Pochodne pirazolowe. Wyzwanie współczesnej chemii akademickiej i przemysłowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pochodne pirazolowe. Wyzwanie współczesnej chemii akademickiej i przemysłowej"

Transkrypt

1 anna PoPielarska a, c, anna Myka a, c, Beata DraBińska a, aleksandra Gruszeczka a, Joanna kruk a, rafał kurczab b a, c, *, Jacek kujawski a Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego, Poznań; b Instytut Farmakologii PA, Kraków; c Fundacja Rozwoju auki i Biznesu w bszarze auk Medycznych i Ścisłych, Wrocław Pyrazole derivatives. A challenge of modern academic and industrial chemistry Pochodne pirazolowe. Wyzwanie współczesnej chemii akademickiej i przemysłowej Please cite as: Przem. Chem. 2013, 92, 6, 905. A review, with 87 refs., of uses of pyrazole derivatives in prodn. of explosives, photocells, luminophores, chelating agents, corrosions inhibitors and pharmaceuticals. Mając na względzie różnorodność wykorzystywanych obecnie w przemyśle związków heterocyklicznych, dokonano przeglądu przemysłowego zastosowania związków z pierścieniem pirazolowym. Podkreślono możliwości wykorzystania takiego układu m.in. podczas wytwarzania materiałów wysokoenergetycznych, ogniw słonecznych, polimerów, układów nanotechnologicznych, substancji chroniących przed korozją, jak również substancji leczniczych. ależy się spodziewać, że zaznaczony w pracy trend będzie ulegał dynamizacji, co niewątpliwie będzie powodować wzrost liczby przykładów wykorzystania pochodnych pirazolowych w przemyśle chemicznym i współczesnej gospodarce. Jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się dziedzin gospodarki współczesnego świata jest przemysł chemiczny, którego rozkwit determinowany jest m.in. osiągnięciami prac badawczych w obszarze nowoczesnej chemii związków heterocyklicznych 1 3). W owym kontekście kluczową rolę odgrywają cykliczne heteroareny, w tym poszczególne biblioteki ich 5-członowych pochodnych. Wśród licznych przedstawicieli 5-członowych związków azaheterocyklicznych wyróżnić można układy zawierające planarny pierścień pirazolu 1 (rys. 1), który, będąc bioizosterem pirolu 4), stanowi interesujący obiekt badań pod kątem właściwości chemicznych 5 7) i biologicznych 8 9). dkrywcy pirazolu, L. Knorr i E. Buchner 10), zapewne nie mogli przypuszczać, że obiekt ich badań spotka się z uznaniem kolejnych pokoleń chemików na całym świecie. Inspirujące cechy strukturalne i właściwości chemiczne pirazolu Struktura pirazolu (rys. 1) oraz właściwości elektronowe determinują jego reaktywność. Badania dowiodły, że jego pozycja 4 jest podatna na atak czynników elektrofilowych, a pozycje 3 i 5 na substytucję nukleofilową 1). Pirazol, którego charakterystykę spektralną (widmo 1 MR) podano w tabeli 1, jest znacznie słabszą zasadą niż imidazol (jego 1,3-diaza-analog). Wynika to z faktu, Fig. 1. Chemical structure of the pyrazole ring; bond distances in Å are marked in blue, dihedral angles in degrees are marked in green Rys. 1. Struktura chemiczna pierścienia pirazolu; długości wiązań wyrażone w Å zaznaczono na niebiesko, a kąty dwuścienne określone w stopniach na zielono Mgr anna PPIELARSKA w roku 2012 ukończyła studia w Katedrze i Zakładzie Chemii rganicznej Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Członkini Studenckiego ddziału Międzynarodowego Stowarzyszenia Inżynierii Farmaceutycznej (ISPE-Poznań; edu.pl). Specjalność aromatyczna substytucja nukleofilowa oraz strategia syntezy azoli o aktywności cytostatycznej. Anna MYKA jest studentką V roku farmacji, magistrantką w Katedrze i Zakładzie Chemii rganicznej Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Sekretarz Studenckiego ddziału Międzynarodowego Stowarzyszenia Inżynierii Farmaceutycznej (ISPE- Poznań; Specjalność aromatyczna substytucja nukleofilowa oraz strategia syntezy azoli o aktywności cytostatycznej. 92/6(2013) 905

2 Table 1. 1 and 13 C MR spectral characteristics of 1-pyrazole Tabela 1. Charakterystyka spektralna widm 1 i 13 C MR 1-pirazolu 1 MR (CCl 4 ) 13 C MR (CD 2 Cl 2 ) Lokant δ, ppm Lokant δ, ppm -1 12,64 C-3 134,6-3 7,61 C-4 105,8-4 6,31 C-5 134,6-5 7, że ładunek dodatni w jonie pirazoliowym w mniejszym stopniu ulega delokalizacji niż w kationie imidazoliowym 2 3). Ponadto pirazol niepodstawiony w pozycji 1 wykazuje kwasowość (pk a 14,21) porównywalną z kwasowością imidazolu. Zasadowość systemu pirazolowego wynika z symetrii jego kationu, który występuje w dwóch równoważnych formach tautomerycznych (rys. 2), przy czym kwasowość protonu związanego z atomem azotu jest mniejsza (pk a 2,5) niż w układzie imidazoliowym. trzymywanie 1,2-diazolu opiera się zasadniczo na typowej addycji nukleofilowej odpowiedniego syntonu hydrazynowego do odpowiedniego β-diketonu 10, 11). Podstawione pochodne pirazolu otrzymuje się także 5, 11) : (i) z trichlorometylowych pochodnych ketonów zawierających układ α-alkoksywinylu, (ii) z estrów dietylowych kwasu etoksymetylenomalonowego, (iii) z estrów dimetylowych kwasu ditiomalonowego, (iv) z estru etylowego kwasu etoksymetylenocyjanooctowego, (v) z układów acetylenodikarboksylowych, (vi) z C5-niepodstawionych pochodnych pirazolu, (vii) poprzez transformację pierścienia oraz (viii) w reakcji cykloaddycji [3+2] diazapochodnych do związków zawierających peryferyjne ugrupowanie alkinowe. Mając na względzie potencjał tkwiący w tak małej cząsteczce diazolu, znajdujący odzwierciedlenie w zastosowaniu w różnorodnych gałęziach przemysłu, podjęto próbę wskazania obszarów jego możliwości aplikacyjnych, w tym w produkcji m.in. materiałów wysokoenergetycznych, ogniw słonecznych, polimerów, układów mających zastosowanie w nanotechnologii, substancji chroniących przed korozją, jak również we współczesnym przemyśle farmaceutycznym. Związki wysokoenergetyczne zawierające system pirazolowy Mały 5-członowy system pirazolowy zawierający 2 atomy azotu cechuje się stosunkowo dużymi wartościami entalpii tworzenia i ciepła tworzenia F (heat of formation); F osiąga wartość 179,4 kj/mol 12). Ponadto energia najsłabszego wiązania w cząsteczce, wyrażana przez wartość energii dysocjacji wiązań BDE (bond dissociation energy), jest kluczowym determinantem procesu rozpadu cząsteczki 12 15). W 5-członowych związkach najsłabszym wiązaniem jest to utworzone przez grupę nitrową związaną z atomem węgla (R = C,, ), jego rozerwanie + pk a Fig. 2. Tautomeric forms of pyrazolium cation Rys. 2. Formy tautomeryczne kationu pirazolowego zaś jest pierwszym etapem rozpadu cząsteczek. Z tego względu pirazolopochodne oraz ich nitrowe analogi stanowią interesujące źródło związków wysokoenergetycznych, które jako materiały wybuchowe są szeroko wykorzystywane w przemyśle zbrojeniowym. W przypadku 4-nitropirazolu kwantyfikator BDE w temp. 0 K przyjmuje wartość 323,4 kj/mol, a już dla 3,5-dinitropirazolu stwierdzono jego zmianę do 288,8 kj/mol (wiązanie C3-2 ) i 299,1 kj/mol (wiązanie C5-2 ) 12). Wyznaczenie wartości F jest niezbędne do oszacowania stabilności cząsteczki i do obliczenia jej funkcji termodynamicznych, a to z kolei jest ściśle powiązane z parametrami detonacyjnymi związku 13). Prowadzone przez lata badania doświadczalne umożliwiły opracowanie wielu tabel zawierających ciepła tworzenia różnych związków, jednak badania takie są zarówno niepraktyczne, jak i niebezpieczne ze względu na trudności w syntezie substancji wysokoenergetycznych oraz ich małą stabilność. Z tego względu z powodzeniem podjęto próby wykorzystania teoretycznych metod obliczania ciepła tworzenia: metody ab initio (np. G2, G3, QCISD(T), CCSD(T) czy MP4SDTQ 13) ), teorii funkcjonału gęstości DFT (density functional theory) 16, 17) oraz jej wariantów hybrydowych, takich jak funkcjonał B3LYP 18). Główną zaletą metod DFT jest skrócenie czasu obliczeń, który można porównać z czasem obliczeń metodą artree go i Focka 19), pozwalającą na dokładniejsze obliczenia w tym samym czasie z zachowaniem analogicznej mocy obliczeniowej. ierzadko zastosowanie potencjału hybrydowego B3LYP przy użyciu odpowiednio dobranej bazy sprzyja obliczeniom dla większości układów, zwłaszcza wysokoenergetycznych cząsteczek organicznych, oraz daje najlepsze wyniki względem szerokiego spektrum układów molekularnych 13 18, 20, 21). Z tych względów zastosowanie metod B3LYP/ G**/augcc-pVDZ oraz B3P86/aug-cc-pVDZ pozwoliło na zbadanie właściwości energetycznych i detonacyjnych wybranych podstawionych pochodnych pirazolu wykorzystywanych w przemyśle zbrojeniowym lub energetycznym 12). Wykazano dodatkowo, że ich ciepło tworzenia rośnie wraz ze wzrostem liczby grup aminowych i azydkowych związanych z systemem arenu, a maleje ze wzrostem liczby grup nitrowych i F 2. Zaobserwowano także, iż wartość F (rys. 3) dla 3,5-difluoroaminopirazolu (2) jest najmniejsza (134,4 kj/mol), a dla 3,4,5-triazydopirazolu (3) największa (1240,6 kj/mol) 12). Udowodniono ponadto, że wymiana grup nitrowych na aminowe i F 2 powoduje spadek wartości F, a podstawienie ich grupą azydkową sprzyja gwałtownemu wzrostowi wartości tego parametru, średnio o 322,0 kj/mol. a F wpływa również pozycja podstawników; najbardziej stabilne są 3- i 4-monopodstawione izomery oraz 3,5-dipochodne 12). bliczenia kwantowo-mechaniczne pozwoliły także na znalezienie podobieństwa wartości energii detonacji i jej wydajności dla 3,4,5-trinitro-1-pirazolu (4), 1-amino-3,4,5-trinitro-1-pirazolu (5), 1-metylo-3,4,5-trinitro-1-pirazolu (6) oraz 1,3,4,5-tetranitro-1- -pirazolu (7) do wartości tej energii dla powszechnie stosowanych środków wybuchowych, takich jak MX (8) i RDX (9) 20). Podobne wartości energii eksplozji oraz ciśnienia detonacyjnego wykazano również, porównując parametry termodynamiczne obliczone za pomocą technik DFT dla skondensowanych pochodnych pirazolu z właściwościami energetycznymi i detonacyjnymi takich związków wysokoenergetycznych, jak DPP (10), LLM-119 (11), TBI (12), MX i RDX 22 23). Beata DRABIŃSKA jest studentką IV roku farmacji Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Członkini Studenckiego ddziału Międzynarodowego Stowarzyszenia Inżynierii Farmaceutycznej (ISPE-Poznań; edu.pl). Specjalność aromatyczna substytucja nukleofilowa oraz strategia syntezy azoli o aktywności cytostatycznej. Mgr Aleksandra GRUSZECZKA w roku 2012 ukończyła studia na Wydziale Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza ze specjalnością: synteza i analiza chemiczna (licencjat) oraz chemię środowiska (magisterium). Podczas studiów sympatyk studenckiego koła naukowego SK Chemii rganicznej na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Specjalność chemia środowiska /6(2013)

