Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Przepisy prawa polskiego w zakresie turystyki, hoteli i restauracji po przystąpieniu Polski do UE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Przepisy prawa polskiego w zakresie turystyki, hoteli i restauracji po przystąpieniu Polski do UE"

Transkrypt

1 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Przepisy prawa polskiego w zakresie turystyki, hoteli i restauracji po przystąpieniu Polski do UE Opracowanie Anna Hutyra, Centrum Euro Info Gdańsk, 2003 Aktualizacja: Grupa Doradcza Sienna Sp. z o.o. grudzień 2005 Projekt współfinansowany przez UNIĘ EUROPEJSKĄ, ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

2 Spis treści: 1. Wstęp Polityka wobec sektora turystycznego w Unii Europejskiej i w Polsce Wsparcie sektora turystycznego ze środków Unii Europejskiej Regulacje prawne dotyczące branży turystycznej w Unii Europejskiej i ich implementacja w Polsce Specyficzne regulacje prawne dotyczące usług hotelarskich Specyficzne regulacje prawne dotyczące usług gastronomicznych Podsumowanie Wstęp Świadczenie usług hotelarskich oraz gastronomicznych stanowi działalność gospodarczą przynależną do bardzo szerokiej kategorii sektora turystycznego. Z usług gastronomicznych oprócz turystów i podróżnych korzystają w równym stopniu stali mieszkańcy miejscowości, w których usytuowane są lokale gastronomiczne. Jednakże znaczenie gastronomii w turystyce jest tak duże, że można traktować ją jako część szeroko pojętego sektora turystycznego. Turystyka stanowi ważną i dynamiczną gałąź gospodarki zarówno w starych krajach Unii Europejskiej, jak i w Polsce. Ze względu na duży i nie dający się łatwo wyeliminować udział pracy ludzkiej stanowi sektor o istotnej roli w dziedzinie zwiększania zatrudnienia i walki z bezrobociem. W związku z tym jest przedmiotem dużego zainteresowania i niejednokrotnie wsparcia ze strony władz państwowych. Jest to sektor zdominowany przez małe i średnie firmy. Branża turystyczna w Polsce w ostatnich latach znajdowała się w sytuacji złej koniunktury, co przejawiało się m.in. w malejącej liczbie przyjazdów turystów zagranicznych, co było spowodowane pogorszeniem się sytuacji gospodarczej na świecie oraz w Polsce, zmniejszeniem nakładów na promocję turystyki, zagrożeniem terroryzmem. Niemniej jednak, po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, zaobserwować można było wzrost zainteresowania cudzoziemców naszym krajem (wzrost liczby przyjazdów cudzoziemców o prawie 19% w porównaniu do roku 2003). Przynależność Polski do Unii Europejskiej zwiększyła niewątpliwie jej wiarygodność i korzystny wizerunek w oczach turystów zagranicznych, a zacieśnianie więzi gospodarczych w ramach wspólnego, europejskiego rynku spowodowało wzrost ilości służbowych przyjazdów cudzoziemców do Polski. W chwili obecnej za wcześnie jest jednak, aby oceniać pozytywny wpływ rozwoju inwestycji infrastrukturalnych dofinansowywanych ze środków UE, których ukończenie ułatwi podróżowanie po Polsce, jednakże oddanie do użytku nowych dróg i autostrad niewątpliwie wpłynie pozytywnie na atrakcyjność turystyczną naszego kraju. Nie bez znaczenia jest także fakt otwarcia granic oraz zniesienia ograniczeń w dostępie do świadczenia usług, w tym usług lotniczych. Spowodowane zniesieniem ograniczeń w dostępie do polskiego rynku lotniczego pojawienie się zagranicznych przewoźników lotniczych, świadczących usługi przewozowe w skali europejskiej z wielu miast w Polsce, z których dotychczas połączenia te nie były 2

3 realizowane. Tym samym obywatele państw poszerzonej Unii Europejskiej zyskali możliwość szybkiego i wygodnego połączenia z wieloma poza Warszawą i Krakowem, miastami w Polsce Polityka wobec sektora turystycznego w Unii Europejskiej i w Polsce Unia Europejska nie ma podstaw prawnych do bezpośredniego kreowania wspólnej polityki oraz regulacji w dziedzinie turystyki. Dziedzina ta należy do kompetencji państw członkowskich UE. Jednakże na poziomie Unii Europejskiej mogą być i są podejmowane pewne działania w odniesieniu do turystyki, szczególnie w dziedzinie wymiany informacji i koordynacji pomiędzy państwami członkowskimi, ujednolicania statystyk, promowania dobrych praktyk, ochrony turystów, prowadzenia badań. Turystyka jest ściśle powiązana z innymi dziedzinami gospodarki, co powoduje, że mają do niej zastosowanie liczne przedsięwzięcia i akty prawa europejskiego podejmowane w tych dziedzinach, które znajdują się bezpośrednio w kompetencji Unii Europejskiej (takie jak transport, ochrona środowiska, bezpieczeństwo konsumentów, podatki). W związku z tym istotnym zadaniem realizowanym przez Komisję Europejską (organ wykonawczy UE), jest zapewnienie, żeby interesy sektora turystycznego zostały wzięte pod uwagę przy opracowywaniu aktów prawnych, programów wsparcia i innych przedsięwzięć podejmowanych w dziedzinach, które nie są związane wyłącznie z turystyką, a które mają na nią wpływ. Polska prowadzi obecnie dosyć skoordynowaną politykę w dziedzinie turystyki, która zawarta jest w dokumencie rządowym pt. Strategia rozwoju turystyki w latach Rządowy program wsparcia rozwoju turystyki w latach W Strategii zapisano, że w obszarze turystyki głównym celem polityki państwa będzie poprawa konkurencyjności polskiej oferty turystycznej na rynku międzynarodowym i krajowym. Cel ten ma być realizowany poprzez bardzo różnorodne działania, w dużej mierze prowadzone przez organy samorządu terytorialnego, organizacje pozarządowe oraz Polską Organizację Turystyczną. Działania wspierające turystykę mają koncentrować się na rozwoju infrastruktury turystycznej i poprawie jej jakości, kształceniu kadr zatrudnionych w turystyce, lepszej promocji oferty turystycznej, poprawie bezpieczeństwa turystów. W Polsce świadczenie usług turystycznych jest uregulowane prawnie. Podstawowe znaczenie ma w tym względzie ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz.U. z 1997 r. nr 133, poz. 884 z późn. zm.), mająca na celu przede wszystkim ochronę interesów konsumentów. Ustawa dotyczy trzech obszarów: działalności organizatorów turystyki, pośredników i agentów turystycznych, uprawnień przewodników turystycznych i pilotów wycieczek, usług hotelarskich. 1 W ostatnim czasie uruchomione zostały połączenia międzynarodowe m.in. z Łodzi i Rzeszowa. 3

4 Zarówno prowadzona w Polsce polityka w dziedzinie turystyki, jak i system regulacji usług turystycznych po wstąpieniu do Unii Europejskiej nadal, tak jak przez akcesją, należy do kompetencji polskiego rządu. 2 Jednakże w dziedzinie polityki turystycznej Polska zobligowana jest do współpracy i koordynacji działań z pozostałymi państwami członkowskimi UE oraz Komisją Europejską. 3. Wsparcie sektora turystycznego ze środków Unii Europejskiej Unia Europejska nie dysponuje specjalnym budżetem, który byłby przeznaczony na wsparcie bezpośrednich działań w dziedzinie turystyki. Jednakże bardzo wiele takich działań otrzymuje wsparcie w ramach programów europejskich realizowanych w innych dziedzinach. Największym źródłem finansowania turystyki ze środków UE są Fundusze Strukturalne: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej. Z funduszy tych finansowana jest pomoc dla słabiej rozwiniętych regionów i sektorów gospodarczych. W latach zaleca się wspieranie z Funduszy Strukturalnych m.in. modernizacji infrastruktury turystycznej oraz poprawy kwalifikacji kadr turystycznych. Fundusze Strukturalne wykorzystywane są na szczeblu regionalnym w bardzo zróżnicowany sposób. Wiele lokalnych przedsięwzięć z zakresu turystyki uzyskuje wsparcie z bardzo różnorodnych programów europejskich realizowanych w takich dziedzinach, jak ochrona środowiska, ochrona dziedzictwa kulturalnego, edukacja. Sektor turystyczny zdominowany jest zarówno w Polsce, jak i w pozostałych krajach Unii Europejskiej przez firmy małe i średnie. W związku z tym mogą one korzystać z wszelkich powszechnych form wsparcia finansowego, szkoleniowego i doradczego przewidzianego dla przedsiębiorstw tej kategorii. Beneficjentami programów unijnych mogą być władze lokalne lub organizacje pozarządowe, rzadziej bezpośrednio firmy lub grupy firm. Większość tych programów wspiera jedynie te działania, które mają ponadnarodowy charakter, tzn. opierają się na współpracy partnerów z różnych krajów. Komisja Europejska przygotowała obszerny i dokładny Przewodnik Internetowy na temat wsparcia turystyki ze środków UE. Omawia on różnorodne programy, które mogą stanowić źródło finansowania przedsięwzięć w zakresie turystyki oraz podaje przykłady ich wykorzystania. Przewodnik dostępny jest w pięciu językach (angielski, niemiecki, francuski, hiszpański, włoski) na stronie internetowej: W związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, w chwili obecnej istnieje możliwość skorzystania z wielu finansowanych z funduszy strukturalnych programów wsparcia skierowanych do przedsięwzięć o charakterze turystycznym. 2 Od 1 stycznia 2006 r. część kompetencji administracji rządowej (wojewodzie) w odniesieniu do zagadnień określonych w Ustawie, przekazana zostanie administracji samorządowej (Marszałkowi województwa). 4

5 Jedną z możliwości wsparcia oferuje m.in. Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego, w którym przewidziano dotacje na różnorodne działania związane z rozwojem turystyki. Wspierane przedsięwzięcia mogą obejmować m.in. rozwój i promocję markowych produktów turystycznych oraz rozbudowę infrastruktury turystycznej (działania 3.1, 3.2., 1.4). 4. Regulacje prawne dotyczące branży turystycznej w Unii Europejskiej i ich implementacja w Polsce Regulacja prawna świadczenia usług turystycznych jako takich nie należy do kompetencji Unii Europejskiej, lecz jej państw członkowskich. W państwach tych istnieją odmienne zasady i wymagania wobec przedsiębiorców świadczących usługi w sektorze turystycznym. Jednakże ze względu na powiązanie turystyki z innymi dziedzinami gospodarki istnieje wiele aktów prawnych na szczeblu UE, które mają bezpośredni wpływ na branżę turystyczną, choć są przyjmowane w ramach kompetencji regulacyjnych Unii Europejskiej istniejących w dziedzinach innych niż turystyka. Wśród tego typu aktów prawnych znajdują się szczególnie dyrektywy z zakresu ochrony konsumentów: - dyrektywa 90/314 o podróżach, wycieczkach turystycznych i wakacyjnych sprzedawanych formie pakietu usług, - dyrektywa 94/47 o ochronie nabywców w odniesieniu do niektórych aspektów umów o nabycie prawa do korzystania z nieruchomości na zasadzie podziału czasowego (tzw. time share). W Polsce obie dyrektywy zostały wprowadzone do prawa krajowego jeszcze przed przystąpieniem, bez konieczności stosowania okresów przejściowych. Postanowienia dyrektywy 90/314 wprowadziła ustawa o usługach turystycznych, natomiast dyrektywę 94/47 ustawa z 13 lipca 2000 r. o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku (Dz.U. z 2000 r. nr 74, poz. 855). W dziedzinie statystyki w prawodawstwie UE do turystyki odnoszą się dwa akty prawne: - dyrektywa 95/57 dotycząca zbierania danych statystycznych w obszarze turystyki, - decyzja 99/35 implementująca dyrektywę 95/57. Podobnie jak w poprzednim przypadku, oba akty prawne zostały w Polsce wdrożone i zbieranie danych statystycznych dotyczących turystyki jest zgodne z ich wymogami. W Unii Europejskiej, w tym w Polsce, obowiązuje także zasada swobody świadczenia usług przez przedsiębiorców zarejestrowanych w dowolnym państwie członkowskim na obszarze każdego z pozostałych państw członkowskich. Barierą w świadczeniu usług w innych krajach członkowskich mogą być zróżnicowane wymagania w zakresie kwalifikacji zawodowych osób wykonujących takie usługi. Aby usunąć te bariery przyjęto w UE dyrektywy dotyczące procedur wzajemnego uznawania pomiędzy państwami członkowskimi kwalifikacji w zakresie różnych zawodów i uprawnień do określonej działalności. W dziedzinie turystyki podstawowe znaczenie ma w tym względzie dyrektywa 1999/42 obejmująca m.in. hotelarstwo, pilotaż wycieczek, przewodnictwo turystyczne, pośrednictwo i organizację imprez turystycznych. Dyrektywa ta została wprowadzona do polskiego prawa ustawą z 10 maja 2002 r. o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej 5

6 kwalifikacji do podejmowania lub wykonywania niektórych działalności (Dz.U. z 2002 r. nr 71 poz. 655) i weszła w życie w dniu uzyskania przez Polskę członkostwa w UE. Od tego momentu obywatele państw należących do Unii Europejskiej mogą świadczyć w Polsce usługi wymagające określonych kwalifikacji, jeśli kwalifikacje te nabyli w innych krajach i zostały one zgodnie z ustawą uznane za równoważne z polskimi. Podobnie, kwalifikacje polskich usługodawców są uznawane w pozostałych państwach członkowskich UE zgodnie z obowiązującymi tam przepisami analogicznymi do naszej ustawy i również opartymi na dyrektywie 1999/42. Jeżeli usługi obywateli polskich na obszarze innych krajów UE (i odwrotnie) są świadczone na zasadzie samozatrudnienia (działalności gospodarczej), nie powinny napotykać na żadne bariery. Inna sytuacja ma jednak miejsce, jeśli osoby świadczące usługi zamierzają podjąć w innym kraju zatrudnienie w charakterze pracowników najemnych. W tym przypadku mają zastosowanie przejściowe ograniczenia w przepływie pracowników pomiędzy Polską, a innymi państwami członkowskimi UE, które zostały zapisane w traktacie akcesyjnym. 3 Obywatele polscy będą mieli pełne prawo swobodnie podejmować pracę we wszystkich państwach członkowskich UE po siedmiu latach od dnia wstąpienia Polski do Unii Europejskiej. Warto dodać, iż Polska zastrzegła sobie możliwość wprowadzania podobnych restrykcji przy przepływie pracowników z krajów UE na rynek polski. 5. Specyficzne regulacje prawne dotyczące usług hotelarskich Jak już zostało wcześniej wspomniane, Unia Europejska nie ma bezpośrednich kompetencji do wprowadzania regulacji prawnych w dziedzinie turystyki, w tym również w hotelarstwie. Przyjęto w tym obszarze jedynie dwa zalecenia, których spełnienie nie jest dla państw członkowskich UE obowiązkowe: - Zalecenie 86/666 na temat bezpieczeństwa przeciwpożarowego w istniejących hotelach, - Zalecenie 86/665 na temat ujednolicania systemu informacji hotelowej. To drugie zalecenie dotyczy ujednolicania rodzaju i zakresu informacji o hotelach, a także symboli graficznych odnoszących się do ich wyposażenia, podawanych w informatorach hotelowych. W Polsce te kwestie nie są regulowane żadnym aktem prawnym. W Polsce świadczenie usług hotelarskich jest uregulowane przez wspomnianą wcześniej ustawę z 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz.U. z 1997 r. nr 133, poz. 884 z późn. zm.). Ustawa ta zawiera przepisy wprowadzające do polskiego prawa wymagania UE z dziedziny ochrony konsumenta (nabywcy usług turystycznych w formie pakietu), jednakże w części dotyczącej usług hotelarskich stanowi wyłącznie prawo krajowe. Na poziomie Unii Europejskiej nie ma obecnie żadnego jednolitego systemu regulacji w dziedzinie zaliczania hoteli do określonych kategorii, ich wyposażenia, kwalifikacji personelu. W poszczególnych państwach członkowskich UE istnieją w tej dziedzinie odmienne przepisy, często bardzo się od siebie różniące. Czasami nie są to przepisy prawa, lecz powszechnie stosowane wytyczne samorządu gospodarczego działającego w branży hotelarskiej. Podczas prac nad polskimi przepisami dotyczącymi usług hotelarskich wykorzystywano doświadczenia krajów 3 W dniu 1 maja 2004 r. ograniczenia w dostępie do rynku pracy dla obywateli Polski zniosły wszystkie nowe kraje członkowskie oraz Wielka Brytania, Irlandia i Szwecja. Dania, Włochy i Holandia zapewniły istotne ułatwienia w dostępie do rynku pracy. 6

7 członkowskich UE w tej dziedzinie, szczególnie biorąc pod uwagę te rozwiązania, które są powszechnie stosowane. Podkreśla się, że funkcjonowanie wiarygodnego systemu standaryzacji i kategoryzacji usług hotelarskich jest istotne ze względu na konieczność ułatwienia klientom dokonania wyboru zakwaterowania zgodnego z ich oczekiwaniami. Podobnie, przepisy ustanawiające państwowy nadzór nad obiektami oferującymi zakwaterowanie mają na celu przede wszystkim ochronę konsumentów. Świadczenie usług hotelarskich uregulowane jest w rozdziale 5 ustawy o usługach turystycznych. Usługi hotelarskie zdefiniowane są w art. 3 pkt. 8 ustawy bardzo szeroko, jako krótkotrwałe, ogólnie dostępne wynajmowanie domów, mieszkań, pokoi, miejsc noclegowych, a także miejsc na ustawienie namiotów lub przyczep samochodowych oraz świadczenie, w obrębie obiektu, usług z tym związanych. Usługi hotelarskie mogą być świadczone w obiektach hotelarskich lub w innych obiektach. Istnieją następujące rodzaje obiektów hotelarskich: hotele, motele, pensjonaty, kempingi, domy wycieczkowe, schroniska młodzieżowe, schroniska, pola biwakowe. Każdemu obiektowi hotelarskiemu nadaje się kategorię uzależnioną od jego standardu. Dla hoteli, moteli i pensjonatów istnieje pięć kategorii oznaczonych gwiazdkami (*, **, ***, ****, *****), dla kempingów cztery kategorie oznaczone gwiazdkami, dla domów wycieczkowych i schronisk młodzieżowych trzy kategorie oznaczone cyframi rzymskimi (I, II, III). Zaszeregowanie obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i kategorii odbywa się na zasadach dobrowolnych, na wniosek zainteresowanego przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie. Dokonywane jest ono przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce położenia obiektu, w formie decyzji administracyjnej. Aby obiekt mógł być zaszeregowany do określonego rodzaju i kategorii, musi spełniać odpowiednie dla tego rodzaju i kategorii wymagania co do wielkości, wyposażenia, kwalifikacji personelu oraz zakresu świadczonych usług. Wobec obiektu, który nie spełnia tych wymagań i nie uzyskał decyzji o zaszeregowaniu, nie wolno posługiwać się nazwami rodzajowymi obiektów hotelarskich (hotel, motel, itd.) oraz oznaczeniami kategorii, ponieważ podlegają one ochronie prawnej. W takim niezaszeregowanym obiekcie usługi hotelarskie mogą być świadczone, pod warunkiem, że spełnia on (tak samo jak właściwe obiekty hotelarskie) odpowiednie wymagania sanitarne, przeciwpożarowe i budowlane, a ponadto minimalne wymagania co do wyposażenia przewidziane dla tego typu obiektów. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 19 sierpnia 2004 r. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów, w których są świadczone usługi hotelarskie (Dz.U. z 2004 r., nr 188 poz. 1945), określa w sposób bardzo szczegółowy wymagania będące podstawą zaszeregowania obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów i kategorii. Ponadto są w nim określone minimalne wymagania co do wyposażenia innych obiektów, w których świadczone są usługi hotelarskie oraz przepisy administracyjne dotyczące zaszeregowywania obiektów, ich kontroli i ewidencji. W Polsce, do obiektów, w których świadczone są usługi hotelarskie, oprócz ustawy o usługach turystycznych i wydanych na jej podstawie rozporządzeń wykonawczych mają 7

8 również zastosowanie inne akty prawne. Jeżeli w obiektach takich świadczone są również usługi gastronomiczne, odnoszą się do nich te same wymagania, co do restauracji i innych zakładów żywienia zbiorowego (zostaną one omówione w następnym rozdziale). Odpowiedzialność osoby utrzymującej zarobkowo hotel lub podobny zakład za rzeczy wniesione przez gości, określona przez art. 846 i następne kodeksu cywilnego. 6. Specyficzne regulacje prawne dotyczące usług gastronomicznych Pojęcie usług gastronomicznych nie jest zdefiniowane w polskim prawie. Można przyjąć, że obejmuje ono przede wszystkim przygotowywanie i podawanie posiłków konsumentom dokonywane w zakładach żywienia zbiorowego, takich jak restauracje, bary, kawiarnie, stołówki, jadłodajnie, bufety, punkty gastronomiczne. Zakład żywienia zbiorowego określony jest w ustawie z 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz.U. z 2001 r. nr 63 poz. 634 z późn. zm.) jako miejsce prowadzenia działalności w zakresie zorganizowanego żywienia konsumentów. Z kolei przygotowywanie w zakładach żywienia zbiorowego lub w innych zakładach potraw, napojów lub wyrobów garmażeryjnych ustawa zalicza do produkcji środków spożywczych, w ten sposób poddając te czynności wszystkim, bardzo licznym wymaganiom do tej produkcji się odnoszącym. Ustawa o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia z 2001 r. jest podstawowym polskim aktem prawnym w dziedzinie zapewnienia bezpieczeństwa żywności, dostosowującym polskie prawo w tej dziedzinie do obszernej i dynamicznie się rozwijającej legislacji Unii Europejskiej. Prawo żywnościowe należy do kompetencji UE i jest obecnie w przeważającej większości zharmonizowane i ujednolicone, co oznacza, iż przepisy państw członkowskich są oparte na unijnych dyrektywach. Obecne udoskonalanie i pewne zaostrzanie prawa żywnościowego w Unii Europejskiej podyktowane jest koniecznością zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa żywności w obliczu pojawiających się masowych zagrożeń (BSE, skażenie dioksynami itp.). W prawie unijnym nie ma oddzielnych przepisów odnoszących się do przetwarzania lub podawania żywności w zakładach gastronomicznych. Zakłady takie traktowane są na równi z wszystkimi innymi zakładami, w których dochodzi do jakiegokolwiek przetwarzania lub obrotu żywnością, i mają do nich zastosowanie wszystkie przepisy żywnościowe, które są adekwatne do odbywających się tam procesów. Wynika to z kompleksowego podejścia Unii Europejskiej do zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności wzdłuż całego łańcucha żywnościowego, od gospodarstwa rolnego do stołu konsumenta. Filozofia ta jest już obecna we wspomnianej polskiej ustawie o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia. Wśród licznych regulacji UE w dziedzinie żywności, dotyczących np. znakowania, dodatków czy zanieczyszczeń, szczególnie istotne w działalności gastronomicznej są przepisy z zakresu higieny. Podstawowym aktem prawnym z dziedziny higieny wytwarzania i obrotu żywnością jest dyrektywa 93/43 o higienie żywności. Zawarte w niej postanowienia mają zastosowanie do wszystkich zakładów żywnościowych, w tym oczywiście do restauracji i innych zakładów gastronomicznych. Dyrektywa adresowana jest do państw członkowskich UE, które musiały wprowadzić jej wymagania do krajowych systemów prawa. W efekcie, w każdym z państw 8

9 należących do Unii Europejskiej firmy zajmujące się produkcją lub obrotem żywnością muszą obowiązkowo stosować zapisane w dyrektywie zasady Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP Good Manufacturing Practice) i Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP Good Hygiene Practice). Zasady te dotyczą m.in. pomieszczeń, urządzeń, usuwania odpadów, mycia, zaopatrzenia w wodę, pozyskiwania surowców, higieny osobistej i szkolenia personelu. Dyrektywa 93/43 nakłada również obowiązek wprowadzenia we wszystkich zakładach żywnościowych systemu HACCP. Skrót HACCP pochodzi od określenia w języku angielskim (Hazard Analysis and Critical Control Points), które tłumaczy się jako Analiza Zagrożeń i Krytyczne Punkty Kontroli. Jest to system organizacji działania w firmie służący zapewnieniu bezpieczeństwa zdrowotnego żywności podczas wszystkich etapów jej przetwarzania i dystrybucji, aż po bezpośrednie dostarczanie konsumentowi. System ten polega na identyfikacji występujących zagrożeń biologicznych, chemicznych i fizycznych oraz określeniu skutecznych metod ich uniknięcia. System HACCP ma charakter prewencyjny, gdyż przenosi ciężar kontroli z końcowego produktu na poszczególne fazy całego procesu produkcji i dystrybucji. Istnieje siedem etapów (zasad) systemu HACCP: 1. Przeprowadzenie analizy zagrożeń (biologicznych, chemicznych, fizycznych). 2. Ustalenie krytycznych punktów kontrolnych, w których niezbędne jest kontrolowanie zagrożeń. 3. Ustalenie limitów krytycznych dla każdego z punktów kontrolnych. 4. Ustalenie procedur monitorowania krytycznych punktów kontrolnych w celu sprawdzenia, czy nie są przekraczane limity krytyczne. 5. Ustalenie dla każdego krytycznego punktu kontrolnego działań korygujących, które podejmuje się w razie przekroczenia limitów krytycznych. 6. Ustalenie procedur okresowej weryfikacji działania całego systemu. 7. Ustalenie sposobu sporządzania i przechowywania dokumentacji związanej z funkcjonowaniem systemu. Dyrektywa 93/43 obecnie nakazuje stosowanie w zakładach żywnościowych tylko pięciu pierwszych etapów systemu HACCP (bez weryfikacji i dokumentacji). W najbliższych latach dyrektywa ta zostanie zastąpiona rozporządzeniem dotyczącym higieny żywności. Jego projekt przewiduje obowiązkowe wprowadzenie w zakładach żywnościowych pełnego 7- stopniowego systemu HACCP. Charakterystyczną cechą systemu HACCP jest to, że tworzy się go indywidualnie dla każdego zakładu, uwzględniając specyfikę prowadzonej w nim działalności. Stopień skomplikowania systemu jest ściśle uzależniony od ilości i charakteru występujących zagrożeń. Niewątpliwie, specyfika postępowania z żywnością w zakładzie żywienia zbiorowego powoduje, że systemy HACCP wdrażane w tych zakładach różnią się od systemów wprowadzanych w typowych zakładach produkcyjnych. Jednakże elastyczność wpisana w filozofię tego systemu znacznie ułatwia wprowadzanie go w zakładach gastronomicznych. 9

10 W Polsce, w ramach dostosowywania do wymagań Unii Europejskiej, nastąpiło już wprowadzenie dyrektywy 93/43/EWG do polskiego prawa. Ustawa z 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz.U. z 2001 r. nr 63, poz. 634 z późn. Zm), która definiuje pojęcia Dobrej Praktyki Higienicznej i Dobrej Praktyki Produkcyjnej (art. 3 pkt. 33 i 34). Ustawa przewidziała wydanie rozporządzenia wykonawczego określającego szczegółowe wymagania higieniczne w produkcji i dystrybucji żywności. Rozporządzenie takie zostało wydane 19 grudnia 2002 r. i weszło w życie 1 stycznia 2003 r. (Dz. U. Z 2002 r. nr 234, poz. 1979), które zastąpiło poprzednie rozporządzenie z 28 lutego 2000 r. w sprawie warunków sanitarnych oraz zasad przestrzegania higieny przy produkcji i obrocie środkami spożywczymi, używkami i substancjami dodatkowymi dozwolonymi. Rozporządzenie z 19 grudnia 2002 roku, zostało jednak uchylone kolejnym aktem prawnym w formie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 kwietnia 2004 r. w sprawie wymagań higienicznosanitarnych w zakładach produkujących lub wprowadzających do obrotu środki spożywcze (Dz. U. z 2004 r. nr 104) i jest ono obecnie obowiązującym aktem prawnym w tym zakresie. W ustawie o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia przewidziano obowiązek wdrożenia systemu HACCP w zakładach prowadzących działalność gospodarczą w zakresie produkcji i obrotu żywnością. Do zakładów tych ustawa zalicza również zakłady żywienia zbiorowego. W pierwotnym tekście ustawy (sprzed nowelizacji z 30 października 2003 r.) obowiązek wdrożenia systemu HACCP ciążył na wszystkich zakładach produkcji i obrotu żywnością, z wyłączeniem małych przedsiębiorstw (zgodnie z ich definicją w ustawie Prawo działalności gospodarczej). Wyłączenie małych przedsiębiorstw, czyli tych zatrudniających do 50 pracowników, było zasadniczo niezgodne z prawem europejskim, które takiej możliwości nie przewiduje. Nowelizacja ustawy z października 2003 r. spowodowała, iż od 1 maja 2004 r. wszystkie firmy żywnościowe, bez względu na ich wielkość (a więc także firmy małe) i profil działalności, muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Nowelizacja ustawy zniosła także dotychczasowy obowiązek posiadania dokumentacji systemu HACCP (co oznacza stosowanie jedynie 6 z 7 zasad HACCP). W efekcie tych zmian obowiązek wdrożenia i stosowania zasad systemu HACCP wszedł w życie 1 maja 2004 r. i objął wszystkie firmy żywnościowe, bez względu na ich wielkość i profil działalności, w tym również wszelkie zakłady gastronomiczne. Omawiając prawodawstwo Unii Europejskiej dotyczące gastronomii należy wspomnieć o kwestii stawki podatku VAT na usługi gastronomiczne. Tzw. szósta dyrektywa unijna dotycząca VAT (77/388) przewiduje, że usługi gastronomiczne powinny być opodatkowane stawką podstawową obowiązującą w danym państwie. W Polsce stawka podstawowa VAT wynosi 22%. Jednakże obecnie usługi gastronomiczne opodatkowane są w naszym kraju według stawki obniżonej w wysokości 7%. W trakcie negocjacji z UE Polska uzyskała możliwość zastosowania przez 5 lat od dnia członkostwa okresu przejściowego, podczas którego obowiązywała będzie obniżona stawka VAT na usługi gastronomiczne. Uzasadnieniem takiego rozwiązania były obawy, że wyższa stawka VAT spowodowałaby wzrost cen usług gastronomicznych, a w wyniku tego znaczny spadek popytu i rentowności firm z tej branży. Obniżona stawka VAT na usługi hotelarskie (obecnie w Polsce 7%) zostanie utrzymana po wstąpieniu do Unii Europejskiej, gdyż jest to zgodne ze wspomnianą szóstą dyrektywą. 10

11 7. Podsumowanie Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej spowodowało przyspieszenie tempa wzrostu gospodarczego i zacieśnienie więzi z państwami członkowskimi, skutkując zwiększonym popytem na usługi hoteli, restauracji i pokrewnych zakładów. Z drugiej strony, swobodny przepływ usług i kapitału pomiędzy innymi państwami UE a Polską spowodował zwiększoną konkurencję na rynku tego typu usług. Aby jej sprostać, polskie firmy z branży hotelarskiej i gastronomicznej powinny podnosić poziom swoich usług przy zachowaniu niewygórowanej ceny. Powinny inwestować w wyposażenie, ale także udoskonalać organizację pracy oraz szkolić i dobierać właściwą kadrę, która w tym sektorze ma znaczenie decydujące o sukcesie firmy. Unia Europejska nie wspiera finansowo branży turystycznej (w tym hotelarstwa i gastronomii) w sposób bezpośredni, lecz istnieją możliwości sfinansowania przedsięwzięć z tej dziedziny z licznych unijnych środków pomocowych dostępnych w innych obszarach. Szczególnie cenne i bogate źródło potencjalnego finansowania stanowią Fundusze Strukturalne, które są w Polsce dostępne od uzyskania członkostwa w Unii Europejskiej. Unia Europejska nie reguluje świadczenia usług hotelarskich. Ustanawianie przepisów z tej dziedziny należy do kompetencji poszczególnych państw członkowskich. Polska wprowadziła w ustawie o usługach turystycznych własny system standaryzacji i kategoryzacji obiektów hotelarskich. W Unii Europejskiej usługi gastronomiczne świadczone w restauracjach i innych zakładach żywienia zbiorowego są jedną z form przetwarzania i obrotu żywnością, i w związku z tym podlegają w pełni przepisom unijnego prawa żywnościowego. Spośród licznych przepisów tego prawa, dla gastronomii szczególnie istotne są wymagania z zakresu higieny, zawarte obecnie w dyrektywie 93/43. Dyrektywa ta nakazuje stosowanie we wszystkich firmach żywnościowych zasad GMP/GHP oraz systemu HACCP (w wersji 5-stopniowej). Polska wdrożyła już wymagania dyrektywy do swojego prawa (obowiązują one w zakresie GMP/GHP), natomiast obowiązek wprowadzenia zasad systemu HACCP w firmach żywnościowych wszedł w życie 1 maja 2004 r. (w wersji 6-stopniowej, bez dokumentacji). Restauracje i inne zakłady gastronomiczne powinny jak najszybciej przygotować się do tego. Należy podkreślić, że system HACCP ma elastyczny charakter i jego wprowadzanie nie musi być nadmiernie skomplikowane i kosztowne, jeżeli ze specyfiki działalności wynika powstawanie nielicznych i niezbyt poważnych zagrożeń zdrowotnych. Dla wielu firm z branży gastronomicznej wprowadzenie dostosowanego do danej działalności systemu HACCP nie powinno stanowić zbytniego problemu, pod warunkiem, że zostały prawidłowo wdrożone i są przestrzegane zasady dobrej praktyki higienicznej. Powrót do spisu treści 11

12 Źródła informacji: 1. Na stronie internetowej Ministerstwa Gospodarki (www.mgip.gov.pl) znajduje się dział Turystyka, a w nim kilkanaście dokumentów poświęconych temu sektorowi. Wśród nich warto polecić dokument Strategia rozwoju turystyki w latach Rządowy program wsparcia rozwoju turystyki w latach Strona internetowa Komisji Europejskiej poświęcona turystyce (w jęz. angielskim): 3. Liczne organizacje wspierające turystykę oraz zrzeszające przedsiębiorców świadczących usługi hotelarskie i turystyczne posiadają swoje strony internetowe: Polska Agencja Rozwoju Turystyki Polska Organizacja Turystyczna Instytut Turystyki Polska Izba Turystyki Polskie Zrzeszenie Hoteli 4. Portale internetowe poświęcone branży hotelarsko-gastronomicznej: 5. Teksty aktualnie obowiązujących polskich aktów prawnych można ściągnąć ze strony Sejmu: (Baza danych: Internetowy System Informacji Prawnej) 6. Strona internetowa Komisji Europejskiej poświęcona higienie żywności (w jęz. angielskim): 7. Instytucje, w których można otrzymać informacje na temat wprowadzania systemu HACCP: Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego, Centrum Informacyjne ul. Rakowiecka Warszawa tel.: (022) , , , fax: (022) Instytut Żywności i Żywienia, Centrum Informacyjne ul. Powsińska 61/ Warszawa 12

13 tel.: (022) , , fax: (0-22)

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania organizacyjno prawne funkcjonowania gospodarki turystycznej

Uwarunkowania organizacyjno prawne funkcjonowania gospodarki turystycznej Dr Piotr Gryszel Uwarunkowania organizacyjno prawne funkcjonowania gospodarki turystycznej w Polsce W wielu krajach turystyka traktowana jest jako jeden ze stymulatorów rozwoju całej gospodarki. Rozwój

Bardziej szczegółowo

Projekt p.n. Wzorcowa sieć ekoturystyczna między Bugiem a Narwią Realizator: Społeczny Instytut Ekologiczny

Projekt p.n. Wzorcowa sieć ekoturystyczna między Bugiem a Narwią Realizator: Społeczny Instytut Ekologiczny Projekt p.n. Wzorcowa sieć ekoturystyczna między Bugiem a Narwią Realizator: Społeczny Instytut Ekologiczny MECHANIZM FINANSOWY EUROPEJSKIEGO OBSZARU GOSPODARCZEGO ORAZ NORWESKI MECHANIZM FINANSOWY Witamy

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

OCENA SKUTKÓW REGULACJI Nazwa projektu rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki zmieniające rozporządzenie w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów, w których są świadczone usługi hotelarskie Ministerstwo wiodące i

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach Projekt współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, Priorytet

Bardziej szczegółowo

Obligatoryjne i nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością stosowane w produkcji i przetwórstwie surowców rolnych

Obligatoryjne i nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością stosowane w produkcji i przetwórstwie surowców rolnych Zakład Towaroznawstwa mgr inż. Sławomir Stec Obligatoryjne i nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością stosowane w produkcji i przetwórstwie surowców rolnych Badania realizowane w ramach Programu:

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2011 ROKU

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2011 ROKU TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2011 ROKU Źródłem danych o stanie i wykorzystaniu bazy noclegowej województwa świętokrzyskiego w 2011 roku jest stałe badanie Głównego Urzędu Statystycznego, prowadzone

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE OPOLSKIM W 2011 R.

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE OPOLSKIM W 2011 R. URZĄD STATYSTYCZNY W OPOLU Informacja sygnalna Data opracowania maj 2012 tel. 77 423 01 10 11 77 423 01 20 21 e-mail: sekretariatusopl@stat.gov.pl Internet: www.stat.gov.pl TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE OPOLSKIM

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 09.09.2011 Wprowadzenie Ewolucja WPR - od zabezpieczenia potrzeb

Bardziej szczegółowo

Bezpeczeństwo w hotelu KOMPLEKSOWE ROZWIĄZANIE DLA OBIEKTÓW HOTELOWYCH I TURYSTYCZNYCH

Bezpeczeństwo w hotelu KOMPLEKSOWE ROZWIĄZANIE DLA OBIEKTÓW HOTELOWYCH I TURYSTYCZNYCH Bezpeczeństwo w hotelu KOMPLEKSOWE ROZWIĄZANIE DLA OBIEKTÓW HOTELOWYCH I TURYSTYCZNYCH Kompleksowe rozwiązanie problemu bezpieczeństwa w obiekcie hotelowym Właścicielu! Dyrektorze! Czy hotel, za który

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka jako dodatkowe źródło dochodu

Agroturystyka jako dodatkowe źródło dochodu Agroturystyka jako dodatkowe źródło dochodu 20.10.2010 Prowadzący: Bogdan Bernat Bogdan Bernat 2010 Seminarium współfinansowane przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Materiał na konferencję prasową w dniu 25 października 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa 1 wg stanu w dniu 31 lipca oraz

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2000 r. Nr 88, poz. 983, z 2003 r. Nr

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Zarys wybranych programów form wsparcia MSP w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw Paweł Czyż, PARP, 2004 1. Sektorowy

Bardziej szczegółowo

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy ZAGADNIENIA Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH 1. Podstawowe typy i rodzaje przedsiębiorstw turystycznych w Polsce. Zakres ich funkcjonowania. Struktury organizacyjne

Bardziej szczegółowo

Księgarnia szkolna.eu Bydgoszcz

Księgarnia szkolna.eu Bydgoszcz Informacje o produkcie Organizacja pracy w hotelarstwie Cena : 33,33 zł (netto) 35,00 zł (brutto) Nr katalogowy : 0000000652 Stan magazynowy : brak w magazynie Średnia ocena : brak recenzji Utworzono 22-06-2016

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY w SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY w SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY w SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, czerwiec 2010 r. TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W 2009 R. Na terenie województwa zachodniopomorskiego, według stanu na dzień

Bardziej szczegółowo

Do wykonywania wyżej wymienionych zadań zawodowych niezbędne jest osiągnięcie zakładanych efektów kształcenia, na które składają się:

Do wykonywania wyżej wymienionych zadań zawodowych niezbędne jest osiągnięcie zakładanych efektów kształcenia, na które składają się: Technik żywienia i usług gastronomicznych 343404 1. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik żywienia i usług gastronomicznych powinien być przygotowany do wykonywania

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 13 Rozdział I WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO... 15 1. Pojęcie prawa... 15 1.1. Prawo a inne systemy normujące stosunki społeczne...

Bardziej szczegółowo

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne POLSKI ZWIĄZEK PRYWATNYCH PRACODAWCÓW TURYSTYKI LEWIATAN I INSTYTUT TURYSTYKI W KRAKOWIE SP. Z O. O. ZAPRASZAJĄ PRZEDSIĘBIORCÓW I ICH PRACOWNIKÓW DO UDZIAŁU W PROJEKCIE Wzrost adaptacyjności mikro, małych

Bardziej szczegółowo

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 12 czerwca 2007 Misją Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA WDROŻEŃ SYSTEMU HACCP ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA WDROŻEŃ SYSTEMU HACCP ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH ORGANIZATORZY: PATRONAT HONOROWY: Małgorzata Okońska-Zaremba Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Instytut Organizacji i

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA I REKREACJA

TURYSTYKA I REKREACJA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W SULECHOWIE INSTYTUT ADMINISTRACJI I TURYSTYKI Zaprasza do studiowania kierunku TURYSTYKA I REKREACJA www.pwsz.sulechow.pl e-mail: sek-ipia@pwsz.sulechow.pl Koncepcja

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1/ Zawód: kucharz ; symbol 512001 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o.

Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o. Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o. Opis działalności Grupa Hoteli WAM Sp. z o.o. to sieć polskich hoteli działająca na terenie Polski, od lat budująca stabilną i przyjazną markę hoteli na rynku usług turystycznych.

Bardziej szczegółowo

Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o.

Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o. Powrót do wyników Grupa Hoteli WAM Sp. z o. o. Zatrudnieni e Na dzień 2 czerwca 2014 r. 400 pracowników (suma uwzględnia uczniów praktycznej nauki zawodu, osoby na urlopach macierzyńskich, rodzicielskich,

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1//2/ Zawód: kucharz; symbol 512001 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r.

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r. FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Fundusz pożyczkowy dla kobiet... 3 1. Termin przyjmowania wniosków... 3 2. Limity

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 4 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. z studenckiej praktyki zawodowej w OBIEKCIE HOTELARSKIM w roku akademickim... numer albumu. kierunek studiów. ... ...

SPRAWOZDANIE. z studenckiej praktyki zawodowej w OBIEKCIE HOTELARSKIM w roku akademickim... numer albumu. kierunek studiów. ... ... Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu Instytut Turystyki i Rekreacji SPRAWOZDANIE z studenckiej praktyki zawodowej w OBIEKCIE HOTELARSKIM w roku akademickim... imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

Technik HOTELARSTWA. Zdobędziesz wiedzę z zakresu:

Technik HOTELARSTWA. Zdobędziesz wiedzę z zakresu: Technik HOTELARSTWA A.11 Planowanie i realizacja usług w recepcji A.12 Obsługa gości w obiekcie świadczącym usługi hotelarskie Zdobędziesz wiedzę z zakresu: rezerwacji usług hotelarskich wykonywania prac

Bardziej szczegółowo

Podstawowe dane Liczba obiektów noclegowych turystyki ogółem (stan w dniu 31 VI ) 296

Podstawowe dane Liczba obiektów noclegowych turystyki ogółem (stan w dniu 31 VI ) 296 Podstawowe dane Liczba obiektów noclegowych turystyki ogółem (stan w dniu 31 VII) 296 z ogółem: obiekty całoroczne 259 hotele, motele, pensjonaty i inne obiekty hotelowe 189 Liczba miejsc noclegowych w

Bardziej szczegółowo

6.12.2011 r. godz. 16:00-20:00 Centrum Kultury i Czytelnictwa w Brzostku

6.12.2011 r. godz. 16:00-20:00 Centrum Kultury i Czytelnictwa w Brzostku Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "LIWOCZ" zaprasza wszystkich zainteresowanych na bezpłatne szkolenie pt. "Małe projekty - sposób na aktywizację społeczności lokalnej" dotyczące przygotowania wniosków

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r.

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r. Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych Bronisze, 04.12.2015 r. 1 Zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest m.in. sprawowanie nadzoru nad warunkami zdrowotnymi żywności i żywienia,

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach WPROWADZENIE DO PROBLEMATYKI FUNKCJONOWANIA RYNKU USŁUG TURYSTYCZNYCH (W TYM PRAWNE ASPEKTY OBSŁUGI RUCHU TURYSTYCZNEGO,

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2010 R.

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2010 R. TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2010 R. Informacje zawarte w niniejszym opracowaniu dotyczą stanu i wykorzystania turystycznych obiektów zbiorowego i indywidualnego zakwaterowania w 2010 r. Źródłem

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY INSPEKTORAT SANITARNY

GŁÓWNY INSPEKTORAT SANITARNY GŁÓWNY INSPEKTORAT SANITARNY Departament Bezpieczeństwa Żywności i Żywienia W związku z e-mailem Pana Grzegorza Ignaczewskiego w sprawie rejestracji gospodarstw rolnych prowadzących produkcję roślinną,

Bardziej szczegółowo

Sykuna Barczewski Partnerzy Kancelaria Adwokacka. kontakt: kancelaria@kancelariasbp.pl. Alert prawny

Sykuna Barczewski Partnerzy Kancelaria Adwokacka. kontakt: kancelaria@kancelariasbp.pl. Alert prawny stan prawny: 8 kwietnia 2015 roku Alert prawny Zmiany w wyznaczaniu charakterystyki energetycznej budynku (Dz.U. poz. 376) Z dniem 18 kwietnia 2015 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Podklasa ta nie obejmuje:

Podklasa ta nie obejmuje: Załącznik nr 1 Lista PKD 2007 zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24.12.2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) (Dz. U. z 2007 r. nr 251, poz. 1885 oraz z 2009 r. nr 59,

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego.

Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego. Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego dr Grażyna Morkis Wprowadzenie Jakość i bezpieczeństwo żywności są bardzo ważne

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Materiał na konferencję prasową w dniu 3 września 214 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa według stanu w dniu

Bardziej szczegółowo

Pośrednictwo w turystyce

Pośrednictwo w turystyce Pośrednictwo w turystyce Justyna Zając-Wysocka radca prawny, doradca podatkowy 11664 Dyrektor Departamentu Doradztwa Podatkowego Małopolskiego Instytutu Studiów Podatkowych USTAWA O USŁUGACH TURYSTYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Karta podatkowa nie obejmuje czerpania dochodu z wynajmu miejsca pod ustawienie przyczep i namiotów.

Karta podatkowa nie obejmuje czerpania dochodu z wynajmu miejsca pod ustawienie przyczep i namiotów. Aby prowadzić agroturystyczną oraz uzyskać w związku z tym zwolnienie z opłat podatku dochodowego od osób fizycznych należy prowadzić ją w budynku o charakterze mieszkalnym. Niestety zgodnie z Rozporządzeniem

Bardziej szczegółowo

Technik weterynarii. Przedmioty ogólnokształcące realizowane w zakresie rozszerzonym biologia matematyka

Technik weterynarii. Przedmioty ogólnokształcące realizowane w zakresie rozszerzonym biologia matematyka Technik weterynarii prowadzenie chowu, hodowli i inseminacji zwierząt wykonywanie czynności pomocniczych z zakresu usług weterynarii wykonywanie czynności pomocniczych z zakresu realizacji zadao inspekcji

Bardziej szczegółowo

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej dr Paweł Wojciechowski Katedra Prawa Rolnego i Systemu Ochrony Żywności Wydział Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Czynnikami warunkującymi rozwój usług hotelarsko-gastronomicznych

Wstęp. Czynnikami warunkującymi rozwój usług hotelarsko-gastronomicznych Niniejsza książka, łącząca zagadnienia zasad opodatkowania oraz funkcjonowania hoteli i gastronomii, jest rozwinięciem wcześniejszej publikacji autorek dotyczącej wyłącznie usług gastronomicznych, ponieważ

Bardziej szczegółowo

OŚRODEK SZKOLNO WYCHOWAWCZY W SŁUPSKU ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 7. Company LOGO

OŚRODEK SZKOLNO WYCHOWAWCZY W SŁUPSKU ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 7. Company LOGO OŚRODEK SZKOLNO WYCHOWAWCZY W SŁUPSKU ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 7 LOGO Kierunki nauczania 1 Pracownik pomocniczy obsługi hotelowej - 3 lata 2 Kucharz - 3 lata Pracownik pomocniczy obsługi hotelowej

Bardziej szczegółowo

Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie w Krakowie, Nowym Sączu i Tarnowie

Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie w Krakowie, Nowym Sączu i Tarnowie Instytucje otoczenia biznesu w subregionie krakowskim L.p. Instytucja Adres www Rodzaje oferowany usług 1. Agencja Rozwoju Miasta S.A. www.arm.krakow.pl ul. Floriańska 31 31-019 Kraków 12/ 429-25-13 12/

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia;

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG Zagadnienia: Czynniki ryzyka zdrowia i jakości żywności; Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; Ustawodawstwo w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

Marszałek Województwa. Wniosek. o zmianę zaszeregowania obiektu hotelarskiego do rodzaju

Marszałek Województwa. Wniosek. o zmianę zaszeregowania obiektu hotelarskiego do rodzaju , (miejscowość, data) Wnioskodawca: imię i nazwisko: lub Nazwa: Adres zamieszkania lub siedziba Ulica: Budynek: Lokal: Kod pocztowy: Poczta: Miejscowość: Kod kraju: Numer NIP: Numer KRS:(o ile przedsiębiorca

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA POLSKA W 2008 ROKU WIELKIE MIASTA

TURYSTYKA POLSKA W 2008 ROKU WIELKIE MIASTA Instytut Turystyki sp. z o.o. TURYSTYKA POLSKA W 2008 ROKU WIELKIE MIASTA BoŜena Radkowska Warszawa, 2009 Szczecin W 2008 roku do Szczecina przyjechało około 0,6 mln turystów krajowych i tyle samo zagranicznych.

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ

PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ Sprzedaż bezpośrednia Sprzedaż bezpośrednia oraz sprzedaż marginalna lokalna i ograniczona -sprzedaż produktów rolniczych konsumentowi, z pominięciem

Bardziej szczegółowo

Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r.

Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r. Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r. Projekt Tendencje rozwojowe przedsiębiorstw i popyt na pracę w województwie lubelskim w kontekście organizacji przez Polskę

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Prawo w turystyce i rekreacji B6. Law in tourism and recreation. Turystyka i rekreacja

KARTA PRZEDMIOTU. Prawo w turystyce i rekreacji B6. Law in tourism and recreation. Turystyka i rekreacja KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Nazwa przedmiotu (j. ang.): Kierunek studiów: Specjalność/specjalizacja: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów:

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Notatka informacyjna Baza noclegowa i jej wykorzystanie w 2009 roku. Zgodnie ze stanem w dniu 31 lipca 2009 roku w Polsce było zarejestrowanych 6992

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY

POWIATOWY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY Załącznik do Uchwały Nr X/71/2003 Rady Powiatu Polickiego z dnia 28 sierpnia 2003 roku POWIATOWY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY Police Czerwiec 2003 Podstawa

Bardziej szczegółowo

Ocena Skutków Regulacji (OSR)

Ocena Skutków Regulacji (OSR) Ocena Skutków Regulacji (OSR) 1. Podmioty, na które oddziałuje projektowana regulacja Projektowana ustawa będzie oddziaływać na: 1) przedsiębiorców wykonujących zarobkowo krajowy i międzynarodowy transport

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Materiał na konferencję prasową w dniu 25 września 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa 1 wg stanu w dniu

Bardziej szczegółowo

Warunki uczestnictwa. w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy

Warunki uczestnictwa. w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Warunki uczestnictwa w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 1 2 Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez

Bardziej szczegółowo

Nowa idea. Nowy produkt. Nowa marka. Sieć turystyki wiejskiej, oparta na dziedzictwie kulturowym regionu.

Nowa idea. Nowy produkt. Nowa marka. Sieć turystyki wiejskiej, oparta na dziedzictwie kulturowym regionu. Sieć Zielone Gościńce Nowa idea. Nowy produkt. Nowa marka. Sieć turystyki wiejskiej, oparta na dziedzictwie kulturowym regionu. Idea powstania sieci Jest rok 2008... Stan agroturystyki w woj. opolskim

Bardziej szczegółowo

KURS PILOTA WYCIECZEK. OFERTA DLA OSÓB, KTÓRE PRAGNĄ ZDOBYĆ NOWY ZAWÓD i POZNAĆ ŚWIAT. lub 900 zl przy min. 15 osobach

KURS PILOTA WYCIECZEK. OFERTA DLA OSÓB, KTÓRE PRAGNĄ ZDOBYĆ NOWY ZAWÓD i POZNAĆ ŚWIAT. lub 900 zl przy min. 15 osobach KURS PILOTA WYCIECZEK OFERTA DLA OSÓB, KTÓRE PRAGNĄ ZDOBYĆ NOWY ZAWÓD i POZNAĆ ŚWIAT Zasady przyjęcia: min. średnie wykształcenie, zainteresowanie podróżami, miła aparycja, dobra kondycja fizyczna i psychiczna,

Bardziej szczegółowo

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU ROK 2013 W ewidencji obiektów na terenie objętym działaniem znajduje się 517 zakładów żywnościowożywieniowych, w tym: 25 obiektów produkcji żywności, 313

Bardziej szczegółowo

HOTELARSTWO część I. Podstawy Hotelarstwa

HOTELARSTWO część I. Podstawy Hotelarstwa Czesław Witkowski HOTELARSTWO część I. Podstawy Hotelarstwa Wydanie drugie zmienione Wydanie drugie zmienione ALMAMER wydawnictwo Recenzent prof. zw. dr hab. Stanisław W. Pluta Korekta Joanna Warecka Projekt

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

16:15-16:45 Ogólne zasady przyznawania pomocy w ramach "małych projektów" beneficjenci, poziom dofinansowania (wykład)

16:15-16:45 Ogólne zasady przyznawania pomocy w ramach małych projektów beneficjenci, poziom dofinansowania (wykład) Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Harmonogram szkolenia: 16:00-16:15 "Małe projekty" - definicja (wykład) 16:15-16:45 Ogólne zasady przyznawania

Bardziej szczegółowo

HIGIENA PASZ PYT. i ODP.

HIGIENA PASZ PYT. i ODP. SANCO/3655/2005 HIGIENA PASZ PYT. i ODP. 1. Czy rolnicy, którzy sami nie produkują paszy, ale podają ją zwierzętom a) są objęci rozporządzeniem? Tak. Zakres rozporządzenia (rozporządzenie (WE) nr 183/2005)

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

NAZWA PROJEKTU LOKALNIE LEPIEJ

NAZWA PROJEKTU LOKALNIE LEPIEJ NAZWA PROJEKTU LOKALNIE LEPIEJ PROJEKT współfinansowany przez UNIĘ EUROPEJSKĄ w ramach: Europejskiego Funduszu Społecznego KAPITAŁ LUDZKI Priorytet: Regionalne kadry gospodarki; Działanie 8.1 Rozwój pracowników

Bardziej szczegółowo

KOMISJA EUROPEJSKA. Bruksela, dnia 18.V.2005 C(2005)1531

KOMISJA EUROPEJSKA. Bruksela, dnia 18.V.2005 C(2005)1531 KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.V.2005 C(2005)1531 Dotyczy: Pomoc Państwa nr N 15/2005 Polska Program pomocy regionalnej na wspieranie nowych inwestycji i tworzenie miejsc pracy związanych z nowymi

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania projektów i działalności turystycznej

Źródła finansowania projektów i działalności turystycznej Gdzie szukać pieniędzy? Źródła finansowania projektów i działalności turystycznej Seminarium branży turystycznej Warszawa, 23 września 2011 r. Możliwości pozyskania środków z funduszy wspólnotowych Program

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej

Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej Aleksandra Malarz Z-ca Dyrektora Departament Integracji Europejskiej Ministerstwo Środowiska Katowice, 23 marca 2004

Bardziej szczegółowo

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, maj 2012 r. Tel. 85 749 77 00, fax 85 749 77 79 E-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl Internet: www.stat.gov.pl/urzedy/bialystok Województwo

Bardziej szczegółowo

Wykaz. Tytuł poradnika/przewodnika. Główny Inspektorat Sanitarny ul. Targowa 65 03-729 Warszawa

Wykaz. Tytuł poradnika/przewodnika. Główny Inspektorat Sanitarny ul. Targowa 65 03-729 Warszawa Wykaz przewodników oraz poradników Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP), Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP) i wdrażania zasad systemu HACCP zaopiniowanych pozytywnie pod względem zgodności z wymaganiami

Bardziej szczegółowo

Podstawy hotelarstwa

Podstawy hotelarstwa REFORMA 2012 Podstawy hotelarstwa i usługi dodatkowe Witold Drogoń, Bożena Granecka-Wrzosek Kwalifikacja T.12.3 Podręcznik do nauki zawodu TECHNIK HOTELARSTWA Podręcznik dopuszczony do użytku szkolnego

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA POLSKA W 2007 ROKU WIELKIE MIASTA

TURYSTYKA POLSKA W 2007 ROKU WIELKIE MIASTA Instytut Turystyki sp. z o.o. TURYSTYKA POLSKA W 2007 ROKU WIELKIE MIASTA BoŜena Radkowska Warszawa, 2008 Szczecin W 2007 roku do Szczecina przyjechało około 0,6 mln turystów krajowych i 0,5 mln zagranicznych.

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1989 Nr 35 poz. 195 USTAWA. z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych

Dz.U. 1989 Nr 35 poz. 195 USTAWA. z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych Kancelaria Sejmu s. 1/7 Dz.U. 1989 Nr 35 poz. 195 USTAWA Opracowano na podstawie: t.j. z 2009 r. Nr 84, poz. 710, z 2014 r. poz. 1662. z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych Art. 1. Przedsiębiorcy

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 1 Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Możliwości finansowania inwestycji w zakresie budowy instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych w Polsce dr inż. Stanisław Garlicki

Bardziej szczegółowo

Wykaz. Tytuł poradnika/przewodnika. Główny Inspektorat Sanitarny ul. Długa 38/40 00-238 Warszawa

Wykaz. Tytuł poradnika/przewodnika. Główny Inspektorat Sanitarny ul. Długa 38/40 00-238 Warszawa Wykaz przewodników oraz poradników Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP), Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP) i wdrażania zasad systemu HACCP zaopiniowanych pozytywnie pod względem zgodności z wymaganiami

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Przedmiot/zagadnienie Zajęcia praktyczne

Liczba godzin Przedmiot/zagadnienie Zajęcia praktyczne Załącznik nr 1 Opis przedmiotu zamówienia: 1. Kierowca samochodów ciężarowych kat. C - 16 osób Ogółem Wykłady 1. 1. Podstawa prawna i podstawowe pojęcia. 2. Znaki i sygnały drogowe. 3. Komfort pracy i

Bardziej szczegółowo

ABC BIZNESU. Jak założyć agencję turystyczną

ABC BIZNESU. Jak założyć agencję turystyczną ABC BIZNESU Jak założyć agencję turystyczną ABC BIZNESU Jak założyć agencję turystyczną Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci agencji turystycznej / 4 2. Cele i zasoby osobiste / 4 2.1. Wykształcenie

Bardziej szczegółowo

Programowanie polityki strukturalnej

Programowanie polityki strukturalnej Fundusze strukturalne są instrumentami polityki strukturalnej Unii Europejskiej. Ich zadaniem jest wspieranie restrukturyzacji i modernizacji gospodarek krajów UE. W ten sposób wpływa się na zwiększenie

Bardziej szczegółowo

Definicja mikro, małych i średnich przedsiębiorstw

Definicja mikro, małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, listopad 2004 r. Definicja mikro, małych i średnich przedsiębiorstw Z dniem 1 stycznia 2005 r. załącznik I do rozporządzenia 364/2004 zastąpi dotychczas obowiązujący załącznik I do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości W imieniu Świętokrzyskiego Centrum Innowacji i Transferu Technologii Sp. z o.o. oraz Targów Kielce pragnę Państwa serdecznie zaprosić do bezpłatnego udziału w IX Świętokrzyskiej Giełdzie Kooperacyjnej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Bezpieczeństwo żywności stanowi jeden z priorytetów polityki żywieniowej i zajmuje centralne miejsce w obszarze ochrony zdrowia publicznego. Organizacja Narodów

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Zamówienie Nr 006 Obowiązująca w Unii Europejskiej stawka podatku VAT na artykuły dziecięce. realizowane na rzecz Kancelarii Sejmu

Zamówienie Nr 006 Obowiązująca w Unii Europejskiej stawka podatku VAT na artykuły dziecięce. realizowane na rzecz Kancelarii Sejmu Parlamentarne Procedury Legislacyjne projekt Phare PL0003.06, EuropeAid/113506/D/SV/PL realizowany przez konsorcjum z udziałem ECO European Consultants Organisation (Bruksela) EFICOM - European and Financial

Bardziej szczegółowo

SIEĆ DZIEDZICTWA KULINARNEGO WIELKOPOLSKA REGULAMIN

SIEĆ DZIEDZICTWA KULINARNEGO WIELKOPOLSKA REGULAMIN Załącznik do uchwały Nr 1215/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 29 października 2015 r. SIEĆ DZIEDZICTWA KULINARNEGO WIELKOPOLSKA REGULAMIN 1. INFORMACJE OGÓLNE 1. Regulamin Sieci Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach Projekt współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, Priorytet

Bardziej szczegółowo

UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego)

UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego) UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego) Produkcja pierwotna obejmuje działalność na poziomie gospodarstw

Bardziej szczegółowo