Pochodne pirazolowe. Wyzwanie współczesnej chemii akademickiej i przemysłowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pochodne pirazolowe. Wyzwanie współczesnej chemii akademickiej i przemysłowej"

Transkrypt

1 anna PoPielarska a, c, anna Myka a, c, Beata DraBińska a, aleksandra Gruszeczka a, Joanna kruk a, rafał kurczab b a, c, *, Jacek kujawski a Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego, Poznań; b Instytut Farmakologii PA, Kraków; c Fundacja Rozwoju auki i Biznesu w bszarze auk Medycznych i Ścisłych, Wrocław Pyrazole derivatives. A challenge of modern academic and industrial chemistry Pochodne pirazolowe. Wyzwanie współczesnej chemii akademickiej i przemysłowej Please cite as: Przem. Chem. 2013, 92, 6, 905. A review, with 87 refs., of uses of pyrazole derivatives in prodn. of explosives, photocells, luminophores, chelating agents, corrosions inhibitors and pharmaceuticals. Mając na względzie różnorodność wykorzystywanych obecnie w przemyśle związków heterocyklicznych, dokonano przeglądu przemysłowego zastosowania związków z pierścieniem pirazolowym. Podkreślono możliwości wykorzystania takiego układu m.in. podczas wytwarzania materiałów wysokoenergetycznych, ogniw słonecznych, polimerów, układów nanotechnologicznych, substancji chroniących przed korozją, jak również substancji leczniczych. ależy się spodziewać, że zaznaczony w pracy trend będzie ulegał dynamizacji, co niewątpliwie będzie powodować wzrost liczby przykładów wykorzystania pochodnych pirazolowych w przemyśle chemicznym i współczesnej gospodarce. Jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się dziedzin gospodarki współczesnego świata jest przemysł chemiczny, którego rozkwit determinowany jest m.in. osiągnięciami prac badawczych w obszarze nowoczesnej chemii związków heterocyklicznych 1 3). W owym kontekście kluczową rolę odgrywają cykliczne heteroareny, w tym poszczególne biblioteki ich 5-członowych pochodnych. Wśród licznych przedstawicieli 5-członowych związków azaheterocyklicznych wyróżnić można układy zawierające planarny pierścień pirazolu 1 (rys. 1), który, będąc bioizosterem pirolu 4), stanowi interesujący obiekt badań pod kątem właściwości chemicznych 5 7) i biologicznych 8 9). dkrywcy pirazolu, L. Knorr i E. Buchner 10), zapewne nie mogli przypuszczać, że obiekt ich badań spotka się z uznaniem kolejnych pokoleń chemików na całym świecie. Inspirujące cechy strukturalne i właściwości chemiczne pirazolu Struktura pirazolu (rys. 1) oraz właściwości elektronowe determinują jego reaktywność. Badania dowiodły, że jego pozycja 4 jest podatna na atak czynników elektrofilowych, a pozycje 3 i 5 na substytucję nukleofilową 1). Pirazol, którego charakterystykę spektralną (widmo 1 MR) podano w tabeli 1, jest znacznie słabszą zasadą niż imidazol (jego 1,3-diaza-analog). Wynika to z faktu, Fig. 1. Chemical structure of the pyrazole ring; bond distances in Å are marked in blue, dihedral angles in degrees are marked in green Rys. 1. Struktura chemiczna pierścienia pirazolu; długości wiązań wyrażone w Å zaznaczono na niebiesko, a kąty dwuścienne określone w stopniach na zielono Mgr anna PPIELARSKA w roku 2012 ukończyła studia w Katedrze i Zakładzie Chemii rganicznej Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Członkini Studenckiego ddziału Międzynarodowego Stowarzyszenia Inżynierii Farmaceutycznej (ISPE-Poznań; edu.pl). Specjalność aromatyczna substytucja nukleofilowa oraz strategia syntezy azoli o aktywności cytostatycznej. Anna MYKA jest studentką V roku farmacji, magistrantką w Katedrze i Zakładzie Chemii rganicznej Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Sekretarz Studenckiego ddziału Międzynarodowego Stowarzyszenia Inżynierii Farmaceutycznej (ISPE- Poznań; Specjalność aromatyczna substytucja nukleofilowa oraz strategia syntezy azoli o aktywności cytostatycznej. 92/6(2013) 905

2 Table 1. 1 and 13 C MR spectral characteristics of 1-pyrazole Tabela 1. Charakterystyka spektralna widm 1 i 13 C MR 1-pirazolu 1 MR (CCl 4 ) 13 C MR (CD 2 Cl 2 ) Lokant δ, ppm Lokant δ, ppm -1 12,64 C-3 134,6-3 7,61 C-4 105,8-4 6,31 C-5 134,6-5 7, że ładunek dodatni w jonie pirazoliowym w mniejszym stopniu ulega delokalizacji niż w kationie imidazoliowym 2 3). Ponadto pirazol niepodstawiony w pozycji 1 wykazuje kwasowość (pk a 14,21) porównywalną z kwasowością imidazolu. Zasadowość systemu pirazolowego wynika z symetrii jego kationu, który występuje w dwóch równoważnych formach tautomerycznych (rys. 2), przy czym kwasowość protonu związanego z atomem azotu jest mniejsza (pk a 2,5) niż w układzie imidazoliowym. trzymywanie 1,2-diazolu opiera się zasadniczo na typowej addycji nukleofilowej odpowiedniego syntonu hydrazynowego do odpowiedniego β-diketonu 10, 11). Podstawione pochodne pirazolu otrzymuje się także 5, 11) : (i) z trichlorometylowych pochodnych ketonów zawierających układ α-alkoksywinylu, (ii) z estrów dietylowych kwasu etoksymetylenomalonowego, (iii) z estrów dimetylowych kwasu ditiomalonowego, (iv) z estru etylowego kwasu etoksymetylenocyjanooctowego, (v) z układów acetylenodikarboksylowych, (vi) z C5-niepodstawionych pochodnych pirazolu, (vii) poprzez transformację pierścienia oraz (viii) w reakcji cykloaddycji [3+2] diazapochodnych do związków zawierających peryferyjne ugrupowanie alkinowe. Mając na względzie potencjał tkwiący w tak małej cząsteczce diazolu, znajdujący odzwierciedlenie w zastosowaniu w różnorodnych gałęziach przemysłu, podjęto próbę wskazania obszarów jego możliwości aplikacyjnych, w tym w produkcji m.in. materiałów wysokoenergetycznych, ogniw słonecznych, polimerów, układów mających zastosowanie w nanotechnologii, substancji chroniących przed korozją, jak również we współczesnym przemyśle farmaceutycznym. Związki wysokoenergetyczne zawierające system pirazolowy Mały 5-członowy system pirazolowy zawierający 2 atomy azotu cechuje się stosunkowo dużymi wartościami entalpii tworzenia i ciepła tworzenia F (heat of formation); F osiąga wartość 179,4 kj/mol 12). Ponadto energia najsłabszego wiązania w cząsteczce, wyrażana przez wartość energii dysocjacji wiązań BDE (bond dissociation energy), jest kluczowym determinantem procesu rozpadu cząsteczki 12 15). W 5-członowych związkach najsłabszym wiązaniem jest to utworzone przez grupę nitrową związaną z atomem węgla (R = C,, ), jego rozerwanie + pk a Fig. 2. Tautomeric forms of pyrazolium cation Rys. 2. Formy tautomeryczne kationu pirazolowego zaś jest pierwszym etapem rozpadu cząsteczek. Z tego względu pirazolopochodne oraz ich nitrowe analogi stanowią interesujące źródło związków wysokoenergetycznych, które jako materiały wybuchowe są szeroko wykorzystywane w przemyśle zbrojeniowym. W przypadku 4-nitropirazolu kwantyfikator BDE w temp. 0 K przyjmuje wartość 323,4 kj/mol, a już dla 3,5-dinitropirazolu stwierdzono jego zmianę do 288,8 kj/mol (wiązanie C3-2 ) i 299,1 kj/mol (wiązanie C5-2 ) 12). Wyznaczenie wartości F jest niezbędne do oszacowania stabilności cząsteczki i do obliczenia jej funkcji termodynamicznych, a to z kolei jest ściśle powiązane z parametrami detonacyjnymi związku 13). Prowadzone przez lata badania doświadczalne umożliwiły opracowanie wielu tabel zawierających ciepła tworzenia różnych związków, jednak badania takie są zarówno niepraktyczne, jak i niebezpieczne ze względu na trudności w syntezie substancji wysokoenergetycznych oraz ich małą stabilność. Z tego względu z powodzeniem podjęto próby wykorzystania teoretycznych metod obliczania ciepła tworzenia: metody ab initio (np. G2, G3, QCISD(T), CCSD(T) czy MP4SDTQ 13) ), teorii funkcjonału gęstości DFT (density functional theory) 16, 17) oraz jej wariantów hybrydowych, takich jak funkcjonał B3LYP 18). Główną zaletą metod DFT jest skrócenie czasu obliczeń, który można porównać z czasem obliczeń metodą artree go i Focka 19), pozwalającą na dokładniejsze obliczenia w tym samym czasie z zachowaniem analogicznej mocy obliczeniowej. ierzadko zastosowanie potencjału hybrydowego B3LYP przy użyciu odpowiednio dobranej bazy sprzyja obliczeniom dla większości układów, zwłaszcza wysokoenergetycznych cząsteczek organicznych, oraz daje najlepsze wyniki względem szerokiego spektrum układów molekularnych 13 18, 20, 21). Z tych względów zastosowanie metod B3LYP/ G**/augcc-pVDZ oraz B3P86/aug-cc-pVDZ pozwoliło na zbadanie właściwości energetycznych i detonacyjnych wybranych podstawionych pochodnych pirazolu wykorzystywanych w przemyśle zbrojeniowym lub energetycznym 12). Wykazano dodatkowo, że ich ciepło tworzenia rośnie wraz ze wzrostem liczby grup aminowych i azydkowych związanych z systemem arenu, a maleje ze wzrostem liczby grup nitrowych i F 2. Zaobserwowano także, iż wartość F (rys. 3) dla 3,5-difluoroaminopirazolu (2) jest najmniejsza (134,4 kj/mol), a dla 3,4,5-triazydopirazolu (3) największa (1240,6 kj/mol) 12). Udowodniono ponadto, że wymiana grup nitrowych na aminowe i F 2 powoduje spadek wartości F, a podstawienie ich grupą azydkową sprzyja gwałtownemu wzrostowi wartości tego parametru, średnio o 322,0 kj/mol. a F wpływa również pozycja podstawników; najbardziej stabilne są 3- i 4-monopodstawione izomery oraz 3,5-dipochodne 12). bliczenia kwantowo-mechaniczne pozwoliły także na znalezienie podobieństwa wartości energii detonacji i jej wydajności dla 3,4,5-trinitro-1-pirazolu (4), 1-amino-3,4,5-trinitro-1-pirazolu (5), 1-metylo-3,4,5-trinitro-1-pirazolu (6) oraz 1,3,4,5-tetranitro-1- -pirazolu (7) do wartości tej energii dla powszechnie stosowanych środków wybuchowych, takich jak MX (8) i RDX (9) 20). Podobne wartości energii eksplozji oraz ciśnienia detonacyjnego wykazano również, porównując parametry termodynamiczne obliczone za pomocą technik DFT dla skondensowanych pochodnych pirazolu z właściwościami energetycznymi i detonacyjnymi takich związków wysokoenergetycznych, jak DPP (10), LLM-119 (11), TBI (12), MX i RDX 22 23). Beata DRABIŃSKA jest studentką IV roku farmacji Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Członkini Studenckiego ddziału Międzynarodowego Stowarzyszenia Inżynierii Farmaceutycznej (ISPE-Poznań; edu.pl). Specjalność aromatyczna substytucja nukleofilowa oraz strategia syntezy azoli o aktywności cytostatycznej. Mgr Aleksandra GRUSZECZKA w roku 2012 ukończyła studia na Wydziale Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza ze specjalnością: synteza i analiza chemiczna (licencjat) oraz chemię środowiska (magisterium). Podczas studiów sympatyk studenckiego koła naukowego SK Chemii rganicznej na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Specjalność chemia środowiska /6(2013)

3 F F Fig. 3. Examples of high-energy compounds Rys. 3. Przykłady związków wysokoenergetycznych substancji w wodzie wyznaczone doświadczalnie są podobne do tych oszacowanych metodą CSM-RS. Ponadto za pomocą metody Jobacka obliczono również temperatury krytyczne dla RDX i MX, porównano je z danymi doświadczalnymi i wykazano duże podobieństwo tych wartości. Wykazano przy tym, że zastosowane metody obliczeniowe mogą być skutecznym narzędziem do przewidywania właściwości fizycznych i fizykochemicznych związków wysokoenergetycznych, w tym pochodnych pirazolu, co umożliwia pominięcie fazy eksperymentalnej i może przyczynić się do szybszego rozwoju technik ochrony środowiska we współczesnym sektorze energetycznym i przemyśle zbrojeniowym 21). Wykorzystanie pirazolopochodnych w ogniwach fotochemicznych 2 Jednym z częstszych zastosowań pochodnych pirazolu jest produkcja coraz bardziej wydajnych ogniw fotochemicznych DSSC (dye-sensitized solar cells); 2 rys. 4. Cieszą się one sporym zainteresowaniem ze względu na możliwość zastąpienia nimi w pewnej mierze paliw kopalnych. gniwa te zbudowane są z cienkiej błony nanokrystalicznego ditlenku tytanu (Ti 2 ), na którym zaadsorbowana jest pojedyncza warstwa uczulającego barwnika, najczęściej kompleksów Ru(II), z roztworu elektrolitu (np. roztworu jodu, I - /I 3- ) oraz z elektrody (np. platynowej). W celu zwiększenia przewodnictwa ogniw DSSC pochodne pirazolu wykorzystuje się zarówno w procesie tworzenia kompleksów z solami rutenu, jak i jako dodatek do roztworu elektrolitu 25). Początkowo w DSSC wykorzystywane były kompleksy rutenu z pochodnymi polipirydynowymi. Podstawową wadą takich systemów W ostatnich latach wielu producentów materiałów energetycznych zwraca uwagę na wytwarzanie tych materiałów w sposób przyjazny środowisku. W procesie produkcji wraz z odpadami do otoczenia mogą dostawać się małe ilości produkowanego materiału. Ilość uwolnionego do środowiska związku jest zależna od jego właściwości fizycznych (np. temperatury topnienia, gęstości, lepkości, napięcia powierzchniowego, przewodności cieplnej) oraz fizykochemicznych (m.in. współczynnika podziału oktanol-woda 24), rozpuszczalności w wodzie, współczynnika sorpcji do gleby i prężności par) 21). Właściwości te mogą zostać oszacowane na podstawie struktury analizowanego związku za pomocą różnych metod, w tym: techniki CSM-RS, rozbudowanej statystycznej bazy funkcji temodynamicznych pozwalających ocenić wpływ środowiska rozpuszczalnika na wartości poszczególnych parametrów termodynamicznych oraz metody ilościowej analizy struktura/ właściwość-aktywność QSAR/QSPR 21). Te parametry fizykochemiczne oszacowano dla kilku związków, które w najbliższym czasie mogą zostać wykorzystane jako związki wysokoenergetyczne (rys. 3), w tym dinitropirazolu (13). W celu stwierdzenia, która metoda jest najlepsza, obliczono również wartości tych parametrów dla związków o podobnej budowie (RDX, MX i ε-cl-20 (14)) i porównano je z danymi doświadczalnymi. kazało się, że wartości rozpuszczalności danej Fig. 4. The scheme of the dye-sensitized solar cell s structure 25) Rys. 4. Schemat budowy ogniwa fotochemicznego 25) Mgr Joanna KRUK w roku 2012 ukończyła studia w Katedrze i Zakładzie Chemii rganicznej Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Jest też absolwentką studiów licencjackich na Wydziale Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Specjalność chemia organiczna. Mgr Rafał KURCZAB w roku 2008 ukończył studia na Wydziale Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, specjalność chemia fizyczna i elektrochemia. d 2010 r. jest asystentem w Zakładzie Chemii Leków Instytutu Farmakologii PA. Specjalność komputerowo-wspomagane projektowanie i poszukiwanie nowych leków oraz wykorzystanie metod sztucznej inteligencji oraz chemii kwantowej w chemii i biologii. 92/6(2013) 907

4 C C C C C Dr JACEK KUJAWSKI w roku 2002 ukończył studia w Katedrze i Zakładzie Chemii rganicznej Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Jest asystentem w tej Katedrze i opiekunem studenckiego koła naukowego SK Chemii rganicznej oraz V-ce prezesem Fundacji Rozwoju auki i Biznesu w bszarze auk Medycznych i Ścisłych (www.plusuj.pl). Specjalność chemia pirazolu, chemia obliczeniowej i mechanika kwantowej oraz spektroskopia MR i MS. * Autor do korespondencji: Katedra i Zakład Chemii rganicznej, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, Poznań, tel.: (61) , fax: (61) , C Fig. 5. Pyrazole derivatives used in photochemical cells Rys. 5. Pochodne pirazolowe wykorzystywane w ogniwach fotochemicznych jest brak absorbcji światła czerwonego i podczerwonego, co jest powodem ich małej efektywności w zamianie energii słonecznej na elektryczną. W celu polepszenia fotofizycznych i elektrochemicznych właściwości uczulacza zaczęto dokonywać strukturalnych modyfikacji istniejących kompleksów poprzez wzbogacenie ich w pierścienie pirazolowe. kazało się przy tym, że pierścień pirazolu jest obiecującym ugrupowaniem do tworzenia wielokleszczowych ligandów z uwagi na analogię energetyczną antywiążących (π*) i wiążących (π) orbitali w porównaniu z wykorzystywanym dotychczas układem pirydyny. Może to zwiększać lokalizację orbitalu LUM w kompleksie rutenu z centrum pirydynowym lub bipirydynowym, polepszać kierunkowości i sprzężenie elektronowe z Ti 2, a także zwiększać regulację gęstości elektronowej na orbitalu M. we modyfikacje strukturalne można zaobserwować w przypadku związków (rys. 5): 2,6-di(pirazol-1-ylo)-4-karboksypirydyny (15) oraz 6,6 -di(pirazol-1- ylo)-4,4 -dikarboksy-2,2 -bipirydyny (16) 26), kwasu 2,6-bis(pirazol- 1-ylo)izonikotynowego (bpin) (17) i 4,4 -dikarboksy-2,2 -bipirydyny (dcbpy 2 ) (18) w nowym kompleksie z rutenem [Ru(bpin)(dcbpy 2 ) Cl]Cl, który wykazuje większą stabilność stanu wzbudzonego oraz lepszą wydajność zamiany energii wynoszącą 1,9% 27). pisane badania stanowią istotny punkt wyjścia do poszukiwań bardziej efektywnych uczulaczy cechujących się szerszym spektrum absorpcji i dłuższym czasem życia stanu wzbudzonego, a co za tym idzie znaczącym wzrostem wydajności zamiany energii. Prowadzone są również badania mające na celu ocenę pochodnych pirazolu jako dodatku do roztworu elektrolitowego w ogniwie fotochemicznym, połączone z analizą zmian charakterystyki prądowo-napięciowej (current-voltage) 25). Wykazano, że dodatek poszczególnych pirazolopochodnych zwiększa napięcie V oc (open-circuit photovoltage) oraz wydajność zamiany energii słonecznej (η), ale jednocześnie zmniejsza natężenie J sc (short-circuit photocurrent density). Ponadto stwierdzono, iż im większy ładunek cząstkowy na atomie azotu w pozycji 2 pirazolu, tym większa jest wartość parametru V oc, a mniejsza J sc. Wraz ze zwiększeniem momentu dipolowego pirazolopochodnej obserwuje się również wzrost wartości parametru V oc i spadek J sc. Wartość V oc wzrasta także ze spadkiem energii jonizacji pirazolopochodnej. Te zależności wskazują na wpływ elektrodonorowego charakteru pochodnych pirazolu w interakcji z fotoelektrodą, elektrodą redukującą, elektrolitem i rozpuszczalnikiem, stanowiąc istotny czynnik determinujący zmiany w wydajności uzyskiwanego ogniwa 25). W tym kontekście interesujące są również wyniki badań migracji elektronów w kompleksach cząsteczkowych z przeniesieniem ładunku (charge-transfer or electron donor-acceptor molecular complexes) pomiędzy pochodnymi pirazolu a jodem. bliczenia wykonane za pomocą techniki semiempirycznej PM5 28) wykazały, że jako n-donorowe miejsca preferowane były: atom azotu w pozycji 2 pierścienia pirazolu oraz atom azotu grupy aminowej 25). Analiza zdolności kompleksowania jodu przez atomy azotu w pozycji 2 pierścienia pirazolu pozwoliła na sformułowanie wniosku, że bardziej elektronodawczy charakter podstawnika (np. grupa - 2 ) w pozycji 3 i 5 pierścienia powodował zwiększoną stabilizację powstałego kompleksu, natomiast właściwości elektronossące podstawnika (w omawianym przypadku układ 2-furylu lub 2-tienylu) w pozycji 4 diazolu zmniejszały stabilność kompleksu, nawet w obecności elektrodonorowch grup w pozycji 3 i/lub 5 25). Pochodne pirazolu dodawane były również do roztworu elektrolitu I - /I 3 - ogniwa, w którym fotouczulaczem był kompleks Ru(II) i bipirydyny, a wyznaczone dla nich wartości V oc zostały porównane z teoretycznie wyznaczonymi wartościami związanymi z przeniesieniem ładunku. Wyniki tego typu badań pokazały ponadto, że parametr V oc przyjmował wartości wyższe w roztworach, w których kompleksy molekularne cechowały się większą trwałością 29). gniwa fotochemiczne są postrzegane jako interesujące źródło energii przeznaczone do wykorzystania w przyszłości ze względu na wysoką wydajność zamiany energii oraz niskie koszty produkcji. Układy te nie są wolne od wad. Ich mała trwałość jest spowodowana wyciekiem elektrolitu oraz jego lotnością. Dlatego poszukuje się stałych materiałów, którymi można by zastąpić te roztwory. Elektrolity o stałej konsystencji utrzymują kierunek przepływu ładunku do elektrody redukującej, zapewniają stabilność, a także nadają elastyczność i zmniejszają restrykcje związane z kształtem ogniwa, ograniczając przy tym koszty produkcji. ajczęściej w tym celu wykorzystywany jest politlenek etylenu (PE) z uwagi na polarność i trwałość chemiczną. Wadą jego jest wysoce krystaliczna natura, co powoduje małą przewodność jonową. Z tego powodu poszukiwane są tzw. stałe plastyfikatory, które zapobiegałyby przemianie PE w formę krystaliczną, jak np. Ti 2, dzięki któremu wydajność zamiany energii zwiększa się do 4,2%. W tym aspekcie zbadano wpływ dodatku 2,6-bis-(-pirazolylo)-pirydyny (BPP) (19) (rys. 5) do PE. Wyniki badań metodą dyfraktometrii rentgenostrukturalnej pokazały, że dodatek ten zmniejszył stopień krystaliczności polimeru, dzięki czemu zwiększyło się przewodnictwo jonowe PE, co z kolei spowodowało wzrost wydajności zamiany energii świetlnej na elektryczną do 8,8%. a podstawie tych wyników można stwierdzić, że BPP powinien być w najbliższym czasie z powodzeniem wykorzystany do produkcji ogniw fotochemicznych 30). Zastosowanie systemów pirazolowych w nanotechnologii oraz w luminoforach Początkowo rozwój nanotechnologii utożsamiano z procesem miniaturyzacji. becnie podtrzymuje się koncepcję otrzymywania nowych struktur o pożądanych właściwościach, tworząc je atom po atomie, cząsteczka po cząsteczce (metoda bottom-up) 31). Zauważalny obecnie trend miniaturyzacji wyrobów technicznych oraz zwiększania efektywności wdrażanych metod przemysłowych zmusza naukowców /6(2013)

5 do poszukiwania nowych katalizatorów, które znacząco zwiększyłyby wydajność przeprowadzanych w przemyśle reakcji chemicznych. biektem wielu badań są pochodne zawierające pierścień pirazolowy i jego izostery. Rodzaj użytego katalizatora ma kluczowe znaczenie m.in. w procesie utleniania fulerenów (C 60 ) i nanorurek węglowych mających potencjalne zastosowanie w produkcji fotoelektrycznych źródeł energii 32). Wysokoutlenione postacie C 60 niejednokrotnie uzyskuje się przy użyciu układu MT/ 2 2 ( 3 CRe 3, methyltrioxorhenium). Mając to na uwadze, zbadano wpływ różnych katalizatorów na wydajność tego procesu. Wykorzystano w tym celu 4-bromopirazol, pirydynę, pirazol, 2,2 -bipirydynę oraz 3-cyjanopirydynę, uwzględniając przy tym ich stężenia 32). Wykazano, że obecność 2,2 -bipirydyny zmniejsza aktywność MT, natomiast obecność pirazolu w mieszaninie reakcyjnej nie ma istotnego wpływu na przebieg procesu oksydacji w większości przebadanych stężeń, z wyjątkiem stężenia pirazolu wielokrotnie przewyższającego stężenie MT. biecujące wyniki uzyskano, stosując 3-cyjanopirydynę i 4-bromopirazol. ba związki istotnie zwiększyły wydajność reakcji katalizy 32). Liczne procesy stosowane w przemyśle i nanotechnologii niejednokrotnie wykorzystują reakcje polimeryzacji mające często charakter łańcuchowy, co znacząco utrudnia, w ujęciu technologicznym, otrzymanie czystego produktu. W celu uzyskania polimeru o pożądanych właściwościach i masie stosowane są związki chemiczne, których obecność w mieszaninie reakcyjnej, wskutek oddziaływania między cząsteczkami mieszaniny, nakierowuje cały proces na oczekiwany produkt. a przykład zastosowanie kompleksów palladu z podstawionymi pierścieniami pirazolu (obecnymi w mieszaninie reakcyjnej) w reakcji polimeryzacji olefin wpływa nie tylko na jej szybkość, ale również na rodzaj powstałego polimeru 33). Możliwość modyfikacji tego typu aza-ligandów ułatwia otrzymywanie produktów o różnych właściwościach mikrostrukturalnych i masach cząsteczkowych. Wykazano, że przyłączenie grupy karbonylowej do azaheteroarenowego ligandu zwiększa elektrofilowość centralnego atomu metalu, co przekłada się dalej na zwiększenie aktywności katalitycznej całego kompleksu. prócz kompleksów palladu z podstawnikami pirazolowymi do polimeryzacji etylenu mogą być stosowane kompleksy, których centralnym atomem jest kation niklu, jednak, jak dotąd, wykazują one mniejszą aktywność 33). Pirazolowe pochodne są również stosowane jako materiał wyjściowy do produkcji nanostrukturalnych pigmentów, w tym niebieskiego barwnika pozyskiwanego ze związków, których cząsteczki zawierają jony kobaltu. Warunki syntezy danego pigmentu mają wpływ na barwę, wielkość jego cząsteczek oraz odporność na kwasy i zasady. W procesie otrzymywania tych 20 barwnych substancji powszechnie wykorzystywany jest 3-metylopirazol-5-on (3-MP5) z uwagi na łagodny przebieg reakcji, niski poziom toksycznych gazów oraz doskonałe właściwości kompleksotwórcze 34). Potrzeba tworzenia nowych źródeł zasilania wynika z coraz szybciej rozwijającej się elektroniki oraz z konieczności miniaturyzacji urządzeń i energooszczędności uzyskanych produktów (np. wyświetlaczy, monitorów czy paneli świetlnych). Istotny jest też fakt, iż miniaturyzacja wiąże się ze znacznie mniejszym zużyciem surowców niż w technologiach klasycznych (jak np. produkcja monitorów kineskopowych) 35, 36). Z tego też względu z roku na rok wzrasta zainteresowanie stałymi elektrolitami polimerowymi. Wykorzystywane w nowoczesnych źródłach energii elektrycznej ciecze jonowe IL (ionic liquids) charakteryzują się wysokimi wartościami przewodnictwa, dużymi zakresami stabilności elektrochemicznej i termicznej, dlatego też w połączeniu z matrycą polimerową pozwalają na uzyskanie stałych elektrolitów polimerowych o przewodnictwie rzędu S/cm. W tych układach polimer pełni funkcję rozcieńczalnika IL i zapewnia dobrą wytrzymałość mechaniczną, natomiast IL plastyfikuje polimer, będąc jednocześnie źródłem jonów zapewniających przewodzenie. Systemy typu IL znajdują zastosowanie jako rozpuszczalniki i katalizatory (a co najważniejsze mogą być jednocześnie zarówno rozpuszczalnikiem, jak i katalizatorem) wielu reakcji chemicznych, a użycie jonu np. imidazoliowego zapobiega niepożądanemu procesowi ługowania i zwiększa wydajność danej katalizy 37). becnie przeprowadzane są badania dotyczące wykorzystania IL w procesie tworzenia nanocząstek (mających w swej strukturze pierścienie pirazolu) o kształcie dysku. Ze względu na obecność pierścienia 1,2-diazolowego powstałe układy wykazują właściwości plastycznych kryształów, mają również dobrą przewodność i mogą być wykorzystane w bateriach litowych. Związki tego typu wykazują różnice w przewodności zależnie od rodzaju podstawnika w pierścieniu, wielkości przyłączonego pierścienia alifatycznego do układu heterocyklicznego oraz zastosowanej temperatury. iektóre przebadane związki wykazywały bardzo dobrą przewodność już w temperaturze pokojowej. Wykazano także, iż niektóre plastyczne kryształy o pirazolowym pierścieniu są zdolne do transportowania kationów litu z bardzo dobrą odwracalnością, zachowując satysfakcjonujące parametry galwanostatyczności 38, 39). Jedną z dyscyplin rozwijanych w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX w. i wykorzystujących elektronowe właściwości materiałów organicznych jest elektronika. W 1907 r. odkryto zjawisko elektroluminescencji (EL) 35). W 1957 r. do konstrukcji urządzenia elektroluminescencyjnego użyto po raz pierwszy polimeru, który miał postać jednowarstwowych komórek typu EL. Dopiero w latach dziewięćdziesiątych XX w. pojawiły się komórki wielowarstwowe EL bazujące na poli-p-fenylenowinylenie, wykazujące dodatkowo fosforescencję. Gwałtowny rozwój tego trendu pozwolił na zastosowanie układów heterocyklicznych o interesujących właściwościach fotofizycznych, w tym pochodnych pirazolochinoliny (rys. 6), co umożliwiło wytworzenie komórek EL, w których azole te posłużyły jako tzw. dopanty matrycy z poliwinylokarbazolu (PVK) 35). Wydaje się, że w najbliższym czasie pojawią się kolejne zastosowania pirazolu i jego pochodnych (nie tylko na polu nanotechnologii 40) lub elektroniki), a to za sprawą coraz to nowo odkrywanych właściwości fizycznochemicznych tych związków. 21 Fig pyrazol[3,4-b]quinoline derivatives as phosphors for electrophosphor devices 35) Rys. 6. Pochodne 1-pirazolo[3,4-b]chinoliny jako luminofory do urządzeń elektroluminescencyjnych 35) 22 Właściwości chelatujące i sorpcyjne układów pirazolowych 23 Zdolność układów pirazolowych do tworzenia kompleksów oraz polimerów jest z powodzeniem wykorzystywana także w nowoczesnej analizie chemicznej, farmaceutycznej oraz toksykologicznej, stanowiąc nieodłączny element procedur dobrej jakości wytwarzania GMP (good manufacturing practice) oraz dobrej praktyki zautomatyzowanej produkcji GAMP (good automated manufacturing practice), będących swego rodzaju odpowiedzią sektora m.in. rynku farmaceutycznego na falę rosnących oczekiwań i wymogów stawianych przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków FDA (Food and Drug Administration) 41). Kompleksy pirazolu zawierające kationy kadmu mostkowane ugrupowaniem tiocyjanowym o wzorach Cd(µ-Cl) 2 (Pz) 2 ] n lub [Cd(µ-1,3-SC) 2 (Pz) 2 ] n, w których Pz oznacza pirazol, umożliwiają chelatowanie jonów dwuwartościowych 42). Z kolei hydroksypodstawione pirazole (rys. 7) związane z makroporowatym kopolimerem styrenodiwinylobenzenowym okazują się przydatne do izolowania jonów Pb(II), g(ii), Cd(II), Ca(II), Cs(I), K(I), Li(I) i a(i) z wodnych roztworów 43). 92/6(2013) 909

6 aniesienie na żel krzemionkowy akrylowej pochodnej pirazolu (PMTCAACP) pozwala na selektywne oznaczenie jonów toru(iv) w obecności jonów U(VI), Ce(III), La(III) i Zr(IV) (rys. 8) 44). Żel krzemionkowy jest jednym z najczęstszych adsorbentów używanych we współczesnych technikach analitycznych. Zazwyczaj na jego powierzchni znajdują się grupy hydroksylowe i połączenia eterowe, które sprawiają, że jest ona ujemnie naładowana. Wynikiem tego jest skłonność powierzchni do adsorbowania cząsteczek z niedoborem elektronów. W przypadku związków aromatycznych adsorpcja przebiega z zaangażowaniem wiązania π w tworzenie wiązania wodorowego z grupą silanową. Ponadto dzięki obecności aktywnych grup hydroksylowych powierzchnia krzemionki może być modyfikowana w szerokim zakresie przy zastosowaniu różnych czynników Fig. 7. ydroxy-substituted pyrazole derivatives with complexing properties 43) Rys. 7. ydroksypodstawione pochodne pirazolu o właściwościach kompleksujących 43) MeS C PMTCAP 2 MeS C silica 2 PMTCAACP + Th (IV) silica reagujących z jej powierzchnią. Można w ten sposób regulować (zwiększać lub zmniejszać) jej właściwości hydrofilowe. Daje to możliwość wykorzystania krzemionki choćby w różnych typach reakcji chemicznych, procesach biologicznych czy farmakologicznych. Zjawisko adsorpcji będzie wówczas zależało nie tylko od adsorbatu, ale także od właściwości samego adsorbentu. charakterze tego wiązania można dowiedzieć się poprzez wyznaczenie izoterm adsorpcji. Analiza zaadsorbowanej warstwy zależy od interakcji między adsorbentem a adsorbatem, a także od chemicznej natury adsorbatu, jego koncentracji w roztworze i dalszych oddziaływań między zaadsorbowanymi cząsteczkami. W przypadku pirazoli i ich pochodnych, np. 3,5-dimetylopirazolu (DMP), do analizy tej zaadsorbowanej warstwy przydatne są m.in. techniki spektroskopowe: 13 C MR i 15 MR 45). Badania wykazały, że związki te adsorbują jako neutralne indywidua chemiczne. W swoich strukturach mają też inne miejsca adsorbujące, co jest związane z różnymi stałymi szybkości w wymianie protonu, a tym samym powoduje różnice w przesunięciach chemicznych w widmie MR. W momencie zaadsorbowania tych związków wymiana protonu jest znacznie wolniejsza 45, 46). Zastosowanie pochodnych pirazolowych w ochronie przed korozją Warunki środowiska, w których żyjemy, prowadzą do uszkodzeń urządzeń przemysłowych. Ponieważ skażenie środowiska z roku na rok jest coraz większe, współczesny przemysł poszukuje coraz skuteczniejszych technik ochrony produktów przed korozją 47). Z pomocą przychodzi społeczność akademicka zatrudniona w licznych ośrodkach badawczych, która zajmuje się poszukiwaniem związków chroniących różnorodne wytwory przemysłowe przed działaniem czynników utleniających. Całkowite zatrzymanie procesu korozji jest niemożliwe, jednak można ją znacznie zahamować 48). Wśród wielu związków stosowanych w tym celu w przemyśle znajdują się układy heterocykliczne zawierające system pirazolu 49). iejednokrotnie też związki te zawierają w swej strukturze dodatkowo atomy tlenu, siarki, azotu, fosforu, co ogranicza wpływ korozji na wrażliwe na nią metale 50). Spodziewaną aktywność przeciwkorozyjną arenów w odniesieniu do zawartych w nich heteroatomów można zobrazować w szeregu < < S < P 51). Ponadto obecność skumulowanych wiązań wielokrot- EGDMA AIB silica MeS MeS C C Th 4+ C C SMe SMe SILICA- 2 SILICA-C Fig. 8. PMTCAP modifications used to produce the complex with Th(IV); EGDMA ethylene glycol dimethacrylate), AlB azobisisobutyronitrile) 44) Rys. 8. Modyfikacje PMTCAP prowadzące do uzyskania jego kompleksu z Th(IV); EGDMA dimetakrylan glikolu etylenowego, AlB azobisizobutyronitryl, silica żel krzemionkowy 44) /6(2013)

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin 1. Zapisz konfigurację elektronową dla atomu helu (dwa elektrony) i wyjaśnij, dlaczego cząsteczka wodoru jest stabilna, a cząsteczka

Bardziej szczegółowo

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych Pirydyna i pochodne 1 Pirydyna Tw 115 o C ; temperatura topnienia -41,6 0 C Miesza się w każdym stosunku z wodą tworząc mieszaninę azeotropowa o Tw 92,6 o C; Energia delokalizacji 133 kj/mol ( benzen 150.5

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii

Wewnętrzna budowa materii Atom i układ okresowy Wewnętrzna budowa materii Atom jest zbudowany z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Na jądro atomowe składają się protony oraz neutrony, zwane wspólnie nukleonami.

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie Podstawy chemii dr hab. Wacław Makowski Wykład 1: Wprowadzenie Wspomnienia ze szkoły Elementarz (powtórka z gimnazjum) Układ okresowy Dalsze wtajemniczenia (liceum) Program zajęć Podręczniki Wydział Chemii

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne materiały i nanomateriały z polskich źródeł renu i metali szlachetnych dla katalizy, farmacji i organicznej elektroniki

Innowacyjne materiały i nanomateriały z polskich źródeł renu i metali szlachetnych dla katalizy, farmacji i organicznej elektroniki Innowacyjne materiały i nanomateriały z polskich źródeł renu i metali szlachetnych dla katalizy, farmacji i organicznej elektroniki Katarzyna Leszczyńska-Sejda Katowice, grudzień 2013 pracownicy przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów BADANIA PROCESU SORPCJI JONÓW ZŁOTA(III), PLATYNY(IV) I PALLADU(II) Z ROZTWORÓW CHLORKOWYCH ORAZ MIESZANINY JONÓW NA SORBENCIE DOWEX OPTIPORE L493 IMPREGNOWANYM CYANEXEM 31 Grzegorz Wójcik, Zbigniew Hubicki,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu) Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska

Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska Spis treści Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne... 13 1.1. Historia... 13 1.2. Pierwiastek, związek chemiczny, mieszanina...

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA

POLITECHNIKA GDAŃSKA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII CHEMICZNEJ Ćwiczenia laboratoryjne CHEMIA I TECHNOLOGIA MATERIAŁÓW BARWNYCH USUWANIE BARWNIKÓW ZE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁU TEKSTYLNEGO Z WYKORZYSTANIEM

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie projektowanie leków

Komputerowe wspomaganie projektowanie leków Komputerowe wspomaganie projektowanie leków wykład VI Prof. dr hab. Sławomir Filipek Grupa BIOmodelowania Uniwersytet Warszawski, Wydział Chemii oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Cent-III www.biomodellab.eu

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski 1 1 Wstęp Materiały półprzewodnikowe, otrzymywane obecnie w warunkach laboratoryjnych, charakteryzują się niezwykle wysoką czystością.

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. Zielona chemia (część 2)

Wykład 3. Zielona chemia (część 2) Wykład 3 Zielona chemia (część 2) Glicerol jako zielony rozpuszczalnik Nietoksyczny, tani, łatwo dostępny, odnawialny, wysoka temp. wrzenia (nie jest klasyfikowany jako LZO/VOC), polarny, może być stosowany

Bardziej szczegółowo

Spektrometria mas (1)

Spektrometria mas (1) pracował: Wojciech Augustyniak Spektrometria mas (1) Spektrometr masowy ma źródło jonów, które jonizuje próbkę Jony wędrują w polu elektromagnetycznym do detektora Metody jonizacji: - elektronowa (EI)

Bardziej szczegółowo

INADEQUATE-ID I DYNAMICZNY NMR MEZOJONOWYCH. 3-FENYLO-l-TIO-2,3,4-TRIAZOLO-5-METYUDÓW. Wojciech Bocian, Lech Stefaniak

INADEQUATE-ID I DYNAMICZNY NMR MEZOJONOWYCH. 3-FENYLO-l-TIO-2,3,4-TRIAZOLO-5-METYUDÓW. Wojciech Bocian, Lech Stefaniak INADEQUATEID I DYNAMICZNY NMR MEZOJONOWYCH 3FENYLOlTIO2,3,4TRIAZOLO5METYUDÓW Wojciech Bocian, Lech Stefaniak Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01224 Warszawa PL9800994 WSTĘP Struktury

Bardziej szczegółowo

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1)

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1) Przykład sprawozdania z analizy w nawiasach (czerwonym kolorem) podano numery odnośników zawierających uwagi dotyczące kolejnych podpunktów sprawozdania Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) analiza Wynik przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05)

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) 1. Informacje ogólne koordynator modułu/wariantu rok akademicki 2014/2015

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE z grantu obliczeniowego za rok 2011

SPRAWOZDANIE z grantu obliczeniowego za rok 2011 Zakład Chemii Nieorganicznej i Strukturalnej Wydział Chemiczny Politechnika Wrocławska SPRAWOZDANIE z grantu obliczeniowego za rok 2011 Teoretyczne badania związków kompleksowych i metaloorganicznych,

Bardziej szczegółowo

Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa

Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa JS Skala ph Skala ph ilościowa skala kwasowości i zasadowości roztworów wodnych związków chemicznych. Skala ta jest oparta na aktywności jonów hydroniowych [H3O+] w

Bardziej szczegółowo

SYNTEZA I WŁASNOŚCI SPEKTRALNE F LUOROFOSFONIANOWYCH ANALOGÓW KWASU GAMMA-AMINOMASŁOWEGO (GABA)

SYNTEZA I WŁASNOŚCI SPEKTRALNE F LUOROFOSFONIANOWYCH ANALOGÓW KWASU GAMMA-AMINOMASŁOWEGO (GABA) Tematy prac magisterskich 2016/2017 Prof. zw. dr hab. Henryk Koroniak SYNTEZA I WŁASNOŚCI SPEKTRALNE F LUOROFOSFONIANOWYCH ANALOGÓW KWASU GAMMA-AMINOMASŁOWEGO (GABA) Aminofosfoniany stanowią grupę analogów

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Wykład 10 Równowaga chemiczna

Wykład 10 Równowaga chemiczna Wykład 10 Równowaga chemiczna REAKCJA CHEMICZNA JEST W RÓWNOWADZE, GDY NIE STWIERDZAMY TENDENCJI DO ZMIAN ILOŚCI (STĘŻEŃ) SUBSTRATÓW ANI PRODUKTÓW RÓWNOWAGA CHEMICZNA JEST RÓWNOWAGĄ DYNAMICZNĄ W rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin Warunek zaliczenia wykłady: TEMATY LABORATORIÓW 15 godzin

Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin Warunek zaliczenia wykłady: TEMATY LABORATORIÓW 15 godzin Program zajęć: Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok Wykładowca: dr Jolanta Piekut, mgr Marta Matusiewicz Zaliczenie przedmiotu: zaliczenie z oceną TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin 1.

Bardziej szczegółowo

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Kamil Wróbel Pracownia Elektrochemicznych Źródeł Energii Kierownik pracy: prof. dr hab. A. Czerwiński Opiekun pracy: dr M. Chotkowski

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

Orbitale typu σ i typu π

Orbitale typu σ i typu π Orbitale typu σ i typu π Dwa odpowiadające sobie orbitale sąsiednich atomów tworzą kombinacje: wiążącą i antywiążącą. W rezultacie mogą powstać orbitale o rozkładzie przestrzennym dwojakiego typu: σ -

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Kompozyty Większość materiałów budowlanych to materiały złożone tzw. KOMPOZYTY składające się z co najmniej dwóch składników występujących

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH DANIA WYMAGANE PRZEZ REACH WYKONYWANE W INSTYTUCIE PRZEMYSŁU ORGANICZNEGO Poz. w zał. VII i IX Badania fizykochemiczne Warszawa 7.1. Stan skupienia substancji w 20 o C i 101,3 kpa BF 7.2. Temperatura topnienia/krzepnięcia

Bardziej szczegółowo

1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13

1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13 Spis treści Wstęp... 11 1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13 1.1. Geneza organicznej substancji węglowej złóż... 13 1.2. Pozostałe składniki złóż węgli brunatnych,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie projektowanie leków

Komputerowe wspomaganie projektowanie leków Komputerowe wspomaganie projektowanie leków wykład V Prof. dr hab. Sławomir Filipek Grupa BIOmodelowania Uniwersytet Warszawski, Wydział Chemii oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Cent-III www.biomodellab.eu

Bardziej szczegółowo

Jacek Ulański Łódź, 11. 11. 2015 Katedra Fizyki Molekularnej Politechnika Łódzka 90-924 Łódź ul. Żeromskiego 116

Jacek Ulański Łódź, 11. 11. 2015 Katedra Fizyki Molekularnej Politechnika Łódzka 90-924 Łódź ul. Żeromskiego 116 Jacek Ulański Łódź, 11. 11. 2015 Katedra Fizyki Molekularnej Politechnika Łódzka 90-924 Łódź ul. Żeromskiego 116 Recenzja pracy doktorskiej mgr. Arkadiusza Frąckowiaka p.t. Lokalizacja ładunku w przewodnikach

Bardziej szczegółowo

Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV. Treść wykładu

Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV. Treść wykładu Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV dr inż. Leszek Niedzicki Sprawy organizacyjne 30 godzin wykładu Zaliczenie na ostatnim wykładzie Poprawa (jeśli będzie potrzebna)

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Przedmiot: BIOMATERIAŁY. Metody pasywacji powierzchni biomateriałów. Dr inż. Agnieszka Ossowska

Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Przedmiot: BIOMATERIAŁY. Metody pasywacji powierzchni biomateriałów. Dr inż. Agnieszka Ossowska BIOMATERIAŁY Metody pasywacji powierzchni biomateriałów Dr inż. Agnieszka Ossowska Gdańsk 2010 Korozja -Zagadnienia Podstawowe Korozja to proces niszczenia materiałów, wywołany poprzez czynniki środowiskowe,

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity.

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity. 1 Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych - elektrolity i nieelektrolity. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektrolit, - nieelektrolit, - dysocjacja elektrolityczna, - prąd, - jony.

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej PUM

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej PUM Równowaga kwasowozasadowa Zakład Chemii Medycznej PUM Teorie kwasów i zasad Teoria dysocjacji elektrolitycznej Arheniusa: podczas rozpuszczania w wodzie wodzie kwas: dysocjuje z odszczepieniem kationu

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami. Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska

Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami. Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska Spis treści: 1. Co to jest grafen? Budowa i właściwości. 2. Zastosowanie grafenu. 3. Dlaczego może być wykorzystany

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Zielona chemia

Wykład 2. Zielona chemia Wykład 2 Zielona chemia Definicja zielonej chemii Szukanie, projektowanie i wdrażanie chemicznych produktów i procesów umożliwiających redukcję lub eliminację używania i wytwarzania niebezpiecznych substancji.

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie wiadomości z kl. I

Powtórzenie wiadomości z kl. I Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Powtórzenie wiadomości z kl. I Na początku kl. I po kilku lekcjach przypominających materiał w każdej klasie przeprowadzam mini konkurs chemiczny.

Bardziej szczegółowo

Kierunek Międzywydziałowy - Inżynieria Biomedyczna. Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Specjalność:

Kierunek Międzywydziałowy - Inżynieria Biomedyczna. Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Specjalność: Kierunek Międzywydziałowy - Inżynieria Biomedyczna Specjalność: CHEMIA W MEDYCYNIE CHEMIA W MEDYCYNIE Studia mają charakter interdyscyplinarny, łączą treści programowe m.in. takich obszarów, jak: Analityka

Bardziej szczegółowo

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji?

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Energia Zdolność do wykonywania pracy lub do produkowania ciepła Praca objętościowa praca siła odległość 06_73 P F A W F h N m J P F A Area A ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Etap rejonowy rok szkolny 2011/2012 wylosowany numer uczestnika konkursu Dane dotyczące ucznia (wypełnia Komisja Konkursowa po rozkodowaniu

Bardziej szczegółowo

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:...

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:... Zadanie: 1 Spaliny wydostające się z rur wydechowych samochodów zawierają znaczne ilości tlenku węgla(ii) i tlenku azotu(ii). Gazy te są bardzo toksyczne i dlatego w aktualnie produkowanych samochodach

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

Grafen perspektywy zastosowań

Grafen perspektywy zastosowań Grafen perspektywy zastosowań Paweł Szroeder 3 czerwca 2014 Spis treści 1 Wprowadzenie 1 2 Właściwości grafenu 2 3 Perspektywy zastosowań 2 3.1 Procesory... 2 3.2 Analogoweelementy... 3 3.3 Czujniki...

Bardziej szczegółowo

Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej

Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej Przez ostatnie lata, rynek fotowoltaiki rozwijał się, wraz ze sprzedażą niemal zupełnie zdominowaną przez produkty

Bardziej szczegółowo

Związki aromatyczne (by Aleksandra Kołodziejczyk, UG)

Związki aromatyczne (by Aleksandra Kołodziejczyk, UG) Związki aromatyczne (by Aleksandra Kołodziejczyk, UG) 4 stopnie nienasycenia. ak reakcji A Źródła: - piroliza węgla smoła pogazowa; - reforming ropy naftowej Nazewnictwo przedrostek nazwa podstawnika C

Bardziej szczegółowo

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej 1. Jak wpłynie 50% dodatek MeOH do wody na retencję kwasu propionowego w układzie faz odwróconych? 2. Jaka jest kolejność retencji kwasów mrówkowego, octowego

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa

ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa Prawo zachowania energii: ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa Ogólny zasób energii jest niezmienny. Jeżeli zwiększa się zasób energii wybranego układu, to wyłącznie kosztem

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. dr n biol Henryk Różański. moduł kształcenia specjalnościowego ograniczonego wyboru

KARTA PRZEDMIOTU. dr n biol Henryk Różański. moduł kształcenia specjalnościowego ograniczonego wyboru KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod: Innowacyjne rozwiązania w produkcji towarów kosmetycznych i suplementów diety T.D1. Kierunek studiów: Specjalność/specjalizacja: Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Interaction between model peptides and lecithin

Interaction between model peptides and lecithin Uniwersytet polski Zakład Chemii Fizycznej i i Modelowania Molekularnego Interaction between model peptides and lecithin Roksana Wałęsa, Dawid Siodłak, Teobald Kupka, Małgorzata Broda Lecytyny - grupa

Bardziej szczegółowo

13 TERMODYNAMIKA. Sprawdzono w roku 2015 przez A. Chomickiego

13 TERMODYNAMIKA. Sprawdzono w roku 2015 przez A. Chomickiego 13 TERMODYNAMIKA Zagadnienia teoretyczne Układ i otoczenie. Wielkości intensywne i ekstensywne. Pojęcie energii, ciepła, pracy, temperatury. Zasady termodynamiki (pierwsza, druga, trzecia). Funkcje termodynamiczne

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający z chemii do klasy I LO i technikum z działu Budowa atomu i wiązania chemiczne

Test sprawdzający z chemii do klasy I LO i technikum z działu Budowa atomu i wiązania chemiczne Anna Grych Test sprawdzający z chemii do klasy I LO i technikum z działu Budowa atomu i wiązania chemiczne Informacja do zadań -7 75 Dany jest pierwiastek 33 As. Zadanie. ( pkt) Uzupełnij poniższą tabelkę.

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 100 ml roztworu do infuzji zawiera: L-Izoleucyna... L-Leucyna... L-Walina...

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE TWORZYWA BIODEGRADOWALNE Opracowały: Joanna Grzegorzek kl. III a TE Katarzyna Kołdras kl. III a TE Tradycyjne tworzywa sztuczne to materiały składające się z polimerów syntetycznych. Większość z nich nie

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

CHEMIA WARTA POZNANIA

CHEMIA WARTA POZNANIA Materiały do zajęć dokształcających z chemii nieorganicznej i fizycznej Wydział Chemii UAM Poznań 2011 Część I Atom jest najmniejszą częścią pierwiastka chemicznego, która zachowuje jego właściwości chemiczne

Bardziej szczegółowo

Katedra Technologii Postaci Leku i Biofaramcji. W zakresie wiedzy:

Katedra Technologii Postaci Leku i Biofaramcji. W zakresie wiedzy: Sylabus modułów kształcenia Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia modułu Język kształcenia Efekty kształcenia dla modułu kształcenia Typ modułu kształcenia (obowiązkowy/fakultatywny)

Bardziej szczegółowo

Przemiany substancji

Przemiany substancji Przemiany substancji Poniżej przedstawiono graf pokazujący rodzaje przemian jaki ulegają substancje chemiczne. Przemiany substancji Przemiany chemiczne Przemiany fizyczne Objawy: - zmiania barwy, - efekty

Bardziej szczegółowo

Kinetyka reakcji chemicznych. Dr Mariola Samsonowicz

Kinetyka reakcji chemicznych. Dr Mariola Samsonowicz Kinetyka reakcji chemicznych Dr Mariola Samsonowicz 1 Czym zajmuje się kinetyka chemiczna? Badaniem szybkości reakcji chemicznych poprzez analizę eksperymentalną i teoretyczną. Zdefiniowanie równania kinetycznego

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA TREŚĆ WYKŁADÓW Budowa i biologia skóry. Typy skóry. Funkcje skóry. Układ odpornościowy skóry. Starzenie się skóry. Przenikanie przez skórę. Absorpcja skórna.

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Efekty dla programu : Kierunek: Zarządzanie i inżynieria produkcji Specjalności: Inżynieria produkcji surowcowej, Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 ...... kod pracy ucznia pieczątka nagłówkowa szkoły Drogi Uczniu, KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 Witaj na I etapie konkursu chemicznego. Przeczytaj uważnie instrukcję i postaraj

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści wykraczające poza podstawę

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny Chemia Kl.1 I. Substancje chemiczne i ich przemiany Ocena dopuszczająca [1] zna zasady bhp obowiązujące w pracowni chemicznej nazywa sprzęt i szkło laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Streszczenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego jest jedną z technik spektroskopii absorpcyjnej mającej zastosowanie w chemii,

Bardziej szczegółowo

(1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca.

(1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca. (1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca. 1. Aby określić dokładną wartość stałej gazowej R, student ogrzał zbiornik o objętości 20,000 l wypełniony 0,25132 g gazowego

Bardziej szczegółowo

Dotyczy to zarówno istniejących już związków, jak i związków, których jeszcze dotąd nie otrzymano.

Dotyczy to zarówno istniejących już związków, jak i związków, których jeszcze dotąd nie otrzymano. Chemia teoretyczna to dział chemii zaliczany do chemii fizycznej, zajmujący się zagadnieniami związanymi z wiedzą chemiczną od strony teoretycznej, tj. bez wykonywania eksperymentów na stole laboratoryjnym.

Bardziej szczegółowo

ANKIETA SAMOOCENY OSIĄGNIĘCIA KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

ANKIETA SAMOOCENY OSIĄGNIĘCIA KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Szanowny Studencie, ANKIETA SAMOOCENY OSIĄGNIĘCIA KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA bardzo prosimy o anonimową ocenę osiągnięcia kierunkowych efektów kształcenia w trakcie Twoich studiów. Twój głos pozwoli

Bardziej szczegółowo

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Ćwiczenie 8 Semestr 2 STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Obowiązujące zagadnienia: Stężenie jonów wodorowych: ph, poh, iloczyn jonowy wody, obliczenia rachunkowe, wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Grupa Moniki Musiał. Uniwersytet Śląski Instytut Chemii Zakład Chemii Teoretycznej

Grupa Moniki Musiał. Uniwersytet Śląski Instytut Chemii Zakład Chemii Teoretycznej Wieloreferencyjna metoda sprzężonych klasterów w dwuwalencyjnych sektorach przestrzeni Focka oraz metoda równań ruchu w zastosowaniu do opisu stanów wzbudzonych Grupa Moniki Musiał Uniwersytet Śląski Instytut

Bardziej szczegółowo

Plan prezentacji. Wprowadzenie Metody Wyniki Wnioski Podziękowania. Yaghi et al. Nature 2003, 423, 705 2

Plan prezentacji. Wprowadzenie Metody Wyniki Wnioski Podziękowania. Yaghi et al. Nature 2003, 423, 705 2 Molecular Modeling of Hydrogen Storage. M+ H2 and M+ Benzene vs. Metal Organic Frameworks (MOF) P. Groch1, M. Stachów1, T. Kupka1 oraz L. Stobiński2 1Uniwersytet Opolski, Wydział Chemii, 45-052 Opole 2Instytut

Bardziej szczegółowo

pobrano z www.sqlmedia.pl

pobrano z www.sqlmedia.pl ODPOWIEDZI Zadanie 1. (2 pkt) 1. masy atomowej, ładunku jądra atomowego 2. elektroujemności, masy atomowej, ładunku jądra atomowego Zadanie 2. (1 pkt) 1. Pierwiastek I jest aktywnym metalem. Reaguje z

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny do serii Chemia Nowej Ery wg programu nauczania autorstwa T. Kulawik i M. Litwin, zmodyfikowany przez K. Bieniek

Plan dydaktyczny do serii Chemia Nowej Ery wg programu nauczania autorstwa T. Kulawik i M. Litwin, zmodyfikowany przez K. Bieniek Plan dydaktyczny do serii Chemia Nowej Ery wg programu nauczania autorstwa T. Kulawik i M. Litwin, zmodyfikowany przez K. Bieniek Tytuł rozdziału w podręczniku Temat lekcji i treści nauczania Termin Wymagania

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY INFORMACJA DO ZADAŃ 678 680 Poniżej przedstawiono wzory półstrukturalne lub wzory uproszczone różnych węglowodorów. 1. CH 3 2. 3. CH 3 -CH 2 -CH C CH 3 CH 3 -CH-CH 2 -C

Bardziej szczegółowo

Wymaganie do spełnienia przez budynek energooszczędny: Obliczenia i sposób ich prezentacji w projekcie jest analogiczny do pkt 3!!!

Wymaganie do spełnienia przez budynek energooszczędny: Obliczenia i sposób ich prezentacji w projekcie jest analogiczny do pkt 3!!! 4. Sporządzenie świadectwa energetycznego w Excelu dla zmodyfikowanego budynku, poprzez wprowadzenie jednej lub kilku wymienionych zmian, w celu uzyskania standardu budynku energooszczędnego, tj. spełniającego

Bardziej szczegółowo

Samochody na wodór. Zastosowanie. Wodór w samochodach. Historia. Przechowywanie wodoru

Samochody na wodór. Zastosowanie. Wodór w samochodach. Historia. Przechowywanie wodoru Samochody na wodór Zastosowanie Wodór w samochodach Historia Przechowywanie wodoru Wodór ma szanse stać się najważniejszym nośnikiem energii w najbliższej przyszłości. Ogniwa paliwowe produkują zeń energię

Bardziej szczegółowo

KATALIZATOR DO PALIW

KATALIZATOR DO PALIW KATALIZATOR DO PALIW REDUXCO KATALIZATOR DO PALIW Katalizator REDUXCO jest stosowany jako dodatek do paliw węglowodorowych, jest substancją czynną zmniejszającą napięcie powierzchniowe węgla powodując

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo