Wspólnie pokonajmy raka

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wspólnie pokonajmy raka"

Transkrypt

1 Krzysztof Składowski Wspólnie pokonajmy raka Onkolog o nadziei Dostają Państwo do rąk niezwykłą książkę. Lektura każdej jej j strony to mniej strachu i mniej cierpienia. To wiedza. Na miarę zdrowia i życia. Kamil Durczok

2 2

3 Krzysztof Składowski Wspólnie pokonajmy raka Onkolog o nadziei Rozmowy przeprowadziły Joanna Gromek-Illg i Maria Makuch 3 Wydawnictwo Znak Kraków 2011

4 2

5 DIAGNOZA I CO DALEJ?

6

7 1. STRASZNE SŁOWA: RAK, ONKOLOGIA Ta wiadomość zawsze jest szokiem, nawet jeśli podejrzewasz, że diagnoza może być właśnie taka. Tu nie ma mocnych każdy, kto usłyszy, że ma raka, jest przerażony. Na pewno część tych mocnych wrażeń wynika ze stereotypu kulturowego. Rozmawialiśmy już o tym i jeszcze będzie o tym mowa. Przez stulecia rak zabijał, trudno powiedzieć, ile lat będzie musiało minąć od wynalezienia metody gwarantującej wyleczenie, żeby ludzie przestali się bać. Jeśli oczywiście taka metoda kiedykolwiek powstanie. No i jest jeszcze racjonalne zaplecze lęków: nieprzewidywalna natura nowotworu, o której słyszeliśmy znacznie więcej niż o metodach leczenia. Więc każdy z nas, rakowców, przeżył te chwile grozy, zagubienia, obliczania, ile jeszcze życia zostało. Tego dnia, kiedy dowiedziałam się o swoim raku, spotkałam się z zaprzyjaźnionym, doświadczonym lekarzem internistą. Starannie przygotował się do rozmowy o nowotworze. Zdaję sobie sprawę, że byłam w sytuacji luksusowej. Nie pamiętam już medycznych szczegółów w każdym razie usłyszałam, że nowotwór jest we wczesnej fazie, co poprawia rokowania, ale jest bardzo złośliwy; z reguły nie powoduje przerzutów, lecz odnawia się, przy czym prawdopodobieństwo wznowy po operacji wynosi dwadzieścia procent. Ponadto nie wiadomo, czy nie zaatakował już węzłów 59

8 WSPÓLNIE POKONAJMY RAKA chłonnych w jamie brzusznej, które w związku z brakiem śródoperacyjnego rozpoznania nowotworowego nie zostały usunięte. Ponieważ uznaliśmy wspólnie, że dwudziestoprocentowe ryzyko ponownego ataku choroby jest jednak duże, należało pomyśleć o tym, co dalej. I tutaj padło zdanie, dla którego przytaczam całą tę historię: NOWOTWORY NALEŻY LECZYĆ U ONKOLOGA. Stwierdzenie niby banalne, ale ilu chorych o tym wie? Sama też nie pomyślałabym, żeby konsultować się z kimkolwiek. Z uczuciem ulgi poprzestałabym na terapii hormonalnej, proponowanej na oddziale ginekologicznym, tym chętniej, że nie wymaga pobytu w szpitalu. Chorujący na nowotwory trafiają do chirurgów, dermatologów, ginekologów, pulmonologów i Bóg wie kogo jeszcze. Być może ci lekarze wiedzą, jak postępować w przypadku nowotworu. Jednak moje doświadczenie obawiam się, że wcale nie odosobnione wskazuje na to, iż sposób leczenia wynika raczej z procedury wdrożonej w danym szpitalu czy klinice (na przykład: po usunięciu jajników podajemy środki hormonalne) niż z analizy indywidualnego przypadku. Nie oceniam tego, bo nie mam żadnych kompetencji w tej materii; być może tak być musi. Mój niepokój budzi brak indywidualnego podejścia do chorego. To dziwne, skoro chyba każdy lekarz wie, że rodzajów nowotworów jest bardzo wiele i w większości wymagają zróżnicowanych terapii. Więc jeśli spadnie na ciebie wiadomość, że ty lub ktokolwiek, kogo znasz, ma raka, pomyśl o onkologu. Konsultacja onkologiczna jest bezpłatna i nie wymaga żadnego skierowania. Zrób to dla siebie i upewnij się, że leczenie, które cię czeka, jest najlepszym z możliwych sposobów walki z chorobą. [J.G.I.] 60

9 DIAGNOZA I CO DALEJ? Co robić, kiedy pada diagnoza: rak? Zazwyczaj chory dowiaduje się, że ma raka, kiedy otrzymuje wynik badania histopatologicznego, na przykład analizy wycinka tkanki pobranej w czasie zabiegu fachowo nazywanego biopsją. Informację o obecności komórek nowotworowych, na przykład w guzie, możemy też usłyszeć po badaniu cytologicznym treści tkankowej, jaką uzyskuje się w wyniku punkcji, czyli nakłucia igłą tak zwana cienkoigłowa punkcja aspiracyjna jest jedną z prostszych metod wczesnej diagnostyki raka. Rozpoznania nowotworu dokonuje się też często na podstawie badania histopatologicznego materiału tkankowego usuniętego w trakcie operacji. W procesie ustalania rozpoznania nowotworu złośliwego chory pozostaje zazwyczaj pod opieką lekarza, który wykonał jeden z wymienionych zabiegów lub zlecił jego wykonanie. Jest to najczęściej specjalista pulmonolog, jeśli chodzi o diagnostykę układu oddechowego, laryngolog, gdy występują dolegliwości ze strony górnych dróg oddechowych, ginekolog w przypadku dolegliwości kobiecych i tak dalej. Ten właśnie lekarz w większości przypadków proponuje metodę leczenia onkologicznego. Zazwyczaj i o tym warto pamiętać nie jest on specjalistą onkologiem. Na tym wstępnym etapie, czyli na diagnostyce, powinien znać się każdy lekarz stosownie do swej specjalizacji. Zatem podstawowa diagnostyka odbywa się najczęściej poza ośrodkami onkologicznymi i z przyczyn oczywistych tak powinno pozostać są to masowe, podstawowe badania, możliwe do wykonania niemal w każdym szpitalu lub przychodni specjalistycznej. Zresztą ogromna większość uzyskiwanych w ten sposób wyników nie wykazuje obecności nowotworu, więc nie ma powodu, żeby trafiały one dalej i były konsultowane onkologicznie. Jeśli w badaniu histopatologicznym nie wykrywa się 61

10 WSPÓLNIE POKONAJMY RAKA komórek nowotworowych, to leczenie choroby pozostaje całkowicie w rękach specjalisty, który ją rozpoznał. Jeżeli natomiast rozpoznano nowotwór złośliwy, to w tym momencie najważniejsze jest podjęcie decyzji o tym, czy już leczyć i jak, czy też dalej diagnozować i konsultować? W moim przekonaniu rozpoznanie raka jest zbyt poważnym problemem, aby nie konsultować tego z onkologiem. Tylko takie postępowanie pozwala zapewnić choremu jak największą szansę na wyleczenie. Jeśli onkolog nie uczestniczy w procesie diagnostyki i leczenia, chory może być narażony na to, że leczenie nie zostanie przeprowadzone optymalnie. Może to, co powiem, kogoś zdziwi, ale lekarze różnych specjalności zbyt często podejmują się samodzielnego leczenia raka bez porozumienia z onkologiem. Czy gdzie indziej na świecie jest inaczej? Na świecie jest inaczej. Oddziały onkologii, nawet tej wysoko wyspecjalizowanej, istnieją niemal w każdym większym szpitalu i klinice i jest ich dużo. W związku z tym lekarze onkolodzy mają szanse nie tylko wchodzić aktywnie w proces leczenia na odpowiednim etapie, ale także są częścią licznego personelu lekarskiego, który się spotyka, konsultuje, dyskutuje i przekazuje sobie pacjentów. Natomiast w naszym systemie onkologia funkcjonuje często w formie osobnych szpitali i przychodni, a w programie studiów medycznych jest odrębnym przedmiotem, na który poświęca się mniej czasu niż na większość innych. W trakcie kształcenia lekarzy każdej specjalności klinicznej chirurgii, interny, neurologii, otolaryngologii jest omawiana kwestia leczenia nowotworów. Przedmioty teoretyczne patomorfologia czy farmakologia również obejmują elementy leczenia raka. Są to jednak informacje wycinkowe, fragmentaryczne. 62

11 DIAGNOZA I CO DALEJ? Kształcenie lekarzy grzeszy brakiem kompleksowego ujęcia takich zagadnień jak biologia nowotworu, powstawanie nowotworów, epidemiologia, chirurgia onkologiczna, radio- i chemioterapia. Niektóre uczelnie medyczne, korzystając z prawa do autonomicznego budowania programu studiów, w praktyce niemal wyeliminowały przedmioty związane z onkologią. W efekcie poziom wykształcenia absolwentów w zakresie onkologii pozostawia wiele do życzenia. Powszechnie wiadomo, że mamy za mało onkologów to jedna strona tego medalu. Druga jest jeszcze bardziej przygnębiająca: lekarze pierwszego kontaktu, czyli lekarze rodzinni, nie potrafią rozpoznać objawów nowotworu, bo nie zetknęli się z tym tematem ani na studiach, ani na stażu. Nie chcą też podejmować się leczenia objawowego pacjentów onkologicznych. Nie trzeba być onkologiem, żeby leczyć kaszel, zaburzenia funkcjonowania serca, nerek czy wątroby, które występują w przebiegu leczenia raka lub są efektem skutków ubocznych działań niepożądanych terapii. Także leczenie bólu jest możliwe w ramach podstawowej opieki medycznej. W praktyce zdarza się, że pacjenci jadą przez pół Polski do instytutu onkologii po recepty, które powinni dostać w ośrodku zdrowia. W czasie pobytu na oddziale chirurgicznym szpitala uniwersyteckiego zaobserwowałam, że przebywało tam bardzo dużo pacjentów chorujących na nowotwory. Jak większość pacjentek na zakończenie leczenia chirurgicznego dostałam informację, że mam się zgłosić na wlewy chemii. Nikt mi nie proponował konsultacji u onkologa. Wszystkie przypadki o ile wiem były traktowane rutynowo. Wyjaśnię, dlaczego tak się dzieje. Jeżeli klinika zajmująca się leczeniem na przykład chorób przewodu pokarmowego ma bardzo 63

12 WSPÓLNIE POKONAJMY RAKA dużo chorych na nowotwory, musi zająć się ich kompleksowym leczeniem. W modernizowanym właśnie systemie opieki zdrowotnej szpital kliniczny nie może proponować pacjentom jedynie operacji, musi zapewnić im dalsze leczenie. Wdrożenie leczenia farmakologicznego w tym wypadku chemioterapii wymaga stosunkowo najmniejszych nakładów finansowych, więc jest metodą najczęściej proponowaną osobom, u których rozpoznano nowotwór. Niegdyś kliniki bardzo się przed tym broniły, bo chemioterapia nie była refundowana. System finansowania onkologii ulega wciąż różnym przekształceniom i modyfikacjom. Prawdopodobnie klinika, w której byłaś operowana, miała możliwość przeprowadzania chemioterapii. Trudno mi powiedzieć, czy zaproponowane ci leczenie było wynikiem konsylium onkologicznego i czy taki standard leczenia jest wprowadzany dla wszystkich nowotworów tego typu. Bywa, że leczenie podąża ścieżką wytyczoną nie troską o optymalizację metod, ale konkretnymi możliwościami, jakimi klinika dysponuje w określonej sytuacji. Wróćmy do pytania, co powinien zrobić człowiek, który właśnie usłyszał diagnozę: rak? Zdarza się, że chory jest do tego stopnia wstrząśnięty, że nie potrafi podjąć racjonalnej decyzji co do swojego dalszego leczenia. Czasami ktoś inny decyduje za niego: rodzina czy lekarz, który postawił diagnozę. Na pewno dla każdego pacjenta ważne są dwie rzeczy: chwila spokojnego zastanowienia się nad tym, co zrobić dalej, i zaufanie do lekarza. Nie ma chyba człowieka, który nie zdawałby sobie sprawy z tego, że leczenie onkologiczne jest trudne, że możliwe są komplikacje i powikłania. Dlatego pacjent stawia sobie pytanie, czy to, co 64

13 DIAGNOZA I CO DALEJ? lekarz proponuje, jest najlepszym możliwym wariantem terapii. Od początku choremu towarzyszą lęki i obawy. Zastanawiam się, czy nie byłoby dobrze, żeby po diagnozie onkologicznej pierwszym specjalistą, do którego trafia pacjent, był psychoonkolog. Pomógłby pacjentowi wyjść z szoku, jaki spowodowała wiadomość o chorobie, i realnie ocenić koncepcję leczenia. Mówimy o teorii, bo psychoonkologów jest bardzo niewielu. Nawet w dużych centrach onkologicznych pacjent trafia do psychoonkologa dopiero wtedy, kiedy w trakcie leczenia pojawiają się poważne problemy psychiczne. Dzieje się tak z tej prostej przyczyny, że chorujących na nowotwór jest bardzo wielu, a psychologów w szpitalach przeważnie można policzyć na palcach jednej ręki. Z takimi problemami pacjenci muszą najczęściej, niestety, radzić sobie sami, tylko niektórzy lekarze starają się im w tym aktywnie pomóc. Musimy jednak zdawać sobie sprawę, że lekarze onkolodzy i nieonkolodzy nie są w stanie całkowicie zająć się takim problemem. Oczywiście bywa, że lekarze uciekają od trudnych kwestii lęków i obaw chorych. Jednak nie są to zagadnienia, które można byłoby rozwiązać szybko, na przykład za pomocą recepty. Jeśli chory nie ma szczęścia i nie trafi do otwartego na ten problem lekarza, to sam musi zmagać się ze swoimi obawami. Być może to nie jest problem służby zdrowia, tylko problem społeczny? W Polsce powstaje coraz więcej fundacji pomocowych czy grup wsparcia. Może potrzebne są organizacje, które pomagałyby pacjentom w momencie, kiedy dowiadują się o rozpoznaniu nowotworu, kontaktowałyby ich z wolontariuszem psychologiem bądź z osobą przeszkoloną do tego rodzaju pomocy. Ta informowałaby o możliwościach leczenia, tak żeby pacjent 65

14 WSPÓLNIE POKONAJMY RAKA mógł podjąć decyzję, co dalej robić. Pacjentowi może brakować wiedzy, która pozwoliłaby mu podjąć trafną decyzję o dalszym leczeniu. Masz rację, że w tej sprawie trzeba wiele zmienić. Początkowy etap leczenia nowotworu i podejmowane wtedy decyzje terapeutyczne są bardzo istotne. Polepszenie sytuacji przerażonych i zdezorientowanych pacjentów jest bardzo potrzebne. Punktem wyjścia do przeprowadzenia zmian być może zmian systemowych opieki zdrowotnej powinny być niepodważalne fakty: nowotwory są powszechne i bardzo dużo ludzi cierpi z ich powodu. Statystycznie jest to drugi w kolejności czynnik sprawczy zgonów we wszystkich krajach rozwiniętych, również w Polsce. W związku z tym nie jest to tylko problem onkologów, ale całego systemu opieki zdrowotnej. Służba zdrowia w naszym kraju nie jest zbyt wysoko oceniana, można nawet powiedzieć, że jest w dużej mierze niewydolna. Uważam, że każda pomoc, czy to ze strony fundacji, czy organizacji społecznych, pozarządowych, jest bardzo pożądana i może być ogromnie przydatna. Ciekawym rozwiązaniem jest zaangażowanie się w taką wspierającą działalność ludzi, którzy zostali wyleczeni; są oni namacalnym świadectwem powodzenia leczenia onkologicznego, żywym dowodem na możliwość wyzdrowienia, są wiarygodni, a na dodatek mają osobiste doświadczenie. Moim zdaniem, żeby pomóc w sytuacji, o której mówimy, wystarczy doświadczenie życiowe, nie jest potrzebna fachowa wiedza. Nasza była pacjentka, która przed zachorowaniem pracowała w Instytucie jako pielęgniarka, a teraz jest już na emeryturze, stworzyła u nas z własnej inicjatywy kącik porad dla pacjentów. Rozmawia z chorymi jako wyleczony pacjent, dzieląc się swoimi przeżyciami, mówiąc o problemach związanych z leczeniem 66

15 DIAGNOZA I CO DALEJ? i dolegliwościach spowodowanych skutkami ubocznymi terapii. Okazuje się, że jej porady dają bardzo dobre rezultaty. Potrafi w ludzki, przystępny sposób objaśnić to, co w wypowiedziach lekarzy jest dla pacjenta niezrozumiałe, umie jasno wytłumaczyć to, o co pacjent wstydzi się zapytać lekarza czy pielęgniarkę, albo o czym w ogóle boi się mówić. Chorzy okazują jej wielką wdzięczność, rozmowa z nią jest ogromnie pomocna. Obecnie rozszerza działalność poprzez zaproszenie do współpracy swoich koleżanek pielęgniarek. Ta cenna aktywność wynika z jej naturalnych predyspozycji zawsze lubiła ludzi i chciała nieść im pomoc. Wpływ takiej osoby na pacjentów jest bardzo pozytywny, przede wszystkim dlatego, że można mieć do niej pełne zaufanie. Co oznacza z medycznego punktu widzenia diagnoza: rak? Rozumiem, że w organizmie człowieka pojawiły się komórki nowotworowe w liczbie przekraczającej jakąś granicę? Najczęściej choroba jest zauważalna. Jeżeli pobrany został wycinek, to istnieje coś, z czego się go pobrało, czyli mamy do czynienia z guzem albo naciekiem. Choroba w tej formie powoduje wiele objawów, które człowiekowi dokuczają, zastanawiają go i niepokoją. Wiadomo, że po takiej diagnozie natychmiast trzeba podjąć leczenie, aby chorobę zlikwidować poprzez zabieg chirurgiczny, radioterapię, chemioterapię czy też przez skojarzenie wszystkich tych metod. Zanim rozpocznie się leczenie, rozpoznanie powinno zostać ustalone w sposób najbardziej dokładny, zgodnie ze współczesnym stanem wiedzy onkologicznej. Trzeba ponownie zacząć od skrupulatnego badania lekarskiego, powtórnie porozmawiać z chorym, aby poznać szczegóły z przeszłości, dotrzeć do początków choroby. Musimy wiedzieć, co niepokojącego zaczęło zwracać uwagę 67

16 WSPÓLNIE POKONAJMY RAKA pacjenta, jak długo to trwało, czy występowały różne okresy nasilenia i spowolnienia to wszystko jest szalenie ważne z punktu widzenia późniejszych wyborów konkretnych decyzji leczniczych. To nieodzowny element badania lekarskiego zebranie dokładnego wywiadu. Pacjent nie ma wiedzy medycznej, często nie rozumie swojego organizmu, nie potrafi zinterpretować różnych objawów. W związku z tym czasami wszystko zależy od umiejętności lekarza, który pomaga pacjentowi uporządkować chaotyczne myśli i wyciąga z niego cenne informacje. Drugim elementem diagnostyki jest wykonanie wielu dodatkowych badań, takich jak prześwietlenia i badania laboratoryjne, ukierunkowanych pod kątem konkretnego nowotworu. Znamy już wynik badania histopatologicznego, wiemy, że to rak i gdzie jest umiejscowiony. Chcemy dowiedzieć się o nim czegoś więcej: jak bardzo jest zaawansowany, czy nastąpiły przerzuty. Jeśli nie ma przerzutów, trzeba oszacować ryzyko ich powstania, czyli prawdopodobieństwo ich obecności w narażonych narządach. Nie zawsze rak rozszerza się poprzez przerzuty; guz może być otoczony mikronaciekiem własnych komórek nowotworowych w najbliższym sąsiedztwie. To znaczy, że komórki rakowe guza wnikają w przestrzenie tkankowe sąsiadujące z guzem. I w ten sposób nowotwór może się przenosić na inne, pobliskie ograny. Konsekwencją tego jest przerzut? Nie, mikronaciek to nie jest przerzut, ale wnikanie komórek w sąsiednią tkankę. Skłonność do rozszerzania się choroby w taki właśnie sposób była zresztą przyczyną nazwania jej rakiem. To zwierzę charakteryzuje się tym, że z tułowia wyrastają mu liczne odnóża. Starożytni zaobserwowali, że guzy rosną właśnie poprzez 68

17 DIAGNOZA I CO DALEJ? takie wypustki. Często wyjaśniamy pacjentom, gdyż łatwo sobie to wyobrazić, że zmiany rakowe wrastają korzeniami coraz głębiej. Im głębiej wrastają korzenie, tym bardziej powiększa się tułów. Przerzut natomiast jest konsekwencją przenoszenia się komórek nowotworowych oderwanych od guza poprzez naczynia krwionośne lub naczynia chłonne do miejsc od niego odległych. Przerzut to jakby oderwany kawałek bardzo mały, bo może to być tylko jedna lub kilka komórek który wyemigrował i w nowym miejscu zapoczątkował powstawanie nowego ogniska tego samego raka. Czy każdy człowiek ma innego raka? Czy to prawda czy mit, że każdy rak jest inny? Tak, to prawda, ponieważ rak powstaje z naszych własnych komórek. Nie jest to choroba zakaźna, którą powodują bakterie czy wirusy, przenikające z zewnątrz do ciała człowieka. W wyniku transformacji nowotworowej nasze zdrowe komórki zmieniają się w komórki raka, przestają spełniać swoje fizjologiczne funkcje w organizmie, wymykają się spod kontroli i zaczynają żyć nowym życiem polegającym przede wszystkim na rozmnażaniu się, ekspansji, wywędrowywaniu i dawaniu przerzutów. Ogólnie można powiedzieć, że w konsekwencji kancerogenezy przeciwko człowiekowi zwracają się komórki jego własnego organizmu. Na czym polega to, że rak niszczy organizm? Co robi? Zabiera mu tlen, krwinki? To proces niesamowicie skomplikowany. Przybiera wiele form, rozgrywa się na różnych poziomach. Spróbuję to przedstawić obrazowo i w miarę możliwości prosto. 69

18 WSPÓLNIE POKONAJMY RAKA Naciek nowotworowy sprawia, że miejsce, w którym poprzednio były zdrowe, prawidłowo działające komórki, staje się niesprawne, przestaje spełniać swoją funkcję, traci znaczenie. Jeżeli na przykład jest to jelito, to na samym początku chory odcinek jelita powoduje zaburzenia w pasażu treści pokarmowej (czyli przechodzeniu jedzenia przez cały przewód pokarmowy). Ta dysfunkcja jest w zasadzie niezauważalna dla pacjenta, bo objawy jeżeli w ogóle się pojawiają są bardzo dyskretne, na przykład okresowe zaparcia. W miarę rozwoju nacieku, kiedy komórek nowotworowych przybywa bo one się przecież cały czas mnożą guz grubieje i przyrasta, w związku z czym coraz większe fragmenty jelita zostają wyłączone z normalnej pracy, stają się niesprawne. Na tym etapie objawy dysfunkcji, czyli na przykład zaparcia, są odczuwane bardziej intensywnie lub coraz częściej. Mogą się też pojawić nowe objawy na przykład krwawienie. I ten objaw już z reguły człowieka alarmuje. To, jakie objawy pojawiają się najpierw w przebiegu choroby nowotworowej, zależy od tego, gdzie się rozwija zmiana jej umiejscowienie decyduje o konkretnych objawach. Jeżeli nowotwór powstaje na przykład na języku, to zauważamy miejscową bolesność albo w jakimś rejonie nie czujemy smaku lub inaczej odbieramy wrażenia dotykowe. Język łatwo można oglądać i dotykać, i wydawałoby się, że łatwo zauważyć na nim każdą zmianę. Wystarczy stanąć przed lustrem, wysunąć go i uważnie obejrzeć. Tymczasem ludzie bardzo szybko przyzwyczajają się do zmian, uważają je za nieszkodliwe i potrafią wyhodować naprawdę pokaźnych rozmiarów naciek. Dopiero bardzo silny ból skłania do pójścia do lekarza. Reasumując, to, że rak powstaje skrycie, jest prawdziwe i nieuniknione. Muszą powstać miliardy komórek nowotworowych komórka jest przecież bardzo małą strukturą żebyśmy 70

19 DIAGNOZA I CO DALEJ? zauważyli obecność tego złowrogiego intruza w organizmie. Miliard to liczba przekraczająca nasze wyobrażenia. Tymczasem organizm jest zbudowany z bilionów różnych komórek i nawet mimo obecności miliardów komórek nowotworowych funkcjonuje w miarę sprawnie. To niesłychanie skomplikowane procesy i właściwie nie sposób mówić o nich bez poczucia, że się pomija lub zafałszowuje coś istotnego. Traktujmy zatem te wywody jako umowne, pozwalające laikowi wyobrazić sobie coś, co właściwie jest niewyobrażalne. Jak już wspomnieliśmy na początku naszych rozważań, w potocznym rozumieniu przyjmujemy, że organizm ludzki jest skomplikowanym mechanizmem, bardzo precyzyjną maszyną. Działanie tego mechanizmu jest nierozłącznie związane z bezustannym odnawianiem się komórek i tkanek. Jedne komórki obumierają, a inne powstają z komórek macierzystych. Rak jest w stanie zahamować procesy odnowy. Konkurując ze zdrowymi tkankami, bezpardonowo odbiera im możliwość odnawiania się w zasięgu swojego wpływu, zatruwa otoczenie, zdrowe komórki otrzymują fałszywe sygnały, które zaburzają ich życie. Z czasem są coraz bardziej osłabione, obumierają, powstaje pustka, którą wypełniają ekspansywne komórki nowotworowe. To ułatwia rozprzestrzenianie się raka. Wszystkie komórki są w pewien sposób zaprogramowane genetycznie, ale i podlegają wpływom mikrośrodowiska, w którym żyją i które jest zmienne. Obecność nowotworu stwarza sytuację nienormalną, powoduje, że zdrowe komórki zamiast się namnażać lub normalnie funkcjonować, degenerują się i zanikają, a w to miejsce wchodzi rozrastający się nowotwór, rak. Komórki nowotworowe są zaprogramowane na ekspansję przestrzenną. Zwróćcie uwagę na to, że namnażanie się komórek umożliwiające prawidłowe funkcjonowanie organizmu to mechanizm 71

20 WSPÓLNIE POKONAJMY RAKA bardzo podobny do istoty nowotworu złośliwego: jego komórki też się namnażają, tyle że bardziej intensywnie. Zdrowe komórki, namnażając się, przekazują materiał genetyczny, komórka macierzysta daje go potomnym. Ze statystycznego punktu widzenia nie jest możliwe, żeby każdy podział komórek przebiegał bez zakłóceń. W związku z tym organizm musi być wyposażony w sposoby rozpoznawania i niszczenia patologicznych komórek jeżeli takie powstaną już na etapie początkowym ich rozwoju, ponieważ mogą one stać się źródłem choroby, także raka. Nowotwór może się rozwinąć dopiero wtedy, kiedy zawiodą liczne mechanizmy walczące z nowotworzeniem. Nie wiemy do końca, jak to się dzieje, ale jedna z teorii zakłada, że w organizmie każdego człowieka powstają de novo nowotwory, ale są bardzo szybko, na początkowym etapie rozwoju, niszczone i eliminowane. 2. POWSTAWANIE RAKA Dlaczego rak w ogóle powstaje? Tego nie wiemy. Przypuszczamy będę mówił w sposób nienaukowy i bardzo ogólnie że nadzór przeciwnowotworowy, który istnieje w każdym organizmie, albo zostaje oszukany, albo jest z jakichś względów niesprawny. Nadzór immunologiczny, bo najczęściej o niego chodzi, może być osłabiony z powodu działania zarówno czynników zewnętrznych, jak i wewnętrznych, tkwiących w człowieku. Zdarza się, że układ odpornościowy jest niesprawny z powodu defektu genetycznego. Wtedy zachorowanie na nowotwór może nastąpić w bardzo wczesnym wieku, w dzieciństwie. U dzieci odnotowuje się bardzo dużo nowotworów uwarunkowanych genetycznie. 72

21 DIAGNOZA I CO DALEJ? Czy jeżeli dziecko z defektem genetycznym zostanie wyleczone, to będzie w dorosłym życiu zagrożone ponownym zachorowaniem na raka? Nie jest to pewne, ale niezaprzeczalnie istnieje pewna skaza, która może powodować, że ci ludzie są później bardziej narażeni na zachorowanie. Rzeczywiście zdarza się, że po wyleczeniu jednego nowotworu za kilka, kilkanaście lat daje o sobie znać następny. Nie ma jednak pewności, czy kolejne zachorowanie to skutek jak w przypadku pierwszego defektu genetycznego, czy na przykład ciężkiego leczenia, któremu dziecko było poddane. Leczenie samo w sobie też może powodować powstanie kolejnego raka, który ujawni się po latach. Wiemy, że osoby, które chorowały jako dzieci na białaczkę, potem są bardziej podatne na różnego typu nowotwory. To wykazują statystyki. Wiemy też, że radio- czy chemioterapia może spowodować zachorowanie na nowotwór wiele lat później. Istnieją przesłanki kliniczne świadczące o tym. Osłabienie nadzoru immunologicznego przez czynniki zewnętrzne może nastąpić na przykład na skutek przyjmowania szkodliwych używek, nie tylko papierosów, ale i narkotyków, alkoholu; może mieć na to wpływ specyficzny sposób odżywiania się, praca w niekorzystnych dla zdrowia warunkach, długotrwały dystres. Jak wygląda praca patologa, specjalisty, od którego zaczyna się leczenie nowotworu? Patolog, lekarz, z którym pacjent nie ma w ogóle kontaktu, otrzymuje do przebadania materiał przeważnie jest to fragment tkanki i opracowuje go. Materiał musi zostać poddany różnym próbom, do których najpierw trzeba go odpowiednio 73

22 WSPÓLNIE POKONAJMY RAKA przygotować. Obecnie badanie histopatologiczne nie polega tylko na obejrzeniu komórek pod mikroskopem. Kiedyś wystarczyło wybarwić skrawek tkanki, zobaczyć go w odpowiednim powiększeniu i przeanalizować, poszukując analogii w fachowej literaturze czy wśród innych przypadków, żeby wzmocnić i uprawdopodobnić diagnozę. Dziś patolog onkologiczny wykonuje wiele dodatkowych prób, na przykład immunohistochemicznych, w których ów fragment tkanki poddawany jest między innymi działaniu przeciwciał łączących się z poszczególnymi receptorami komórkowymi. Wiedząc, jakie przeciwciało reaguje z badanymi komórkami, jesteśmy w stanie określić sygnaturę danego nowotworu, która wskazuje na przykład na raka żołądka albo na jakiś inny, bardzo konkretny nowotwór. Takie próby trwają kilka dni, ponieważ musi upłynąć trochę czasu, żeby związek chemiczny przeniknął do badanej tkanki. Badania i interpretacja wyników są niezwykle skomplikowane. Okazuje się na przykład, że część badanych komórek zareagowała z zaaplikowanym związkiem, co się zamanifestowało zmianą zabarwienia, a część nie. Nie wszystkie komórki reagują identycznie. Nazywamy to poziomem ekspresji danego czynnika; pozwala on zdiagnozować, z jakim nowotworem mamy do czynienia. Patolog przeprowadza także badania pozwalające wytypować potencjalne lekarstwo. Tak jest na przykład w terapii molekularnie celowanej. Badamy ekspresję niektórych receptorów, która sugeruje, że nowotwór zareaguje na lek skierowany przeciwko tym receptorom. Do badań próbek nowotworów używa się bardzo zaawansowanego technicznie sprzętu i nowoczesnych odczynników, jednak ostatecznie i tak o trafności wyniku decydują umiejętności człowieka. Patolog musi uważnie obejrzeć materiał, zinterpretować wynik, ocenić, jaka jest wiarygodność próby, i sformułować 74

23 DIAGNOZA I CO DALEJ? rozpoznanie. Jest to niezwykle trudne. Poza tym, jak w każdej ludzkiej ocenie, istnieje pewna doza subiektywizmu. Bywa czasami tak, że kilku patologów niezależnie od siebie ogląda ten sam preparat, po czym stawiają odmienne diagnozy. Co wtedy? Wtedy trzeba uzgodnić rozpoznanie. W takiej sytuacji najczęściej zbierają się gremia konsyliarne, które po wspólnej debacie ustalają diagnozę i związany z nią sposób terapii. Obecnie niezwykle szybko rozwijającą się dziedziną są badania immunohistochemiczne i genetyczne. Badania genetyczne nad nowotworami są prowadzone dopiero od około dziesięciu lat, od kiedy poznano genom człowieka. Trudno więc się dziwić, że ciągle stosuje się niewiele leków opartych na testach genowych. Na odkrytych i już stosowanych na razie się uczymy, jaka jest ich skuteczność; w miarę upływu czasu mamy coraz więcej informacji na temat efektów ubocznych, które ujawniają się przeważnie po latach. W wyobraźni człowieka, który dowiedział się, że badanie histopatologiczne wykazało obecność komórek nowotworowych, powstaje czarny scenariusz. Chemia, którą trudno znieść, wycieńczająca radioterapia, okaleczająca operacja, horror. W razie niepowodzenia leczenia śmierć. Czy to zawsze tak wygląda? Nie, nie zawsze. Jednak takie wyobrażenie ma bardzo konkretne przyczyny. W Polsce nowotwory rozpoznaje się przeważnie już w stadiach zaawansowanych, w których zastosowanie jednej metody leczenia jest niewystarczające. Często trzeba zastosować chirurgię oraz radio- i chemioterapię, a czasami jeszcze wrócić do którejś z nich. Leczenie trwa bardzo długo, czasami wiele 75

24 WSPÓLNIE POKONAJMY RAKA miesięcy, trzeba mieć wtedy dużo sił, by to znieść, więc trudno się dziwić, że wielu pacjentów uważa leczenie onkologiczne za męczarnię. Nie możemy również zapominać, że w przypadku nowotworów zaawansowanych rokowania są gorsze niż przy wcześnie wykrytych. Wcześnie wykryty nowotwór mówiąc w uproszczeniu: mała choroba jest możliwy do usunięcia z organizmu dość łatwo, czy to za pomocą operacji, czy radioterapii. Komórek nowotworowych jest po prostu niewiele raptem parędziesiąt miliardów i leczenie zazwyczaj pozwala na stosunkowo łatwe i szybkie ich zabicie lub usunięcie. Takie leczenie nie trwa długo i czasami rzeczywiście chorzy są zdumieni, że już po wszystkim. Niestety, jednak większość diagnozowanych przypadków to bardzo duże guzy, które zawierają biliony komórek i które jak się potem okazuje musiały się pojawić wiele miesięcy wcześniej, czasami nawet rosły przez lata. Częste są też rozpoznania nowotworów z przerzutami, czy to w układzie chłonnym, czy w narządach odległych. Wtedy leczenie musi być długie i wyczerpujące. Dysplazja komórek, czyli początek choroby nowotworowej, jest objawem, który można zaobserwować bez użycia mikroskopu. Na przykład na szyjce macicy pojawia się nadżerka i wywołuje pewne odczuwalne dla kobiety objawy; z całą pewnością powinien dostrzec ją ginekolog w trakcie badania. Ginekolog usuwa nadżerkę, a pobrany z niej wycinek wysyła do badania pod mikroskopem. Wynik badania może nas uspokoić, jeśli pobrane komórki to jeszcze nie rak. Jest jednak bardzo prawdopodobne, że były to komórki wpędzone w cykl rozwojowy zmierzający w kierunku raka. Komórki błony śluzowej narządu rodnego (przewodu pokarmowego, oddechowego i wielu innych) bez przerwy się odnawiają, ponieważ żyją tylko określony czas, kilka, kilkadziesiąt dni. Ten 76

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka 1 2 Spis treści Bibliografia......5 Wstęp......6 1. Krótka historia homeopatii......9 2. Podział homeopatii.... 10 3. Produkcja leków homeopatycznych.... 11 4. Koncepcja medycyny w homeopatii.... 14 a)

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

your smear test results

your smear test results Wyniki badania cytologicznego your smear test results Informacje szczegółowe explained POLISH Twój ostatni wynik badania cytologicznego wykazał pewne nieprawidłowości. Niniejsza ulotka wyjaśnia, co oznacza

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Rozsiany rak piersi z przerzutami rady dla pacjentek i ich rodzin

Rozsiany rak piersi z przerzutami rady dla pacjentek i ich rodzin Rozsiany rak piersi z przerzutami rady dla pacjentek i ich rodzin Rozsiany rak piersi oznacza, że komórki rakowe z pierwotnego guza rozprzestrzeniły się na inne części ciała. Te komórki rakowe tworzą nowe

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo

RAK PIERSI, CHOROBA CZĘSTO WYSTĘPUJĄCA! Na terenie Niemiec choruje co 10 kobieta, jednakże

RAK PIERSI, CHOROBA CZĘSTO WYSTĘPUJĄCA! Na terenie Niemiec choruje co 10 kobieta, jednakże RAK PIERSI, CHOROBA CZĘSTO WYSTĘPUJĄCA! Na terenie Niemiec choruje co 10 kobieta, jednakże RAK PIERSI JEST ULECZALNY! Szczególnie jeśli zostanie wcześnie rozpoznany oraz konsekwentnie i właściwie leczony.

Bardziej szczegółowo

Poswięć chwilkę. własnemu życia!

Poswięć chwilkę. własnemu życia! Lebensblicke ( Horyzonty życia ) to fundacja na cel wczesnego rozpoznania raka jelit. Broszura informacyjna. Poswięć chwilkę własnemu życia! Przezorny zawsze wygrywa! Dagmar Berghoff Moderatorka TV Jako

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. EDUKACYJNO-INFORMACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH SKÓRY SKÓRA POD LUPĄ MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH 2014 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane

Bardziej szczegółowo

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Trafna diagnoza i właściwe leczenie Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Oferta specjalna dla najlepszych klientów Avivy i ich rodzin Dziękujemy, że są Państwo z nami Upewnij się, kiedy chodzi

Bardziej szczegółowo

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy)

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy) Centrum Pulmonologii i posiada w swojej strukturze 8 oddziałów szpitalnych w tym Oddział Chirurgii Klatki Piersiowej ( zamiennie - torakochirurgii) Oddział został utworzony w latach 50 tych ubiegłego stulecia

Bardziej szczegółowo

Czerniak nowotwór skóry

Czerniak nowotwór skóry Czerniak nowotwór skóry Co to jest czerniak? Czerniak jest nowotworem złośliwym skóry. Wywodzi się z melanocytów komórek pigmentowych wytwarzających barwnik zwany melaniną, który sprawia, że skóra ciemnieje

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Resuscytacja Szpitale Uniwersyteckie Coventry i Warwickshire NHS Trust Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Informacje przeznaczone dla pacjentów szpitali Coventry and Warwickshire, ich

Bardziej szczegółowo

LECZENIE RAKA BEZ LIMITU

LECZENIE RAKA BEZ LIMITU Warszawa, 21 marca 2014 r. LECZENIE RAKA BEZ LIMITU PAKIET ONKOLOGICZNY Pacjent, u którego podejrzewa się chorobę nowotworową, musi być jak najszybciej zdiagnozowany i rozpocząć leczenie. Na szybką terapię

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Czym jest nowotwór złośliwy?

Czym jest nowotwór złośliwy? Czym jest nowotwór złośliwy? Nowotwór złośliwy-nowotwór o małym zróżnicowaniu tkanek, za to o skłonności do odrywania się komórek. Nowotwór złośliwy często jest utożsamiany z rakiem, który jest tylko jedną

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ

PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ To nie rzeczy nas smucą, ale sposób w jaki je widzimy (Epiktet 55 135). Powyższe stwierdzenie wyjaśnia,

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

O Szybkiej Terapii Onkologicznej

O Szybkiej Terapii Onkologicznej O Szybkiej Terapii Onkologicznej Pacjenci onkologiczni ze względu na rodzaj schorzenia muszą być otoczeni szczególną opieką. W ich przypadku czas ma bardzo duże znaczenie. To, czy pacjent chory na nowotwór

Bardziej szczegółowo

Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015

Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015 Kraków, 8 kwietnia 2015 r. Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015 Raport dotyczący etapowości leczenia onkologicznego w Polsce Stan na początek kwietnia 2015 r. Spis treści Spis treści... 2

Bardziej szczegółowo

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Onkologiczne Poradnictwo Genetyczne Profilaktyka, diagnostyka i leczenie Postęp, jaki dokonuje się w genetyce, ujawnia coraz większy udział

Bardziej szczegółowo

Patologia. QZ 1-39 Wydawnictwa informacyjne i ogólne QZ 40-109 Patogeneza. Etiologia QZ 140-190 Objawy choroby QZ 200-380 Nowotwory.

Patologia. QZ 1-39 Wydawnictwa informacyjne i ogólne QZ 40-109 Patogeneza. Etiologia QZ 140-190 Objawy choroby QZ 200-380 Nowotwory. QZ Patologia QZ 1-39 Wydawnictwa informacyjne i ogólne QZ 40-109 Patogeneza. Etiologia QZ 140-190 Objawy choroby QZ 200-380 Nowotwory. Torbiele Wydawnictwa informacyjne i ogólne QZ 1 Organizacje. Towarzystwa,

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012 OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012 Umowa dodatkowa ONA jest zawierana na podstawie Warunków Sposób na przyszłość (kod TUL0) oraz Ogólnych warunków

Bardziej szczegółowo

Mam Haka na Raka. Chłoniak

Mam Haka na Raka. Chłoniak Mam Haka na Raka Chłoniak Nowotwór Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis w rejestrze

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników. Poradnik zaktualizowany

Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników. Poradnik zaktualizowany Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników Poradnik zaktualizowany Page 2 Niniejsza ulotka zawiera objaśnienie wyników badania przesiewowego szyjki macicy, które ma na celu wykrywanie zmian

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo

TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ!

TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ! TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ! Witaj! W tym krótkim PDFie chcę Ci wytłumaczyć dlaczego według mnie jeżeli chcesz wyglądać świetnie i utrzymać świetną sylwetkę powinieneś

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

ONKONAWIGATOR. Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich

ONKONAWIGATOR. Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich ONKONAWIGATOR Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich Grupa LUX MED sprawdzony wybór w leczeniu onkologicznym! Zdrowie to najcenniejszy skarb każdego z nas. Grupa LUX MED dzięki połączeniu

Bardziej szczegółowo

Szybki dostęp do usług medycznych

Szybki dostęp do usług medycznych Ubezpieczenie Moje Zdrowie Szybki dostęp do usług medycznych Wiemy, co się liczy! Z Tobą od A do Z Zdrowie przede wszystkim Troszczysz się o nie na co dzień. Starasz się zapobiegać, ale czasem konieczne

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Wstępne informacje o chorobie Parkinsona

Wstępne informacje o chorobie Parkinsona Wstępne informacje o chorobie Parkinsona A quick introduction to Parkinson s Polish Jeśli chorują Państwo na chorobę Parkinsona lub znają kogoś kto na nią cierpi, najprawdopodobniej mają Państwo wiele

Bardziej szczegółowo

Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii

Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii Warszawa, sierpień 2015 Fundacja Alivia - kim jesteśmy? Alivia

Bardziej szczegółowo

ZAGUBIENIE PACJENTA W SYSTEMIE. ŚWIADCZENIA GWARANTOWANE A RZECZYWISTOŚĆ.

ZAGUBIENIE PACJENTA W SYSTEMIE. ŚWIADCZENIA GWARANTOWANE A RZECZYWISTOŚĆ. ZAGUBIENIE PACJENTA W SYSTEMIE. ŚWIADCZENIA GWARANTOWANE A RZECZYWISTOŚĆ. Krystyna Wechmann Prezes Federacji Stowarzyszeń Amazonki Wiceprezes Polskiej Koalicji Organizacji Pacjentów Onkologicznych Gigantyczne

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Propedeutyka nauk medycznych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: EIB-1-180-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Kierunek: Inżynieria Biomedyczna

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Systemy teleonkologiczne

Systemy teleonkologiczne Podnoszenie poziomu zdrowia społeczeństwa jest jednym z podstawowych obowiązków zarówno służby zdrowia, jak i władz państwowych. Realizacja tego zagadnienia wymaga takich zarządzeń i działań systemowych,

Bardziej szczegółowo

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Guz neuroendokrynny żołądka typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Mariusz I.Furmanek CSK MSWiA i CMKP Warszawa Ocena wyjściowa, metody strukturalne WHO 2 (rak wysoko zróżnicowany); Endoskopia i/lub EUS;

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA?

Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA? 1 Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA? Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA? 1 2 Z perspektywy klienta i rynku Nowotwory są obecnie uznawane za chorobę cywilizacyjną: z roku na rok wzrasta liczba zachorowań.

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia. nr OWU/ON12/1/2015

Ogólne warunki ubezpieczenia. nr OWU/ON12/1/2015 Ogólne warunki ubezpieczenia Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu On nr OWU/ON12/1/2015 Umowa dodatkowa On jest zawierana na podstawie Warunków oraz Ogólnych warunków ubezpieczenia Umowy dodatkowej na

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Co to jest termografia?

Co to jest termografia? Co to jest termografia? Słowo Termografia Pochodzi od dwóch słów "termo" czyli ciepło i "grafia" rysować, opisywać więc termografia to opisywanie przy pomocy temperatury zmian zachodzących w naszym organiźmie

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Propedeutyka onkologii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Propedeutyka onkologii S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Nazwa modułu Propedeutyka onkologii Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

Kombinacja podstawowa dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy)

Kombinacja podstawowa dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy) dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy) Ogrzewacz dolny jest odpowiedzialny za funkcje rozrodcze i wydalanie. Obejmuje podbrzusze i rejon narządów płciowych. Objawy: utrata energii, łatwa

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! POWIEDZ grypie STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ Jedną z najpowszechniej występujących i wciąż niedocenianych chorób jest grypa, choroba, która w sezonie

Bardziej szczegółowo

V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ. Gdańsk, 16-17.05.2014. Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej

V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ. Gdańsk, 16-17.05.2014. Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ Gdańsk, 16-17.05.2014 Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej 16.05.2014 8:00-8:15 Otwarcie Konferencji Prof. J. Markowska,

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu ON NR OWU/ON12/1/2014

Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu ON NR OWU/ON12/1/2014 Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu ON Umowa dodatkowa ON jest zawierana na podstawie Warunków oraz Ogólnych warunków ubezpieczenia umowy dodatkowej na wypadek nowotworu ON. Przeczytaj uważnie poniższe

Bardziej szczegółowo

Terapie przełomowe: konsekwencje etyczne

Terapie przełomowe: konsekwencje etyczne Terapie przełomowe: konsekwencje etyczne Zbigniew Szawarski Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH Seminarium WHC, Warszawa 27.I.2016 Nowe jest lepsze! Nowe odkrycia wiemy więcej Nowe terapie ( = terapie

Bardziej szczegółowo

Najczęściej zadawane pytania

Najczęściej zadawane pytania Najczęściej zadawane pytania Chciałbym oddać krew ale... 1....nie będziecie chcieli mojej krwi, ponieważ mam pospolitą grupę krwi "0" Potrzebna i ważna jest krew każdej grupy. Ponieważ grupa "0" jest bardzo

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII PRZYKŁAD RAKA PIERSI V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY Ewelina Żarłok Revelva Concept Warszawa, 6 sierpnia 2015 1 CZYM JEST MODEL

Bardziej szczegółowo

Diagnoza. Zdiagnozowano raka piersi - i co dalej? Dr med. A.H. Wasylewski

Diagnoza. Zdiagnozowano raka piersi - i co dalej? Dr med. A.H. Wasylewski Diagnoza Zdiagnozowano raka piersi - i co dalej? Dr med. A.H. Wasylewski Zdiagnozowanie raka piersi początkowo budzi u większości kobiet przerażenie. Dlaczego ja? Co mam teraz zrobić i jakie czekają mnie

Bardziej szczegółowo

Wyższa skuteczność Lepsze wyniki Minimalne działania niepożądane Leczenie bez konieczności zmiany stylu życia

Wyższa skuteczność Lepsze wyniki Minimalne działania niepożądane Leczenie bez konieczności zmiany stylu życia Najlepsze dla życia. Terapia protonowa - Skuteczniejsza metoda w leczeniu chorób nowotworowych Wyższa skuteczność Lepsze wyniki Minimalne działania niepożądane Leczenie bez konieczności zmiany stylu życia

Bardziej szczegółowo

Piaty odcinek programu ŁOW NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta wyemitowanego na antenie TVP Łódź.

Piaty odcinek programu ŁOW NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta wyemitowanego na antenie TVP Łódź. Piaty odcinek programu ŁOW NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta wyemitowanego na antenie TVP Łódź. Odcinek w całości poświęcony jest szybkiej terapii onkologicznej oraz szczególnej roli lekarza podstawowej opieki

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

ColoProfi laxis 2015

ColoProfi laxis 2015 bezpłatne badania kolonoskopowe w pełnym znieczuleniu dla Pacjentów CM Skopia prowadzących diagnostykę/terapię w zakresie gastroenterologii i proktologii ColoCure 2016 Centrum Medyczne Skopia od początku

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego WP i NoZ AM w Lublinie, p.o. kierownika Zakładu: Prof. dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona

Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona Zdiagnozowano u Pani/Pana Zespół Miasteniczny Lamberta- Eatona (LEMS). Ulotka ta zawiera informacje o chorobie, a dedykowana jest dla pacjentów i ich rodzin.

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

10. Czy uważasz, że masz problem z którąś z używek?

10. Czy uważasz, że masz problem z którąś z używek? 1. Czy uważasz, że masz problem z którąś z używek? 45 424 4 35 3 25 2 15 5 42 Nie Powiedzmy, że nie Tak, ale to mi nie przeszkadza 21 11 Tak, ale walczę z tym 11. Czy Twoi rodzice są świadomi Twojego zachowania?

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

Rola lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w ramach szybkiej terapii onkologicznej

Rola lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w ramach szybkiej terapii onkologicznej Rola lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w ramach szybkiej terapii onkologicznej 2 Główne cele zmian Poprawa dostępności do szybkiej diagnostyki onkologicznej i szybkiego leczenia nowotworów złośliwych.!

Bardziej szczegółowo

Pomoc na każdym etapie choroby

Pomoc na każdym etapie choroby 1 POMOC NA RAKA Pomoc na każdym etapie choroby AXA zapewnia pomoc na każdym etapie choroby nowotworowej (nowotwory złośliwe, niezłośliwe guzy mózgu, nowotwory niezłośliwe). Infolinia medyczna assistance

Bardziej szczegółowo

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Stomatologia zachowawcza- zajmuje się metodami zachowania naturalnych właściwości zębów, które zostały utracone na skutek działania bodźców zewnętrznych. Najgroźniejszym z nich

Bardziej szczegółowo

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej

Bardziej szczegółowo

Instrukcja wypełniania karty zgłoszenia nowotworu złośliwego MZ/N-1a

Instrukcja wypełniania karty zgłoszenia nowotworu złośliwego MZ/N-1a Instrukcja wypełniania karty zgłoszenia nowotworu złośliwego MZ/N-1a UWAGI OGÓLNE 1. Karty Zgłoszenia Nowotworów Złośliwych (KZNZ) powinny być wypełniane przez wszystkie placówki słuŝby zdrowia (MZiOS,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Dane demograficzne: Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Opracowanie: dr n. med. Anna Kieszkowska-Grudny 1. Inicjały

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI WYMAGANE 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis

Bardziej szczegółowo

DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA. Osoba kontaktowa TEL. TEL. KOM.

DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA. Osoba kontaktowa TEL. TEL. KOM. DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA Data urodzenia Wiek Waga kg Wzrost cm Leczony obszar.. Wymiary dotyczące obszaru- obwód.. Osoba kontaktowa Zawód ADRES

Bardziej szczegółowo