3 F F Fig. 3. Examples of high-energy compounds Rys. 3. Przykłady związków wysokoenergetycznych substancji w wodzie wyznaczone doświadczalnie są podobne do tych oszacowanych metodą CSM-RS. Ponadto za pomocą metody Jobacka obliczono również temperatury krytyczne dla RDX i MX, porównano je z danymi doświadczalnymi i wykazano duże podobieństwo tych wartości. Wykazano przy tym, że zastosowane metody obliczeniowe mogą być skutecznym narzędziem do przewidywania właściwości fizycznych i fizykochemicznych związków wysokoenergetycznych, w tym pochodnych pirazolu, co umożliwia pominięcie fazy eksperymentalnej i może przyczynić się do szybszego rozwoju technik ochrony środowiska we współczesnym sektorze energetycznym i przemyśle zbrojeniowym 21). Wykorzystanie pirazolopochodnych w ogniwach fotochemicznych 2 Jednym z częstszych zastosowań pochodnych pirazolu jest produkcja coraz bardziej wydajnych ogniw fotochemicznych DSSC (dye-sensitized solar cells); 2 rys. 4. Cieszą się one sporym zainteresowaniem ze względu na możliwość zastąpienia nimi w pewnej mierze paliw kopalnych. gniwa te zbudowane są z cienkiej błony nanokrystalicznego ditlenku tytanu (Ti 2 ), na którym zaadsorbowana jest pojedyncza warstwa uczulającego barwnika, najczęściej kompleksów Ru(II), z roztworu elektrolitu (np. roztworu jodu, I - /I 3- ) oraz z elektrody (np. platynowej). W celu zwiększenia przewodnictwa ogniw DSSC pochodne pirazolu wykorzystuje się zarówno w procesie tworzenia kompleksów z solami rutenu, jak i jako dodatek do roztworu elektrolitu 25). Początkowo w DSSC wykorzystywane były kompleksy rutenu z pochodnymi polipirydynowymi. Podstawową wadą takich systemów W ostatnich latach wielu producentów materiałów energetycznych zwraca uwagę na wytwarzanie tych materiałów w sposób przyjazny środowisku. W procesie produkcji wraz z odpadami do otoczenia mogą dostawać się małe ilości produkowanego materiału. Ilość uwolnionego do środowiska związku jest zależna od jego właściwości fizycznych (np. temperatury topnienia, gęstości, lepkości, napięcia powierzchniowego, przewodności cieplnej) oraz fizykochemicznych (m.in. współczynnika podziału oktanol-woda 24), rozpuszczalności w wodzie, współczynnika sorpcji do gleby i prężności par) 21). Właściwości te mogą zostać oszacowane na podstawie struktury analizowanego związku za pomocą różnych metod, w tym: techniki CSM-RS, rozbudowanej statystycznej bazy funkcji temodynamicznych pozwalających ocenić wpływ środowiska rozpuszczalnika na wartości poszczególnych parametrów termodynamicznych oraz metody ilościowej analizy struktura/ właściwość-aktywność QSAR/QSPR 21). Te parametry fizykochemiczne oszacowano dla kilku związków, które w najbliższym czasie mogą zostać wykorzystane jako związki wysokoenergetyczne (rys. 3), w tym dinitropirazolu (13). W celu stwierdzenia, która metoda jest najlepsza, obliczono również wartości tych parametrów dla związków o podobnej budowie (RDX, MX i ε-cl-20 (14)) i porównano je z danymi doświadczalnymi. kazało się, że wartości rozpuszczalności danej Fig. 4. The scheme of the dye-sensitized solar cell s structure 25) Rys. 4. Schemat budowy ogniwa fotochemicznego 25) Mgr Joanna KRUK w roku 2012 ukończyła studia w Katedrze i Zakładzie Chemii rganicznej Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Jest też absolwentką studiów licencjackich na Wydziale Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Specjalność chemia organiczna. Mgr Rafał KURCZAB w roku 2008 ukończył studia na Wydziale Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, specjalność chemia fizyczna i elektrochemia. d 2010 r. jest asystentem w Zakładzie Chemii Leków Instytutu Farmakologii PA. Specjalność komputerowo-wspomagane projektowanie i poszukiwanie nowych leków oraz wykorzystanie metod sztucznej inteligencji oraz chemii kwantowej w chemii i biologii. 92/6(2013) 907

4 C C C C C Dr JACEK KUJAWSKI w roku 2002 ukończył studia w Katedrze i Zakładzie Chemii rganicznej Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Jest asystentem w tej Katedrze i opiekunem studenckiego koła naukowego SK Chemii rganicznej oraz V-ce prezesem Fundacji Rozwoju auki i Biznesu w bszarze auk Medycznych i Ścisłych (www.plusuj.pl). Specjalność chemia pirazolu, chemia obliczeniowej i mechanika kwantowej oraz spektroskopia MR i MS. * Autor do korespondencji: Katedra i Zakład Chemii rganicznej, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, Poznań, tel.: (61) , fax: (61) , C Fig. 5. Pyrazole derivatives used in photochemical cells Rys. 5. Pochodne pirazolowe wykorzystywane w ogniwach fotochemicznych jest brak absorbcji światła czerwonego i podczerwonego, co jest powodem ich małej efektywności w zamianie energii słonecznej na elektryczną. W celu polepszenia fotofizycznych i elektrochemicznych właściwości uczulacza zaczęto dokonywać strukturalnych modyfikacji istniejących kompleksów poprzez wzbogacenie ich w pierścienie pirazolowe. kazało się przy tym, że pierścień pirazolu jest obiecującym ugrupowaniem do tworzenia wielokleszczowych ligandów z uwagi na analogię energetyczną antywiążących (π*) i wiążących (π) orbitali w porównaniu z wykorzystywanym dotychczas układem pirydyny. Może to zwiększać lokalizację orbitalu LUM w kompleksie rutenu z centrum pirydynowym lub bipirydynowym, polepszać kierunkowości i sprzężenie elektronowe z Ti 2, a także zwiększać regulację gęstości elektronowej na orbitalu M. we modyfikacje strukturalne można zaobserwować w przypadku związków (rys. 5): 2,6-di(pirazol-1-ylo)-4-karboksypirydyny (15) oraz 6,6 -di(pirazol-1- ylo)-4,4 -dikarboksy-2,2 -bipirydyny (16) 26), kwasu 2,6-bis(pirazol- 1-ylo)izonikotynowego (bpin) (17) i 4,4 -dikarboksy-2,2 -bipirydyny (dcbpy 2 ) (18) w nowym kompleksie z rutenem [Ru(bpin)(dcbpy 2 ) Cl]Cl, który wykazuje większą stabilność stanu wzbudzonego oraz lepszą wydajność zamiany energii wynoszącą 1,9% 27). pisane badania stanowią istotny punkt wyjścia do poszukiwań bardziej efektywnych uczulaczy cechujących się szerszym spektrum absorpcji i dłuższym czasem życia stanu wzbudzonego, a co za tym idzie znaczącym wzrostem wydajności zamiany energii. Prowadzone są również badania mające na celu ocenę pochodnych pirazolu jako dodatku do roztworu elektrolitowego w ogniwie fotochemicznym, połączone z analizą zmian charakterystyki prądowo-napięciowej (current-voltage) 25). Wykazano, że dodatek poszczególnych pirazolopochodnych zwiększa napięcie V oc (open-circuit photovoltage) oraz wydajność zamiany energii słonecznej (η), ale jednocześnie zmniejsza natężenie J sc (short-circuit photocurrent density). Ponadto stwierdzono, iż im większy ładunek cząstkowy na atomie azotu w pozycji 2 pirazolu, tym większa jest wartość parametru V oc, a mniejsza J sc. Wraz ze zwiększeniem momentu dipolowego pirazolopochodnej obserwuje się również wzrost wartości parametru V oc i spadek J sc. Wartość V oc wzrasta także ze spadkiem energii jonizacji pirazolopochodnej. Te zależności wskazują na wpływ elektrodonorowego charakteru pochodnych pirazolu w interakcji z fotoelektrodą, elektrodą redukującą, elektrolitem i rozpuszczalnikiem, stanowiąc istotny czynnik determinujący zmiany w wydajności uzyskiwanego ogniwa 25). W tym kontekście interesujące są również wyniki badań migracji elektronów w kompleksach cząsteczkowych z przeniesieniem ładunku (charge-transfer or electron donor-acceptor molecular complexes) pomiędzy pochodnymi pirazolu a jodem. bliczenia wykonane za pomocą techniki semiempirycznej PM5 28) wykazały, że jako n-donorowe miejsca preferowane były: atom azotu w pozycji 2 pierścienia pirazolu oraz atom azotu grupy aminowej 25). Analiza zdolności kompleksowania jodu przez atomy azotu w pozycji 2 pierścienia pirazolu pozwoliła na sformułowanie wniosku, że bardziej elektronodawczy charakter podstawnika (np. grupa - 2 ) w pozycji 3 i 5 pierścienia powodował zwiększoną stabilizację powstałego kompleksu, natomiast właściwości elektronossące podstawnika (w omawianym przypadku układ 2-furylu lub 2-tienylu) w pozycji 4 diazolu zmniejszały stabilność kompleksu, nawet w obecności elektrodonorowch grup w pozycji 3 i/lub 5 25). Pochodne pirazolu dodawane były również do roztworu elektrolitu I - /I 3 - ogniwa, w którym fotouczulaczem był kompleks Ru(II) i bipirydyny, a wyznaczone dla nich wartości V oc zostały porównane z teoretycznie wyznaczonymi wartościami związanymi z przeniesieniem ładunku. Wyniki tego typu badań pokazały ponadto, że parametr V oc przyjmował wartości wyższe w roztworach, w których kompleksy molekularne cechowały się większą trwałością 29). gniwa fotochemiczne są postrzegane jako interesujące źródło energii przeznaczone do wykorzystania w przyszłości ze względu na wysoką wydajność zamiany energii oraz niskie koszty produkcji. Układy te nie są wolne od wad. Ich mała trwałość jest spowodowana wyciekiem elektrolitu oraz jego lotnością. Dlatego poszukuje się stałych materiałów, którymi można by zastąpić te roztwory. Elektrolity o stałej konsystencji utrzymują kierunek przepływu ładunku do elektrody redukującej, zapewniają stabilność, a także nadają elastyczność i zmniejszają restrykcje związane z kształtem ogniwa, ograniczając przy tym koszty produkcji. ajczęściej w tym celu wykorzystywany jest politlenek etylenu (PE) z uwagi na polarność i trwałość chemiczną. Wadą jego jest wysoce krystaliczna natura, co powoduje małą przewodność jonową. Z tego powodu poszukiwane są tzw. stałe plastyfikatory, które zapobiegałyby przemianie PE w formę krystaliczną, jak np. Ti 2, dzięki któremu wydajność zamiany energii zwiększa się do 4,2%. W tym aspekcie zbadano wpływ dodatku 2,6-bis-(-pirazolylo)-pirydyny (BPP) (19) (rys. 5) do PE. Wyniki badań metodą dyfraktometrii rentgenostrukturalnej pokazały, że dodatek ten zmniejszył stopień krystaliczności polimeru, dzięki czemu zwiększyło się przewodnictwo jonowe PE, co z kolei spowodowało wzrost wydajności zamiany energii świetlnej na elektryczną do 8,8%. a podstawie tych wyników można stwierdzić, że BPP powinien być w najbliższym czasie z powodzeniem wykorzystany do produkcji ogniw fotochemicznych 30). Zastosowanie systemów pirazolowych w nanotechnologii oraz w luminoforach Początkowo rozwój nanotechnologii utożsamiano z procesem miniaturyzacji. becnie podtrzymuje się koncepcję otrzymywania nowych struktur o pożądanych właściwościach, tworząc je atom po atomie, cząsteczka po cząsteczce (metoda bottom-up) 31). Zauważalny obecnie trend miniaturyzacji wyrobów technicznych oraz zwiększania efektywności wdrażanych metod przemysłowych zmusza naukowców /6(2013)

5 do poszukiwania nowych katalizatorów, które znacząco zwiększyłyby wydajność przeprowadzanych w przemyśle reakcji chemicznych. biektem wielu badań są pochodne zawierające pierścień pirazolowy i jego izostery. Rodzaj użytego katalizatora ma kluczowe znaczenie m.in. w procesie utleniania fulerenów (C 60 ) i nanorurek węglowych mających potencjalne zastosowanie w produkcji fotoelektrycznych źródeł energii 32). Wysokoutlenione postacie C 60 niejednokrotnie uzyskuje się przy użyciu układu MT/ 2 2 ( 3 CRe 3, methyltrioxorhenium). Mając to na uwadze, zbadano wpływ różnych katalizatorów na wydajność tego procesu. Wykorzystano w tym celu 4-bromopirazol, pirydynę, pirazol, 2,2 -bipirydynę oraz 3-cyjanopirydynę, uwzględniając przy tym ich stężenia 32). Wykazano, że obecność 2,2 -bipirydyny zmniejsza aktywność MT, natomiast obecność pirazolu w mieszaninie reakcyjnej nie ma istotnego wpływu na przebieg procesu oksydacji w większości przebadanych stężeń, z wyjątkiem stężenia pirazolu wielokrotnie przewyższającego stężenie MT. biecujące wyniki uzyskano, stosując 3-cyjanopirydynę i 4-bromopirazol. ba związki istotnie zwiększyły wydajność reakcji katalizy 32). Liczne procesy stosowane w przemyśle i nanotechnologii niejednokrotnie wykorzystują reakcje polimeryzacji mające często charakter łańcuchowy, co znacząco utrudnia, w ujęciu technologicznym, otrzymanie czystego produktu. W celu uzyskania polimeru o pożądanych właściwościach i masie stosowane są związki chemiczne, których obecność w mieszaninie reakcyjnej, wskutek oddziaływania między cząsteczkami mieszaniny, nakierowuje cały proces na oczekiwany produkt. a przykład zastosowanie kompleksów palladu z podstawionymi pierścieniami pirazolu (obecnymi w mieszaninie reakcyjnej) w reakcji polimeryzacji olefin wpływa nie tylko na jej szybkość, ale również na rodzaj powstałego polimeru 33). Możliwość modyfikacji tego typu aza-ligandów ułatwia otrzymywanie produktów o różnych właściwościach mikrostrukturalnych i masach cząsteczkowych. Wykazano, że przyłączenie grupy karbonylowej do azaheteroarenowego ligandu zwiększa elektrofilowość centralnego atomu metalu, co przekłada się dalej na zwiększenie aktywności katalitycznej całego kompleksu. prócz kompleksów palladu z podstawnikami pirazolowymi do polimeryzacji etylenu mogą być stosowane kompleksy, których centralnym atomem jest kation niklu, jednak, jak dotąd, wykazują one mniejszą aktywność 33). Pirazolowe pochodne są również stosowane jako materiał wyjściowy do produkcji nanostrukturalnych pigmentów, w tym niebieskiego barwnika pozyskiwanego ze związków, których cząsteczki zawierają jony kobaltu. Warunki syntezy danego pigmentu mają wpływ na barwę, wielkość jego cząsteczek oraz odporność na kwasy i zasady. W procesie otrzymywania tych 20 barwnych substancji powszechnie wykorzystywany jest 3-metylopirazol-5-on (3-MP5) z uwagi na łagodny przebieg reakcji, niski poziom toksycznych gazów oraz doskonałe właściwości kompleksotwórcze 34). Potrzeba tworzenia nowych źródeł zasilania wynika z coraz szybciej rozwijającej się elektroniki oraz z konieczności miniaturyzacji urządzeń i energooszczędności uzyskanych produktów (np. wyświetlaczy, monitorów czy paneli świetlnych). Istotny jest też fakt, iż miniaturyzacja wiąże się ze znacznie mniejszym zużyciem surowców niż w technologiach klasycznych (jak np. produkcja monitorów kineskopowych) 35, 36). Z tego też względu z roku na rok wzrasta zainteresowanie stałymi elektrolitami polimerowymi. Wykorzystywane w nowoczesnych źródłach energii elektrycznej ciecze jonowe IL (ionic liquids) charakteryzują się wysokimi wartościami przewodnictwa, dużymi zakresami stabilności elektrochemicznej i termicznej, dlatego też w połączeniu z matrycą polimerową pozwalają na uzyskanie stałych elektrolitów polimerowych o przewodnictwie rzędu S/cm. W tych układach polimer pełni funkcję rozcieńczalnika IL i zapewnia dobrą wytrzymałość mechaniczną, natomiast IL plastyfikuje polimer, będąc jednocześnie źródłem jonów zapewniających przewodzenie. Systemy typu IL znajdują zastosowanie jako rozpuszczalniki i katalizatory (a co najważniejsze mogą być jednocześnie zarówno rozpuszczalnikiem, jak i katalizatorem) wielu reakcji chemicznych, a użycie jonu np. imidazoliowego zapobiega niepożądanemu procesowi ługowania i zwiększa wydajność danej katalizy 37). becnie przeprowadzane są badania dotyczące wykorzystania IL w procesie tworzenia nanocząstek (mających w swej strukturze pierścienie pirazolu) o kształcie dysku. Ze względu na obecność pierścienia 1,2-diazolowego powstałe układy wykazują właściwości plastycznych kryształów, mają również dobrą przewodność i mogą być wykorzystane w bateriach litowych. Związki tego typu wykazują różnice w przewodności zależnie od rodzaju podstawnika w pierścieniu, wielkości przyłączonego pierścienia alifatycznego do układu heterocyklicznego oraz zastosowanej temperatury. iektóre przebadane związki wykazywały bardzo dobrą przewodność już w temperaturze pokojowej. Wykazano także, iż niektóre plastyczne kryształy o pirazolowym pierścieniu są zdolne do transportowania kationów litu z bardzo dobrą odwracalnością, zachowując satysfakcjonujące parametry galwanostatyczności 38, 39). Jedną z dyscyplin rozwijanych w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX w. i wykorzystujących elektronowe właściwości materiałów organicznych jest elektronika. W 1907 r. odkryto zjawisko elektroluminescencji (EL) 35). W 1957 r. do konstrukcji urządzenia elektroluminescencyjnego użyto po raz pierwszy polimeru, który miał postać jednowarstwowych komórek typu EL. Dopiero w latach dziewięćdziesiątych XX w. pojawiły się komórki wielowarstwowe EL bazujące na poli-p-fenylenowinylenie, wykazujące dodatkowo fosforescencję. Gwałtowny rozwój tego trendu pozwolił na zastosowanie układów heterocyklicznych o interesujących właściwościach fotofizycznych, w tym pochodnych pirazolochinoliny (rys. 6), co umożliwiło wytworzenie komórek EL, w których azole te posłużyły jako tzw. dopanty matrycy z poliwinylokarbazolu (PVK) 35). Wydaje się, że w najbliższym czasie pojawią się kolejne zastosowania pirazolu i jego pochodnych (nie tylko na polu nanotechnologii 40) lub elektroniki), a to za sprawą coraz to nowo odkrywanych właściwości fizycznochemicznych tych związków. 21 Fig pyrazol[3,4-b]quinoline derivatives as phosphors for electrophosphor devices 35) Rys. 6. Pochodne 1-pirazolo[3,4-b]chinoliny jako luminofory do urządzeń elektroluminescencyjnych 35) 22 Właściwości chelatujące i sorpcyjne układów pirazolowych 23 Zdolność układów pirazolowych do tworzenia kompleksów oraz polimerów jest z powodzeniem wykorzystywana także w nowoczesnej analizie chemicznej, farmaceutycznej oraz toksykologicznej, stanowiąc nieodłączny element procedur dobrej jakości wytwarzania GMP (good manufacturing practice) oraz dobrej praktyki zautomatyzowanej produkcji GAMP (good automated manufacturing practice), będących swego rodzaju odpowiedzią sektora m.in. rynku farmaceutycznego na falę rosnących oczekiwań i wymogów stawianych przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków FDA (Food and Drug Administration) 41). Kompleksy pirazolu zawierające kationy kadmu mostkowane ugrupowaniem tiocyjanowym o wzorach Cd(µ-Cl) 2 (Pz) 2 ] n lub [Cd(µ-1,3-SC) 2 (Pz) 2 ] n, w których Pz oznacza pirazol, umożliwiają chelatowanie jonów dwuwartościowych 42). Z kolei hydroksypodstawione pirazole (rys. 7) związane z makroporowatym kopolimerem styrenodiwinylobenzenowym okazują się przydatne do izolowania jonów Pb(II), g(ii), Cd(II), Ca(II), Cs(I), K(I), Li(I) i a(i) z wodnych roztworów 43). 92/6(2013) 909

6 aniesienie na żel krzemionkowy akrylowej pochodnej pirazolu (PMTCAACP) pozwala na selektywne oznaczenie jonów toru(iv) w obecności jonów U(VI), Ce(III), La(III) i Zr(IV) (rys. 8) 44). Żel krzemionkowy jest jednym z najczęstszych adsorbentów używanych we współczesnych technikach analitycznych. Zazwyczaj na jego powierzchni znajdują się grupy hydroksylowe i połączenia eterowe, które sprawiają, że jest ona ujemnie naładowana. Wynikiem tego jest skłonność powierzchni do adsorbowania cząsteczek z niedoborem elektronów. W przypadku związków aromatycznych adsorpcja przebiega z zaangażowaniem wiązania π w tworzenie wiązania wodorowego z grupą silanową. Ponadto dzięki obecności aktywnych grup hydroksylowych powierzchnia krzemionki może być modyfikowana w szerokim zakresie przy zastosowaniu różnych czynników Fig. 7. ydroxy-substituted pyrazole derivatives with complexing properties 43) Rys. 7. ydroksypodstawione pochodne pirazolu o właściwościach kompleksujących 43) MeS C PMTCAP 2 MeS C silica 2 PMTCAACP + Th (IV) silica reagujących z jej powierzchnią. Można w ten sposób regulować (zwiększać lub zmniejszać) jej właściwości hydrofilowe. Daje to możliwość wykorzystania krzemionki choćby w różnych typach reakcji chemicznych, procesach biologicznych czy farmakologicznych. Zjawisko adsorpcji będzie wówczas zależało nie tylko od adsorbatu, ale także od właściwości samego adsorbentu. charakterze tego wiązania można dowiedzieć się poprzez wyznaczenie izoterm adsorpcji. Analiza zaadsorbowanej warstwy zależy od interakcji między adsorbentem a adsorbatem, a także od chemicznej natury adsorbatu, jego koncentracji w roztworze i dalszych oddziaływań między zaadsorbowanymi cząsteczkami. W przypadku pirazoli i ich pochodnych, np. 3,5-dimetylopirazolu (DMP), do analizy tej zaadsorbowanej warstwy przydatne są m.in. techniki spektroskopowe: 13 C MR i 15 MR 45). Badania wykazały, że związki te adsorbują jako neutralne indywidua chemiczne. W swoich strukturach mają też inne miejsca adsorbujące, co jest związane z różnymi stałymi szybkości w wymianie protonu, a tym samym powoduje różnice w przesunięciach chemicznych w widmie MR. W momencie zaadsorbowania tych związków wymiana protonu jest znacznie wolniejsza 45, 46). Zastosowanie pochodnych pirazolowych w ochronie przed korozją Warunki środowiska, w których żyjemy, prowadzą do uszkodzeń urządzeń przemysłowych. Ponieważ skażenie środowiska z roku na rok jest coraz większe, współczesny przemysł poszukuje coraz skuteczniejszych technik ochrony produktów przed korozją 47). Z pomocą przychodzi społeczność akademicka zatrudniona w licznych ośrodkach badawczych, która zajmuje się poszukiwaniem związków chroniących różnorodne wytwory przemysłowe przed działaniem czynników utleniających. Całkowite zatrzymanie procesu korozji jest niemożliwe, jednak można ją znacznie zahamować 48). Wśród wielu związków stosowanych w tym celu w przemyśle znajdują się układy heterocykliczne zawierające system pirazolu 49). iejednokrotnie też związki te zawierają w swej strukturze dodatkowo atomy tlenu, siarki, azotu, fosforu, co ogranicza wpływ korozji na wrażliwe na nią metale 50). Spodziewaną aktywność przeciwkorozyjną arenów w odniesieniu do zawartych w nich heteroatomów można zobrazować w szeregu < < S < P 51). Ponadto obecność skumulowanych wiązań wielokrot- EGDMA AIB silica MeS MeS C C Th 4+ C C SMe SMe SILICA- 2 SILICA-C Fig. 8. PMTCAP modifications used to produce the complex with Th(IV); EGDMA ethylene glycol dimethacrylate), AlB azobisisobutyronitrile) 44) Rys. 8. Modyfikacje PMTCAP prowadzące do uzyskania jego kompleksu z Th(IV); EGDMA dimetakrylan glikolu etylenowego, AlB azobisizobutyronitryl, silica żel krzemionkowy 44) /6(2013)

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Elektrolity polimerowe. 1. Modele transportu jonów 2. Rodzaje elektrolitów polimerowych 3. Zastosowania elektrolitów polimerowych

Elektrolity polimerowe. 1. Modele transportu jonów 2. Rodzaje elektrolitów polimerowych 3. Zastosowania elektrolitów polimerowych Elektrolity polimerowe 1. Modele transportu jonów 2. Rodzaje elektrolitów polimerowych 3. Zastosowania elektrolitów polimerowych Zalety - Giętkie, otrzymywane w postaci folii - Lekkie (wysoka gęstość energii/kg)

Bardziej szczegółowo

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin 1. Zapisz konfigurację elektronową dla atomu helu (dwa elektrony) i wyjaśnij, dlaczego cząsteczka wodoru jest stabilna, a cząsteczka

Bardziej szczegółowo

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych Pirydyna i pochodne 1 Pirydyna Tw 115 o C ; temperatura topnienia -41,6 0 C Miesza się w każdym stosunku z wodą tworząc mieszaninę azeotropowa o Tw 92,6 o C; Energia delokalizacji 133 kj/mol ( benzen 150.5

Bardziej szczegółowo

Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii

Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii Mol jest to liczebność materii występująca, gdy liczba cząstek (elementów) układu jest równa liczbie atomów zawartych w masie 12 g węgla 12 C (równa liczbie

Bardziej szczegółowo

CZĄSTECZKA. Do opisu wiązań chemicznych stosuje się najczęściej metodę (teorię): metoda wiązań walencyjnych (VB)

CZĄSTECZKA. Do opisu wiązań chemicznych stosuje się najczęściej metodę (teorię): metoda wiązań walencyjnych (VB) CZĄSTECZKA Stanislao Cannizzaro (1826-1910) cząstki - elementy mikroświata, termin obejmujący zarówno cząstki elementarne, jak i atomy, jony proste i złożone, cząsteczki, rodniki, cząstki koloidowe; cząsteczka

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny z chemii klasa: 2TRA 1 godzina tygodniowo- zakres podstawowy. Dział Zakres treści

Plan dydaktyczny z chemii klasa: 2TRA 1 godzina tygodniowo- zakres podstawowy. Dział Zakres treści Anna Kulaszewicz Plan dydaktyczny z chemii klasa: 2TRA 1 godzina tygodniowo- zakres podstawowy lp. Dział Temat Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania i wymaganiami edukacyjnymi z

Bardziej szczegółowo

Materiały katodowe dla ogniw Li-ion wybrane zagadnienia

Materiały katodowe dla ogniw Li-ion wybrane zagadnienia Materiały katodowe dla ogniw Li-ion wybrane zagadnienia Szeroki zakres interkalacji y, a więc duża dopuszczalna zmiana zawartości litu w materiale, która powinna zachodzić przy minimalnych zaburzeniach

Bardziej szczegółowo

III Podkarpacki Konkurs Chemiczny 2010/2011. ETAP I r. Godz Zadanie 1

III Podkarpacki Konkurs Chemiczny 2010/2011. ETAP I r. Godz Zadanie 1 III Podkarpacki Konkurs Chemiczny 2010/2011 KOPKCh ETAP I 22.10.2010 r. Godz. 10.00-12.00 Zadanie 1 1. Jon Al 3+ zbudowany jest z 14 neutronów oraz z: a) 16 protonów i 13 elektronów b) 10 protonów i 13

Bardziej szczegółowo

CZĄSTECZKA. Do opisu wiązań chemicznych stosuje się najczęściej jedną z dwóch metod (teorii): metoda wiązań walencyjnych (VB)

CZĄSTECZKA. Do opisu wiązań chemicznych stosuje się najczęściej jedną z dwóch metod (teorii): metoda wiązań walencyjnych (VB) CZĄSTECZKA Stanislao Cannizzaro (1826-1910) cząstki - elementy mikroświata, termin obejmujący zarówno cząstki elementarne, jak i atomy, jony proste i złożone, cząsteczki, rodniki, cząstki koloidowe; cząsteczka

Bardziej szczegółowo

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach 1 STECHIOMETRIA INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

Bardziej szczegółowo

Zjawiska powierzchniowe

Zjawiska powierzchniowe Zjawiska powierzchniowe Adsorpcja Model Langmuira Model BET 1 Zjawiska powierzchniowe Adsorpcja Proces gromadzenia się substancji z wnętrza fazy na granicy międzyfazowej; Wynika z tego, że w obszarze powierzchniowym

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Pierwiastki, nazewnictwo i symbole. Budowa atomu, izotopy. Przemiany promieniotwórcze, okres półtrwania. Układ okresowy. Właściwości pierwiastków a ich położenie w

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM Laboratorium z Konwersji Energii Ogniwo Paliwowe PEM 1.0 WSTĘP Ogniwo paliwowe typu PEM (ang. PEM FC) Ogniwa paliwowe są urządzeniami elektro chemicznymi, stanowiącymi przełom w dziedzinie źródeł energii,

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii

Wewnętrzna budowa materii Atom i układ okresowy Wewnętrzna budowa materii Atom jest zbudowany z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Na jądro atomowe składają się protony oraz neutrony, zwane wspólnie nukleonami.

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii - zadania

Wewnętrzna budowa materii - zadania Poniższe zadania rozwiąż na podstawie układu okresowego. Zadanie 1 Oceń poprawność poniższych zdań, wpisując P, gdy zdanie jest prawdziwe oraz F kiedy ono jest fałszywe. Stwierdzenie Atom potasu posiada

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie Podstawy chemii dr hab. Wacław Makowski Wykład 1: Wprowadzenie Wspomnienia ze szkoły Elementarz (powtórka z gimnazjum) Układ okresowy Dalsze wtajemniczenia (liceum) Program zajęć Podręczniki Wydział Chemii

Bardziej szczegółowo

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto Zadanie 1. (3 pkt) Nadtlenek litu (Li 2 O 2 ) jest ciałem stałym, występującym w temperaturze pokojowej w postaci białych kryształów. Stosowany jest w oczyszczaczach powietrza, gdzie ważna jest waga użytego

Bardziej szczegółowo

Inne koncepcje wiązań chemicznych. 1. Jak przewidywac strukturę cząsteczki? 2. Co to jest wiązanie? 3. Jakie są rodzaje wiązań?

Inne koncepcje wiązań chemicznych. 1. Jak przewidywac strukturę cząsteczki? 2. Co to jest wiązanie? 3. Jakie są rodzaje wiązań? Inne koncepcje wiązań chemicznych 1. Jak przewidywac strukturę cząsteczki? 2. Co to jest wiązanie? 3. Jakie są rodzaje wiązań? Model VSEPR wiązanie pary elektronowe dzielone między atomy tworzące wiązanie.

Bardziej szczegółowo

WIĄZANIA. Co sprawia, że ciała stałe istnieją i są stabilne? PRZYCIĄGANIE ODPYCHANIE

WIĄZANIA. Co sprawia, że ciała stałe istnieją i są stabilne? PRZYCIĄGANIE ODPYCHANIE WIĄZANIA Co sprawia, że ciała stałe istnieją i są stabilne? PRZYCIĄGANIE ODPYCHANIE Przyciąganie Wynika z elektrostatycznego oddziaływania między elektronami a dodatnimi jądrami atomowymi. Może to być

Bardziej szczegółowo

Zielone rozpuszczalniki ciecze jonowe

Zielone rozpuszczalniki ciecze jonowe Zielone rozpuszczalniki ciecze jonowe VIII Studenckie Spotkania Analityczne 03.2007 Wykonała: a: Agnieszka Tomasik Zielona chemia W ostatnich latach wzrosło o zainteresowanie zieloną chemią, czyli chemią

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA KARBOKSYLANÓW

CHARAKTERYSTYKA KARBOKSYLANÓW AAKTEYSTYKA KABKSYLANÓW 1. GÓLNA AAKTEYSTYKA KWASÓW KABKSYLWY Spośród związków organicznych, które wykazują znaczną kwasowość najważniejsze są kwasy karboksylowe. Związki te zawierają w cząsteczce grupę

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA CHEMICZNA JAKO NAUKA STOSOWANA GENEZA NOWEGO PROCESU TECHNOLOGICZNEGO CHEMICZNA KONCEPCJA PROCESU

TECHNOLOGIA CHEMICZNA JAKO NAUKA STOSOWANA GENEZA NOWEGO PROCESU TECHNOLOGICZNEGO CHEMICZNA KONCEPCJA PROCESU PODSTAWY TECHNOLOGII OGÓŁNEJ wykład 1 TECHNOLOGIA CHEMICZNA JAKO NAUKA STOSOWANA GENEZA NOWEGO PROCESU TECHNOLOGICZNEGO CHEMICZNA KONCEPCJA PROCESU Technologia chemiczna - definicja Technologia chemiczna

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne materiały i nanomateriały z polskich źródeł renu i metali szlachetnych dla katalizy, farmacji i organicznej elektroniki

Innowacyjne materiały i nanomateriały z polskich źródeł renu i metali szlachetnych dla katalizy, farmacji i organicznej elektroniki Innowacyjne materiały i nanomateriały z polskich źródeł renu i metali szlachetnych dla katalizy, farmacji i organicznej elektroniki Katarzyna Leszczyńska-Sejda Katowice, grudzień 2013 pracownicy przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe Ogniwo paliwowe 1. Zagadnienia elektroliza, prawo Faraday a, pierwiastki galwaniczne, ogniwo paliwowe 2. Opis Główną częścią ogniwa paliwowego PEM (Proton Exchange Membrane) jest membrana złożona z katody

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

dla której jest spełniony warunek równowagi: [H + ] [X ] / [HX] = K

dla której jest spełniony warunek równowagi: [H + ] [X ] / [HX] = K RÓWNOWAGI W ROZTWORACH Szwedzki chemik Svante Arrhenius w 1887 roku jako pierwszy wykazał, że procesowi rozpuszczania wielu substancji towarzyszy dysocjacja, czyli rozpad cząsteczek na jony naładowane

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów BADANIA PROCESU SORPCJI JONÓW ZŁOTA(III), PLATYNY(IV) I PALLADU(II) Z ROZTWORÓW CHLORKOWYCH ORAZ MIESZANINY JONÓW NA SORBENCIE DOWEX OPTIPORE L493 IMPREGNOWANYM CYANEXEM 31 Grzegorz Wójcik, Zbigniew Hubicki,

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu) Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach

Bardziej szczegółowo

WIĄZANIA. Co sprawia, że ciała stałe istnieją i są stabilne? PRZYCIĄGANIE ODPYCHANIE

WIĄZANIA. Co sprawia, że ciała stałe istnieją i są stabilne? PRZYCIĄGANIE ODPYCHANIE WIĄZANIA Co sprawia, że ciała stałe istnieją i są stabilne? PRZYCIĄGANIE ODPYCHANIE 1 Przyciąganie Wynika z elektrostatycznego oddziaływania między elektronami a dodatnimi jądrami atomowymi. Może to być

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Dysocjacja elektrolitów W drugiej połowie XIX wieku szwedzki chemik S.A. Arrhenius doświadczalnie udowodnił, że substancje

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z CHEMII

EGZAMIN MATURALNY Z CHEMII Miejsce na naklejkę z kodem (Wpisuje zdający przed rozpoczęciem pracy) KOD ZDAJĄCEGO MCH-W1D1P-021 EGZAMIN MATURALNY Z CHEMII Instrukcja dla zdającego Czas pracy 90 minut 1. Proszę sprawdzić, czy arkusz

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja elektronowa atomu

Konfiguracja elektronowa atomu Konfiguracja elektronowa atomu ANALIZA CHEMICZNA BADANIE WŁAŚCIWOŚCI SUBSTANCJI KONTROLA I STEROWANIE PROCESAMI TECHNOLOGICZNYMI Właściwości pierwiastków - Układ okresowy Prawo okresowości Mendelejewa

Bardziej szczegółowo

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany PYTANIA EGZAMINACYJNE Z CHEMII OGÓLNEJ I Podstawowe pojęcia chemiczne 1) Pierwiastkiem nazywamy : a zbiór atomów o tej samej liczbie masowej b + zbiór atomów o tej samej liczbie atomowej c zbiór atomów

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Elementy teorii powierzchni metali

Elementy teorii powierzchni metali prof. dr hab. Adam Kiejna Elementy teorii powierzchni metali Wykład 4 v.16 Wiązanie metaliczne Wiązanie metaliczne Zajmujemy się tylko metalami dlatego w zasadzie interesuje nas tylko wiązanie metaliczne.

Bardziej szczegółowo

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski 1 1 Wstęp Materiały półprzewodnikowe, otrzymywane obecnie w warunkach laboratoryjnych, charakteryzują się niezwykle wysoką czystością.

Bardziej szczegółowo

Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas II LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania

Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas II LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas II LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania I. Elektroujemność pierwiastków i elektronowa teoria wiązań Lewisa-Kossela

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

Podstawy biogospodarki. Wykład 7

Podstawy biogospodarki. Wykład 7 Podstawy biogospodarki Wykład 7 Prowadzący: Krzysztof Makowski Kierunek Wyróżniony przez PKA Immobilizowane białka Kierunek Wyróżniony przez PKA Krzysztof Makowski Instytut Biochemii Technicznej Politechniki

Bardziej szczegółowo

OCENA CZYSTOŚCI WODY NA PODSTAWIE POMIARÓW PRZEWODNICTWA. OZNACZANIE STĘŻENIA WODOROTLENKU SODU METODĄ MIARECZKOWANIA KONDUKTOMETRYCZNEGO

OCENA CZYSTOŚCI WODY NA PODSTAWIE POMIARÓW PRZEWODNICTWA. OZNACZANIE STĘŻENIA WODOROTLENKU SODU METODĄ MIARECZKOWANIA KONDUKTOMETRYCZNEGO OCENA CZYSTOŚCI WODY NA PODSTAWIE POMIAÓW PZEWODNICTWA. OZNACZANIE STĘŻENIA WODOOTLENKU SODU METODĄ MIAECZKOWANIA KONDUKTOMETYCZNEGO Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie projektowanie leków

Komputerowe wspomaganie projektowanie leków Komputerowe wspomaganie projektowanie leków wykład VI Prof. dr hab. Sławomir Filipek Grupa BIOmodelowania Uniwersytet Warszawski, Wydział Chemii oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Cent-III www.biomodellab.eu

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. (2 pkt) Określ, na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków, typ wiązania w związkach: KBr i HBr.

Zadanie 1. (2 pkt) Określ, na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków, typ wiązania w związkach: KBr i HBr. Zadanie 1. (2 pkt) Określ, na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków, typ wiązania w związkach: KBr i HBr. Typ wiązania w KBr... Typ wiązania w HBr... Zadanie 2. (2 pkt) Oceń poprawność poniższych

Bardziej szczegółowo

Spektrometria mas (1)

Spektrometria mas (1) pracował: Wojciech Augustyniak Spektrometria mas (1) Spektrometr masowy ma źródło jonów, które jonizuje próbkę Jony wędrują w polu elektromagnetycznym do detektora Metody jonizacji: - elektronowa (EI)

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA

POLITECHNIKA GDAŃSKA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII CHEMICZNEJ Ćwiczenia laboratoryjne CHEMIA I TECHNOLOGIA MATERIAŁÓW BARWNYCH USUWANIE BARWNIKÓW ZE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁU TEKSTYLNEGO Z WYKORZYSTANIEM

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja płomieniowa tworzyw sztucznych Iloczyny rozpuszczalności trudno rozpuszczalnych związków w wodzie w temperaturze pokojowej

Identyfikacja płomieniowa tworzyw sztucznych Iloczyny rozpuszczalności trudno rozpuszczalnych związków w wodzie w temperaturze pokojowej Jeśli ktoś jest w posiadaniu tablic chemicznych, to bardzo prosilibyśmy, aby nam je nadesłał (na adres któregoś z administratorów, najlepiej w formie pliku *.doc; *.pdf; *.jpg) - na pewno je zamieścimy.

Bardziej szczegółowo

Właściwości kryształów

Właściwości kryształów Właściwości kryształów Związek pomiędzy właściwościami, strukturą, defektami struktury i wiązaniami chemicznymi Skład i struktura Skład materiału wpływa na wszystko, ale głównie na: właściwości fizyczne

Bardziej szczegółowo

Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska

Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska Spis treści Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne... 13 1.1. Historia... 13 1.2. Pierwiastek, związek chemiczny, mieszanina...

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05)

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) 1. Informacje ogólne koordynator modułu/wariantu rok akademicki 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa

Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa JS Skala ph Skala ph ilościowa skala kwasowości i zasadowości roztworów wodnych związków chemicznych. Skala ta jest oparta na aktywności jonów hydroniowych [H3O+] w

Bardziej szczegółowo

Woda. Najpospolitsza czy najbardziej niezwykła substancja Świata?

Woda. Najpospolitsza czy najbardziej niezwykła substancja Świata? Woda Najpospolitsza czy najbardziej niezwykła substancja Świata? Cel wykładu Odpowiedź na pytanie zawarte w tytule A także próby odpowiedzi na pytania typu: Dlaczego woda jest mokra a lód śliski? Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM,

Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM, Ćw.2 Elektroliza wody za pomocą ogniwa paliwowego typu PEM Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM, A także określenie wydajności tego urządzenia, jeśli

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. Zielona chemia (część 2)

Wykład 3. Zielona chemia (część 2) Wykład 3 Zielona chemia (część 2) Glicerol jako zielony rozpuszczalnik Nietoksyczny, tani, łatwo dostępny, odnawialny, wysoka temp. wrzenia (nie jest klasyfikowany jako LZO/VOC), polarny, może być stosowany

Bardziej szczegółowo

Wydział Chemii. Dr hab. Bogusława Łęska, prof. UAM Poznań r. Wydział Chemii UAM R E C E N Z J A

Wydział Chemii. Dr hab. Bogusława Łęska, prof. UAM Poznań r. Wydział Chemii UAM R E C E N Z J A Dr hab. Bogusława Łęska, prof. UAM Poznań 4.11.2015 r. Wydział Chemii UAM R E C E N Z J A pracy doktorskiej Pani mgr inż. Pauli Ossowicz pt.: Synteza nowych cieczy jonowych na bazie produktów pochodzenia

Bardziej szczegółowo

Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas I LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania

Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas I LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas I LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania I. Elektroujemność pierwiastków i elektronowa teoria wiązań Lewisa-Kossela

Bardziej szczegółowo

INADEQUATE-ID I DYNAMICZNY NMR MEZOJONOWYCH. 3-FENYLO-l-TIO-2,3,4-TRIAZOLO-5-METYUDÓW. Wojciech Bocian, Lech Stefaniak

INADEQUATE-ID I DYNAMICZNY NMR MEZOJONOWYCH. 3-FENYLO-l-TIO-2,3,4-TRIAZOLO-5-METYUDÓW. Wojciech Bocian, Lech Stefaniak INADEQUATEID I DYNAMICZNY NMR MEZOJONOWYCH 3FENYLOlTIO2,3,4TRIAZOLO5METYUDÓW Wojciech Bocian, Lech Stefaniak Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01224 Warszawa PL9800994 WSTĘP Struktury

Bardziej szczegółowo

Egzamin końcowy Średnia arytmetyczna przedmiotów wchodzących w skład modułu informacje dodatkowe

Egzamin końcowy Średnia arytmetyczna przedmiotów wchodzących w skład modułu informacje dodatkowe Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Technologia Chemiczna poziom I Sylabus modułu: Podstawy chemii 002 Nazwa wariantu modułu (opcjonalnie): - 1. Informacje ogólne koordynator

Bardziej szczegółowo

Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu - reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne, szybkość reakcji chemicznych

Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu - reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne, szybkość reakcji chemicznych Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu - reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne, szybkość reakcji chemicznych I. Reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne 1. Układ i otoczenie Układ - ogół substancji

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Chemia procesów pozyskiwania energii Chemistry of energy receiving processes Kod przedmiotu: ZIP.PK.O.4.4. Rodzaj przedmiotu: przedmiot z

Bardziej szczegółowo

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1)

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1) Przykład sprawozdania z analizy w nawiasach (czerwonym kolorem) podano numery odnośników zawierających uwagi dotyczące kolejnych podpunktów sprawozdania Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) analiza Wynik przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

II Podkarpacki Konkurs Chemiczny 2009/10. ETAP II r. Godz Zadanie 1 (10 pkt.)

II Podkarpacki Konkurs Chemiczny 2009/10. ETAP II r. Godz Zadanie 1 (10 pkt.) II Podkarpacki Konkurs Chemiczny 2009/10 ETAP II 19.12.2009 r. Godz. 10.00-12.00 KPKCh Zadanie 1 (10 pkt.) 1. Gęstość 22% roztworu kwasu chlorowodorowego o stężeniu 6,69 mol/dm 3 wynosi: a) 1,19 g/cm 3

Bardziej szczegółowo

HYDROLIZA SOLI. 1. Hydroliza soli mocnej zasady i słabego kwasu. Przykładem jest octan sodu, dla którego reakcja hydrolizy przebiega następująco:

HYDROLIZA SOLI. 1. Hydroliza soli mocnej zasady i słabego kwasu. Przykładem jest octan sodu, dla którego reakcja hydrolizy przebiega następująco: HYDROLIZA SOLI Hydroliza to reakcja chemiczna zachodząca między jonami słabo zdysocjowanej wody i jonami dobrze zdysocjowanej soli słabego kwasu lub słabej zasady. Reakcji hydrolizy mogą ulegać następujące

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Wykład 10 Równowaga chemiczna

Wykład 10 Równowaga chemiczna Wykład 10 Równowaga chemiczna REAKCJA CHEMICZNA JEST W RÓWNOWADZE, GDY NIE STWIERDZAMY TENDENCJI DO ZMIAN ILOŚCI (STĘŻEŃ) SUBSTRATÓW ANI PRODUKTÓW RÓWNOWAGA CHEMICZNA JEST RÓWNOWAGĄ DYNAMICZNĄ W rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE z grantu obliczeniowego za rok 2011

SPRAWOZDANIE z grantu obliczeniowego za rok 2011 Zakład Chemii Nieorganicznej i Strukturalnej Wydział Chemiczny Politechnika Wrocławska SPRAWOZDANIE z grantu obliczeniowego za rok 2011 Teoretyczne badania związków kompleksowych i metaloorganicznych,

Bardziej szczegółowo

Orbitale typu σ i typu π

Orbitale typu σ i typu π Orbitale typu σ i typu π Dwa odpowiadające sobie orbitale sąsiednich atomów tworzą kombinacje: wiążącą i antywiążącą. W rezultacie mogą powstać orbitale o rozkładzie przestrzennym dwojakiego typu: σ -

Bardziej szczegółowo

Czynnik roboczy pełni decydującą rolę przy przekazywaniu ciepła między ośrodkami. Jego parametry decydują o stabilnej i bezpiecznej pracy układu.

Czynnik roboczy pełni decydującą rolę przy przekazywaniu ciepła między ośrodkami. Jego parametry decydują o stabilnej i bezpiecznej pracy układu. Czynnik roboczy pełni decydującą rolę przy przekazywaniu ciepła między ośrodkami. Jego parametry decydują o stabilnej i bezpiecznej pracy układu. Współczesne instalacje grzewcze i chłodnicze pracują w

Bardziej szczegółowo

Odwracalność przemiany chemicznej

Odwracalność przemiany chemicznej Odwracalność przemiany chemicznej Na ogół wszystkie reakcje chemiczne są odwracalne, tzn. z danych substratów tworzą się produkty, a jednocześnie produkty reakcji ulegają rozkładowi na substraty. Fakt

Bardziej szczegółowo

Budowa atomu. Wiązania chemiczne

Budowa atomu. Wiązania chemiczne strona /6 Budowa atomu. Wiązania chemiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Budowa atomu; jądro i elektrony, składniki jądra, izotopy. Promieniotwórczość i

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian 1. CHEMIA. Przed próbną maturą (poziom rozszerzony) Czas pracy: 90 minut Maksymalna liczba punktów: 30. Imię i nazwisko ...

Sprawdzian 1. CHEMIA. Przed próbną maturą (poziom rozszerzony) Czas pracy: 90 minut Maksymalna liczba punktów: 30. Imię i nazwisko ... CHEMIA Przed próbną maturą 2017 Sprawdzian 1. (poziom rozszerzony) Czas pracy: 90 minut Maksymalna liczba punktów: 30 Imię i nazwisko... Liczba punktów Procent 2 Zadanie 1. Chlor i brom rozpuszczają się

Bardziej szczegółowo

Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin Warunek zaliczenia wykłady: TEMATY LABORATORIÓW 15 godzin

Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin Warunek zaliczenia wykłady: TEMATY LABORATORIÓW 15 godzin Program zajęć: Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok Wykładowca: dr Jolanta Piekut, mgr Marta Matusiewicz Zaliczenie przedmiotu: zaliczenie z oceną TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin 1.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SUBSTANCJI TOWARZYSZĄCYCH NA ROZPUSZCZALNOŚĆ OSADÓW

WPŁYW SUBSTANCJI TOWARZYSZĄCYCH NA ROZPUSZCZALNOŚĆ OSADÓW WPŁYW SUBSTANCJI TOWARZYSZĄCYCH NA ROZPUSZCZALNOŚĆ OSADÓW Wstęp W przypadku trudno rozpuszczalnej soli, mimo osiągnięcia stanu nasycenia, jej stężenie w roztworze jest bardzo małe i przyjmuje się, że ta

Bardziej szczegółowo

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Kamil Wróbel Pracownia Elektrochemicznych Źródeł Energii Kierownik pracy: prof. dr hab. A. Czerwiński Opiekun pracy: dr M. Chotkowski

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: chemia poziom pierwszy Sylabus modułu: Podstawy Chemii B 0310-CH-S1-010

Kierunek i poziom studiów: chemia poziom pierwszy Sylabus modułu: Podstawy Chemii B 0310-CH-S1-010 Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: chemia poziom pierwszy Sylabus modułu: Podstawy Chemii B 0310-CH-S1-010 1. Informacje ogólne koordynator modułu Prof. dr hab. Teresa Kowalska

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

SOFC. Historia. Elektrochemia. Elektroceramika. Elektroceramika WYKONANIE. Christian Friedrich Schönbein, Philosophical Magazine,1839

SOFC. Historia. Elektrochemia. Elektroceramika. Elektroceramika WYKONANIE. Christian Friedrich Schönbein, Philosophical Magazine,1839 Historia IDEA WYKONANIE Jeżeli przepływ prądu powoduje rozkład wody na tlen i wodór to synteza wody, w odpowiednich warunkach musi prowadzić do powstania różnicy potencjałów. Christian Friedrich Schönbein,

Bardziej szczegółowo

Masowo-spektrometryczne badania reakcji jonowo-molekularnych w mieszaninach amoniaku i argonu

Masowo-spektrometryczne badania reakcji jonowo-molekularnych w mieszaninach amoniaku i argonu ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKLODOWSKA LUBLIN POLONIA VOL. XLVI/XLVII, 48 SECTIO AAA 1991/1992 Instytut Fizyki UMCS L. WÓJCIK, K. BEDERSKI Masowo-spektrometryczne badania reakcji jonowo-molekularnych

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW PRZETWÓRSTWO TWORZYW SZTUCZNYCH I GUMY Lab 8. Wyznaczanie optimum wulkanizacji mieszanek kauczukowych na reometrze Monsanto oraz analiza

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali

Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali Wymagane wiadomości Podstawy korozji elektrochemicznej, wykresy E-pH. Wprowadzenie Główną przyczyną zniszczeń materiałów metalicznych

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków przechowywania na fizyczną stabilność tabletek. Barbara Mikolaszek

Wpływ warunków przechowywania na fizyczną stabilność tabletek. Barbara Mikolaszek Wpływ warunków przechowywania na fizyczną stabilność tabletek Barbara Mikolaszek Wpływ wilgoci na tabletki Ilość wilgoci, która została zaadsorbowana przez substancję leczniczą lub nośnik wpływa na: -

Bardziej szczegółowo

O C O 1 pkt Wzór elektronowy H 2 O: Np.

O C O 1 pkt Wzór elektronowy H 2 O: Np. PRÓBNA MATURA Z EMII RK SZKLNY 2011/2012 PZIM RZSZERZNY PRZYKŁADWE RZWIĄZANIA ZADANIE 1 a) konfiguracja elektronów walencyjnych : 4s 2 3d 6 lub 3d 6 4s 2 b) konfiguracja powłokowa E 2+ : K 2 L 8 M 14 ZADANIE

Bardziej szczegółowo

Beata Mendak fakultety z chemii II tura PYTANIA Z KLASY PIERWSZEJ

Beata Mendak fakultety z chemii II tura PYTANIA Z KLASY PIERWSZEJ Beata Mendak fakultety z chemii II tura Test rozwiązywany na zajęciach wymaga powtórzenia stężenia procentowego i rozpuszczalności. Podaję również pytania do naszej zaplanowanej wcześniej MEGA POWTÓRKI

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie stabilności oksydacyjnej oleju rzepakowego na

Monitorowanie stabilności oksydacyjnej oleju rzepakowego na Monitorowanie stabilności oksydacyjnej oleju rzepakowego na różnych etapach procesu termooksydacji metodą spektrofotometrii UV-VIS Jolanta Drabik, Ewa Pawelec Celem pracy była ocena stabilności oksydacyjnej

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY POMOCNICZE 1 GDYBY MATURA 2002 BYŁA DZISIAJ CHEMIA ZESTAW EGZAMINACYJNY PIERWSZY ARKUSZ EGZAMINACYJNY I

MATERIAŁY POMOCNICZE 1 GDYBY MATURA 2002 BYŁA DZISIAJ CHEMIA ZESTAW EGZAMINACYJNY PIERWSZY ARKUSZ EGZAMINACYJNY I MATERIAŁY POMOCNICZE 1 GDYBY MATURA 00 BYŁA DZISIAJ OKRĘ GOWA K O M I S J A EGZAMINACYJNA w KRAKOWIE CHEMIA ZESTAW EGZAMINACYJNY PIERWSZY Informacje ARKUSZ EGZAMINACYJNY I 1. Przy każdym zadaniu podano

Bardziej szczegółowo

Fascynujący świat chemii

Fascynujący świat chemii Opracowanie pochodzi ze strony www.materiaienergia.pisz.pl Zeskakuj telefonem kod QR i odwiedź nas w Internecie Fascynujący świat chemii Szybkość reakcji chemicznych i katalizatory Wstęp Celem prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Moduł: Chemia. Fundamenty. Liczba godzin. Nr rozdziału Tytuł. Temat lekcji. Rozdział 1. Przewodnik po chemii (12 godzin)

Moduł: Chemia. Fundamenty. Liczba godzin. Nr rozdziału Tytuł. Temat lekcji. Rozdział 1. Przewodnik po chemii (12 godzin) Rozkład materiału z chemii w klasie II LO zakres rozszerzony Chemia. Fundamenty. Krzysztof Pazdro, wyd. Oficyna Edukacyjna Krzysztof Pazdro Sp. z o.o.. nr dopuszczenia 565//0 Chemia. i związki nieorganiczne.

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH DANIA WYMAGANE PRZEZ REACH WYKONYWANE W INSTYTUCIE PRZEMYSŁU ORGANICZNEGO Poz. w zał. VII i IX Badania fizykochemiczne Warszawa 7.1. Stan skupienia substancji w 20 o C i 101,3 kpa BF 7.2. Temperatura topnienia/krzepnięcia

Bardziej szczegółowo

SYNTEZA I WŁASNOŚCI SPEKTRALNE F LUOROFOSFONIANOWYCH ANALOGÓW KWASU GAMMA-AMINOMASŁOWEGO (GABA)

SYNTEZA I WŁASNOŚCI SPEKTRALNE F LUOROFOSFONIANOWYCH ANALOGÓW KWASU GAMMA-AMINOMASŁOWEGO (GABA) Tematy prac magisterskich 2016/2017 Prof. zw. dr hab. Henryk Koroniak SYNTEZA I WŁASNOŚCI SPEKTRALNE F LUOROFOSFONIANOWYCH ANALOGÓW KWASU GAMMA-AMINOMASŁOWEGO (GABA) Aminofosfoniany stanowią grupę analogów

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie niskowymiarowych struktur półprzewodnikowych

Wytwarzanie niskowymiarowych struktur półprzewodnikowych Większość struktur niskowymiarowych wytwarzanych jest za pomocą technik epitaksjalnych. Najczęściej wykorzystywane metody wzrostu: - epitaksja z wiązki molekularnej (MBE Molecular Beam Epitaxy) - epitaksja

Bardziej szczegółowo

Transport jonów: kryształy jonowe

Transport jonów: kryształy jonowe Transport jonów: kryształy jonowe Jodek srebra AgI W 420 K strukturalne przejście fazowe I rodzaju do fazy α stopiona podsieć kationowa. Fluorek ołowiu PbF 2 zdefektowanie Frenkla podsieci anionowej, klastry

Bardziej szczegółowo