem restrukturyzującym i modernizującym gospodarstwo) (3). utworzenie lub urządzanie gospodarstw rolnych, (4). realizację branżowego programu mleczarskiego, (5) realizację branżowego programu restrukturyzacji przetwórstwa ziemniaka na skrobię, (6) wspieranie restrukturyzacji i modernizacji przemysłu mięsnego, (7) przedsięwzięcia inwestycyjne tworzące nowe stałe miejsca pracy w działalności pozarolniczej w gminach wiejskich, miejsko wiejskich oraz miastach do 20 tys. mieszkańców, (8) utworzenie lub urządzenie gospodarstwa rolnego w ramach realizacji programu osadnictwa rolniczego na gruntach Skarbu Państwa), 11. Program kredytów preferencyjnych dla grup producentów rolnych powstałych na podstawie ustawy o grupach producentów rolnych i ich związkach, 12. Programy inwestycyjne Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa 13. Program SAPARD (dotacje wspierające: (1) restrukturyzację przetwórstwa artykułów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego przemysły mleczarski, mięsny, rybny oraz owocowo warzywny, inwestycje w gospodarstwach rolnych produkcja mleka, wołowiny, owiec, trzody chlewnej, drobiu i działów specjalnych oraz wstępne przetwórstwo, (3). rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich (zaopatrzenie w wodę, oprowadzanie i oczyszczanie ścieków, gospodarka odpadami stałymi, poprawa dróg lokalnych, zaopatrzenie w energię, telekomunikacja), 14. Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich. Finansowanie inwestycji infrastrukturalnych (wodociągi, ścieki, odpady stałe, drogi lokalne), oraz ewentualnie inne istniejące źródła pomocy inwestycyjnej. Również dla tej części szczególne znaczenie mają informacje przetworzone o charakterze doradczym. Najlepszą ich formą byłyby prawdopodobnie, tak jak dla poprzedniej części monotematyczne poradniki, przeznaczone dla poszczególnych grup użytkowników (rolnicy, przedsiębiorcy, samorządowcy) Pomoc w szkoleniu i przekwalifikowaniu: (Odbiorcy: rolnicy, mieszkańcy wsi, samorządowcy), Opis aktualnej sytuacji: Upowszechnienie oświaty rolniczej następuje w Polsce za pośrednictwem szkół rolniczych (mających zresztą nie najlepszą opinię) oraz przede wszystkim ogólnopolskiej sieci ośrodków doradztwa rolniczego. W ośrodkach rolnicy mogą uzyskać porady we wszystkich sprawach związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Działalność ośrodków doradztwa rolniczego jest zatem typową działalnością szkoleniową, przy czym porady mają bądź charakter indywidualny bądź też grupowy. Środkami dość skromnymi - na szkolenia i przekwalifikowanie (nowe kwalifikacje) dysponują urzędy pracy, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich a także (często sporadycznie) różne instytucje. Podstawowym problemem jest kwestia, jak szczegółowe powinny być informacje przekazywane w programie Agro Info. Większość spraw związanych ze szkoleniami i przekwalifikowaniem ma charakter lokalny (przede wszystkim szkolenia prowadzone przez różne instytucje) i można sądzić, że nie jest celowe, a nawet możliwe przekazywanie kompletnej informacji o działalności szkoleniowej. Może właściwsze było by ograniczenie się do informacji ogólnych, takich jak informacje o zadaniach ośrodków doradztwa rolniczego i urzędach pracy, z uwagą, że szczegółowe informacje znajdują się w ODR-ach i urzędach pracy. Informacje, którymi powinien dysponować program: program powinien dysponować informacjami wtórnymi o ośrodkach doradztwa rolniczego oraz urzędach pracy, Program Sapard. (Odbiorcy: wszystkie grupy). 13

14 Opis aktualnej sytuacji: Program Sapard, współfinansowany ze środków UE. powinien być uruchomiony już w 2000 roku. Jednakże wciąż jeszcze znajduje się w fazie wstępnej, która zostanie zakończona dopiero po przeprowadzeniu audytu i uznaniu ARiMR przez UE za agencję płatniczą programu. Obecnie najczęściej podawanym terminem uruchomienia programu jest czerwiec 2002 roku, ale pamiętać należy, że terminów takich było już co najmniej kilka. Jednakże nawet jeśli zostanie uruchomiony w zapowiadanym terminie to jego rozruch musi trwać przez kilka miesięcy, najprawdopodobniej do końca roku Powstanie wówczas niezwykle trudna sytuacja, wynikająca z przeszło dwuletniego opóźnienia przekazania pierwszej transzy (SAPARD 2000) i ponad rocznego opóźnienia transzy drugiej (SAPARD 2001). Środki SAPARD mogą wykorzystane w roku, którego dotyczą oraz w ciągu dwu lat następnych (formuła 1 +2). Tymczasem środki SAPARD 2000 i SAPARD 2001 Polska będzie musiała wykorzystać do końca 2003 roku, czyli w czasie dwukrotnie krótszym. Należy wątpić (świadczą o tym doświadczenia z programem PHARE, w którym również obowiązuje formuła 1 + 2, a w którym od czasu do czasu nie udaje się wykorzystać części środków przed upływem terminu). Rozruch SAPARD musi być zatem przeprowadzone bardzo szybko, co nie będzie proste, choćby ze względu na rozbudowane i skomplikowane wnioski, których skompletowanie zajmie sporo czasu. W tym okresie ważną kwestią będzie właściwa informacja dla korzystających z programu. W związku z tym należy rozważyć jaką rolę w informowaniu o SAPARDZIE powinien pełnić program Agro Info. Sprawą do rozstrzygnięcia jest kwestia, czy informacje w Agro Info powinny się ograniczać do informacji ogólnych (wówczas źródłami informacji szczegółowych byłyby oddziały terenowe Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i współpracujące z nią banki. Każdy zainteresowany musiałby zresztą skontaktować się z agencją i z bankami, choćby, aby uzyskać formularze wniosków a następnie je złożyć), czy też Agro Info będzie udzielała pełnej informacji o programie, co oznaczałoby konieczność włączenia do programu również instrukcji i wzorów formularzy, a także, być może, szczegółowych informacji, jak formularze powinny być wypełniane, ze wskazaniem na najczęściej popełniane błędy. Kwestia oczywiście wymaga uzgodnienia z ARiMR oraz z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Osobiście opowiadam się, jeśli będą możliwości finansowe i organizacyjne, za jak najpełniejszą informacją. Niezależnie jednak od przyjętej formuły w ramach programu Agro Info byłaby upowszechniana co najmniej część informacji pierwotnej, do której należą Rozporządzenia Rady i Komisji, oraz aktualna wersja programu. Obecnie obowiązująca uległa zresztą podczas ostatniego posiedzeniu Komitetu Monitorującego dość istotnym zmianom. Dlatego też z informacją o programie należy poczekać co najmniej do momentu, gdy zostanie opublikowana wersja aktualna, a być może do momentu uruchomienia. Jednakże nawet wówczas, gdy w ramach Agro Info nie będzie się udzielało pełnej informacji nie będzie można zrezygnować z części informacji szczegółowych. Co najmniej niezbędne będzie na tyle szczegółowe omówienie programu operacyjnego, aby szukający informacji w pełni zdawali sobie sprawę z jego zakresu i możliwości uzyskania wsparcia. Informacje nie mogą, co oczywiste, ograniczać się do tej części programu, z której wspierani będą bezpośrednio rolnicy, lecz muszą obejmować jego całość. Informacja w programie Agro Info musi zatem odpowiadać co najmniej na następujące pytania: (1). jakie podejmowane przedsięwzięcia lokalne i regionalne mogą być wspierane środkami SAPARD, (2). jaka może być nie tylko maksymalna, ale również realna wysokość pomocy, (3).jakie warunki musi spełniać otrzymujący pomoc, (4). jakie podstawowe dokumenty są niezbędne przy staraniach o wsparcie z poszczególnych części programu. 14

15 Informacje o programie SAPARD powinny się znajdować nie tylko w bloku Wspieranie rozwoju obszarów wiejskich lecz także w wielu miejscach bloku Sektor rolno spożywczy. Jest to spowodowane charakterem programu, z którego środków będą współfinansowane najróżnorodniejsze przedsięwzięcia na obszarach wiejskich, takie jak (1) modernizacja przemysłów mięsnego, mleczarskiego, rybnego i owocowo warzywnego, mająca m. in. na celu osiągnięcie standardów sanitarnych i ochrony środowiska, obowiązujących w UE, (2) modernizacja gospodarstw rolnych, specjalizujących się w produkcji zwierzęcej oraz wspieranie produkcji nowych artykułów rolnych (3) poprawa infrastruktury obszarów wiejskich (zaopatrzenie w wodę, ścieki, odpady stałe, drogi, energia) (4) różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich (5) tworzenie miejsc pracy na obszarach wiejskich (6) zwiększanie atrakcyjności turystycznej obszarów wiejskich (7) zachowanie różnorodności biologicznej i kształtowanie struktury krajobrazu (programy rolno - środowiskowe i zalesienia) (8) szkolenia zawodowe. SAPARD jest niewątpliwie dla samorządów lokalnych poważnym wyzwaniem. Wprawdzie niemałe znaczenie w programowaniu i realizacji programu będą miały władze centralne (przede wszystkim Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi), a ponadto skrupulatnie będą przestrzegane wszystkie procedury przyznawania, a następnie rozliczania środków (stąd też m. in. tak długo trwa audyt ARiMR). Jednakże równocześnie wiele będzie zależało od władz lokalnych, w tym m. in. od wyboru właściwych projektów i opracowania dobrych wniosków, a także od umiejętności kojarzenia środków SAPARD ze środkami z innych źródeł. Kwestii tej, podobnie jak sposobowi, w jaki środki SAPARD będą otrzymywać beneficjenci programu, trzeba będzie poświęcić w Agro Info sporo uwagi. Otrzymujący wsparcie z SAPARD musi bowiem najpierw wydać środki własne, a następnie, jeśli kontrola wykaże, że przedsięwzięcie zostało wykonane zgodnie z zatwierdzonym programem, otrzymuje ich refundację. Informacje, którymi powinien dysponować program: Program w części Program Sapard powinien dysponować następującymi informacjami pierwotnymi: 1. Rozporządzenie Rady Nr 1266/99/WE z 21 czerwca 1999 roku o koordynacji pomocy dla krajów kandydujących w ramach strategii przedakcesyjnej i o zmianie rozporządzenia 3906/89/EWG, 2. Rozporządzenie Rady Nr 1268/99 z 21 czerwca 1999 roku w sprawie wsparcia przez Wspólnotę w okresie poprzedzającym akcesję w krajach kandydujących Europy Środkowo Wschodniej działań dostosowawczych w rolnictwie i mających na celu rozwój obszarów wiejskich, 3. Rozporządzenie Komisji 2759/99/WE z 22 grudnia 1999, ustanawiające szczegółowe przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady 1268/99/WE w sprawie wsparcia przez Wspólnotę działań przedakcesyjnych w rolnictwie i mających na celu rozwój obszarów wiejskich w okresie przedakcesyjnym w krajach kandydujących Europy Środkowo Wschodniej. 4. SAPARD. Program operacyjny dla Polski. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (wersja aktualna), Pozostaje kwestia zakresu informacji wtórnych. Jeżeli Agro Info ma być programem wszechstronnie przygotowującym do działania w strukturach UE to informacje o SAPARDZIE należą do kluczowych. Przy przyjęciu takiego założenia Agro Info powinno informować o wszystkich sprawach związanych z SAPARDEM, łącznie ze szczegółowymi informacjami, jak wypełniać dokumenty, na podstawie których można otrzymać środki SAPARDU, jakie załączniki należy do nich dołączyć. a także, jakie dokumenty są niezbędne dla dokonania rozliczeń z agencją płatniczą. Kwestie te są niezwykle istotne również dlatego, że system rozliczeń beneficjentów z programem 15

16 będzie odmienny niż rozliczenia z podobnymi programami, uruchamianymi ze środków polskich. Otrzymujący środki nie będzie miał otwartego konta w banku, z którego będzie mógł pokrywać na bieżąco wydatki, związane z projektem współfinansowanym przez SAPARD. Projekt musi być bowiem w pełni finansowany ze środków własnych, refundowanych częściowo po jego zakończeniu. Kwestie te oczywiście znajdują się w dokumentach, zaliczonych do informacji pierwotnych, ale jak już stwierdzałem - nie każdy będzie miał do nich ochotę zaglądać, a ponadto nie wiadomo, czy wyłowi najpotrzebniejsze mu informacje z gąszczu paragrafów. Podstawowe kwestie mogą być zresztą w informacjach wtórnych przedstawione znacznie dobitniej. Jest to zresztą jednym z celów informacji wtórnej, który winien być przestrzegany w całym programie Agro Info. Rozważyć również należały, czy nie powinno się zamieszczać sprawozdań z programów realizowanych przy współudziale SAPARD. Można się bowiem spodziewać, że wraz z uruchomieniem programu wybuchnie fala oskarżeń o korupcję, przyznawania środków jednym wnioskującym i odmawianie innym (środków niewątpliwie i popieranie swoich. Szczegółowa informacja o projektach finansowanych wzmacniałaby kontrolę programu przez społeczeństwo ad e. Inne programy pomocowe UE (Phare, ISPA, przyszłe Fundusze Strukturalne, programy edukacyjne). (Odbiorcy: Samorządowcy). Opis aktualnej sytuacji: W przeciwieństwie do programu SAPARD dwa pozostałe programy pomocy UE PHARE i ISPA funkcjonują. Program PHARE jest zresztą kontynuacją istniejącego w latach dziewięćdziesiątych. Polska miała więc strukturę instytucjonalną PHARE a także opanowane procedury programowania a następnie realizacji programu. Dlatego też PHARE nie stwarzało w nowym okresie budżetowym (lata większych trudności. ISPS jst programem nowym, ale również w tym przypadku dość szybko udało się stworzyć instytucje i opanować procedury. Informacja o PHARE i ISPA nie powinna się ograniczać do informacji ogólnej. Wśród korzystających z Agro Info znajdują się bowiem również radni i członkowie zarządów jednostek samorządu terytorialnego i pracownicy administracji lokalnej. Tę grupę ludzi interesują również możliwości wykorzystania pozostałych funduszy pomocy UE. Wydaje się jednak, że dla wiejskich jednostek samorządu terytorialnego ISPA będzie osiągalna jedynie wyjątkowo, gdyż z tego funduszu będą finansowane jedynie duże projekty z dziedziny transportu, mające na celu rozwój sieci europejskiej, oraz duże inwestycje, chroniące środowisko (wartość kosztorysowa projektu minimum 5 mln EUR). Wydaje się zatem, że Polska będzie starała się o współfinansowanie z programu ISPA poważnych inwestycji komunalnych. takich jak oczyszczalnie ścieków dla dużych aglomeracji) dofinansowywała pierwszeństwo więc będą miały duże ). Z kolei z programu PHARE w części rolniczej będą finansowane przede wszystkim działania dostosowujące instytucje do zadań, które będą wykonywały po uzyskaniu przez Polskę członkostwa oraz polskie prawo do obowiązującego w UE. Są to więc działania o charakterze centralnym. Samorządy w zasadzie nie będą zatem inicjatorami programów, finansowanych z programu PHARE, natomiast różne programy PHARE będą realizowane na ich terenie. Odmienne charakter powinny mieć informacje o Funduszach Strukturalnych. Polska będzie mogła korzystać ze środków Funduszy Strukturalnych dopiero po uzyskaniu członkostwa. Obecnie może zatem jedynie przygotowywać struktury instytucjonalne a także personel do przyszłych zadań. Jest to niewątpliwie bardzo istotna kwestia. Wydaje się jednak, że w sferze gospodarki żywnościowej sprawą znacznie ważniejszą jest uruchomienie SAPARD a następnie jego realizacja, nie tylko dlatego, że działania te będą doskonałą szkołą, jak działają fundusze pomocowe UE, ale również dlatego, że procedury sapardowskie będą najprawdopodobniej obowiązywać również w pierwszych 16

17 latach członkostwa. W projekcie stanowiska negocjacyjnego Komisji proponuje bowiem, aby do końca roku 2006 zakres rzeczowy programów strukturalnych w dziedzinie rolnictwa i rozwoju wsi nie odbiegał od przyjętego w SAPARD. Według tej samej propozycji programy strukturalne mają być realizowane zgodnie z procedurami SAPARD. Jest to bardzo rozsądna propozycja, świadcząca, że Komisja dokonała właściwej oceny sytuacji i wyciągnęła z niej prawidłowe wnioski. Szybkie przejście z procedur SAPARDU na procedury, obowiązujące w programach, finansowanych z funduszy strukturalnych, mogłoby bowiem spowodować trudności organizacyjne, których efektem byłoby niewykorzystanie znacznej części przyznanych środków, a być może nawet trudności w procesie przygotowywania programu. Tym niemniej samorządy lokalne muszą już obecnie rozpocząć przygotowania do nowej, bardzo ważnej roli, jaką będą spełniały w procesie programowania i realizacji programów strukturalnych, którymi Polska będzie objęta po przystąpieniu do UE. Niewątpliwie ogromne znaczenie będą miały inicjatywy administracji centralnej w tej dziedzinie, ale również władze lokalne i regionalne nie mogą być bierne. Dlatego też do programu Agro Info trzeba będzie wprowadzać stopniowo wszystkie te materiały, które będą niezbędne władzom lokalnym i regionalnym do prowadzenia prac planistycznych (a w nieco później realizacyjnych) związanych z funduszami strukturalnymi. Nie wiadomo również obecnie (zależeć to będzie od wyniku negocjacji w obszarach Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych oraz Finanse i budżet ). jakimi środkami będzie Polska mogła dysponować w pierwszych latach członkostwa. Do informacji wtórnych w przypadku programów PHARE i ISPA należy zaliczyć wszystkie Informacje szczegółowe, przeznaczone dla potencjalnych beneficjentów, łącznie z warunkami, które musi spełnić starający się o środki z programu. Wśród informacji wtórnych powinny być również omówienia programów, wyjaśniające potencjalnym beneficjentom wszystkie ważniejsze ich szczegóły, w tym także trudności i niebezpieczeństwa, również finansowe (program operuje dotacjami, ale w sytuacji, gdy najpierw trzeba zaangażować środki własne lub pożyczone istnieje również element kosztowy; ponadto zawsze istnieje pewne niebezpieczeństwo, że wydane środki nie zostaną zrefundowane, gdyż agencja płatnicza uzna, że przedsięwzięcie zostało wykonane niezgodnie z zatwierdzonym projektem). Informacje, którymi powinien dysponować program: Program w części Inne programy pomocowe powinien dysponować następującymi informacjami pierwotnymi: 1. Rozporządzenie Rady 1260/99/WE z 21 czerwca 1999 roku, ustanawiające ogólne przepisy dotyczące funduszy strukturalnych, 2. Rozporządzenie Rady Nr 1266/99/WE z 21 czerwca 1999 roku o koordynacji pomocy dla krajów kandydujących w ramach strategii przedakcesyjnej i o zmianie rozporządzenia 3906/89/EWG, 3. Rozporządzenie Rady Nr 1267/99/WE z 21 czerwca 1999 ustanawiające Przedakcesyjny Instrument Polityki Strukturalnej, 4. Rozporządzenie Rady 1268/99/WE z 21 czerwca 1999 roku o wsparciu Wspólnoty dla przedakcesyjnych instrumentów dla rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich w krajach kandydujących Europy Centralnej i Wschodniej w okresie przedakcesyjnym, 5. Rozporządzenie Komisji 2759/99/WE z 22 grudnia 1999 roku ustanawiające zasady wprowadzania w życie Rozporządzenia Rady 1268/99/WE z 21 czerwca 1999 roku o wsparciu Wspólnoty dla orzedakcesyjnych instrumentów dla 17

18 rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich w krajach kandydujących Europy Centralnej i Wschodniej w okresie przedakcesyjnym. Informacjami wtórnymi są wszystkie informacje szczegółowe na temat procedur, obowiązujących przy ubieganiu się o współfinansowanie z programów pomocowych, a następnie podczas realizacji programu i rozliczania przyznanych środków. Proponuję również, tak samo jak w przypadku SAPARDU, zamieszczanie informacji o stanie realizacji programów, współfinansowanych przez PHARE i ISPA ad f. Programy socjalne, renty strukturalne (Odbiorcy: rolnicy, mieszkańcy wsi, samorządowcy). Opis aktualnej sytuacji: Zarówno w Polsce jak i w UE istnieje system rent strukturalnych, których celem jest skłonienie rolników starszych do rezygnacji z pracy i przekazanie lub sprzedanie gospodarstwa. Jeśli podejmie taką decyzję, a równocześnie są spełnione określone w przepisach warunki, otrzymuje t. zw. rentę strukturalną. Ustawa o rentach strukturalnych została uchwalona przez Polskę w 2001 roku, i miała obowiązywać od 1 stycznia 2002 roku, ale ze względu na sytuację budżetową, wejście jej w życie zostało przesunięte. W ogólnych zarysach jest ona wzorowana na przepisach UE, ale równocześnie istnieją między nimi pewne, dość istotne różnice. Ponieważ ustawa nie funkcjonuje nie można ocenić, czy spełnia swe funkcje zgodnie z założeniami ustawodawcy. Po uzyskaniu członkostwa w Polsce będą (jeśli zostanie objęta wszystkimi przepisami wspólnej polityki rolnej) automatycznie obowiązywać przepisy o rentach strukturalnych, wydane przez UE. Stąd też obecna polska ustawa ma charakter epizodyczny i nie jest wykluczone, że będzie bardzo krótko obowiązywać. Tym niemniej jest to ustawa ważna z punktu widzenia przekształceń strukturalnych polskiego rolnictwa i wobec tego w Agro Info powinny być zamieszczone wszystkie informacje o niej a także analiza porównawcza polskich przepisów i przepisów UE. Informacje, którymi powinien dysponować program: Program powinien dysponować następującymi informacjami pierwotnymi: 1. Rozporządzenie Rady 1257/99/WE z 17 maja 1999 roku w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF), 2. Rozporządzenie Komisji 1750/99/WE z 23 czerwca 1999, ustanawiające szczegółowe przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady 1257/1999 WE w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF), 3. Ustawa z dnia 26 kwietnia 2001 roku o rentach strukturalnych w rolnictwie, Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 grudnia 2001 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania przy przyznawaniu i wypłacie rent strukturalnych, Informacjami wtórnymi są wszystkie informacje szczegółowe, informujące o formalnościach, które musi dopełnić zamierzający starać się o rentę strukturalną, oraz warunkach, które musi spełnić. Drugą grupą informacji wtórnych jest porównanie obecnie obowiązujących w Polsce przepisów o rentach strukturalnych z przepisami, obowiązującymi w UE ad g. Inne Tę grupę zagadnień wprowadzono jak rezerwę, gdyby okazało się, że do programu należy włączyć informacje ogólne, nie mieszczące się lub mieszczące się jedynie z trudem w jednej z trzech poprzednich grup Blok Sektor rolno spożywczy Jest to najbardziej rozbudowany blok, składający się według schematu z czterech grup zagadnień: 18

19 (a) rolnictwo. (b) przemysł rolno spożywczy (c) handel artykułami rolno spożywczymi (d) organizowanie się rolników, Podział jest logiczny, gdyż obejmuje kolejno poszczególne segmenty gospodarki żywnościowej od rolnictwa poprzez przemysł rolno-spożywczy aż do handlu artykułami rolno spożywczymi. Równocześnie jako odrębną grupę wyodrębniono organizacje rolników; wyodrębnienie to nie budzi żadnych wątpliwości. Wewnątrz każdej każdej grupy dokonano dalszego podziału, doprowadzając chyba do nadmiernego niekiedy rozproszenia. Każdy proponowany podział jest dyskusyjny. Tym niemniej musi on uwzględniać, że informacjami dla przemysłu i handlu rolno spożywczego są zainteresowani także rolnicy i odwrotnie, informacje dla rolników mogą być również ważne dla przemysłu i handlu rolno spożywczego. Przepisy o wspólnym rynku, stanowiące wciąż jeszcze najważniejszą część wspólnej polityki rolnej, regulują bowiem na ogół jednym aktem prawnym najważniejsze kwestie branżowe w kolejnych segmentach gospodarki żywnościowej, począwszy od rolnictwa poprzez przemysł rolno spożywczy na handlu artykułami rolnymi kończąc. Z różnych możliwych sposobów prezentacji informacji wybrano układ branżowy, w którym połączono branże przemysłu rolno spożywczego z odpowiednimi branżami handlu. Przy tym zdecydowano się na umieszczenie wszystkich przepisów, regulujących branżę, a zatem również tych, które regulują przede wszystkim problemy rolnictwa (poza tak ściśle związanymi z rolnictwem przepisami, jak n.p. ustawa z 25 lipca 2000 roku o nawozach i nawożeniu), czy w przypadku przepisów UE programy rolno- środowiskowe. Przyjęto założenie, że przedsiębiorca powinien znaleźć interesujące go informacje w jednym miejscu, zatytułowanym przemysł i handel rolno spożywczy, a jedynie w wyjątkowych sytuacjach poszukiwać ich w innych grupach tematycznych. W wyniku takiego założenia blok sektor rolno spożywczy został podzielony na trzy a nie cztery następujące grupy: (a) rolnictwo, (b) przemysł i handel rolno spożywczy, (c) organizowanie się rolników ad a Rolnictwo. Ta grupa zagadnień została podzielona na pięć podgrup. Pierwszą jest produkcja roślinna, składająca się z następujących części: (a1) zboża, rośliny oleiste i wysokobiałkowe, (a2) ziemniaki, (a3) owoce i warzywa, (a4) buraki cukrowe, (a5) pozostałe. Drugą podgrupę stanowi produkcja zwierzęca, którą tworzą następujące części: (a6) wołowina i cielęcina, (a7) mleko (a8) wieprzowina (a9) drób i jaja (a10) pozostałe Trzecią podgrupą są środowiskowe warunki gospodarowania, składające się z: (a11) ochrony powietrza, wód i gleby, (a12) ochrony roślin (nawozy, chemia), (a13) programów/umów rolno środowiskowych (a14) innych (n. p. odłogowania), 19

20 Czwartą podgrupą są formalne, finansowe i podatkowe warunki gospodarowania, którą tworzą (a15) IACS (system rejestracji gospodarstw i gruntów oraz rejestracji i identyfikacji zwierząt), (a16) wsparcie wybranych obszarów i grup (m. in. obszarów górskich i młodych rolników) (a17) podatki, (a18) rachunkowość, (a19) Inne (ochrona konsumentów, odpowiedzialność cywilna, ubezpieczenia), Wreszcie odrębna, piątą grupę (a20) tworzy rolnictwo ekologiczne Produkcja roślinna. Opis aktualnej sytuacji: (wspólny dla wszystkich pięciu grup zagadnień). Istniejące obecnie w Polsce mechanizmy polityki rolnej, regulujące sytuację produkcyjną i rynkową w dziedzinie produkcji roślinnej znacznie odbiegają od instrumentarium wspólnej polityki rolnej. M. in. w Polsce nie ma mechanizmu płatności bezpośrednich, który jest jednym z najważniejszych instrumentów regulowania poziomu dochodów rolniczych i poziomu produkcji zbóż, oleistych i strączkowych pastewnych. Różnią się również, aczkolwiek w tej dziedzinie nastąpiło ostatnio wyraźne zbliżenie, przepisy fitosanitarne i o ochronie środowiska, których musi przestrzegać gospodarstwo rolne, zajmujące się produkcją roślinną (w produkcji roślinnej wymagań jest zresztą znacznie mniej i są na ogół łatwiejsze do spełnienia niż w produkcji zwierzęcej). W tej sytuacji Program Agro Info powinien dysponować nie tylko kompletem informacji pierwotnych, charakteryzujących polską politykę w dziedzinie produkcji roślinnej (ustawy i rozporządzenia) oraz kompletem informacji pierwotnych, charakteryzujących politykę UE (Rozporządzenia Rady i Komisji), ale także kompletem szczegółowych informacji wtórnych. Powinny one przede wszystkim zawierać możliwie proste, ale równocześnie wszechstronne i precyzyjne porównanie prowadzonej obecnie przez Polskę polityki w poszczególnych gałęziach produkcji ze wspólną polityką rolną. Analizy powinny również oceniać sytuację ekonomiczną w poszczególnych gałęziach produkcji roślinnej obecnie i po uzyskaniu członkostwa. Polscy rolnicy muszą być bowiem odpowiednio wcześnie informowani o sytuacji, jaka prawdopodobnie wystąpi na rynkach artykułów roślinnych po uzyskaniu członkostwa i spodziewanej w związku z tym poprawie sytuacji ekonomicznej (lub jej pogorszeniu). Obecnie kalkulacje takie można wykonać jedynie w oparciu o wysoce niepewne parametry, gdyż nie jest znany jeszcze ostateczny wynik negocjacji, a nawet stanowisko negocjacyjne UE. Najprawdopodobniej UE zaproponuje Polsce, aby w pierwszym roku członkostwa płatności bezpośrednie, wypłacane polskim rolnikom stanowiły 25% płatności bezpośrednich, otrzymywanych przez rolników obecnych państw członkowskich i aby stopniowo wzrastały, osiągając pełny poziom dopiero w 2013 roku. W tych warunkach kalkulacje będą miały szczególne znaczenie nie tylko jako podstawa decyzji ekonomicznych ale również decyzji o charakterze politycznym (głosowanie tak czy nie w referendum w sprawie członkostwa Polski w UE). Sprawą ważną jest również informowanie rolników o tych regulujących warunki uprawy roślin przepisach UE, których celem jest ochrona środowiska naturalnego. Ostatnio zharmonizowano z przepisami UE przepisy o nawożeniu organicznym i mineralnym (nawożenie jest dopuszczalne tylko w niektórych terminach i w określonych warunkach atmosferycznych, ustalono również maksymalne dawki nawożenia). Stąd też w dziedzinie produkcji roślinnej problemem jest raczej przestrzeganie istniejących przepisów, często lekceważonych przez rolników Zboża, rośliny oleiste i wysokobiałkowe (Odbiorcy: rolnicy, przedsiębiorcy, samorządowcy). 20

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Panie Marszałku, Wysoka Izbo,

Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Cieszę się, iż mogę poinformować Wysoką Izbę, a za pośrednictwem mediów również polskich rolników o realizacji programów skierowanych do polskiej wsi, a więc Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Przemysł spożywczy jest jednym z ważniejszych działów gospodarki. Jego udział

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5.

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5. www.arimr.gov.pl Lipiec 2012 O ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od 1994 r. wspiera działania służące rozwojowi rolnictwa i obszarów wiejskich. Agencja zajmuje się wdrażaniem instrumentów

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Bogucki Wydawnictwo Naukowe Poznań 2010 Spis treści 1. Wprowadzenie 9 1.1. Cel i zakres analizy 9 1.2.

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Działania dla przedsiębiorców

Działania dla przedsiębiorców Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 Działania dla przedsiębiorców Polscy przedsiębiorcy mają do wyboru wiele rozmaitych możliwości dofinansowania swoich inwestycji. Większość z nich myśli jednak

Bardziej szczegółowo

Dotacje unijne dla rolnictwa

Dotacje unijne dla rolnictwa Dotacje unijne dla rolnictwa Opracowała Agata Twardowska W UE Opracowała W UE poza bezpośrednim wspieraniem rolnictwa w ramach Wspólnej Polityki Agata Rolnej, Twardowska prowadzonych jest wiele działań

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Wprowadzenie

Rozdział I Wprowadzenie Rozdział I Wprowadzenie Przedmiotem Strategii Nowe szanse, nowe możliwości wspierania przedsiębiorczości MMSP na terenie powiatu bełchatowskiego, 2005-2013 jest pokazanie możliwości współfinansowania zadań

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

Nr 728. Informacja. Preferencje dla powiatu uznanego za szczególnie zagrożony bezrobociem. Małgorzata Dziubińska-Michalewicz

Nr 728. Informacja. Preferencje dla powiatu uznanego za szczególnie zagrożony bezrobociem. Małgorzata Dziubińska-Michalewicz KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Preferencje dla powiatu uznanego za szczególnie zagrożony bezrobociem Lipiec 2000 Małgorzata Dziubińska-Michalewicz

Bardziej szczegółowo

Źródła wspierania rozwoju przedsiębiorczości wiejskiej.

Źródła wspierania rozwoju przedsiębiorczości wiejskiej. Departament Rozwoju Wsi Warszawa, 2003.04.16 Źródła wspierania rozwoju przedsiębiorczości wiejskiej. 1. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ARiMR spełnia znaczącą rolę w rozwoju przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

- 4 - UZASADNIENIE. zm.) ma na celu: l) dostosowanie przepisów tego rozporządzenia do przepisów rozporządzenia Komisji (WE)

- 4 - UZASADNIENIE. zm.) ma na celu: l) dostosowanie przepisów tego rozporządzenia do przepisów rozporządzenia Komisji (WE) - 4 - UZASADNIENIE Zmiana rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 22, poz. 121, z późn.

Bardziej szczegółowo

Uwaga: ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych. X 3. Typ projektu Dochodowy

Uwaga: ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych. X 3. Typ projektu Dochodowy Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Różnicowanie działalności rolniczej i zbliżonej do rolnictwa w celu zapewnienia różnorodności działań lub alternatywnych źródeł dochodów

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA WSPARCIE DORADZTWA ROLNICZEGO

WNIOSEK O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA WSPARCIE DORADZTWA ROLNICZEGO WNIOSEK O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA WSPARCIE DORADZTWA ROLNICZEGO UWAGA: Ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych. Data wpływu wniosku o dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE

STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE z realizacji zadań przez Powiatowy Ośrodek Zatrudnienia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od stycznia do grudnia 2012r. 1. Założenia

Bardziej szczegółowo

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości Kraków, 8 października 2015 r. Piotr Sendor Informacja o instytucji 1990 r. - Powstanie Agencji

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Terenów Wiejskich GRUPY PRODUCENTÓW ROLNYCH

Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Terenów Wiejskich GRUPY PRODUCENTÓW ROLNYCH Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Terenów Wiejskich GRUPY PRODUCENTÓW ROLNYCH Podstawę prawną tworzenia grup stanowi ustawa z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich

Bardziej szczegółowo

AGENCJA RESTRUKTURYZACJI

AGENCJA RESTRUKTURYZACJI AGENCJA RESTRUKTURYZACJI I MODERNIZACJI ROLNICTWA REALIZACJA PROGRAMU SAPARD Warszawa, styczeń 2006 Opracowano w Departamencie Analiz Działalności i Rozwoju ARiMR Specjalny Akcesyjny Program na rzecz

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI AGRO-WSPARCIE ZA 2012 ROK. 2. Siedziba i adres fundacji:... 88-153 Kruszwica, Wróble 37

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI AGRO-WSPARCIE ZA 2012 ROK. 2. Siedziba i adres fundacji:... 88-153 Kruszwica, Wróble 37 Wróble, 01.04.2014r. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI AGRO-WSPARCIE ZA 2012 ROK 1. Nazwa fundacji:... Fundacja Agro - Wsparcie 2. Siedziba i adres fundacji:... 88-153 Kruszwica, Wróble 37 3. Aktualny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SAPARD WNIOSEK O POMOC FINANSOWĄ DZIAŁANIE 4: RÓŻNICOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ NA OBSZARACH WIEJSKICH

PROGRAM SAPARD WNIOSEK O POMOC FINANSOWĄ DZIAŁANIE 4: RÓŻNICOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ NA OBSZARACH WIEJSKICH Program S A P A R D Współfinansowany ze środków Unii Europejskiej Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Al. Jana Pawła II nr 70, 00-175 Warszawa D01/4/1 PROGRAM SAPARD WNIOSEK O POMOC FINANSOWĄ

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

WPŁYW FUNDUSZY STRUKTURALNYCH na przekształcenia obszarów wiejskich w Polsce. Dr Marek Wigier IERiGŻ-PIB Warszawa, październik 2007

WPŁYW FUNDUSZY STRUKTURALNYCH na przekształcenia obszarów wiejskich w Polsce. Dr Marek Wigier IERiGŻ-PIB Warszawa, październik 2007 WPŁYW FUNDUSZY STRUKTURALNYCH na przekształcenia obszarów wiejskich w Polsce Dr Marek Wigier IERiGŻ-PIB Warszawa, październik 2007 1 PROBLEMY Ekonomiczne struktury ekonomiczno-produkcyjne, dochody, zależno

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ WNIOSKU Marta Wronka

FORMULARZ WNIOSKU Marta Wronka FORMULARZ WNIOSKU Marta Wronka Wydział ds. Programu LIFE Departament Ochrony Przyrody i Edukacji Ekologicznej NA DOBRY POCZĄTEK Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1293/2013 z dnia 11

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Konferencja prasowa Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Oczekiwania rybactwa i wędkarstwa wobec nowej perspektywy finansowej Program Operacyjny Rybactwo i Morze na lata 2014-2020 Warszawa, 23 lipca

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

STATUT POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W SOSNOWCU

STATUT POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W SOSNOWCU STATUT POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W SOSNOWCU Rozdział I Postanowienia ogólne: 1 1) Powiatowy Urząd Pracy zwany dalej Urzędem jest jednostką organizacyjną wchodzącą w skład powiatowej administracji zespolonej.

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej

Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej Aleksandra Malarz Z-ca Dyrektora Departament Integracji Europejskiej Ministerstwo Środowiska Katowice, 23 marca 2004

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKI OŚRODEK DORADZTWA ROLNICZEGO W DYSTRYBUCJI ŚRODKÓW POMOCOWYCH DLA WSI I GOSPODARSTW ROLNYCH

MAŁOPOLSKI OŚRODEK DORADZTWA ROLNICZEGO W DYSTRYBUCJI ŚRODKÓW POMOCOWYCH DLA WSI I GOSPODARSTW ROLNYCH MAŁOPOLSKI OŚRODEK DORADZTWA ROLNICZEGO W DYSTRYBUCJI ŚRODKÓW POMOCOWYCH DLA WSI I GOSPODARSTW ROLNYCH Referujący : Bronisław Dutka Dyrektor MODR PRIORYTETEM DLA MODR Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego

Bardziej szczegółowo

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących Zgodnie z art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, wsparcie dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą podlega

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu

Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu PYTANIA ZGŁASZANE W TRAKCIE SPOTKANIA INFORMACYJNEGO W RAMACH DOKUMENTACJI KONKURSOWEJ Z PODDZIAŁANIA 6.1.1 PO KL (konkurs zamknięty nr 1/PO KL/6/E.1.1/12 na projekty

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ

PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ Sprzedaż bezpośrednia Sprzedaż bezpośrednia oraz sprzedaż marginalna lokalna i ograniczona -sprzedaż produktów rolniczych konsumentowi, z pominięciem

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 Cel i program szkolenia Uczestnicy: Osoby zainteresowane włączeniem sięw rozwój lokalny na obszarach wiejskich Cel: Zapoznanie uczestników z Programem Rozwoju

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy.

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy. BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy (druk nr 465) U S T A W A z dnia 20

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 18 grudnia 2003 r.

USTAWA z dnia 18 grudnia 2003 r. Kancelaria Sejmu s. 1/9 USTAWA z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności 1) Art. 1. Ustawa określa

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 18 grudnia 2003 r.

USTAWA. z dnia 18 grudnia 2003 r. Dz.U.2012.86 USTAWA z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jednolity) Art. 1. Ustawa określa

Bardziej szczegółowo

Co n a s w y r ó ż n i a

Co n a s w y r ó ż n i a Kim jesteśmy Centrum Prawa Żywnościowego to profesjonalny ośrodek doradczo- -badawczy specjalizujący się w dziedzinie prawa żywnościowego. Stanowi ono fachowe zaplecze eksperckie dla wszystkich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne -

MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne - MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne - PROGRAM ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH 2007-2013 Podstawowe założenia, jak również zakres, cele oraz działania Programu zostały wybrane

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczno - gospodarczego gminy Wodzisław na lata 2000-2015

Strategia rozwoju społeczno - gospodarczego gminy Wodzisław na lata 2000-2015 Cel: 1 Strategia rozwoju społeczno - gospodarczego gminy Wodzisław na lata 2000-2015 Poprawa efektywności gospodarstw rolnych m.in. poprzez specjalizację produkcji rolniczej, tworzenie zorganizowanych

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Ułatwianie startu młodym rolnikom

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Ułatwianie startu młodym rolnikom Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Ułatwianie startu młodym rolnikom Uwaga: Ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych. Data wpływu wniosku o

Bardziej szczegółowo

3. Źródła finansowania turystyki na obszarach wiejskich

3. Źródła finansowania turystyki na obszarach wiejskich 3. Źródła finansowania turystyki na obszarach wiejskich Kapitał początkowy to pieniądze potrzebne na rozpoczęcie działalności. Mimo, że wiele pomysłów na działalność gospodarczą będzie potrzebować minimalnej

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

W RAMACH DZIAŁANIA RPO POMOC BĘDZIE PRZYZNAWANA NA OPERACJE W ZAKRESIE:

W RAMACH DZIAŁANIA RPO POMOC BĘDZIE PRZYZNAWANA NA OPERACJE W ZAKRESIE: W RAMACH DZIAŁANIA RPO POMOC BĘDZIE PRZYZNAWANA NA OPERACJE W ZAKRESIE: 1. REGIONALNY RYNEK PRACY Poddziałanie 7.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. w sprawie danych niezbędnych do właściwego monitorowania realizacji i ewaluacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

DOTACJE ŻRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI W LATACH 2007-2013

DOTACJE ŻRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI W LATACH 2007-2013 Wspieranie inwestycji 2007-2013 DOTACJE ŻRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI 1 W LATACH 2007-2013 Poznań, 17 września 2006 POLAGRA FOOD 2006 www.ms-consulting.pl 1 Wspieranie inwestycji 2007-2013 Prowadzenie:

Bardziej szczegółowo

Artur Banach. Restrukturyzacja małych gospodarstw

Artur Banach. Restrukturyzacja małych gospodarstw Restrukturyzacja małych gospodarstw Pomoc przyznaje się rolnikowi będącemu osobą fizyczną, jeżeli: jest posiadaczem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego lub nieruchomości służącej do prowadzenia

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13

Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13 Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13 Agencja Rynku Rolnego (ARR), w uzgodnieniu z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW), rozpoczęła działania w ramach mechanizmu

Bardziej szczegółowo

BEZROBOCIE W POLSCE W 2013 ROKU

BEZROBOCIE W POLSCE W 2013 ROKU Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy BEZROBOCIE W POLSCE W 2013 ROKU Raport tabelaryczny Maj 2014 Opracowanie: Wydział Analiz i Statystyki (JMŁ) Przedruk w całości lub w części

Bardziej szczegółowo

Informacja na posiedzenie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 27 stycznia 2016 roku.

Informacja na posiedzenie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 27 stycznia 2016 roku. Informacja na posiedzenie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 27 stycznia 2016 roku. Harmonogram naboru wniosków w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata

Bardziej szczegółowo

Szanowni mieszkańcy Gmin Bojadła, Czerwieńsk, Kolsko, Nowogród Bobrzański, Sulechów, Świdnica, Trzebiechów, Zabór!

Szanowni mieszkańcy Gmin Bojadła, Czerwieńsk, Kolsko, Nowogród Bobrzański, Sulechów, Świdnica, Trzebiechów, Zabór! Szanowni mieszkańcy Gmin Bojadła, Czerwieńsk, Kolsko, Nowogród Bobrzański, Sulechów, Świdnica, Trzebiechów, Zabór! Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Między Odrą a Bobrem rozpoczęła działania zmierzające

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

Autor: Wenanta Anna Rolka

Autor: Wenanta Anna Rolka Autor: Wenanta Anna Rolka Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007 2013 źródło dotacji gmin wiejskich Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 powstał z myślą o samorządach wiejskich i jest największym

Bardziej szczegółowo

Sykuna Barczewski Partnerzy Kancelaria Adwokacka. kontakt: kancelaria@kancelariasbp.pl. Alert prawny

Sykuna Barczewski Partnerzy Kancelaria Adwokacka. kontakt: kancelaria@kancelariasbp.pl. Alert prawny stan prawny: 8 kwietnia 2015 roku Alert prawny Zmiany w wyznaczaniu charakterystyki energetycznej budynku (Dz.U. poz. 376) Z dniem 18 kwietnia 2015 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, dr Marek Bielecki- nauczyciel ZSP Łaszczów

Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, dr Marek Bielecki- nauczyciel ZSP Łaszczów INNOWACJA PEDAGOGICZNA FUNDUSZE EUROPEJSKIE I. WSTĘP 1. Osoby wdrażające innowacje: dr Bogusław Ulijasz- pracownik naukowy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, dr Marek Bielecki- nauczyciel ZSP Łaszczów

Bardziej szczegółowo

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r.

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. Stan i główne g wyzwania rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. 1 Cele konferencji Ocena stanu i głównych wyzwań rozwoju obszarów wiejskich w Polsce Ocena wpływu reform

Bardziej szczegółowo

Spotkanie informacyjne z cyklu Środa z Funduszami Europejskimi 2014-2020 - dla osób zamierzających założyć działalność gospodarczą

Spotkanie informacyjne z cyklu Środa z Funduszami Europejskimi 2014-2020 - dla osób zamierzających założyć działalność gospodarczą Spotkanie informacyjne z cyklu Środa z Funduszami Europejskimi 2014-2020 - dla osób zamierzających założyć działalność gospodarczą Katowice, 1 października 2014 r. www.funduszeeuropejskie.gov.pl Środa

Bardziej szczegółowo

Działanie 111 Szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie

Działanie 111 Szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie Działanie 111 Szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie Oś 1 Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego w ramach PROW na lata 2007-2013 Cel działania Działanie ma na celu

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2013 1

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013

Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 Program rolnośrodowiskowy FINANSOWANIE WSPÓLNEJ POLITYKI ROLNEJ

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA SZKOLENIA

WNIOSEK O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA SZKOLENIA MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI WNIOSEK O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU W ZAKRESIE DZIAŁANIA SZKOLENIA UWAGA: Ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych. Data wpływu

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. powstała w 1994 roku jako spółka akcyjna, w której głównym akcjonariuszem jest Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2012 (trzecia

Bardziej szczegółowo

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich WARSZAWA 4 kwietnia 2013 r. Prace nad projektem

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego Uwaga: ubiegający się o dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

Finansowanie obszarów wiejskich

Finansowanie obszarów wiejskich Finansowanie obszarów wiejskich XVI Kongres Gmin Wiejskich RP Serock, 6-7 października 2015 r. PROW 2007-2013 w BGK Pożyczki ze środków budżetu państwa będące finansowym wsparciem dla JST i LGD realizujących

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014 (pierwsza

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA RADY. z dnia 14 października 1991 r.

DYREKTYWA RADY. z dnia 14 października 1991 r. DYREKTYWA RADY z dnia 14 października 1991 r. w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącym informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunku pracy (91/533/EWG) RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1655. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA Tablica Działania EFS w ramach SOP Działanie (obszar interwencji) 1.1. Rozwój i modernizacja instrumentów i instytucji rynku 1.2. Wspieranie młodzieży poszukującej zarządzająca (Managing authority) EFS

Bardziej szczegółowo

Fundusz Kredytu Technologicznego jako źródło finansowania nowych technologii. Katowice, sierpień 2006 rok

Fundusz Kredytu Technologicznego jako źródło finansowania nowych technologii. Katowice, sierpień 2006 rok Fundusz Kredytu Technologicznego jako źródło finansowania nowych technologii Katowice, sierpień 2006 rok 1 Podstawa prawna funkcjonowania Funduszu Kredytu Technologicznego Ustawa z dnia 29 lipca 2005 roku

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ1'

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ1' Projekt z dnia 26 stycznia 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ1' z d n ia...2015 r. uchylające rozporządzenie w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Analiza ofert instytucji finansowych posiadaj

Analiza ofert instytucji finansowych posiadaj Analiza ofert instytucji finansowych posiadających akredytacje do udzielania gwarancji bankowych w ramach zaliczek wypłacanych przez ARiMR na wybrane działania PROW 20072013 Nabór wniosków w ramach PROW

Bardziej szczegółowo

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

OCENA SKUTKÓW REGULACJI Nazwa projektu Rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki uchylające rozporządzenie w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodów

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Informacja dla beneficjentów Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich

Informacja dla beneficjentów Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich Informacja dla beneficjentów Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich Działanie Ułatwianie startu młodym rolnikom Spis treści

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.)

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.) Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.) Działanie 7.5 Inwestycje w środki trwałe Poddziałanie 7.5.1 Pomoc na inwestycje

Bardziej szczegółowo

Roczniki statystyczne

Roczniki statystyczne W 2015 roku Urząd Statystyczny w Lublinie planuje wydać: - 2 pozycje z serii Roczniki statystyczne, - 1 pozycję z serii Analizy statystyczne, - 10 pozycji z serii Informacje i opracowania statystyczne,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceny efektywności LGD oraz realizacji LSR:

Kryteria oceny efektywności LGD oraz realizacji LSR: Załącznik nr 1 Kryteria oceny efektywności LGD oraz realizacji LSR: 1) wysokość wnioskowanej pomocy finansowej w ramach działania, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 21 ustawy, określona na podstawie wniosków

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Wykorzystane rozdziały z Raportu prof. dr hab. Walenty Poczta, dr Agnieszka Baer-Nawrocka, Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Partnerstwo Publiczno-Prywatne - ramy prawne i wykorzystanie programów pomocowych

Partnerstwo Publiczno-Prywatne - ramy prawne i wykorzystanie programów pomocowych Partnerstwo Publiczno-Prywatne - ramy prawne i wykorzystanie programów pomocowych Anna Grygiel Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej Budowa lokalnej infrastruktury telekomunikacyjnej z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Tworzenie a jakość prawa w ochronie zdrowia w Polsce

Tworzenie a jakość prawa w ochronie zdrowia w Polsce Tworzenie a jakość prawa w ochronie zdrowia w Polsce IX Sympozjum EBHC 2014-12-15 Autor: Jakub Adamski Food for thought o The most exciting phrase to hear in science, the one that heralds new discoveries,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

HIGIENA PASZ PYT. i ODP.

HIGIENA PASZ PYT. i ODP. SANCO/3655/2005 HIGIENA PASZ PYT. i ODP. 1. Czy rolnicy, którzy sami nie produkują paszy, ale podają ją zwierzętom a) są objęci rozporządzeniem? Tak. Zakres rozporządzenia (rozporządzenie (WE) nr 183/2005)

Bardziej szczegółowo

Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich, Komponent A Mikropożyczki

Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich, Komponent A Mikropożyczki Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich, Komponent A Mikropożyczki Zrealizowane działania, osiągnięte rezultaty Fundacja na Rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa Założenia Programu Głównym zadaniem PAOW było

Bardziej szczegółowo