Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP) i Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP) oraz kontrola wewnętrzna organizacji żywienia w przedszkolu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP) i Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP) oraz kontrola wewnętrzna organizacji żywienia w przedszkolu"

Transkrypt

1 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 239 Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP) i Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP) oraz kontrola wewnętrzna organizacji żywienia w przedszkolu. dr n. techn. Halina Turlejska technolog ywnoœci i ywienia, ekspert ds. higieny ywnoœci, konsultantka, edukator i audytor systemów zarz¹dzania jakoœci¹ Instytutu ywnoœci i ywienia 1. Wstêp Wymogi Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP) i kontrola wewnêtrzna w tym zakresie Budynki i pomieszczenia czêœci ywieniowej przedszkola Funkcjonalnoœæ pomieszczeñ Maszyny, urz¹dzenia oraz sprzêt pomocniczy Procesy mycia i dezynfekcji Usuwanie odpadów Kontrola obecnoœci szkodników Kontrola jakoœci wody Higiena osobista i kwalifikacje pracowników Dodatkowe wymagania Dobrej Praktyki Higienicznej Postêpowanie ze szk³em Bezwzglêdny zakaz palenia tytoniu w pomieszczeniach przedszkola Uregulowania w kwestii prania odzie y roboczej Pomieszczenia socjalne Wymagania Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP) Dobrej Praktyki ywienia Zbiorowego i kontrola wewnêtrzna w tym zakresie Ocena jakoœci wszystkich przyjmowanych surowców Przechowywanie ywnoœci (surowców i gotowych potraw) Poradnik intendenta przedszkola 1

2 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page Obróbka wstêpna i zasadnicza ywnoœci przy przygotowywaniu posi³ków Ocena poprawnoœci stosowanych procesów technologicznych pod wzglêdem przestrzegania zasad bezpieczeñstwa ywnoœci Okresowa kontrola gotowych posi³ków Podsumowanie Podstawy prawne Artykuł przedstawia główne obowiązki i zakres odpowiedzialności osób zajmujących się żywieniem zbiorowym w przedszkolach związane z zapewnieniem bezpieczeństwa i jakości zdrowotnej posiłków przygotowywanych dla dzieci. Omówione w nim zostały najbardziej istotne obszary Dobrej Praktyki Higienicznej i Dobrej Praktyki Produkcyjnej oraz działania, które muszą być podejmowane w każdej placówce przedszkolnej w celu realizacji prawidłowego żywienia dzieci. Wskazano również na konieczność kontroli wewnętrznej w aspekcie higieny żywności i przestrzegania wymogów prawa oraz przedstawiono sposób jej prowadzenia. 2 Poradnik intendenta przedszkola

3 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page Wstęp Wysoka jakość i bezpieczeństwo zdrowotne to podstawowe pożądane atrybuty posiłków oraz potraw produkowanych i wydawanych w zakładach żywienia zbiorowego. Są one istotne zwłaszcza w odniesieniu do żywienia dzieci i młodzieży, w tym również żywienia w placówkach oświatowo-wychowawczych, takich jak: przedszkola, szkoły, internaty czy domy dziecka. Dzieci są szczególnie wrażliwe na wszelkie przejawy nieprawidłowego, nieracjonalnego żywienia. Udowodniono, że żywienie nadmierne lub niedoborowe, a także sama żywność o niewłaściwej jakości zdrowotnej mogą negatywnie wpłynąć na ich zdrowie i samopoczucie. Posiłki spożywane przez dzieci (szczególnie te najmłodsze) muszą być nie tylko: urozmaicone i atrakcyjne pod względem smakowym, odpowiednio zestawione pod względem kolorystycznym, różnorodne pod względem konsystencji, apetyczne i estetycznie podane, odpowiednio skomponowane pod względem składu i wartości odżywczej, ale przede wszystkim bezpieczne z punktu widzenia zachowania zdrowia. wymagania wobec posi³ków Przygotowywanie posiłków i potraw o odpowiedniej wartości odżywczej i sensorycznej, a także takich, które będą zgodne z oczekiwaniami i upodobaniami dzieci, wymaga od rodziców, opiekunów oraz realizatorów żywienia zbiorowego wielkiej staranności, specjalistycznej wiedzy i doświadczenia. Z kolei zapewnienie bezpieczeństwa posiłków nakłada na nich dodatkowo obowiązek spełniania wymogów prawa w aspekcie realizacji wymagań sanitarno-higienicznych. Formalny obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności i posiłków przygotowywanych w przedszkolach reguluje nowe prawo żywnościowe Unii Europejskiej (m.in. rozporządzenie nr 178/2002, rozporządzenie nr 852/2004), a także polska Ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie zdrowotnym żywności i żywienia. Nowe prawo żywnościowe wyraźnie zobowiązuje realizatorów żywienia zbiorowego do zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego przygotowywanych w przedszkolu posiłków i potraw, a także do prowadzenia efektywnej kontroli w tym zakresie. Podkreśla się również, że bezpieczeństwo żywności powinno być zapewnione na wszystkich etapach jej produkcji, począwszy od zbioru i pozyskiwania surowców rolniczych, a skończywszy na podaniu konsumentowi gotowej potrawy. nowe prawo ywnoœciowe obowi¹zek zapewnienia bezpieczeñstwa ywnoœci Poradnik intendenta przedszkola 3

4 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 242 higiena ywnoœci koszty zaniedbania higieny Zgodnie z ustawą o bezpieczeństwie zdrowotnym żywności i żywienia pod pojęciem bezpieczeństwo żywności rozumie się ogół warunków (dotyczących w szczególności: stosowanych substancji dodatkowych i aromatów, poziomów substancji zanieczyszczających, pozostałości pestycydów, warunków napromieniania żywności, cech organoleptycznych), które muszą być spełniane, i działań, które muszą być podejmowane, na wszystkich etapach produkcji lub obrotu żywnością w celu zapewnienia zdrowia człowieka. Jednym z najistotniejszych działań wpływających na zapewnienie tego bezpieczeństwa jest szeroko rozumiana higiena żywności, a ściślej mówiąc, realizacja zasad tzw. Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP Good Hygienic Practice) i Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP Good Manufacturing Practice), czyli prawidłowego prowadzenia procesów technologicznych. W odniesieniu do zakładów żywienia zbiorowego na zapewnienie bezpieczeństwa wpływa także realizacja zasad Dobrej Praktyki Cateringowej (określanej również jako Dobra Praktyka Kuchenna) Good Catering Practice (Good Kitchen Practice) i utrzymywanie łańcucha chłodniczego przy transporcie, przechowywaniu i przetwarzaniu żywności łatwo psującej się. Warto podkreślić, że nawet w potocznym rozumieniu higiena żywności to coś więcej niż zachowanie czystości podczas produkcji posiłków. Obejmuje wszystkie praktyki związane z: ochroną żywności przed zanieczyszczeniem bakteriami chorobotwórczymi i niepożądanymi, toksynami lub ciałami obcymi; zabezpieczeniem przed namnażaniem się i rozwojem niepożądanych i szkodliwych bakterii, które mogłyby spowodować zatrucie pokarmowe lub wywołać niekorzystne zmiany w żywności; eliminacją lub usuwaniem szkodliwych i chorobotwórczych drobnoustrojów poprzez prowadzenie odpowiednich zabiegów technologicznych (np. gotowanie, smażenie); ochroną przed zanieczyszczeniami chemicznymi (np. przez środki ochrony roślin, nawozy sztuczne, środki myjące i dezynfekujące) oraz zanieczyszczeniami fizycznymi (tj. pestki, ości, kości, fragmenty opakowań, odłamki szkła) lub ich usuwaniem. Zaniedbania w zachowaniu zasad Dobrej Praktyki Higienicznej mają najczęściej bardzo poważne konsekwencje. Można je określić jako koszty braku odpowiedniej higieny związane z: występowaniem ognisk zatruć pokarmowych, zachorowaniami dzieci i personelu przedszkola ich leczeniem, a czasem, w skrajnych sytuacjach, śmiercią; 4 Poradnik intendenta przedszkola

5 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 243 zanieczyszczeniem lub skażeniem żywności; koniecznością wprowadzania wzmożonego nadzoru organów urzędowej kontroli żywności; sankcjami karnymi nakładanymi na realizatorów żywienia; koniecznością podejmowania działań porządkowych i poprawy stanu sanitarno-higienicznego oraz niejednokrotnie wymianą lub dokupieniem dodatkowego wyposażenia. Korzyści wynikające ze stosowania zasad Dobrej Praktyki Higienicznej są niepodważalne i sprowadzają się przede wszystkim do: podniesienia bezpieczeństwa i jakości przygotowywanych w przedszkolu posiłków; uzyskania pozytywnej oceny w spełnianiu wymogów higieniczno-sanitarnych przez organy urzędowej kontroli żywności Państwową Inspekcję Sanitarną. korzyœci ze stosowania GHP Udowodniono, że podnoszenie wiedzy i kwalifikacji osób odpowiedzialnych za realizację żywienia zbiorowego oraz systematyczne egzekwowanie prawidłowych zachowań higienicznych przyczyniają się do zmniejszenia występowania zatruć i zakażeń pokarmowych. Nawet niewielki błąd popełniony na podstawowym stanowisku pracy w kuchni przedszkolnej może spowodować poważne zatrucie pokarmowe dużej liczby dzieci. Aby zapobiec występowaniu zatruć pokarmowych, należy unikać: przechowywania żywności łatwo psującej się (tj. mleko i przetwory mleczne, mięso, wędliny, ryby, sałatki, wyroby garmażeryjne) w temperaturze pokojowej, poza urządzeniami chłodniczymi; przygotowywania żywności w nadmiernych ilościach lub z dużym wyprzedzeniem czasowym; zbyt powolnego wychładzania żywności przed wydaniem jej do konsumpcji lub wstawieniem do lodówki; stosowania niedostatecznej obróbki termicznej, tj. zbyt niskich temperatur podczas procesów technologicznych (np. niedogotowanie) lub podgrzewania do temperatury niewystarczająco wysokiej, aby zabić bakterie chorobotwórcze (min. 63 C); wykorzystywania do produkcji posiłków żywności zanieczyszczonej mikrobiologicznie, fizycznie lub chemicznie; niewłaściwego (zbyt powolnego) rozmrażania żywności szczególnie mięsa drobiowego; zapobieganie zatruciom pokarmowym Poradnik intendenta przedszkola 5

6 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 244 możliwości zanieczyszczania żywności gotowej do spożycia poprzez bezpośredni kontakt z surowcami lub niedomytymi urządzeniami; bezpośredniego kontaktu chorych pracowników z żywnością; wykorzystywania do przygotowania posiłków produktów spożywczych o niskiej jakości zdrowotnej, przeterminowanych lub niewiadomego pochodzenia. Wymogi Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP) określane są często jako programy stanowiące warunki wstępne do wdrażania innych, bardziej skomplikowanych systemów zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności (do tych ostatnich zalicza się system HACCP) oraz systemów zarządzania jakością, np. w oparciu o normy ISO z serii 9000 lub kompleksowe zarządzanie jakością TQM. Obszary Dobrej Praktyki Higienicznej przedstawia rysunek 1. Rys. 1. Programy warunków wstępnych Dobra Praktyka Higeniczna kontrola wewnêtrzna Przedstawione na rysunkach obszary powinny być przedmiotem wnikliwej kontroli wewnętrznej w zakresie organizacji, higieny i funkcjonowania żywienia zbiorowego prowadzonej przez kierownictwo przedszkola. Przed laty w placówkach takich jak przedszkola nie przywiązywano należytej wagi do ro- 6 Poradnik intendenta przedszkola

7 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 245 li kontroli wewnętrznej obecnie jest ona jednym z najistotniejszych elementów zarządzania i powinna być postrzegana jako ważne narzędzie do doskonalenia funkcjonowania placówki. Kontrola wewnętrzna ukierunkowana jest przede wszystkim na ocenę efektywności i skuteczności działań dotyczących zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego produkowanych posiłków. Jej zadaniem jest szybkie wychwycenie nieprawidłowości i błędów w celu podejmowania działań naprawczych lub korygujących. Wewnętrzną kontrolę powinni prowadzić dyrektor i intendent przedszkola oraz ewentualnie osoba wyznaczona przez dyrektora. 2. Wymogi Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP) i kontrola wewnętrzna w tym zakresie Omawiając w syntetyczny sposób podstawowe wymogi Dobrej Praktyki Higienicznej i prowadzenie kontroli wewnętrznej w tym zakresie, należy zwrócić uwagę na przedstawione poniżej kwestie Budynki i pomieszczenia części żywieniowej przedszkola Kierownictwo oraz personel części żywieniowej zwykle spotykają się z sytuacją zastaną, jeśli chodzi o budynki i otoczenie obiektu. Niemniej powinni oni zwracać uwagę, by w części żywieniowej przedszkola pomieszczenia były tak zaprojektowane, aby ułatwiać wykonywanie procesów czyszczenia i dezynfekcji. Żadne materiały w nich zastosowane nie mogą wywierać negatywnego wpływu na żywność, emitować jakichkolwiek zapachów i substancji toksycznych. Z punktu widzenia zachowania higieny budynek przedszkola (a w szczególności pomieszczenia, w których przygotowywane są posiłki) powinien być zabezpieczony przed wniknięciem: szkodników, np. gryzoni, oraz owadów m.in. poprzez zainstalowanie w oknach siatek zabezpieczających i dokonywanie zabiegów DDD (dezynfekcja, dezynsekcja, deratyzacja), które są często w ofercie firm zewnętrznych, a jeśli korzystanie z takich usług nie jest możliwe ze względu na koszty, Poradnik intendenta przedszkola 7

8 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 246 w przedszkolu należy wyznaczyć osobę odpowiedzialną za okresowe prowadzenie tych zabiegów; zanieczyszczeń z otaczającego środowiska (dymy, pyły, kurz), dzięki zastosowaniu np. urządzeń do filtrowania powietrza lub klimatyzacji. wymagania wobec pomieszczeñ czêœci ywieniowej Pomieszczenia należące do części żywieniowej przedszkola, niestety często o niewielkiej powierzchni i nie zawsze w dobrym stanie technicznym, powinny ponadto spełniać następujące wymagania: mieć gładkie podłogi, bez uszkodzeń, wykonane z materiału łatwo zmywalnego, nienasiąkliwego, nieśliskiego, odpornego na działanie silnych środków myjących; mieć gładkie ściany i sufity, łatwe do utrzymania w czystości, szczelne, nieuszkodzone, zabezpieczone przed kondensacją pary i rozwojem pleśni, białe lub pomalowane na jasne kolory; ściany w pomieszczeniach produkcyjnych i innych pomieszczeniach narażonych na wilgoć i zanieczyszczenia powinny być pokryte glazurą lub innym łatwo zmywalnym i nienasiąkliwym materiałem co najmniej do wysokości 2 m; zaleca się, aby styki ścian z podłogami i między ścianami były zaokrąglone, gdyż ułatwia to efektywne mycie; narożniki ścian przy ciągach komunikacyjnych powinny być zabezpieczone odpowiednimi odbojnikami lub metalowymi listwami przed uszkodzeniami mechanicznymi; ściany pomieszczeń, w których dzieci spożywają posiłki, powinny być pokryte materiałem (farbą) łatwo zmywalnym i umożliwiającym utrzymanie ich we właściwym stanie higienicznym; mieć łatwe do otwierania i utrzymania w czystości okna i inne otwory; wewnętrzne parapety okienne na terenie zaplecza kuchennego nie mogą służyć jako półki oraz miejsca do gromadzenia różnych przedmiotów, w związku z tym powinny być nachylone, najlepiej pod kątem 45 C nachylenie parapetu ogranicza również możliwość gromadzenia się kurzu; mieć gładkie drzwi o powierzchni łatwo zmywalnej i nieabsorbującej zanieczyszczeń; mieć schody, windy, platformy itp. tak usytuowane, aby nie mogły one negatywnie oddziaływać na funkcjonalność pomieszczeń i zakłócać procesu produkcyjnego, a tym samym powodować zagrożenia zanieczyszczenia żywności; być wyposażone w gładkie, szczelne przewody instalacji wodnej, parowej, kanalizacyjnej, grzejniki itp. o konstrukcji zapobiegającej opadaniu ewentualnych skroplin lub innych zanieczyszczeń; wszelkie instalacje powinny być obudowane bądź zabezpieczone osłonami lub umieszczone w bruzdach pod tynkiem; pomieszczenia zaplecza kuchennego powinny mieć zapewnioną odpowiednią wentylację mechaniczną i grawitacyjną zgodną z wymogami bez- 8 Poradnik intendenta przedszkola

9 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 247 pieczeństwa i higieny pracy, która ma na celu: usuwanie zanieczyszczonego powietrza; zapobieganie kondensacji pary wodnej; regulację temperatury w pomieszczeniu; eliminowanie zapachów, które mogłyby się przyczynić do obniżenia jakości przygotowywanej żywności; kontrolowanie poziomu wilgotności powietrza i ewentualną jego regulację; kierunek nawiewu powietrza powinien być od strony czystej ; otwory wentylacyjne powinny mieć osłony z materiału niepodlegającego korozji, o konstrukcji łatwej do zdjęcia i mycia; nad otwartymi urządzeniami, z których wydobywa się para, pył lub dym, powinny być zainstalowane okapy z wyciągiem wentylacyjnym; mieć system kanalizacji wyposażony w syfony zapobiegające wydostawaniu się zapachów oraz piony odpowietrzające zapobiegające wzrostowi ciśnienia na skutek nagromadzenia się gazów; końcowe odcinki przewodów kanalizacyjnych muszą być wyposażone w odpowiednie zabezpieczenia chroniące przed przedostawaniem się gryzoni przez system kanalizacyjny do wnętrza budynku; każde pomieszczenie (poza magazynowymi) powinno mieć oświetlenie naturalne i sztuczne, spełniające wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy; punkty oświetlenia elektrycznego muszą mieć odpowiednie zabezpieczenie chroniące żywność przed odpryskami szkła w razie stłuczenia żarówek lub kloszy oraz mieć konstrukcję umożliwiającą łatwe ich czyszczenie; punkty świetlne powinny zapewnić prawidłowe oświetlenie przy każdym stanowisku pracy; być wyposażone w odpowiednie urządzenia do mycia i dezynfekcji pomieszczeń oraz maszyn i sprzętu; w części gastronomicznej przedszkola powinny być także wydzielone dwie niezależnie funkcjonujące zmywalnie: naczyń i sprzętu kuchennego oraz naczyń stołowych; w zmywalniach powinny znajdować się urządzenia do wyparzania i suszenia wymytych naczyń; we wszystkich pomieszczeniach, w których odbywa się proces obróbki produktów spożywczych i przygotowywania posiłków, powinny być zlokalizowane umywalki do mycia rąk z doprowadzoną wodą zimną i ciepłą oraz pełnym wyposażeniem (mydłem płynnym i środkiem dezynfekcyjnym); do wycierania rąk należy zapewnić ręczniki jednorazowego użytku (papierowe) i pojemniki do ich wyrzucania; spusty do wody powinny być typu pedałowego lub na fotokomórkę; w pomieszczeniach należących do zaplecza kuchennego nie powinno być możliwości gromadzenia się kurzu i innych zanieczyszczeń oraz kondensacji pary wodnej, a tym samym rozwoju pleśni; toalety dla pracowników pionu kuchennego powinny być oddzielone korytarzem i przedsionkiem od pomieszczeń, w których odbywa się przygotowywanie posiłków. wymagania wobec pomieszczeñ czêœci ywieniowej Poradnik intendenta przedszkola 9

10 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 248 zakres kontroli wewnêtrznej W ramach prowadzenia kontroli wewnętrznej powinno się okresowo sprawdzać: kto jest odpowiedzialny za utrzymanie czystości i porządku w części żywieniowej przedszkola; kiedy i w jaki sposób wykonywane są zabiegi porządkowe i czy te czynności są wystarczające; kto prowadzi nadzór nad wykonaniem tych czynności; czy materiały stosowane do wykończenia ścian, okien, drzwi itp. lub do dekoracji wnętrz są trwałe, posiadają odpowiednie atesty i umożliwiają utrzymanie ich w czystości i porządku Funkcjonalność pomieszczeń podzia³ czêœci kuchennej Wszystkie pomieszczenia, w których przygotowywane są posiłki dla dzieci, powinny być ze sobą funkcjonalnie powiązane. Układ funkcjonalny powinien sprzyjać prawidłowemu prowadzeniu kolejnych etapów procesu technologicznego. Nawet jeśli przedszkole dysponuje niewielką powierzchnią lokalową, należy w części kuchennej wyodrębnić następujące obszary: magazynowy, produkcyjny, ekspedycyjny, socjalny. Ilość i wielkość pomieszczeń w wymienionych obszarach powinna być dostosowana do ilości produkowanych posiłków i sposobu ich wydawania dzieciom. funkcjonalny uk³ad pomieszczeñ Układ funkcjonalny pomieszczeń powinien zapewniać bezkolizyjny przebieg procesów technologicznych i przepływ surowców, materiałów pomocniczych, półproduktów i potraw gotowych. Uwzględniać przy tym należy również zagwarantowanie odpowiednich wymaganych w odniesieniu do poszczególnych produktów lub procesów warunków temperaturowych w pomieszczeniach. I tak np.: w pomieszczeniach, w których przyrządzane są sałatki, surówki, kanapki itp., temperatura powinna być obniżona do ok. +18 C; jeśli nie jest to możliwe, ważne jest, aby czynności te odbywały się w możliwie jak najkrótszym czasie; w pomieszczeniach i urządzeniach, gdzie przechowywane są produkty łatwo psujące się, szczególnie pochodzenia zwierzęcego, jak mięso, wędliny, mleko i jego przetwory oraz potrawy z ich udziałem, a także wspomniane wyżej sałatki i surówki, temperatura powinna mieścić się w granicach C. 10 Poradnik intendenta przedszkola

11 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 249 W części żywieniowej przedszkola pomieszczenia, stanowiska pracy i ciągi komunikacyjne powinny być tak rozplanowane, żeby nie następowało krzyżowanie się prac i czynności czystych i brudnych. O ile to możliwe, powinno się wydzielić w części żywieniowej przedszkola strefy wysokiego i niskiego ryzyka, w zależności od prowadzonych w nich procesów i występujących zagrożeń w odniesieniu do jakości zdrowotnej przygotowywanej żywności. Strefa przyjmowania surowców jest z natury strefą brudną niskiego ryzyka, gdyż przyjmowana żywność transportowana jest w różnych obcych, krążących po wielu obiektach pojemnikach i z reguły bywa zanieczyszczona powierzchniowo np. warzywa, surowe mięso. W strefie brudnej produkty spożywcze poddawane są licznym procesom eliminującym potencjalne zagrożenia, jak chociażby mycie i obróbka termiczna. Z kolei strefa przechowywania wyrobów gotowych lub wydawania potraw jest strefą czystą wysokiego ryzyka, o zaostrzonym reżimie sanitarnym, jakiekolwiek nieprawidłowości higieniczne w tym obszarze nie są praktycznie możliwe do wyeliminowania, ponieważ gotowa potrawa lub posiłek nie są poddawane dalszym procesom. strefy ryzyka strefa brudna strefa czysta Ze względu na bezpieczeństwo i konieczność minimalizacji ryzyka wprowadzania zanieczyszczeń do procesu obróbki żywności dostęp do pomieszczeń produkcyjnych powinien być zastrzeżony wyłącznie dla pracowników upoważnionych do pracy w danym pomieszczeniu. Wszelkie czynności wykonywane w poszczególnych pomieszczeniach powinny być wykonywane zgodnie z przeznaczeniem tych pomieszczeń. Kontrola wewnętrzna w zakresie funkcjonalności pomieszczeń powinna koncentrować się na następujących zagadnieniach: czy wielkość poszczególnych pomieszczeń i ich usytuowanie jest adekwatne do potrzeb i wystarczające do wykonywanych w nich czynności? czy poszczególne czynności lub procesy odbywają się w specjalnie wyznaczonych pomieszczeniach i czy unika się krzyżowania dróg czynności czystych i brudnych? czy w pomieszczeniach jest odpowiednia wentylacja? kontrola funkcjonalnoœci pomieszczeñ Poradnik intendenta przedszkola 11

12 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page Maszyny, urządzenia oraz sprzęt pomocniczy wymagania dotycz¹ce maszyn, urz¹dzeñ i sprzêtu pomiarowego Wyposażenie części żywieniowej przedszkola w wystarczającą ilość maszyn, sprzętu i urządzeń jest podstawą prawidłowego prowadzenia procesu przygotowywania posiłków. Wszystkie elementy wyposażenia mające bezpośredni kontakt z żywnością powinny być utrzymane w takiej czystości oraz tak zaprojektowane i wykonane z takich materiałów, aby wyeliminować lub zminimalizować ryzyko pojawienia się jakichkolwiek zanieczyszczeń. Najważniejsze wymagania dotyczące maszyn i urządzeń przedstawić można następująco: wszystkie powierzchnie urządzeń, sprzętu, naczyń, a także opakowań, które mają kontakt z żywnością, muszą być wykonane z materiału posiadającego zezwolenie do kontaktu z żywnością, powinny być gładkie (bez porów i zarysowań), nienasiąkliwe, nietoksyczne, niezłuszczające się, odporne na korozję, a także odporne na związki zawarte w żywności, szczególnie na kwasy (mleko, owoce); powinny być ponadto wykonane z materiałów niewydzielających zapachów ani niepowodujących zmiany smaku żywności; za najbardziej optymalny materiał do konstrukcji większości maszyn i urządzeń gastronomicznych uważa się stal nierdzewną oraz chromoniklową; drewno powinno być eliminowane, gdyż posiada zdolność absorpcji zapachów i składników żywności, jest stosunkowo miękkie, podatne na zarysowania, a tym samym trudne do utrzymania w czystości; stosowanie wyposażenia z drewna jest dopuszczalne tylko tam, gdzie jest to niezbędne, np. przy produkcji wyrobów mącznych, z zachowaniem jednoczesnej rygorystycznej kontroli czystości tego sprzętu; drobny sprzęt pomocniczy, taki jak: noże, łyżki, szczypce, widelce, deski, naczynia, powinien być wydzielony dla poszczególnych asortymentów produktów; najłatwiej oznakować go kolorystycznie, np. do surowego mięsa czerwone, do surowych ryb niebieskie, do sera żółte, do pieczywa białe, do warzyw zielone (oczywiście dobór kolorów zależy od ustaleń wewnętrznych i możliwości zakupu; w przypadku trudności można przyjąć zasadę, że do surowców brudnych stosuje się sprzęt kolorowy, a do potraw gotowych do spożycia biały); należy pamiętać, że uchwyty do noży, tasaków, szczotek itp. powinny być wykonane z tworzywa sztucznego, łatwego do mycia i dezynfekcji; zaleca się, aby maszyny, wyposażenie i sprzęt były w miarę możliwości przenośne lub łatwe do demontażu, urządzenia stacjonarne zaś dogodnie usytuowane co ułatwi ich mycie i dezynfekcję; blaty stołów i lady powinny być wykonane z materiału trwałego (z plastiku lub obite blachą ze stali nierdzewnej), gładkie i łatwe do utrzymania w czystości; 12 Poradnik intendenta przedszkola

13 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 251 wszelki sprzęt i urządzenia związane z przygotowywaniem żywności powinny być wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Podstawowymi elementami wyposażenia pomieszczeń, w których przygotowuje się posiłki, a także magazynów spożywczych, są stoły, zlewy, baseny, regały, szafki, półki itp. Kuchnie, w których odbywają się procesy gotowania, duszenia, smażenia, pieczenia itp., powinny być dodatkowo wyposażone w szereg urządzeń, takich jak: trzony kuchenne, patelnie, kotły warzelne, maszyny uniwersalne i coraz częściej stosowane wielofunkcyjne piece konwekcyjno-parowe. Maszyny i urządzenia powinny być usytuowane w taki sposób, aby umożliwić ich działanie, zgodnie z funkcją i przeznaczeniem, zapewnić utrzymanie właściwej czystości i porządku, a także ułatwiać zachowanie zasad GHP. wyposa enie kuchni W celu zapewnienia odpowiedniego stanu technicznego sprzętu należy pamiętać o jego konserwacji. Wagi i termometry, czyli urządzenia kontrolno- -pomiarowe, wymagają okresowej kalibracji lub wzorcowania. Pojemniki na żywność nie mogą być używane do żadnych innych celów. Bezpośrednio przed użyciem powinny być wizualnie sprawdzone pod względem czystości i jeśli zachodzi taka potrzeba umyte, wyjałowione (wyparzone) i wysuszone. Przy prowadzeniu kontroli wewnętrznej sposobu używania maszyn, urządzeń i drobnego sprzętu pomocniczego przydatne stają się następujące pytania: czy liczba niezbędnych maszyn, urządzeń i sprzętu pomocniczego do przygotowywania posiłków jest wystarczająca w stosunku do potrzeb? czy maszyny i urządzenia przeznaczone do kontaktu z żywnością są systematycznie kontrolowane z punktu widzenia prawidłowości ich funkcjonowania? czy dokonywane są okresowe przeglądy maszyn i urządzeń i czy są one na bieżąco konserwowane? czy prowadzone są stosowne zapisy dotyczące nadzoru nad maszynami i urządzeniami? czy i z jaką częstotliwością sprzęt i urządzenia kontrolno-pomiarowe są okresowo kalibrowane i wzorcowane? kto przeprowadza wzorcowanie i kalibrację sprzętu? czy istnieją harmonogramy wzorcowania urządzeń kontrolno-pomiarowych? czy prowadzone są zapisy w odniesieniu do kalibracji oraz wzorcowania urządzeń i aparatury kontrolno-pomiarowej? pojemniki na ywnoœæ kontrola sposobu u ycia maszyn, urz¹dzeñ i sprzêtu pomocniczego Poradnik intendenta przedszkola 13

14 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page Procesy mycia i dezynfekcji Z punktu widzenia zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego posiłków niedopuszczalne jest zanieczyszczenie lub skażenie jakichkolwiek powierzchni mających kontakt z żywnością. mycie i dezynfekcja Mycie i dezynfekcja mają na celu: usunięcie wszelkich elementów i czynników, na których mogłyby się rozwijać i/lub namnażać drobnoustroje chorobotwórcze, a tym samym zmniejszenie ryzyka występowania zatruć i zakażeń pokarmowych; usunięcie czynników, które mogłyby sprzyjać występowaniu szkodników; zmniejszenie ryzyka zanieczyszczenia ciałami obcymi oraz związkami chemicznymi. W przedszkolach najczęściej stosuje się mycie ręczne. Jest ono najmniej skomplikowane i możliwe do zastosowania prawie wszędzie. elementy procesu mycia Proces mycia powinien składać się z kolejno po sobie następujących etapów: 1) mycie wstępne usunięcie zanieczyszczeń poprzez zmiatanie, ścieranie, spłukiwanie; 2) mycie zasadnicze usuwanie z mytych powierzchni kurzu, brudu i innych zanieczyszczeń przy użyciu detergentów; 3) płukanie usuwanie resztek zanieczyszczeń i pozostałości detergentów; 4) dezynfekcja usuwanie i inaktywacja drobnoustrojów przy użyciu środków dezynfekujących lub wyparzania w gorącej wodzie; 5) końcowe płukanie; 6) suszenie ociekanie lub wysuszanie poprzez stosowanie nadmuchu powietrza. Mycie naczyń stołowych i szkła coraz częściej prowadzone jest mechanicznie w specjalnych maszynach (zmywarkach). Czasem jednak w mniejszych lub słabiej wyposażonych zakładach żywienia zbiorowego naczynia myje się w tradycyjnych zlewozmywakach 2- lub 3-komorowych. etapy procesu mycia naczyñ Zaleca się wówczas, aby proces mycia przebiegał według następującego schematu: 1) ręczne usunięcie zanieczyszczeń łopatką lub zmiotką i spłukanie w zimnej wodzie; 2) zanurzenie mytych przedmiotów w roztworze detergentu o temperaturze C, wstępne wyczyszczenie za pomocą szczotki z nylonowym włosiem, gąbki lub czystej ścierki w celu usunięcia resztek zanieczyszczeń (do tych czynności zaleca się zakładanie gumowych rękawiczek); roztwór w komorze zlewozmywaka musi być systematycznie wymieniany po ochłodzeniu lub zabrudzeniu; 14 Poradnik intendenta przedszkola

15 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 253 3) namoczenie naczyń w celu usunięcia resztek zanieczyszczeń; 4) umieszczenie naczyń w drugiej komorze zlewozmywaka w celu wypłukania resztek detergentu; 5) zanurzenie naczyń w gorącej wodzie o temperaturze minimalnej 82 C na co najmniej 30 sekund w celu uzyskania efektu dezynfekcji; 6) umieszczenie naczyń na suszarce w celu osuszenia, a następnie umieszczenie ich w czystym, osłoniętym miejscu (szafie lub regale). Warto zwrócić uwagę na to, że nie wszystko, co jest poddawane procesom mycia, musi być jednocześnie dezynfekowane. Maszyny, narzędzia i wszystkie powierzchnie kontaktujące się bezpośrednio z żywnością, jak np. sztućce, naczynia, powierzchnie robocze wyposażenia, wymagają bieżącego mycia i dezynfekcji praktycznie po każdym ich użyciu. Inne urządzenia, jak np. suszarki, lodówki, powinno się myć i dezynfekować okresowo. Podłogi, ściany, okna pomieszczeń produkcyjnych itp. dezynfekuje się po umyciu tylko wtedy, gdy istnieje ryzyko zanieczyszczenia żywności. dezynfekcja po ka dorazowym u yciu dezynfekcja okresowa Urządzenia grzewcze, w których uzyskiwane są wysokie temperatury, jak np. piekarniki, piece, patelnie, nie wymagają dezynfekcji. Prowadząc procesy mycia i dezynfekcji maszyn i urządzeń, a także naczyń niezbędnych w pracy kuchni, należy pamiętać, że efektywność procesu mycia zależy od możliwości dotarcia środków myjących do wszystkich powierzchni wymagających oczyszczenia. Zapewnić to może jedynie zastosowanie właściwych sposobów mycia i dezynfekcji, użycie odpowiedniego sprzętu i urządzeń (zlewozmywaków, szczotek, maszyn myjących), a także właściwych do danego zabiegu środków myjących i dezynfekujących, które zagwarantują skuteczność tych procesów. Zalecana ilość i stężenie środków myjących i dezynfekujących określane są często przez ich producenta. Szczególnie dotyczy to procesów mycia prowadzonych przy zastosowaniu odpowiednich maszyn myjących. czynniki efektywnoœci mycia i dazynfekcji Procesy mycia i dezynfekcji z uwagi na ich znaczenie dla bezpieczeństwa żywności powinny być prowadzone przez dobrze przygotowanych, odpowiednio przeszkolonych i nadzorowanych pracowników. Sposób prowadzenia tych procesów powinien być dokładnie zdefiniowany, określony i opisany w stosownych procedurach lub instrukcjach. Za przeszkolenie pracowników zaplecza kuchennego przedszkola oraz nadzór w zakresie prawidłowości prowadzenia procesów mycia i dezynfekcji odpo- Poradnik intendenta przedszkola 15

16 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 254 wiada kierownictwo przedszkola (dyrektor, intendent) lub osoba przez nie uprawniona. Zabiegi mycia i dezynfekcji należy przeprowadzać w sposób chroniący żywność przed zanieczyszczeniem. kontrola skutecznoœci sp³ukiwania postêpowanie ze sprzêtem i œrodkami do mycia procesy mycia i dezynfekcji kontrola mycia i dezynfekcji Ważna jest systematyczna kontrola skuteczności prowadzonych procesów mycia i dezynfekcji. Należy także zwracać uwagę i kontrolować obecność niespłukanych pozostałości środków myjących i dezynfekcyjnych, np. okresowo za pomocą papierków wskaźnikowych. Zaleca się, aby: narzędzia stosowane do mycia były po użyciu dokładnie umyte i osuszone; wszelkie środki i narzędzia stosowane w procesach mycia i dezynfekcji były przechowywane w wydzielonych i odpowiednio oznakowanych miejscach lub w pomieszczeniach z dala od miejsc przechowywania żywności; sprzęt służący do utrzymywania w czystości toalet i innych miejsc brudnych nie był wykorzystywany w pomieszczeniach, w których przygotowuje się lub przechowuje żywność; środki chemiczne przechowywane były w szczelnie zamykanych oryginalnych opakowaniach wykluczających przypadkowe zanieczyszczenie żywności; osoby dokonujące procesów mycia i dezynfekcji były odpowiednio przeszkolone i posiadały stosowną odzież ochronną. Procesy mycia i dezynfekcji pomieszczeń, maszyn, sprzętu i naczyń powinny być prowadzone według ściśle określonych procedur lub instrukcji ustalających: co ma być myte, w jaki sposób ma być myte, jakie środki i narzędzia są stosowane, jakie jest stężenie środków myjących i dezynfekujących, jaka jest temperatura poszczególnych etapów mycia, kto wykonuje poszczególne czynności, kto sprawdza prawidłowość procesów mycia i dezynfekcji, kto i jak kontroluje skuteczność mycia i dezynfekcji, kto i jak sprawdza, czy na mytych powierzchniach nie ma pozostałości środków myjących i dezynfekujących. Przy dokonywaniu kontroli wewnętrznej pomocne są następujące pytania: czy są opracowane procedury mycia i dezynfekcji poszczególnych pomieszczeń i urządzeń w przedszkolu (z określeniem sposobu mycia oraz stężenia stosowanych środków myjących i dezynfekujących)? czy są wyznaczone osoby do prowadzenia procesów mycia i dezynfekcji? 16 Poradnik intendenta przedszkola

17 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 255 czy osoby te mają odpowiednie uprawnienia i czy zostały przeszkolone? kto prowadzi nadzór nad prawidłowością wykonywania procesów mycia i dezynfekcji? czy środki i narzędzia stosowane do mycia i dezynfekcji są odpowiednio oznakowane i przechowywane oraz czy są dopuszczone jako środki do kontaktu z żywnością? 2.5. Usuwanie odpadów Odpady i śmieci z części żywieniowej przedszkola powinny być gromadzone w określonych, specjalnie do tego celu wyznaczonych miejscach, z dala od przestrzeni produkcyjnych, w zamykanych pojemnikach wykonanych z materiałów łatwych do mycia i dezynfekcji, poza pomieszczeniami z żywnością. Odpady muszą być systematycznie usuwane, co najmniej raz dziennie. Miejsca gromadzenia odpadów i śmieci wytwarzanych podczas przygotowywania posiłków powinny być tak zaprojektowane, aby: było do nich łatwe dojście, łatwo je było utrzymać w czystości i porządku, można je było umyć i zdezynfekować, były zabezpieczone przed dostępem insektów i gryzoni, w żaden sposób nie powodowały zanieczyszczenia żywności. miejsca gromadzenia odpadów Dopuszcza się krótkotrwałe gromadzenie odpadów przy stanowiskach pracy (np. przy obieraniu warzyw) pod warunkiem ich natychmiastowego usunięcia po wykonaniu czynności związanych z powstawaniem odpadów. Pojemniki na odpadki powinny być specjalnie oznakowane, odpowiednio skonstruowane i wykonane z metalu lub innych nieprzepuszczalnych materiałów. Zaleca się, aby były one wykładane plastikowymi workami, co ułatwia ich opróżnianie. Po opróżnieniu pojemniki powinny być myte, a także jeśli zachodzi taka potrzeba dezynfekowane przed ponownym umieszczeniem ich w pomieszczeniach produkcyjnych. Pojemniki przeznaczone do magazynowania odpadów nie mogą być w żadnym przypadku wykorzystywane do przechowywania żywności. Odpady, które podlegają recyklingowi, np. kartony, butelki, opakowania plastikowe, powinny być segregowane i oddzielnie składowane. Poradnik intendenta przedszkola 17

18 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 256 Z uwagi na to, że czynności związane z usuwaniem odpadów stałych wykonywane są zazwyczaj przez firmy zewnętrzne, niezbędny jest okresowy przegląd zawartych umów, ich ewentualna aktualizacja oraz sprawdzanie skuteczności ich działania. gospodarowanie odpadkami Odrębną kwestię stanowi gospodarka odpadkami kuchennymi i talerzowymi. W świetle istniejącego prawa nie mogą być one przekazywane do skarmiania trzody chlewnej. W przedszkolach, w których ilości tego typu odpadów nie są znaczące, powinny być one rozdrabniane w młynkach koloidalnych i kierowane do kanalizacji. Jeśli ilości odpadów są duże, powinny być odbierane przez wyspecjalizowane firmy utylizacyjne. Odpady płynne i ścieki komunalne wytwarzane w przedszkolu powinny być po odpowiednim spreparowaniu kierowane do kanalizacji. kontrola procesu usuwania odpadów W ramach kontroli wewnętrznej w odniesieniu do odpadów i śmieci należy zwrócić uwagę na to: gdzie i w jaki sposób gromadzone są odpady, czy pojemniki na odpady utrzymywane są w czystości i porządku, czy odpady są segregowane, kto zajmuje się wywozem odpadów, czy są podpisane stosowne umowy z firmami zewnętrznymi usuwającymi odpady Kontrola obecności szkodników Szkodniki żywności stanowią duże zagrożenie dla jej bezpieczeństwa. Wnoszą ze sobą zanieczyszczenia mikrobiologiczne oraz fizyczne i są absolutnie nieproszonymi gośćmi w przedszkolu. podzia³ szkodników zwierzêta domowe Zwyczajowo szkodniki dzieli się na trzy podstawowe grupy: 1) gryzonie myszy, szczury; 2) owady latające i biegające muchy, osy, karaluchy, szkodniki zbożowe, mrówki; 3) ptaki głównie gołębie i wróble. Obok wymienionych grup na uwagę zasługują także zwierzęta domowe, np. psy i koty, które po dostaniu się do pomieszczeń części żywnościowej przedszkola mogą zanieczyścić i skazić mikrobiologicznie produkty spożywcze poprzez sierść, fekalia, bytujące na nich insekty itp. Obecność szkodników powinna podlegać systematycznej kontroli należy stale monitorować i ewentualnie eliminować ich występowanie przy zastoso- 18 Poradnik intendenta przedszkola

19 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 257 waniu odpowiednich narzędzi (pułapek, stacji deratyzacyjnych, lamp owadobójczych, siatek ochronnych itp.). Szczególną uwagę należy zwracać na miejsca przechowywania żywności, miejsca zacienione i trudno dostępne, pomieszczenia, w których panuje bałagan. Oznakami występowania szkodników są: obecność żywych lub martwych insektów lub gryzoni i ptaków; pajęczyny i ślady bytowania szkodników (odchody, jaja, larwy); uszkodzenia opakowań żywności; specyficzny zapach związany szczególnie z obecnością myszy lub karaluchów; ślady odnóży szkodników na zakurzonych lub posypanych pyłem powierzchniach; ślady gryzoni zanieczyszczone lub uszkodzone przewody i kable; straty ilościowe żywności. Zabezpieczanie przed dostępem gryzoni i insektów wymaga doświadczenia i fachowej wiedzy, dlatego instalację (zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz przedszkola) określonych barier, urządzeń wychwytujących i innych zabezpieczeń warto zlecić specjalistycznej firmie, która dobierze odpowiednie do sytuacji rozwiązania. oznaki wystêpowania szkodników zabezpieczanie przed dostêpem gryzoni i insektów Generalne zasady zabezpieczania zakładu przed występowaniem i działalnością szkodników dotyczą: szczelności drzwi i okien jeśli w obiekcie nie ma klimatyzacji, wszystkie otwieralne okna powinny być zabezpieczone siatkami uniemożliwiającymi dostęp owadów, a także ptaków; utrzymywania czystości i porządku we wszystkich pomieszczeniach przedszkola; systematycznego mycia pojemników na odpady i dokładnego ich przykrywania pokrywami; niegromadzenia nadmiernych ilości odpadów niezbędne jest ich systematyczne i częste usuwanie (co najmniej raz dziennie); natychmiastowego usuwania żywności rozsypanej lub rozlanej; przechowywania żywności na podestach, a nie bezpośrednio na podłodze, i w pewnej odległości od ścian (takiej, która umożliwia regularne sprzątanie ok. 30 cm); systematycznego sprawdzania stanu czystości półek i regałów w magazynie żywnościowym; odpowiedniej rotacji produktów w magazynie artykułów spożywczych; oceny surowców do produkcji posiłków czy nie są porażone szkodnikami. Poradnik intendenta przedszkola 19

20 5900_WP_NOWY.qxd 4/4/2007 2:13 PM Page 258 Podobnie jak w przypadku usuwania odpadów działania związane z zabezpieczeniem przedszkola przed szkodnikami często zlecane są wyspecjalizowanym firmom zewnętrznym, a w ramach kontroli wewnętrznej należy okresowo dokonywać przeglądu i aktualizacji stosownych umów z wykonawcami oraz oceny skuteczności i efektywności ich działań. kontrola zabezpieczeñ przed szkodnikami Przy dokonywaniu kontroli wewnętrznej warto szukać odpowiedzi na następujące pytania: czy realizowany jest skuteczny program zabezpieczenia przed szkodnikami? kto jest odpowiedzialny za zabezpieczenie zakładu przed szkodnikami i kto nadzoruje ich występowanie? jeżeli korzysta się z usług firmy zewnętrznej, to czy są podpisane stosowne umowy? czy prowadzony jest nadzór nad urządzeniami i pułapkami służącymi do oceny stopnia inwazyjności szkodników i czy są one odpowiednio często wymieniane? 2.7. Kontrola jakości wody Przedszkola najczęściej korzystają z wody dostarczanej przez wodociągi miejskie lub gminne i to one przede wszystkim są odpowiedzialne za jakość zdrowotną wody. pobieranie próbek wody dodatkowe badania wody kontrola jakoœci wody Woda powinna być poddawana systematycznej kontroli próbki wody pobierane są przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej z częstotliwością wyznaczoną przez Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny (najczęściej 2 razy w roku). Warto jednak pamiętać, że jakiekolwiek prace remontowe lub modernizacyjne w obrębie sieci wodociągowej w przedszkolu mogą przyczynić się do skażenia wody. W takich sytuacjach zaleca się dodatkowe badanie wody przez najbliższą powiatową stację sanitarno-epidemiologiczną. Wyniki badania wody powinny być gromadzone i udostępniane w razie potrzeby organom urzędowej kontroli żywności. Przy przeprowadzaniu kontroli wewnętrznej przedszkola w odniesieniu do jakości wody używanej do spożycia i przygotowywania posiłków należy zwrócić uwagę na to, czy: są przechowywane aktualne wyniki badania jakości wody; woda wykorzystywana do wytwarzania lodu lub pary spełnia odpowiednie wymagania jakościowe. 20 Poradnik intendenta przedszkola

Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół

Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół opracowanie: Maria Wruk Gorzów Wlkp., 04 stycznia 2007r. 2 Podstawy prawne UE: 1) Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3. Warunki higieniczno-sanitarne produkcji potraw

Ćwiczenie 3. Warunki higieniczno-sanitarne produkcji potraw Ćwiczenie 3. Warunki higieniczno-sanitarne produkcji potraw Aby otrzymać potrawy o wysokiej jakości zdrowotnej należy właściwie postępować we wszystkich etapach procesu technologicznego. Ważne jest, aby

Bardziej szczegółowo

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności

Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności 1 Do systemów tych należą: - Dobra Praktyka Higieniczna (Good Hygienic Practice - GHP) - Dobra Praktyka Produkcyjna

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim !!!! 1. Palenie papierosów zakaz! 2. Higiena rąk 3. Higiena odzieży 4. Higiena opakowań Podstawy prawne Ustawa o bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ZAPEWNIENIA WŁAŚCIWEGO STANU HIGIENY POPRZEZ PROWADZENIE

PROCEDURA ZAPEWNIENIA WŁAŚCIWEGO STANU HIGIENY POPRZEZ PROWADZENIE STRONA/STRON: 1/8 Spis treści: 1. Przedmiot procedury 2. Zakres stosowania procedury 3. Definicje 4. Odpowiedzialność 5. Opis postępowania 5.1 Sposób przeprowadzania zabiegów mycia i dezynfekcji 5.2 Zasady

Bardziej szczegółowo

Przydatne strony www: www.pis.msw.gov.pl, www.gis.gov.pl

Przydatne strony www: www.pis.msw.gov.pl, www.gis.gov.pl Sanepid - obowiązujące przepisy: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 listopada 2006r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia Zakładu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z Wyposażenia Technicznego Zakładów Gastronomicznych dla klasy I Zasadniczej Szkoły Zawodowej Kucharz małej gastronomii.

Wymagania edukacyjne z Wyposażenia Technicznego Zakładów Gastronomicznych dla klasy I Zasadniczej Szkoły Zawodowej Kucharz małej gastronomii. Wymagania edukacyjne z Wyposażenia Technicznego Zakładów Gastronomicznych dla klasy I Zasadniczej Szkoły Zawodowej Kucharz małej. Opracowała : Jolanta Próchniewicz Dział programowy Dopuszczający Dostateczny

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WSTĘP... 9

SPIS TREŚCI WSTĘP... 9 SPIS TREŚCI WSTĘP................................. 9 I. Podstawy bezpieczeństwa, higieny i prawa pracy 1. Ochrona i nadzór państwa nad przestrzeganiem przepisów bezpieczeństwa, prawa i higieny pracy..............

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO

PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO NR DZIAŁU SZCZEGÓŁOWE CELE KSZTAŁCENIA (słuchacz powinien umieć) HASŁA PROGRAMOWE MATERIAŁ NAUCZANIA ĆWICZENIA 1 2 3 4 I - definiować składniki pokarmowe; - opisywać funkcje

Bardziej szczegółowo

Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych

Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Wieruszowie mgr inż. Karolina Krawczyk - Borowiec Iwona Promna - stażystka

Bardziej szczegółowo

I. CZĘŚĆ OGÓLNA OCENA

I. CZĘŚĆ OGÓLNA OCENA pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET57/rhga (wyładunek i miejsca prezentacji rynek hurtowy, giełda i aukcja

Bardziej szczegółowo

Formularz do protokołu kontroli Nr.. z dnia...

Formularz do protokołu kontroli Nr.. z dnia... Strona 1 (5) Pieczęć państwowego inspektora sanitarnego Formularz do protokołu kontroli Nr.. z dnia... Ocena stanu sanitarnego internatu, bursy oraz innych placówek całodobowych zapewniających opiekę i

Bardziej szczegółowo

- od 1 roku do 3 lat... - przedszkolnym... - szkoły podstawowej... - szkoły gimnazjalnej... - szkoły ponadgimnazjalnej...

- od 1 roku do 3 lat... - przedszkolnym... - szkoły podstawowej... - szkoły gimnazjalnej... - szkoły ponadgimnazjalnej... Strona 1 (5) Pieczęć państwowego inspektora sanitarnego Formularz do protokołu kontroli Nr.. z dnia... Ocena stanu sanitarnego placówki opiekuńczo-wychowawczej lub instytucjonalnej pieczy zastępczej Uwaga:

Bardziej szczegółowo

6. Połączenie ścian z podłogami powinno zostać wykonane w sposób umożliwiający jego mycie i dezynfekcję.

6. Połączenie ścian z podłogami powinno zostać wykonane w sposób umożliwiający jego mycie i dezynfekcję. Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2006 r. (Dz. U. Nr, poz. ) 1. 1. Bank tkanek i komórek powinien stanowić samodzielny budynek lub zespół budynków. 2 Dopuszcza się lokalizowanie banku

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT, CEL I ZAKRES OPRACOWANIA

PRZEDMIOT, CEL I ZAKRES OPRACOWANIA CZĘŚĆ OPISOWA 1. PRZEDMIOT, CEL I ZAKRES OPRACOWANIA... 2 2. PODSTAWA OPRACOWANIA... 2 3. ZAŁOŻENIA PROJEKTOWE... 2 4. OPIS PROJEKTOWANEGO PUNKTU PRZEDSZKOLNEGO... 2 5. ZESTAWIENIE POMIESZCZEŃ OBJĘTYCH

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW

BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW Nadchodzi lato, czas wysokich temperatur, wzmożonego ruchu turystycznego oraz sezonowych produktów spożywczych takich jak warzywa, owoce,

Bardziej szczegółowo

PROJEKT BUDOWLANY. Remont kuchni w Domu Kultury w Garzynie. Dom Kultury, Garzyn, ul. Jesionowa

PROJEKT BUDOWLANY. Remont kuchni w Domu Kultury w Garzynie. Dom Kultury, Garzyn, ul. Jesionowa PROJEKT BUDOWLANY OBIEKT: Remont kuchni w Domu Kultury w Garzynie ADRES: Dom Kultury, Garzyn, ul. Jesionowa BRANśA: TECHNOLOGIA INWESTOR: Gminne Centrum Kultury w Krzemieniewie Ul. Zielona 6, 64-120 Krzemieniewo

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII Załącznik nr 3 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII SYMBOL CYFROWY 512[05] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) stosować zasady

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

PROJEKT TECHNOLOGICZNY

PROJEKT TECHNOLOGICZNY PROJEKT TECHNOLOGICZNY ROZWIĄZAŃ FUNKCJONALNYCH KUCHNI I ZAPLECZA GASTRONOMICZNEGO INWESTOR: USŁUGI GASTRONOMICZNE I CATERINGOWE PAWEŁ OBORSKI ul. KRZEMIENICKA 3/8 45-401 OPOLE NIP: 754-115-67-40 ADRES

Bardziej szczegółowo

UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego)

UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego) UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego) Produkcja pierwotna obejmuje działalność na poziomie gospodarstw

Bardziej szczegółowo

W hali produkcyjnej zakładów przetwórstwa rybnego

W hali produkcyjnej zakładów przetwórstwa rybnego W hali produkcyjnej zakładów przetwórstwa rybnego 46 C-52 C 115 F-125 F 00:00:20 Każdy, kto wchodzi na teren hali produkcyjnej zakładu przetwórstwa rybnego musi być ubrany w czyste ubranie robocze i powinien

Bardziej szczegółowo

PROJEKT BUDOWLANY CZĘŚĆ TECHNOLOGICZNA

PROJEKT BUDOWLANY CZĘŚĆ TECHNOLOGICZNA PROJEKT BUDOWLANY CZĘŚĆ TECHNOLOGICZNA Obiekt: SAMODZIELNY PUBLICZNY SZPITAL KLINICZNY NR 1 MAGAZYNY: BRUDNEJ I CZYSTEJ BIELIZNY SZPITALNEJ Adres: Lublin, ul Staszica 14 A Inwestor: Samodzielny Publiczny

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA SANITARNE w GOSPODARSTWACH AGROTURYSTYCZNYCH Wymagania sanitarne Obecnie brak jest wymagań sanitarno- higienicznych ustalonych dla gospodarstw agroturystycznych (w formie rozporządzenia Ministra

Bardziej szczegółowo

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na:

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na: Dz.U.07.162.1153 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 23 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi (Dz. U. z dnia 8 września 2007 r.) Na podstawie art. 7 ust.

Bardziej szczegółowo

Modelowe rozwiązania funkcjonalne dla zakładu serowarskiego

Modelowe rozwiązania funkcjonalne dla zakładu serowarskiego Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europa inwestująca w obszary wiejskie. Operacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Pomocy Technicznej Programu Rozwoju Obszarów

Bardziej szczegółowo

Podpis osoby prowadzącej weterynaryjne laboratorium diagnostyczne

Podpis osoby prowadzącej weterynaryjne laboratorium diagnostyczne Oświadczenie kierownika weterynaryjnego laboratorium diagnostycznego o spełnieniu przez weterynaryjne laboratorium diagnostyczne wymogów określonych w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r o zakładach leczniczych

Bardziej szczegółowo

Ogólne informacje dotyczące prowadzenia produkcji i sprzedaży w ramach działalności (marginalnej, lokalnej i ograniczonej) MLO produktów mlecznych

Ogólne informacje dotyczące prowadzenia produkcji i sprzedaży w ramach działalności (marginalnej, lokalnej i ograniczonej) MLO produktów mlecznych Ogólne informacje dotyczące prowadzenia produkcji i sprzedaży w ramach działalności (marginalnej, lokalnej i ograniczonej) MLO produktów mlecznych Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

Bardziej szczegółowo

Program praktyk. Lublin, 2012

Program praktyk. Lublin, 2012 Program praktyk przeznaczony dla nauczycieli przedmiotów zawodowych i instruktorów praktycznej nauki zawodu w branży gastronomicznej opracowany w ramach projektu Praktyka kluczem do sukcesu Opracował:

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2015

Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2015 Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2015 Światowy Dzień Zdrowia obchodzony jest każdego roku 7 kwietnia, aby uczcić rocznicę powstania Światowej Organizacji Zdrowia w 1948 roku. Każdego roku wybierany jest

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH

WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH I. Zasady dotyczące higieny. 1. Wymagania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi. zamknięcia.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi. zamknięcia. Dziennik Ustaw Nr 139 11199 Poz. 940 940 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi Na podstawie art. 7 ust. 4 ustawy

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI I. CZĘŚĆ OPISOWA 1. Dane ogólne 2. Zatrudnienie 3. Określenie pomieszczeń gastronomii 4. Opis zasadniczych pomieszczeń 5. Wyposażenie 6. Dane ogólne do wytycznych branżowych II. TABELA Nr 1

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Bezpieczeństwo żywności stanowi jeden z priorytetów polityki żywieniowej i zajmuje centralne miejsce w obszarze ochrony zdrowia publicznego. Organizacja Narodów

Bardziej szczegółowo

lek. wet. Andrzej Szpulak specjalista w zakresie higieny zwierząt rzeźnych i żywności pochodzenia zwierzęcego

lek. wet. Andrzej Szpulak specjalista w zakresie higieny zwierząt rzeźnych i żywności pochodzenia zwierzęcego Przetwórstwo lokalne w praktyce, zakładanie małych przetwórni oraz prace modernizacyjne w istniejących przetwórniach lek. wet. Andrzej Szpulak specjalista w zakresie higieny zwierząt rzeźnych i żywności

Bardziej szczegółowo

Polska-Wałbrzych: Usługi przygotowywania posiłków 2015/S 013-019113

Polska-Wałbrzych: Usługi przygotowywania posiłków 2015/S 013-019113 1/5 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:19113-2015:text:pl:html Polska-Wałbrzych: Usługi przygotowywania posiłków 2015/S 013-019113 Specjalistyczny Szpital im.

Bardziej szczegółowo

Kampania WIEM co JEM jak wdrażać w placówkach oświatowych od 1 września 2015 r. nowe prawo w zakresie żywienia

Kampania WIEM co JEM jak wdrażać w placówkach oświatowych od 1 września 2015 r. nowe prawo w zakresie żywienia Kampania WIEM co JEM jak wdrażać w placówkach oświatowych od 1 września 2015 r. nowe prawo w zakresie żywienia Anna Smolarz WSSE w Warszawie Oddział Nadzoru Bezpieczeństwa Żywności, Żywienia i Kosmetyków

Bardziej szczegółowo

Rzeczoznawstwo Sanitarno Higieniczne Projektowanie w Budownictwie EGZ. NR 1. Remont bloku kuchennego w Szkole Podstawowej Nr 9 w Lesznie

Rzeczoznawstwo Sanitarno Higieniczne Projektowanie w Budownictwie EGZ. NR 1. Remont bloku kuchennego w Szkole Podstawowej Nr 9 w Lesznie Rzeczoznawstwo Sanitarno Higieniczne Projektowanie w Budownictwie inż. Andrzej Suseł ul. Maltańska 4 64-100 Leszno tel. 605 366 315 e-mail: andrzejsusel@op.pl -------------------------------------------------

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA. Opracował:

TECHNOLOGIA. Opracował: TECHNOLOGIA Opracował: Wrzesień 2010 Spis treści 1. Dane ogólne 1.1. Przedmiot opracowania 1.2. Materiały wyjściowe 2. Program użytkowy 3. Układ funkcjonalny pomieszczeń 4. Zestawienie powierzchni 5. Zatrudnienie

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

P R O J E K T W Y K O N A W C Z Y

P R O J E K T W Y K O N A W C Z Y P R O J E K T W Y K O N A W C Z Y Projekt wykonawczy budynku Gimnazjum w Radzyminie, ul. 11go Listopada wraz z zagospodarowaniem terenu i infrastrukturą. dz. ew. 89/1; 89/2 obręb 04-02 Radzymin, ul. 11go

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA SPIWET-43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu)

LISTA KONTROLNA SPIWET-43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu) pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu) Data rozpoczęcia/zakończenia

Bardziej szczegółowo

Wymogi bezpieczeństwa żywności w Polsce

Wymogi bezpieczeństwa żywności w Polsce Wymogi bezpieczeństwa żywności w Polsce wrzesień 2012 Niniejszy dokument został zorganizowany zgodnie z rozdziałami dostępnego on-line kursu bezpieczeństwa. Wskazuje on różnice pomiędzy treścią kursu a

Bardziej szczegółowo

Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella

Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella Drobnoustroje z rodzaju Salmonella są pierwotnymi patogenami wielu zwierząt, tj. ssaków i ptaków zarówno domowych, jak i hodowlanych oraz wolno żyjących. JAKIE

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ZAMIENNY BUDOWLANO- WYKONAWCZY PRZEBUDOWY W MIEJSKIM PRZEDSZKOLU NR18 W PULAWACH UL. C.K. NORWIDA 32a

PROJEKT ZAMIENNY BUDOWLANO- WYKONAWCZY PRZEBUDOWY W MIEJSKIM PRZEDSZKOLU NR18 W PULAWACH UL. C.K. NORWIDA 32a PROJEKT ZAMIENNY BUDOWLANO- WYKONAWCZY PRZEBUDOWY W MIEJSKIM PRZEDSZKOLU NR18 W PULAWACH UL. C.K. NORWIDA 32a LOKALIZACJA : Miejskie przedszkole nr18 Puławy ul. C.K. Norwida 32a INWESTOR: ZARZĄD INWESTYCJI

Bardziej szczegółowo

Zarys wymagań weterynaryjnych. dotyczących przetwórstwa i sprzedaży. produktów rybołówstwa

Zarys wymagań weterynaryjnych. dotyczących przetwórstwa i sprzedaży. produktów rybołówstwa Zarys wymagań weterynaryjnych dotyczących przetwórstwa i sprzedaży produktów rybołówstwa lek. wet. Andrzej Szpulak specjalista w zakresie higieny zwierząt rzeźnych i żywności zwierzęcego pochodzenia Sprzedaż:

Bardziej szczegółowo

POWIAT POZNAŃSKI UL. JACKOWSKIEGO 18, 60-509 POZNAŃ. Inwestor: Obiekt: Adres: Puszczykowo nr działki 1321/10. branża: technologia

POWIAT POZNAŃSKI UL. JACKOWSKIEGO 18, 60-509 POZNAŃ. Inwestor: Obiekt: Adres: Puszczykowo nr działki 1321/10. branża: technologia Inwestor: Obiekt: POWIAT POZNAŃSKI UL. JACKOWSKIEGO 8, 60509 POZNAŃ ZAPLECZE KUCHENNE STOŁÓWKI LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCONCEGO W PUSZCZYKOWIE Adres: Puszczykowo nr działki /0 branża: technologia projektował:

Bardziej szczegółowo

System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce

System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce Małgorzata Kędzierska Dept. Higieny Środowiska Główny Inspektorat Sanitarny Warszawa, 30.09.2008 r. Odpady medyczne - odpady powstające w związku

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r. Dz.U.UE.L.06.384.75 2008.04.17 zm. Dz.U.UE.L.2008.86.9 art. 15 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006 z dnia 22 grudnia 2006 r. w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej w odniesieniu do materiałów i wyrobów

Bardziej szczegółowo

Lista kontrolna dotycząca zwalczania salmonelli tłoczenie wersja 1.0

Lista kontrolna dotycząca zwalczania salmonelli tłoczenie wersja 1.0 Łączny wynik w % (max 100 %) 0 Liczba mniejszych uchybień = Y 0 Liczba większych uchybień = O 0 Liczba krytycznych uchybień = R 0 Liczba przypadków zgodności z przepisami = G 0 Pytania doprowadzić do powstania

Bardziej szczegółowo

Ramowy plan dezynfekcji sprzętu używanego podczas działań ratowniczych po kontakcie z materiałem potencjalnie infekcyjnym.

Ramowy plan dezynfekcji sprzętu używanego podczas działań ratowniczych po kontakcie z materiałem potencjalnie infekcyjnym. Załącznik nr 6 Ramowy plan dezynfekcji sprzętu używanego podczas działań ratowniczych po kontakcie z materiałem potencjalnie infekcyjnym. Zasady dezynfekcji Wszelkie czynności dezynfekcyjne muszą być realizowane

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA. Pozostawić środek na 10 minut

INSTRUKCJA. Pozostawić środek na 10 minut Przed rozpoczęciem czyszczenia usunąć produkty spożywcze Temperatura urządzenia powinna wynosić ok. 50ºC Rozprowadzić równomiernie środek czyszczący MERIDA GRILL (250 ml/250 ml wody) Pozostawić środek

Bardziej szczegółowo

TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE. Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Wiadomości wstępne

TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE. Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Wiadomości wstępne TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Podstawowe pojęcia i określenia z zakresu towaroznawstwa żywności 1.2. Klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

Błędy w analizie zagrożeń fizycznych w aspekcie funkcjonowania systemu HACCP, ze szczególnym uwzględnieniem detekcji ciał obcych.

Błędy w analizie zagrożeń fizycznych w aspekcie funkcjonowania systemu HACCP, ze szczególnym uwzględnieniem detekcji ciał obcych. Błędy w analizie zagrożeń fizycznych w aspekcie funkcjonowania systemu HACCP, ze szczególnym uwzględnieniem detekcji ciał obcych. mgr inż. Olgierd Głodkowski MDG Doradztwo Gospodarcze Sp. z o.o. Definicje

Bardziej szczegółowo

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E MINISTRA ZDROWIA z dnia 2001 r. w sprawie szczegółowych wymogów, jakim powinien odpowiadać lokal apteki.

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E MINISTRA ZDROWIA z dnia 2001 r. w sprawie szczegółowych wymogów, jakim powinien odpowiadać lokal apteki. Kancelaria Sejmu s. 1/7 R O Z P O R Z Ą D Z E N I E MINISTRA ZDROWIA z dnia 2001 r. PROJEKT w sprawie szczegółowych wymogów, jakim powinien odpowiadać lokal apteki. Na podstawie art. 98 ust. 9 ustawy z

Bardziej szczegółowo

ŁAZIENKA NR 10 ODDZIAŁ DZIECIĘCY

ŁAZIENKA NR 10 ODDZIAŁ DZIECIĘCY ŁAZIENKA NR 10 ODDZIAŁ DZIECIĘCY PROJEKT: BUDOWA ŁAZIENKI NR 10 W BUDYNKU SZPITALA w Giżycku. INWESTOR: Szpital Giżycki sp. z o.o. ul. Warszawska 41 11-500 Giżycko OPRACOWANIE: pracownia architektoniczna

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 19. Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi

Załącznik nr 19. Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi Załącznik nr 19 Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi Styczeń 2008 Spis Treści 1 Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi w miejscu ich powstania... 3 1.1 Identyfikacja i klasyfikowanie

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 30 poz. 295 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ

Dz.U. 1999 Nr 30 poz. 295 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ Kancelaria Sejmu s. 1/5 Dz.U. 1999 Nr 30 poz. 295 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ z dnia 17 marca 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy zarobkowym

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Wymagania sanitarne dotyczące pomieszczeń związanych z produkcją żywności

Ćwiczenie 4. Wymagania sanitarne dotyczące pomieszczeń związanych z produkcją żywności Ćwiczenie 4. Wymagania sanitarne dotyczące pomieszczeń związanych z produkcją żywności Pomieszczenia żywnościowe muszą być utrzymywane w czystości i zachowane w dobrym stanie technicznym. Wyposażenie,

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 13 Rozdział I WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO... 15 1. Pojęcie prawa... 15 1.1. Prawo a inne systemy normujące stosunki społeczne...

Bardziej szczegółowo

Plan higieny pochodzi ze strony www.tenzi.pl

Plan higieny pochodzi ze strony www.tenzi.pl Ręce - MYCIE I DEZYNFEKCJA Gotowy do użycia Bez zastrzeżeń. Sapone Dez Extra SP-19 Mycie i dezynfekcja przed rozpoczęciem i po pracy oraz każdym wyjściu z toalety. Namydlić ręce i myć przez minutę. Spłukać

Bardziej szczegółowo

Obowiązujące akty prawne :

Obowiązujące akty prawne : WYMAGANIA SANITARNE DLA ZAKŁADÓW śywienia ZBIOROWEGO TYPU ZAMKNIĘTEGO Przepisy prawa Stołówka szkolna lub przedszkolna prowadząca jakąkolwiek formę wyŝywienia dla dzieci, staje się jednym z elementów sektora

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ZASADY BHP ZWIĄZANE Z OBSŁUGĄ URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 73

PODSTAWOWE ZASADY BHP ZWIĄZANE Z OBSŁUGĄ URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 73 PODSTAWOWE ZASADY BHP ZWIĄZANE Z OBSŁUGĄ URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 73 Urządzenia techniczne Maszyny i inne urządzenia techniczne powinny być tak konstruowane

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Na terenie województwa lubelskiego nadzór sanitarny nad zakładami żywieniowożywnościowymi sprawuje w poszczególnych powiatach 20 Powiatowych

Bardziej szczegółowo

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU ROK 2013 W ewidencji obiektów na terenie objętym działaniem znajduje się 517 zakładów żywnościowożywieniowych, w tym: 25 obiektów produkcji żywności, 313

Bardziej szczegółowo

Koncepcja technologii zaplecza kuchennego Zespołu Gastronomicznego Politechniki Gdańskiej

Koncepcja technologii zaplecza kuchennego Zespołu Gastronomicznego Politechniki Gdańskiej Koncepcja technologii zaplecza kuchennego Zespołu Gastronomicznego Politechniki Gdańskiej 1.0 Materiały wyjściowe - podkład architektoniczny - uzgodnienia z Inwestorem - Rozporządzenie Ministra Zdrowia

Bardziej szczegółowo

I. Zakres obowiązków na stanowisku WOŹNA ODDZIAŁOWA. Stanowisko pracy podlega bezpośrednio Dyrektorowi i Kierownikowi Gospodarczemu.

I. Zakres obowiązków na stanowisku WOŹNA ODDZIAŁOWA. Stanowisko pracy podlega bezpośrednio Dyrektorowi i Kierownikowi Gospodarczemu. SPIS TREŚCI Załącznik nr 5 do Statutu Przedszkola Integracyjnego nr 247 z dnia I. Zakres obowiązków na stanowisku WOŹNA ODDZIAŁOWA...1 II. Zakres obowiązków na stanowisku ROBOTNIK DO PRAC CIĘŻKICH...2

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

Plan higieny pochodzi ze strony www.tenzi.pl

Plan higieny pochodzi ze strony www.tenzi.pl Ręce - MYCIE I DEZYNFEKCJA Gotowy do użycia Mycie i dezynfekcja przed rozpoczęciem i po zakończeniu pracy oraz każdym wyjściu z toalety. Namydlić ręce i myć przez minutę. Spłukać bieżącą wodą pitną i osuszyć

Bardziej szczegółowo

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000 BIURO USŁUG DOSKONALENIA ZARZĄDZANIA I ORGANIZACJI SYSTEM SP.J. ul. Faradaya 53 lok. 44, 42-200 Częstochowa tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com Etapy wdrażania

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia zdrowotne żywności 2014-12-08 SYSTEM KONTROLI WEWNĘTRZNEJ JAKOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI. Podział zagrożeń zdrowotnych żywności

Zagrożenia zdrowotne żywności 2014-12-08 SYSTEM KONTROLI WEWNĘTRZNEJ JAKOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI. Podział zagrożeń zdrowotnych żywności SYSTEM KONTROLI WEWNĘTRZNEJ JAKOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Prawodawstwo polskie nakłada obowiązek wprowadzenia systemów zarządzania jakością i bezpieczeństwem zdrowotnym żywności na producentów. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Następowanie mmentu pracy jest pospolite przy mokrym oczyszczaniu ;

Następowanie mmentu pracy jest pospolite przy mokrym oczyszczaniu ; Moment oczyszczania Przy oczyszczaniu praca musi być wykonana w określonym porządku. Może to ulec zmianom w zależności od stopnia zanieczyszczenia oraz rodzaju sprzętu i urządzeń które się będzie oczyszczać.należy

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiot zamówienia obejmuje świadczenie usługi kompleksowego sprzątania budynku Lotniskowej Straży Pożarnej (LSP) w pomieszczenia o łącznej powierzchni 2564,18 m² oraz terenu

Bardziej szczegółowo

G L A E B K I A N R E S T K I

G L A E B K I A N R E S T K I Propozycja Asortymentowa GABINET LEKARSKI G L A E B K I A N R E S T K I Niniejsza propozycja współpracy nie stanowi oferty handlowej w rozumieniu Kodeksu Cywilnego art. 66 ust. 1. KIEHL & ŻEGARSKI - czyste

Bardziej szczegółowo

PLAN WYNIKOWY NAUCZANIA ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W GIMNAZJUM. Podstawowe [P] zna przedmiotowe zasady oceniania omawia regulamin pracowni

PLAN WYNIKOWY NAUCZANIA ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W GIMNAZJUM. Podstawowe [P] zna przedmiotowe zasady oceniania omawia regulamin pracowni PLAN WYNIKOWY NAUCZANIA ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W GIMNAZJUM KLASA III Moduł Dział podręcznika Treści nauczania Wiadomości Osiągnięcia szczegółowe uczniów Umiejętności Podstawowe [P] Ponadpodstawowe [PP] Podstawowe

Bardziej szczegółowo

OPERATOR WĘZŁÓW CIEPLNYCH

OPERATOR WĘZŁÓW CIEPLNYCH Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy OPERATOR WĘZŁÓW CIEPLNYCH pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Prezentacja zasad przechowywania żywności i przygotowywania posiłków w sposób bezpieczny, zalecanych przez WHO oraz wyników sondy "Co wiesz o swoim

Prezentacja zasad przechowywania żywności i przygotowywania posiłków w sposób bezpieczny, zalecanych przez WHO oraz wyników sondy Co wiesz o swoim Prezentacja zasad przechowywania żywności i przygotowywania posiłków w sposób bezpieczny, zalecanych przez WHO oraz wyników sondy "Co wiesz o swoim jedzeniu" przeprowadzonej przez uczniów naszego liceum,

Bardziej szczegółowo

STANDARD 3.2.3 MIEJSCA PRZYGOTOWYWANIA I SPRZEDAWANIA śywności ORAZ ICH WYPOSAśENIE

STANDARD 3.2.3 MIEJSCA PRZYGOTOWYWANIA I SPRZEDAWANIA śywności ORAZ ICH WYPOSAśENIE STANDARD 3.2.3 MIEJSCA PRZYGOTOWYWANIA I SPRZEDAWANIA śywności ORAZ ICH WYPOSAśENIE (Wyłącznie dla Australii) Cel Standard określa szczególne wymagania dotyczące miejsc przygotowywania i sprzedawania Ŝywności

Bardziej szczegółowo

CZĘŚCIOWEJ PRZEBUDOWY POMIESZCZEŃ KUCHNI

CZĘŚCIOWEJ PRZEBUDOWY POMIESZCZEŃ KUCHNI PROJEKT BUDOWLANY CZĘŚCIOWEJ PRZEBUDOWY POMIESZCZEŃ KUCHNI w Przedszkolu 3 oddziałowym w Leśnej 171 Adres - Przedszkole - LEŚNA 171 BranŜa - TECHNOLOGIA KUCHNI Inwestor: - DYREKCJA Przedszkola Opracował

Bardziej szczegółowo

Przewodnik do wdra ania zasad GMP / GHP i systemu HACCP w zak adach ywienia zbiorowego

Przewodnik do wdra ania zasad GMP / GHP i systemu HACCP w zak adach ywienia zbiorowego Halina Turlejska, Urszula Pelzner, Eliza Konecka-Matyjek, Katarzyna WiÊniewska Przewodnik do wdra ania zasad GMP / GHP i systemu HACCP w zak adach ywienia zbiorowego Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Bardziej szczegółowo

P R O J E K T T E C H N O L O G I C Z N Y

P R O J E K T T E C H N O L O G I C Z N Y P R O J E K T T E C H N O L O G I C Z N Y obiekt Przebudowa kuchni wraz z zapleczem magazynowym i socjalnym w Internacie Zespołu Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Marianowie adres Marianowo 7 18-421

Bardziej szczegółowo

Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności

Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności W roku 2013 objętych nadzorem było 33188 obiektów w tym: - 1695 obiektów produkcji żywności, - 19458 obiektów obrotu żywnością,

Bardziej szczegółowo

SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIA PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO I ZWIERZĘCEGO

SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIA PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO I ZWIERZĘCEGO SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIA PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO I ZWIERZĘCEGO Nadzór nad formą sprzedaży bezpośredniej produktów żywnościowych prowadzony jest oparciu o akty prawne: w -na podst.art.12 ust.2 ustawy

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015

RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015 RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015 Nazwa audytowanej jednostki/komórki: Sekcja Higieny Żywności, Żywienia i Przedmiotów Użytku w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Koninie. Zakres audytu:

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1/3 Strona 1. 1/3 Spis treści

Spis treści 1/3 Strona 1. 1/3 Spis treści Spis treści 1/3 Strona 1 1/3 Spis treści 1 Spisy, noty i podstawowe informacje 1/1 Od wydawcy 1/2 Noty autorskie 1/3 Spis treści 1/4 Instalowanie programu 1/5 Alfabetyczny indeks rzeczowy 2 Obowiązki i

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 17 lutego 2004 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 17 lutego 2004 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych, jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, tatuażu i odnowy biologicznej Dz.U.04.31.273 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA

Bardziej szczegółowo

PROJEKTU TECHNOLOGII APTEKI SZPITALNEJ Z UWZGLĘDNIENIEM PRACOWNI CYTOSTATYKÓW I PRACOWNI ŻYWIENIA POZAJELITOWEGO

PROJEKTU TECHNOLOGII APTEKI SZPITALNEJ Z UWZGLĘDNIENIEM PRACOWNI CYTOSTATYKÓW I PRACOWNI ŻYWIENIA POZAJELITOWEGO OPIS DO PROJEKTU TECHNOLOGII APTEKI SZPITALNEJ Z UWZGLĘDNIENIEM PRACOWNI CYTOSTATYKÓW I PRACOWNI ŻYWIENIA POZAJELITOWEGO W WSS W OLSZTYNIE PRZY ULICY ŻOŁNIERSKIEJ 18 1. PODSTAWA OPRACOWANIA Podstawą opracowania

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA SPIWET-15/zp (zakład przetwórstwa jaj)

LISTA KONTROLNA SPIWET-15/zp (zakład przetwórstwa jaj) pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET15/zp (zakład przetwórstwa jaj) Data rozpoczęcia/zakończenia kontroli:

Bardziej szczegółowo

ZDROWIE DZIECKA W STANACH NAGŁYCH

ZDROWIE DZIECKA W STANACH NAGŁYCH 1. LEKI W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH ZDROWIE DZIECKA Nauczyciel nie jest zobowiązany do udzielania świadczeń zdrowotnych. To zadanie dotyczy lekarza, pielęgniarki czy ratownika medycznego. Nauczyciel, któremu

Bardziej szczegółowo

Jesteśmy zainteresowani zmianami prawa przygotowywanymi przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Jesteśmy zainteresowani zmianami prawa przygotowywanymi przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Zalesie Górne dnia 11 czerwca 2014 r. Opinia Stowarzyszenia Rodziców TU do projektu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie wymagań lokalowych i sanitarnych

Bardziej szczegółowo

PROJEKT TECHNOLOGICZNY

PROJEKT TECHNOLOGICZNY PROJEKT TECHNOLOGICZNY NAZWA OBIEKTU PUBLICZNE PRZEDSZKOLE NR 18 BUDOWLANEGO: W JANKOWICACH ZAMIERZENIE BUDOWLANE: DZIAŁ śywienia LOKALIZACJA: JANKOWICE UL. KASZTANOWA NR 7 DZIAŁKI NR 2883/17, 2884/17,

Bardziej szczegółowo

Twój partner w gastronomii! NOWA GENERACJA PAKOWAREK. www.mmgastro.pl

Twój partner w gastronomii! NOWA GENERACJA PAKOWAREK. www.mmgastro.pl Twój partner w gastronomii! NOWA GENERACJA PAKOWAREK www.mmgastro.pl PAKOWARKI PRÓŻNIOWE VBN OGÓLNE INFORMACJE: pakowarki stołowe o niewielkich gabarytach, dzięki czemu zajmuje mało miejsca w kuchni przeznaczone

Bardziej szczegółowo

Miedziana patelnia (26 cm)

Miedziana patelnia (26 cm) Miedziana patelnia (26 cm) Szanowny Kliencie, dziękujemy za zakup miedzianej patelni. Prosimy o przeczytanie instrukcji i przestrzeganie podanych wskazówek i porad, aby mogli Państwo optymalnie korzystać

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo