STANY PRZEDRAKOWE I RAKI SKÓRY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STANY PRZEDRAKOWE I RAKI SKÓRY"

Transkrypt

1 ROZDZIA 14 STANY PRZEDRAKOWE I RAKI SKÓRY Rogowacenie starcze (s oneczne) Róg skórny Choroba Bowena Erytroplazja Queyrata Rak podstawnokomórkowy (nab oniak) Rak kolczystokomórkowy Czerniak z oêliwy Repetytorium

2 Stany przedrakowe i raki skóry W przypadku stanów przedrakowych i raków skóry rola lekarza podstawowej opieki zdrowotnej powinna byç skupiona na wykrywaniu tych stanów i jak najszybszym kierowaniu pacjentów do specjalistów w celu potwierdzenia wst pnej diagnostyki i wdro enia leczenia. Rogowacenie starcze (s oneczne) Keratosis actinica, senilis Etiologia. Czynnikami stymulujàcymi powstawanie zmian jest d ugotrwa e oddzia ywanie promieni s onecznych. Epidemiologia. Zmiany wyst pujà u ka dego osobnika rasy kaukaskiej po 60. roku ycia. Obraz kliniczny. Zmiany majà charakter Êci- Êle przylegajàcych do skóry nawarstwieƒ hiperkeratotycznych o barwie be owobrunatnej i suchej, uszczàcej si, szorstkiej powierzchni. Miejsca predylekcyjne to skóra ods oni ta najcz Êciej twarz oraz grzbiety ràk. Niekiedy zmiany sà lepiej wyczuwalne dotykiem ni wzrokowo. Okres trwania jest bardzo przewlek y, wieloletni. Ró nicowanie. Wrozpoznaniu ró nicowym nale y wziàç pod uwag nast pujàce schorzenia: brodawki p askie stwierdza si je w m odszym wieku, sà liczniejsze i majà g adkà powierzchni ; brodawk ojotokowà w poczàtkowym okresie rozwoju ró ni si ona rozwojem w okolicach os oni tych, bardziej g adkà powierzchnià oraz wi kszà wynios oêcià zmian. Leczenie. Po wykluczeniu nieprawid owego rozrostu za pomocà badania histopatologicznego zmiany mo na poddaç krioterapii, elektrokoagulacji lub miejscowo zastosowaç imikwimod (Aldara). W przypadku stwierdzenia transformacji nowotworowej wskazane jest wyci cie chirurgiczne. Rycina Rogowacenie starcze liczne zmiany rozsiane. Róg skórny Cornu cutaneum Rycina Rogowacenie starcze (s oneczne) zmiany rumieniowo-z uszczajàce na skórze g owy. Jest to guz kszta tu rogowatego o nieznacznie nacieczonej podstawie. Etiologia. Jest on uwa any za szczególnà odmian rogowacenia s onecznego. Opisywany jest jako odr bna jednostka, gdy wyst puje tak e u dzieci, 128

3 Blaszczyk Skora Rozdz 10/10/08 21:55 Page 129 Choroba Bowena (Morbus Bowen ) u których nie jest traktowany jako stan przedrakowy, a rozwija si u nich na pod o u stanu zapalnego. Epidemiologia. Wyst puje zarówno u osób starszych, jak i dzieci. Obraz kliniczny. Twór guzowaty zbudowany z nagromadzonego materia u rogowego, tworzàcego doêç charakterystyczny kszta t sto ka. W cz Êci przypadków obserwuje si znaczne nacieczenie podstawy zmiany. Zmiana ma zazwyczaj ó tobrunatnà, chropowatà powierzchni. Miejsca predylekcyjne wyst powania to ow osiona skóra g owy, twarz oraz ods oni te cz Êci koƒczyn. Ró nicowanie. W ró nicowaniu nale y wziàç pod uwag : Rycina Róg skórny. rogowiak kolczystokomórkowy ró ni si on g bszym naciekiem podstawy zmiany, zag bieniem w cz Êci centralnej oraz kopulastym kszta tem, znacznie szybszym wzrostem; w razie wàtpliwoêci o rozpoznaniu decyduje wynik badania histopatologicznego. Leczenie. Ze wzgl du na mo liwoêç zez oêliwienia, zaleca si usuni cie chirurgiczne zmiany z nast powym badaniem histopatologicznym. Choroba Bowena Morbus Bowen Rycina Róg skórny z nacieczonà podstawà. Jest to zmiana o charakterze raka przedinwazyjnego, stwierdzana na skórze g adkiej. Etiologia. W przesz oêci uwa no, e ma ona zwiàzek z nara eniem si na kontakt z arsenem. Obecnie wià e si z zaka eniem wirusami brodawczaka ludzkiego (HPV). Podnosi si tak e rol d ugotrwa ej ekspozycji na promieniowanie jonizujàce w rozwoju tej choroby. Epidemiologia. Rozpoznaje si u osób w starszym wieku. Obraz kliniczny. Ogniska chorobowe mogà mieç doêç zró nicowany morfologicznie charakter: od p asko-wynios ych zmian rumieniowych przez ogniska z widocznym wa em naciekowym o nieregularnych kszta tach do zmian z wrzodzeniem w centrum, które, gdy si goi, pozostawia zanik bliznowaty. Ró nicowanie. W diagnostyce ró nicowej nale y wziàç pod uwag takie zmiany, jak: rak podstawnokomórkowy powierzchowny ró ni si obecnoêcià perlistego wa eczka na obwodzie zmiany; liszaj p aski zanikowy (ogniska izolowane) znaczne podobieƒstwo, nale y poszukiwaç Rycina Choroba Bowena ognisko rumieniwo-naciekowe w obr bie pachy. 129

4 Stany przedrakowe i raki skóry innych ognisk, a rozstrzygajàcy jest wynik badania histopatologicznego; uszczyca zadawniona (ogniska izolowane) znaczne podobieƒstwo, wskazane poszukiwanie innych ognisk, w razie wàtpliwoêci zalecana biopsja skóry, której wynik decyduje o rozpoznaniu. Leczenie. W terapii stosuje si krioterapi ciek ym azotem lub usuwanie za pomocà lasera CO 2, smarowanie 5% maêcià z 5-fluorouracylem (Efudix). Dobre efekty obserwuje si tak e, stosujàc terapi fotodynamicznà, która polega na naêwietlaniu zmian chorobowych Êwiat em laserowym o odpowiedniej d ugoêci fali, po uprzednim miejscowym zastosowaniu silnie uczulajàcego na Êwiat o kwasu δ-aminolewulinowego. Komórki nowotworowe wychwytujà preparat Êwiat ouczulajàcy, a nast pnie sà selektywnie niszczone naêwietlaniami laserowymi. Erytroplazja Queyrata Erythroplasia Queyrat Jest to odmiana choroby Bowena wyst pujàca na b onach Êluzowych. Etiologia. W prawie 90% przypadków stwierdza si zaka enie wirusem HPV-16 lub innymi potencjalnymi onkogennymi wirusami HPV (HPV 18, 31, 33, 35). Epidemiologia. Podobnie jak choroba Bowena erytroplazja Queyrata stwierdzana jest w wieku starszym. Obraz kliniczny. Zmiany majà charakter izolowanego, dobrze odgraniczonego ogniska o b yszczàcej powierzchni i nieznacznym nacieku. Miejsca predylekcyjne to b ony Êluzowe warg sromowych ukobiet, o àdê oraz napletek u m czyzn. Ró nicowanie. W diagnostyce ró nicowej nale y wziàç pod uwag nast pujàce stany chorobowe: nieswoiste stany zapalne o dzi lub sromu wskazane jest wykonywanie badania histopatologicznego ka dej zmiany plamistej zlokalizowanej w obr bie narzàdów p ciowych, która nie reaguje na leczenie miejscowe (antybiotyki, preparaty przeciwdro d akowe, glikokortykosteroidy Êredniej mocy); kandydoza ró ni si nasilonymi objawami Êwiàdowymi, wskazane jest wykonanie badania mikologicznego; Rycina Erytroplazja Queyrata ognisko rumieniowe w obr bie pràcia. 130

5 Rak podstawnokomórkowy (nab oniak) uszczyca wskazane jest poszukiwanie ognisk o innym umiejscowieniu, o rozpoznaniu decyduje wynik badania histopatologicznego. Leczenie. Stosuje si krioterapi lub laseroterapi, jak równie maêç z 5-fluorouracylem. Rak podstawnokomórkowy (nab oniak) Carcinoma basocellulare, epithelioma, basal cell carcinoma BCC Etiologia. W etiopatogenezie podkreêla si istotnà rol promieniowania s onecznego u osób o jasnej karnacji. Do rozwoju BCC mo e dochodziç w obr bie stanów przedrakowych lub te w skórze chorobowo niezmienionej. Istnieje pewna predyspozycja osobnicza i rodzinna do rozwoju BCC. Epidemiologia. BCC jest najcz stszym nowotworem skóry. Zmiany wyst pujà u osób starszych. Najcz Êciej powstajà u ludzi rasy kaukaskiej, bardzo rzadko obserwuje si je u osobników rasy czarnej. U dzieci BCC nie spotyka si. Jednak e coraz cz Êciej obserwuje si pojedyncze przypadki BCC nawet u osób 20-letnich, intensywnie korzystajàcych z kàpieli s onecznych. Obraz kliniczny. Miejscami predylekcyjnymi jest skóra g owy i szyi. Zmiana nie powoduje adnych dolegliwoêci. Wzrost nowotworu jest bardzo powolny. Cz sto pacjenci podajà, e majà ma y strupek, który zdrapujà, on odpada, ale zmiana nigdy nie goi si ca kowicie. BCC bardzo rzadko daje przerzuty do w z ów ch onnych, natomiast powoduje miejscowe naciekanie pod o a, prowadzàc nawet do ca kowitej destrukcji, do której dochodzi zazwyczaj u osób starszych, stosunkowo póêno zg aszajàcych si do lekarza. Szczególnie niebezpieczne jest umiejscowienie wokó oczodo u, co mo e prowadziç do zniszczenia ga ki ocznej i g bokiego wnikni cia w oczodó. Wyró nia si kilka odmian morfologicznych BCC, a mianowicie: rak podstawnokomórkowy guzkowy jest to najcz stsza odmiana; rak podstawnokomórkowy barwnikowy; rak podstawnokomórkowy twardzinopodobny; rak podstawnokomórkowy wrzodziejàcy; Rycina Rak podstawnokomórkowy zmiana guzkowo-wrzodziejàca. Rycina Rak podstawnokomórkowy zmiana guzkowo-rumieniowa. Rycina Rak podstawnokomórkowy zmiana guzkowa z owrzodzeniem w centrum. 131

6 Blaszczyk Skora Rozdz 14/10/08 11:30 Page 132 Stany przedrakowe i raki skóry rak podstawnokomórkowy torbielowaty; rak podstawnokomórkowy powierzchowny. Ró nicowanie. Rozpoznanie klasycznej guzkowej postaci BCC w wi kszoêci przypadków jest stosunkowo proste i opiera si na stwierdzeniu zmiany guzkowej z owrzodzeniem w centrum, czasem pokrytej strupem i wa owatym perlistym wzniesieniem na obwodzie. W przypadku odmian torbielowatej i twardzinopodobnej o rozpoznaniu decyduje obraz histopatologiczny. W rozpoznaniu ró nicowym nale y wziàç pod uwag nast pujàce jednostki chorobowe: gruêlica toczniowa ró ni si ona brakiem perlistego wa u oraz wyst powaniem guzków toczniowych; decyduje wynik badania histopatologicznego; rak kolczystokomórkowy ró ni si on szybszym przebiegiem, brakiem perlistego wa u; czerniak ró ni si wyst powaniem cz Êciej u osób m odszych, brakiem perlistego wa u, szybszym wzrostem; uszczyca zadawniona jest ona bardzo podobna morfologicznie do BCC powierzchownego; decyduje wynik badania histopatologicznego; choroba Bowena jest bardzo podobna morfologicznie do BCC powierzchownego; decyduje wynik badania histopatologicznego. Rycina Rak podstawnokomórkowy powierzchowny. Leczenie. Stosuje si wyci cie chirurgiczne, krioterapi ciek ym azotem, 5% maêç 5-fluorouracylowà. Rak kolczystokomórkowy Carcinoma spinocellulare, squamous cell carcinoma SCC Rycina Rak kolczystokomórkowy zmiana guzkowo-naciekowa z owrzodzeniem. Etiologia. Nowotwór ten rozwija si najcz Êciej na pod o u stanów przedrakowych. Do czynników stymulujàcych nale à: przewlek e dzia anie promieni s onecznych, dra nienie mechaniczne, dzia anie silnych Êrodków chemicznych. Epidemiologia. Rak ten jest znacznie rzadszy ni BCC. Wyst puje g ównie u osób starszych, dwukrotnie cz Êciej u m czyzn ni u kobiet. Obraz kliniczny. Zmiany chorobowe majà charakter egzofitycznych lub wrzodziejàcych tworów. Stwierdza si znaczny naciek podstawy, cz sto uniesione brzegi, jednak e pozbawione perlistego wa eczka. Ze wzgl du na cechy morfologiczne SCC dzieli si na dwie odmiany: Rycina Rak kolczystokomórkowy zmiana guzkowa pokryta strupem. 132

7 Blaszczyk Skora Rozdz 10/10/08 21:55 Page 133 Czerniak z oêliwy (Melanoma malignum ) brodawkujàcà; wrzodziejàcà. Ró nicowanie. W diagnostyce ró nicowej nale y wziàç pod uwag nast pujàce jednostki chorobowe: rak podstawnokomórkowy który ró ni si obecnoêcià perlistego wa eczka, mniejszym naciekiem podstawy, brakiem rozwoju na b onach Êluzowych; rogowiak kolczystokomórkowy ró ni si on szybszym przebiegiem, brakiem rozwoju na pod o u stanów przedrakowych, wyraênymi tendencjami do samoistnego ust powania. Leczenie. Zaleca si wyci cie chirurgiczne, krioterapi ciek ym azotem lub laseroterapi. Rycina Rak kolczystokomórkowy owrzodzenie w obr bie wargi dolnej. Czerniak z oêliwy Melanoma malignum Etiologia. Czerniak wywodzi si z melanocytów, które ulegajà zez oêliwieniu. Podnosi si rol oparzenia s onecznego w dzieciƒstwie jako istotnego czynnika rozwoju czerniaka w wieku póêniejszym. Epidemiologia. W oko o 10% przypadków obserwuje si rodzinne wyst powanie. Pomimo e nadal jest to rzadki nowotwór, obserwuje si jednak stopniowy wzrost cz stoêci jego wyst powania. W USA czerniak z oêliwy jest jednym z najcz Êciej wyst pujàcych nowotworów skóry. Obraz kliniczny. Wyró nia si cztery podstawowe typy czerniaka: Rycina Czerniak z oêliwy szerzàcy si powierzchownie, wywodzàcy si ze z oêliwej plamy soczewicowatej. czerniak szerzàcy si powierzchownie najcz stsza odmiana, powstajàca na pod o u znamion barwnikowych; czerniak guzkowy; czerniak wywodzàcy si z plamy soczewicowatej; czerniak umiejscowiony na koƒczynach. Czynniki ryzyka rozwoju czerniaka to: uprzednio wyst pujàcy czerniak u pacjenta; czerniak w rodzinie; znamiona wrodzone; znamiona dysplastyczne; bardzo du a liczba znamion barwnikowych (ponad 50); jasna karnacja; oparzenia s oneczne w dzieciƒstwie. Ró nicowanie. Pomocne w postawieniu rozpoznania jest badanie dermoskopowe, jednak e rozstrzygajàcym jest badanie histopatologiczne. Rycina Czerniak z oêliwy zmiana o typie owrzodzenia w obr bie pi ty. 133

8 Stany przedrakowe i raki skóry W diagnostyce ró nicowej nale y wziàç pod uwag takie jednostki chorobowe, jak: brodawka ojotokowa; znami melanocytowe; rak podstawnokomórkowy barwnikowy. Leczenie. Zmiany zawsze nale y usunàç z marginesem skóry zdrowej, zale nie od rozleg oêci i g bokoêci naciekania nowotworu. Wskazaniem do radioterapii sà przerzuty do skóry i okolicznych w z ów ch onnych. Repetytorium 1. Jaka jest ró nica etiopatogenetyczna rogów skórnych u doros ych i u dzieci? 2. Jakie jest ryzyko rozwoju przerzutów w nab oniaku? 3. Jakie sà czynniki ryzyka rozwoju czerniaka? 4. Jakie wyró nia si odmiany kliniczne raka podstawnokomórkowego?

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY I STANY PRZEDRAKOWE STANY PRZEDRAKOWE STANY PRZEDRAKOWE. Są to zmiany skórne, na podłożu których mogą rozwijać się nowotwory złośliwe.

NOWOTWORY SKÓRY I STANY PRZEDRAKOWE STANY PRZEDRAKOWE STANY PRZEDRAKOWE. Są to zmiany skórne, na podłożu których mogą rozwijać się nowotwory złośliwe. NOWOTWORY SKÓRY I STANY PRZEDRAKOWE STANY PRZEDRAKOWE Są to zmiany skórne, na podłożu których mogą rozwijać się nowotwory złośliwe. STANY PRZEDRAKOWE Rogowacenie starcze (keratosis senilis), Rogowacenie

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

WYKONANO W RAMACH NARODOWEGO GRANTU: MODYFIKACJA I WDRO

WYKONANO W RAMACH NARODOWEGO GRANTU: MODYFIKACJA I WDRO NOWOTWORY SKÓRY WYKONANO W RAMACH NARODOWEGO GRANTU: MODYFIKACJA I WDROŻENIE PROGRAMU NAUCZANIA ONKOLOGII W POLSKICH UCZELNIACH MEDYCZNYCH PRZYGOTOWANO W KATEDRZE ONKOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ, WROCŁAW

Bardziej szczegółowo

SPIS TREÂCI. 3. Epidemiologia zaka eƒ wirusem brodawczaka ludzkiego Witold K dzia, Marek Spaczyƒski... 31 PiÊmiennictwo... 36

SPIS TREÂCI. 3. Epidemiologia zaka eƒ wirusem brodawczaka ludzkiego Witold K dzia, Marek Spaczyƒski... 31 PiÊmiennictwo... 36 SPIS TREÂCI 1. Epidemiologia raka szyjki macicy Magdalena Michalska......... 1 Wyst powanie raka szyjki macicy na Êwiecie...................... 1 Wyst powanie raka szyjki macicy w Europie......................

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka. Wewn trzne (osobnicze) czynniki ryzyka. Dziedziczne i rodzinne predyspozycje do zachorowania

Czynniki ryzyka. Wewn trzne (osobnicze) czynniki ryzyka. Dziedziczne i rodzinne predyspozycje do zachorowania Czynniki ryzyka Przez poj cie czynnika ryzyka rozumie si wszelkiego rodzaju uwarunkowania, które w znaczàcy (potwierdzony statystycznie) sposób zwi kszajà lub zmniejszajà prawdopodobieƒstwo zachorowania

Bardziej szczegółowo

Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach

Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach Zmiany ogniskowe w nerkach torbielowate łagodne guzy lite złośliwe guzy lite Torbielowate Torbiel prosta (niepowikłana) 50% populacji powyżej 50 r.ż.

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

Obraz kliniczny raka szyjki macicy. Klasyfikacja FIGO

Obraz kliniczny raka szyjki macicy. Klasyfikacja FIGO Obraz kliniczny raka szyjki macicy. Klasyfikacja FIGO Pawe Knapp Klinika Ginekologii Uniwersytet Medyczny w Bia ymstoku Rak szyjki macicy nieprawid owy nab onek po kwasie octowym z atypowymi naczyniami:

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DRZEW NA TERENACH INWESTYCYJNYCH

OCHRONA DRZEW NA TERENACH INWESTYCYJNYCH OCHRONA DRZEW NA TERENACH INWESTYCYJNYCH Teren budowy jest miejscem, gdzie występują liczne zagrożenia dla żywotności i stanu sanitarnego drzew i krzewów w postaci bezpośrednich uszkodzeń mechanicznych

Bardziej szczegółowo

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. EDUKACYJNO-INFORMACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH SKÓRY SKÓRA POD LUPĄ MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH 2014 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane

Bardziej szczegółowo

Zapobiec rakowi szyjki macicy

Zapobiec rakowi szyjki macicy Zapobiec rakowi szyjki macicy http:// Iechyd Cyhoeddus Cymru Public Health Wales Celem tej broszury jest przekazanie informacji, które mogą zapobiec zachorowaniu na raka szyjki macicy. Regularne poddawanie

Bardziej szczegółowo

Mapa Znamion Barwnikowych. to najprostsza droga do wczesnego wykrycia zmian nowotworowych skóry.

Mapa Znamion Barwnikowych. to najprostsza droga do wczesnego wykrycia zmian nowotworowych skóry. Mapa Znamion Barwnikowych to najprostsza droga do wczesnego wykrycia zmian nowotworowych skóry. Czerniak to złośliwy nowotwór skóry, błon śluzowych bądź błon naczyniowych gałki ocznej, wywodzący się z

Bardziej szczegółowo

IV. Ostre choroby jamy brzusznej PYTANIA. Andrzej Żyluk

IV. Ostre choroby jamy brzusznej PYTANIA. Andrzej Żyluk Chirurgia_repetytorium_cz.II-V_druk:Layout 1 2016-05-31 13:35 Strona 109 IV. Ostre choroby jamy brzusznej PYTANIA Andrzej Żyluk Chirurgia_repetytorium_cz.II-V_druk:Layout 1 2016-05-31 13:35 Strona 110

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

BRACHYTERAPIA RAKA SKÓRY. P o r a d n i k d l a P a c j e n t ó w

BRACHYTERAPIA RAKA SKÓRY. P o r a d n i k d l a P a c j e n t ó w BRACHYTERAPIA RAKA SKÓRY P o r a d n i k d l a P a c j e n t ó w INFORMACJE O PUBLIKACJI SPIS TREŚCI Opracowanie tekstu dr hab. n. med. Janusz Skowronek Opracowanie graficzne Aleksandra Robaszkiewicz,

Bardziej szczegółowo

Automatyczne Systemy Infuzyjne

Automatyczne Systemy Infuzyjne Automatyczne Systemy Infuzyjne Wype nienie luki Nie ma potrzeby stosowania skomplikowanych i czasoch onnych udoskonaleƒ sprz tu infuzyjnego wymaganych do specjalistycznych pomp. Pompy towarzyszàce pacjentowi

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak 1 Wyniki badań ankietowych nt.,,bezpieczeństwa uczniów w szkole przeprowadzone wśród pierwszoklasistów Zespołu Szkól Technicznych w Mielcu w roku szkolnym 2007/2008 Celem ankiety było zdiagnozowanie stanu

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia weterynaryjna

Epidemiologia weterynaryjna Jarosław Kaba Epidemiologia weterynaryjna Testy diagnostyczne I i II i III Zadania 04, 05, 06 Warszawa 2009 Testy diagnostyczne Wzory Parametry testów diagnostycznych Rzeczywisty stan zdrowia chore zdrowe

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLIX/767/06 Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r.

Uchwała Nr XLIX/767/06 Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r. Uchwała Nr XLIX/767/06 Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r. w sprawie przyjęcia programu pn. Regionalny Program Wczesnego Wykrywania Nowotworów Skóry Na podstawie art. 18

Bardziej szczegółowo

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus)

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) NOWOTWORY PIERSI NOWOTWORY ŁAGODNE SUTKA: GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) TORBIEL (cystis mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) BRODAWCZAK

Bardziej szczegółowo

Wstęp Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa 1. Fakty i liczby

Wstęp Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa 1. Fakty i liczby Spis treści Wstęp 11 Przedmowa do wydania polskiego 13 Przedmowa 15 1. Fakty i liczby 17 Płuca 17 Węzły chłonne 21 W jaki sposób pracują płuca? 23 Czym jest rak płuc? 24 W jaki sposób dochodzi do rozwoju

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie podczerwone

Promieniowanie podczerwone Promieniowanie podczerwone Charakterystyka czynnika Dla okreêlenia promieni podczerwonych cz sto u ywa si skrótu angielskiego terminu Infra Red IR. Promieniowaniem podczerwonym nazywamy promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM: RAK PIERSI. Epidemiologia raka piersi Zachorowania/rok 15800 u kobiet 22% nowotworów (1. miejsce) 110 u mężczyzn 0.15%

SEMINARIUM: RAK PIERSI. Epidemiologia raka piersi Zachorowania/rok 15800 u kobiet 22% nowotworów (1. miejsce) 110 u mężczyzn 0.15% SEMINARIUM: RAK PIERSI Epidemiologia raka piersi Zachorowania/rok 15800 u kobiet 22% nowotworów (1. miejsce) 110 u mężczyzn 0.15% Zgony/rok 5200 u kobiet 13% zgonów (2.miejsce) 60 u mężczyzn 0.11% Etiologia

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

Opis programu do wizualizacji algorytmów z zakresu arytmetyki komputerowej

Opis programu do wizualizacji algorytmów z zakresu arytmetyki komputerowej Opis programu do wizualizacji algorytmów z zakresu arytmetyki komputerowej 3.1 Informacje ogólne Program WAAK 1.0 służy do wizualizacji algorytmów arytmetyki komputerowej. Oczywiście istnieje wiele narzędzi

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu Ona nr OWU/ONA1/1/2015

Ogólne warunki ubezpieczenia Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu Ona nr OWU/ONA1/1/2015 Ogólne warunki ubezpieczenia Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu Ona nr OWU/ONA1/1/2015 Umowa dodatkowa Ona jest zawierana na podstawie Warunków oraz Ogólnych warunków ubezpieczenia Umowy dodatkowej na

Bardziej szczegółowo

SurgiMED - Chirurg Onkolog Opole

SurgiMED - Chirurg Onkolog Opole SurgiMED Chirurg Onkolog Opole Czerniak skóry Autor: lek.med. Robert Janiszewski 11.10.2008. Zmieniony 20.10.2009. Czerniak ( Melanoma) jest groźnym nowotworem złośliwym wywodzącym się z melanocytów, komórek

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry (Plany lekcyjne) AUTORZY FINANSOWANIE: Plan lekcyjny dla modułu 3 Rak skóry bez tajemnic I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 43/2014 z dnia 7 kwietnia 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki raka skóry dla mieszkańców województwa

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel Europejski kodeks walki z rakiem I. Prowadzàc zdrowy styl ycia, mo na poprawiç ogólny stan zdrowia i zapobiec wielu zgonom z powodu nowotworów

Bardziej szczegółowo

Kifoplastyka i wertebroplastyka

Kifoplastyka i wertebroplastyka Opracowanie zawiera opis przebiegu operacji wraz ze zdjęciami śródoperacyjnymi. Zawarte obrazy mogą być źle tolerowane przez osoby wrażliwe. Jeśli nie jesteście Państwo pewni swojej reakcji, proszę nie

Bardziej szczegółowo

IB 1. li sf3t fiu T a i :Ti

IB 1. li sf3t fiu T a i :Ti IB 1 li sf3t fiu T a i :Ti KOSM ETOLOGIA i i BARBARA JAROSZEWSKA WYDAWNICTWO ATENA BARBARA JAROSZEWSKA SPIS TREŚCI 1. WIADOM OŚCI W STĘPNE...5 RYS HISTORYCZNY KOSMETYKI... 5 CEL I ZADANIA KOSMETYKI...

Bardziej szczegółowo

RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos

RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos 1. Opis umiejscowienia materiału (wycinka) Otrzymano Materiał świeŝy (nieutrwalony) Materiał utrwalony w formalinie Nieokreślono

Bardziej szczegółowo

ŻYCIE W HOLANDII: Ubezpieczenie zdrowotne (zorgverzekering)

ŻYCIE W HOLANDII: Ubezpieczenie zdrowotne (zorgverzekering) Wszyscy mieszkańcy Holandii są prawnie zobowiązani do ubezpieczenia się na pokrycie kosztów opieki medycznej, w tym lekarza domowego, szpitala jak również lekarstw. Obowiązek przyjęcia Ubezpieczyciele

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 5. 1 Skóra 13

Przedmowa... 5. 1 Skóra 13 Przedmowa... 5 1 Skóra 13 1.1 Znaczenie skóry dla człowieka... 13 1.2 Zadania skóry.... 13 1.3 Budowa skóry.... 15 1.3.1 Naskórek... 16 1.3.2 Skóra właściwa.... 20 1.3.3 Tkanka podskórna... 21 1.4 Gruczoły

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r.

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu Êwiadczeƒ opieki zdrowotnej, w tym badaƒ przesiewowych, oraz okresów, w których

Bardziej szczegółowo

Siatki PANTANET i FORTINET

Siatki PANTANET i FORTINET Siatki PANTANET i FORTINET Podr cznik Instalatora BEKAERT KOTLARNIA Sp. z o.o. Kotlarnia 47-246, ul. D bowa 4 tel. 077 / 48 25 001-6, fax 077 / 48 25 000 Dzia Obs ugi Klienta fax 077 / 48 25 007 DZIA OBS

Bardziej szczegółowo

SKIEROWANIE DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO

SKIEROWANIE DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO SKIEROWANIE DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO Niniejszym kieruję : Imię i nazwisko świadczeniobiorcy Adres zamieszkania świadczeniobiorcy Numer pesel, w przypadku braku numeru pesel numer dokumentu potwierdzającego

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r.

ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r. PP nr 13/021/11/2016 w sprawie: ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r. WPROWADZENIA: - PROCEDURY PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECI Z PRZEDSZKOLA,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 17 grudnia 2004 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 17 grudnia 2004 r. 2730 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 17 grudnia 2004 r. w sprawie wykazu chorób oraz wykazu leków i wyrobów medycznych, które ze wzgl du na te choroby sà przepisywane bezp atnie, za op atà rycza

Bardziej szczegółowo

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w kontekście realiów kierowania i umieszczania nieletnich

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa Tekst: dr n. med. Mikołaj Dąbrowski, Klinika Chirurgii Kręgosłupa, Ortopedii Onkologicznej i Traumatologii, Ortopedyczno-Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. Wiktora Degi Uniwersytetu Medycznego im. Karola

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C Raport TNS Polska Warszawa, luty 2015 Spis treści 1 Informacje o badaniu Struktura badanej próby 2 Kluczowe wyniki Podsumowanie 3 Szczegółowe wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Pułapki (bardzo) wczesnej diagnostyki nowotworów układu rozrodczego

Pułapki (bardzo) wczesnej diagnostyki nowotworów układu rozrodczego Pułapki (bardzo) wczesnej diagnostyki nowotworów układu rozrodczego Radosław Mądry i Janina Markowska Katedra i Klinika Onkologii Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Poznań 17-10-2014

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji do Publicznego Gimnazjum nr 1 im. Józefa Piłsudskiego w Brzegu zasady, tryb, postępowanie, dokumentacja rok szkolny 2016/2017

Zasady rekrutacji do Publicznego Gimnazjum nr 1 im. Józefa Piłsudskiego w Brzegu zasady, tryb, postępowanie, dokumentacja rok szkolny 2016/2017 Zasady rekrutacji do Publicznego Gimnazjum nr 1 im. Józefa Piłsudskiego w Brzegu zasady, tryb, postępowanie, dokumentacja rok szkolny 2016/2017 Podstawy prawne: 1. Rozdział 2 a ustawy z dnia 6 grudnia

Bardziej szczegółowo

METODY ZAMRAŻANIA CZ.2

METODY ZAMRAŻANIA CZ.2 METODY PRZECHOWYWANIA I UTRWALANIA BIOPRODUKTÓW METODY ZAMRAŻANIA CZ.2 Opracował: dr S. Wierzba Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej Uniwersytetu Opolskiego Zamrażanie w powietrzu Prędkość zamrażania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska wprowadzenie Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym, czyli procesem spowodowanym nakładającym się zaburzeniami struktury DNA.

Bardziej szczegółowo

Poradnik, jak zamontować kompletny cylinder z głowicą 50, 60, 80ccm.

Poradnik, jak zamontować kompletny cylinder z głowicą 50, 60, 80ccm. Poradnik, jak zamontować kompletny cylinder z głowicą 50, 60, 80ccm. Poniższy poradnik przedstawia ogólny zarys montażu głowic i cylindrów w skuterach posiadających silniki 50ccm typu 139QMA/139QMB. Montaż

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu 1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu Im wi kszy pies doros y, tym proporcjonalnie mniejsza waga urodzeniowa szczeni cia. Waga nowonarodzonego szczeni cia rasy Yorkshire

Bardziej szczegółowo

Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 lutego 2011 r. Załącznik nr 1

Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 lutego 2011 r. Załącznik nr 1 Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 lutego 2011 r. Załącznik nr 1 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy - etap podstawowy - pobranie materiału

Bardziej szczegółowo

GRZYBICE SKÓRY ROZDZIA 4

GRZYBICE SKÓRY ROZDZIA 4 ROZDZIA 4 GRZYBICE SKÓRY Grzybica paznokci... 42 Grzybica stóp... 44 Grzybica pachwin... 45 Grzybica skóry g adkiej... 46 Grzybica ow osionej skóry g owy... 47 Dro d yce skóry i b on Êluzowych... 48 upie

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

RESTYLANE - kwas hialuronowy

RESTYLANE - kwas hialuronowy RESTYLANE - kwas hialuronowy Co to jest Restylane Restylane Vital to stabilizowany kwas hialuronowy pochodzenia niezwierzęcego, powoduje aktywacje fibroblastów, które w sposób charakterystyczny dla młodej

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa dla Miasta Duszniki Zdrój na lata 2009 2014 Opracowała: Anna Podhalicz 1 Duszniki Zdrój 2008 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Podstawa prawna......

Bardziej szczegółowo

elero VarioTec Instrukcja obs ugi Instrukcj nale y zachowaç!

elero VarioTec Instrukcja obs ugi Instrukcj nale y zachowaç! VarioTec elero Instrukcja obs ugi Instrukcj nale y zachowaç! elero GmbH Antriebstechnik Linsenhofer Str. 59 63 D-72660 Beuren info@elero.de www.elero.com 309023 Nr. 18 100.3401/0604 Spis treêci Wskazówki

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM

Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM PROGRAM INWENTARYZACJI Poznań 2011 Spis treści 1. WSTĘP...4 2. SPIS INWENTARZA (EWIDENCJA)...5 3. STAŁE UBYTKI...7 4. INTERPRETACJA ZAŁĄCZNIKÓW

Bardziej szczegółowo

Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia

Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia USTUPSKA-KUBECZEK Katarzyna Mechanizm działania światła lasera na mieszek włosowy i włos Laser stosowany do zabiegów depilacji działa powierzchownie, nie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 29 sierpnia 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 29 sierpnia 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 139 10061 Poz. 1141 1141 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 29 sierpnia 2009 r. w sprawie Êwiadczeƒ gwarantowanych z zakresu zaopatrzenia w wyroby medyczne b dàce przedmiotami

Bardziej szczegółowo

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Dolegliwoœci i objawy Co siê ze mn¹ dzieje? Co mo e wskazywaæ na problem z tarczyc¹? Prawdê mówi¹c, trudno to jednoznacznie stwierdziæ. Niektórzy pacjenci czuj¹ siê zmêczeni i przygnêbieni,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 88/2011 z dnia o programie zdrowotnym Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego wywołującym

Bardziej szczegółowo

Centrum Diagnostyki i Terapii Laserowej Politechniki Łódzkiej

Centrum Diagnostyki i Terapii Laserowej Politechniki Łódzkiej Centrum Diagnostyki i Terapii Laserowej Politechniki Łódzkiej Dyrektor CDTL PŁ dr n. med. Cezary Peszyński-Drews 215 Wolczanska str. Lodz, Poland tel. +4842 6313648, fax. +4842 6816139 HISTORIA CDTL Centrum

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

7 Oparzenia termiczne

7 Oparzenia termiczne 7 Oparzenia termiczne Nastêpstwa i zagro enia... 162 Jak oparzenie penetruje w g³¹b skóry?.... 163 Zagro enia przy rozleg³ych oparzeniach.... 164 Kiedy nale y iœæ do lekarza?... 164 Preparaty naturalne

Bardziej szczegółowo

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Bezprzeponowy Płytowy Gruntowy Wymiennik Ciepła PROVENT-GEO to unikatowe, oryginalne rozwiązanie umożliwiające pozyskanie zawartego gruncie chłodu latem oraz ciepła

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o to aby wszyscy pracownicy w Twojej firmie zostali odpowiednio przeszkoleni pod kątem BHP

Zadbaj o to aby wszyscy pracownicy w Twojej firmie zostali odpowiednio przeszkoleni pod kątem BHP Zadbaj o to aby wszyscy pracownicy w Twojej firmie zostali odpowiednio przeszkoleni pod kątem BHP, gdyż zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004r w sprawie szkolenia w

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach Charakterystyk Produktów Leczniczych i Ulotek dla Pacjentów

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach Charakterystyk Produktów Leczniczych i Ulotek dla Pacjentów Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach Charakterystyk Produktów Leczniczych i Ulotek dla Pacjentów 43 Zmiany, które będą zawarte w odpowiednich punktach Charakterystyki Produktu Leczniczego dla monowalentnych

Bardziej szczegółowo

Ochrona ubezpieczeniowa w Generali

Ochrona ubezpieczeniowa w Generali Ochrona ubezpieczeniowa w Generali Agenda 1. Plan Zabezpieczenia BieŜących Potrzeb Rodziny ubezpieczenie terminowe 2. Umowy dodatkowe 3. Co to oznacza dla Klienta? 2 Plan Zabezpieczenia BieŜących Potrzeb

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU Lek. med. Ali Akbar Hedayati starszy asystent Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej Szpitala Wojewódzkiego w Zielonej Górze Analiza wyników operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Województwo kujawsko-pomorskie 43 Województwo lubelskie 43. Województwo śląskie 47

Województwo kujawsko-pomorskie 43 Województwo lubelskie 43. Województwo śląskie 47 SPIS TREŚCI Dolne drogi moczowe, czyli jak jest kontrolowane oddawanie moczu 11 Budowa dolnych dróg moczowych 11 Dno i ściany pęcherza 12 Szyja pęcherza 13 Cewka moczowa 13 Kontrola oddawania moczu czy

Bardziej szczegółowo

Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016.

Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016. Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016. Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych- MAMMOGRAFIA I CYTOLOGIA Ma³opolski Oddzia³ Wojewódzki Narodowego

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania Laboratorium analityczne ZAPRASZA do skorzystania z promocyjnych PAKIETÓW BADAŃ LABORATORYJNYCH Pakiet I Pakiet II Pakiet III Pakiet IV Pakiet V Pakiet VI Pakiet VII Pakiet VIII Pakiet IX Pakiet X "CUKRZYCA"

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji do Gimnazjum w Chwaliszewie na rok szkolny 2016/2017

Regulamin rekrutacji do Gimnazjum w Chwaliszewie na rok szkolny 2016/2017 Regulamin rekrutacji do Gimnazjum w Chwaliszewie na rok szkolny 2016/2017 Podstawa prawna: 1. Ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2015 r. poz. 2156 z późn zm.) 2. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo