Zmiany endoskopowe i histopatologiczne górnego odcinka przewodu pokarmowego u chorych z dyspepsją organiczną i czynnościową

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zmiany endoskopowe i histopatologiczne górnego odcinka przewodu pokarmowego u chorych z dyspepsją organiczną i czynnościową"

Transkrypt

1 PRACE ORYGINALNE Agnieszka Piątek-Guziewicz 1 Magdalena Przybylska-Feluś 1 Wojciech Dynowski 1 Małgorzata Zwolińska-Wcisło 1 Jakub Lickiewicz 2 Tomasz Mach 1 Zmiany endoskopowe i histopatologiczne górnego odcinka przewodu pokarmowego u chorych z dyspepsją organiczną i czynnościową Endoscopic and histopathological findings of the upper gastrointestinal tract in patients with functional and organic dyspepsia 1 Oddział Kliniczny Gastroenterologii i Hepatologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie i Katedra Gastroenterologii, Hepatologii i Chorób Zakaźnych, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kierownik: Prof. dr hab. med. Tomasz Mach 2 Zakład Psychologii Zdrowia, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków Kierownik: Dr hab. n. hum. Marek Motyka Dodatkowe słowa kluczowe: dyspepsja dyspepsja czynnościowa dyspepsja organiczna zapalenie błony śluzowej żołądka zakażenie Helicobacter pylori celiakia Additional key words: dyspepsia functional dyspepsia organic dyspepsia gastritis Helicobacter pylori infection coeliac disease Adres do korespondencji: Lek. med. Agnieszka Piątek-Guziewicz Oddział Kliniczny Gastroenterologii i Hepatologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie Ul. Śniadeckich 5, Kraków tel.: , faks: Wstęp: Badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego (GOPP) z oceną makroskopową i histopatologiczną stanowi podstawową metodę umożliwiającą różnicowanie przyczyny organicznej lub czynnościowej dyspepsji. Rozgraniczenie to jest często płynne i nie do końca zdefiniowane. Celem niniejszych badań była ocena częstości i rodzaju zmian makroskopowych i histopatologicznych stwierdzanych w badaniu endoskopowym GOPP u chorych z objawami klinicznymi dyspepsji. Materiał i metody: Przeprowadzono retrospektywne badanie 212 chorych z objawami dyspepsji, w wieku lat, w tym 60 chorych do 45 roku życia (r.ż.) (grupa I) i 152 pacjentów powyżej 45 lat (grupa II), kierowanych do badania endoskopowego GOPP. Refluksowe zapalenie przełyku klasyfikowano według skali Los Angeles, a zapalenie żołądka według skali Sydney w rewizji z Houston. Przeprowadzono badanie histopatologiczne wycinków z żołądka oraz dwunastnicy. Zakażenie Helicobacter pylori (H. pylori) rozpoznawano na podstawie badania histopatologicznego i szybkiego testu ureazowego. Wyniki: Refluksowe zapalenie przełyku stwierdzono u 8,5% badanych, częściej u osób po 45 r.ż. (grupa I-5%, grupa II-9,2%). Najczęściej występowały łagodne postacie zapalenia. Bardziej zaawansowane zapalenie oraz przełyk Barretta stwierdzono jedynie u osób po 45 r.ż. U około 30% pacjentów z grupy I oraz u ok. 9,2% chorych z grupy II nie stwierdzono zmian endoskopowych błony śluzowej żołądka i dwunastnicy. Najczęściej rozpoznawaną zmianą było zapalenie błony śluzowej żołądka, głównie rumieniowo-wysiękowe, rzadziej zapalenie zanikowe. Częstość zakażenia H. pylori różniła się w poszczególnych typach zapalenia i częściej współwystępowała z aftowym i grudkowym zapaleniem błony śluzowej żołądka. Najczęstszą lokalizacją zakażenia H. pylori była część przedodźwiernikowa żołądka, Introduction: Endoscopic examination of the upper gastrointestinal tract (upper GI) with macroscopic and histopathological evaluation provides essential tool to differentiate the organic and functional causes of dyspepsia. The distinction, however, is often smooth and not fully defined. The aim of this study was to assess the frequency and type of the macroscopic and histopathological changes in the upper GI endoscopy in patients with symptoms of dyspepsia. Material and methods: A retrospective study was performed on 212 patients with dyspepsia, at the age of years, including 60 patients to 45 years of age (group I) and 152 patients older than 45 (group II) who underwent gastroscopy. The severity of esophagitis was classified according to the Los Angeles Classification and gastritis according the updated Sydney system. Biopsy specimens were taken from the gastric and duodenum for histopathological examination. The presence of H. pylori infection has been established on the basis of histopathological examination and positive rapid urease test. Results: Reflux esophagitis was found in 18 patients (8.5%), slightly more common in people over 45 years of age (group I - 5%, group II - 9.2%). The mild forms of esophagitis occurred most frequently. A more advanced form of inflammation and Barrett s esophagus was found only in patients over 45 years of age. Normal gastric and duodenal mucosa was revealed in 30% of patients in group I and 9.2% in group II. The most common endoscopic lesion was gastritis, mostly erythematousexudative and less often atrophic. The presence of H. pylori infection was varied in the different types of inflammation. H. pylori infection occurred most frequently in the case of erosive and follicular gastropathy. The most common location of H. pylori infection was antrum. Atrophy, metaplasia and dysplasia were significantly more 204 A. Piątek-Guziewicz i wsp.

2 niezależnie od wieku chorego. Zanik, metaplazja oraz dysplazja (neoplazja śródnabłonkowa) były istotnie częstsze u starszych chorych. Wrzód trawienny stwierdzono u 4,7% chorych (grupa I - 5%, grupa II - 4,6%). U jednego chorego (61 lat) stwierdzono raka żołądka i u jednego chorego (< 45 r.ż.) rozpoznano chorobę Leśniowskiego- Crohna GOPP. Błona śluzowa dwunastnicy była prawidłowa w badaniu endoskopowym u większości chorych. U 3,3% pacjentów (grupa I - 8,3%,grupa II-1,3%), u których nie była wcześniej rozpoznana celiakia, wykazano zmiany histopatologiczne typowe dla choroby trzewnej. U wszystkich badanych, u których pobrano wycinki z prawidłowej endoskopowo błony śluzowej dwunastnicy (14% chorych), badanie histopatologiczne wykazało obecność niespecyficznego zapalenia, niezależnie od współistnienia infekcji H. pylori. Wnioski: Niezależnie od nasilenia zmian endoskopowych GOPP u chorych z dyspepsją, wskazane jest badanie histopatologiczne wycinków z żołądka i dwunastnicy, co może pozwolić na indywidualizację postępowania u tych pacjentów. Chorobę trzewną należy uwzględnić w diagnostyce przyczyn dyspepsji. Potrzebne są dalsze badania nad mikroskopowym zapaleniem dwunastnicy u chorych z dyspepsją. frequent in older patients. Peptic ulcer was found in 4.7% of patients (group I - 5%, group II - 4.6%). In one patient (61 years old) stomach cancer was diagnosed and in one patient (<45 years old) Crohn s disease of the upper GI was diagnosed. The majority of patients had normal duodenal mucosa. In 3.3% of patients (group I - 8.3%, group II - 1.3%), who had not previously diagnosed celiac disease, histopathological changes typical of celiac disease has been shown. In all patients, in whom biopsy specimens were taken from normal duodenal mucosa (14% of patients), histopathological examination revealed the presence of non-specific inflammation, regardless of the coexistence of H. pylori infection. Conclusion: Regardless of the severity of lesions of the upper GI endoscopy in patients with dyspepsia, it is advisable to take biopsy from the gastric and duodenal mucosa, which allows for an individualized management of these patients. Celiac disease should be considered in the diagnosis of the causes of dyspepsia. Further studies of microscopic duodenitis in patients with dyspepsia are needed. Wstęp Dyspepsja należy do zaburzeń czynnościowych górnego odcinka przewodu pokarmowego (GOPP). Zgodnie z tzw. wytycznymi rzymskimi III, polega na występowaniu co najmniej jednej z takich dolegliwości, jak: poposiłkowe uczucie pełności, wczesne uczucie sytości, ból lub pieczenie w nadbrzuszu [1]. Zgaga, traktowana w przeszłości jako objaw dyspeptyczny, obecnie została wykluczona z definicji dyspepsji [1]. W zależności od przyczyny, dyspepsję dzielimy na organiczną oraz czynnościową. W dyspepsji organicznej dolegliwości są spowodowane chorobą organiczną lub metaboliczną, a ich leczenie przynosi poprawę lub ustąpienie objawów. Do najczęstszych organicznych przyczyn dyspepsji należy choroba wrzodowa, choroba refluksowa przełyku, zmiany nowotworowe GOPP [2]. W dyspepsji czynnościowej, zwanej również idiopatyczną, nie znajduje się przyczyny organicznej lub metabolicznej dolegliwości, ale mogą być stwierdzane nieprawidłowości patofizjologiczne lub zakażenia w zakresie żołądka i dwunastnicy, o niepewnym znaczeniu klinicznym, nie tłumaczące w pełni objawów [1]. Dyspepsja występuje często, u około 40% dorosłej populacji krajów zachodnich [3]. Według innych badań epidemiologicznych występuje u 20-25% chorych, z niewielką przewagą kobiet [4]. Aktualnie przyjmuje się, że badanie endoskopowe GOPP z oceną makroskopową i histopatologiczną wycinków pobranych z błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy, stanowi podstawową metodę umożliwiającą różnicowanie przyczyny organicznej lub czynnościowej dyspepsji. Rozgraniczenie pomiędzy dyspepsją czynnościową i organiczną na podstawie obecności i nasilenia zmian endoskopowych jest płynne i nie do końca zdefiniowane. Celem niniejszych badań była ocena częstości i rodzaju zmian makroskopowych i histopatologicznych stwierdzanych w badaniu endoskopowym GOPP u chorych z objawami klinicznymi dyspepsji definiowanymi według kryteriów rzymskich III. Materiał i metody Do badań retrospektywnych włączono 212 chorych, w wieku lat, w tym 60 chorych do 45 roku życia (r.ż.) (grupa I) i 152 pacjentów powyżej 45 lat (grupa II), którzy zgłosili się w 2011 roku do Poradni Gastroenterologicznej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie z objawami dyspepsji i kierowanych do Pracowni Endoskopowej w celu wykonania badania endoskopowego GOPP. Charakterystykę chorych podano w tabeli I. Do badania włączono chorych, którzy podawali w wywiadzie ból lub uczucie pieczenia w nadbrzuszu, pełność lub uczucie sytości po posiłku, które występowały przynajmniej 2 razy w tygodniu, przez okres co najmniej 3 miesięcy. Chorzy nie mieli zmian w badaniu ultrasonograficznym brzucha, a badania laboratoryjne krwi (morfologia krwi, enzymy wątrobowe, lipaza, żelazo, albumina, CRP) były prawidłowe. Z badań wykluczono chorych po przebytych zabiegach na przewodzie pokarmowym, z objawami krwawienia do przewodu pokarmowego, niedokrwistością, przyjmujących niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) lub antybiotyki w okresie miesiąca poprzedzającego badanie gastroskopowe. Badania endoskopowe były przeprowadzone w Pracowni Endoskopowej Oddziału Klinicznego Gastroenterologii i Hepatologii SU w Krakowie. Refluksowe zapalenie przełyku klasyfikowano według skali Los Angeles [5]. Zapalenia żołądka klasyfikowano według skali Sydney w rewizji z Houston [6]. Wycinki z błony śluzowej GOPP pobierano ze zmian makroskopowych. U chorych ze stwierdzonym makroskopowo zapaleniem żołądka pobierano dwa wycinki z okolicy przedodźwiernikowej, jeden z kąta żołądka i jeden z trzonu żołądka. U części pacjentów pobierano także dwa wycinki z części pozaopuszkowej dwunastnicy. Zakażenie Helicobacter pylori (H. pylori) rozpoznawano na podstawie badania histopatologicznego wycinków z błony śluzowej żołądka i szybkiego testu ureazowego. U chorych ze zmianami w żołądku i współistnieniem zakażenia H.pylori określano topograficzny zasięg infekcji: część przedodźwiernikowa lub trzon oraz część przedodźwiernikowa i trzon żołądka. Wycinki błony śluzowej były umieszczane w 10% roztworze formaliny i po odwodnieniu zatapiane w parafinie. Skrawki były barwione hematoksyliną i eozyną oraz zmodyfikowaną metodą Giemsy. Wycinki z dwunastnicy dodatkowo badano immunohistochemicznie. Badanie histopatologiczne było przeprowadzone w Katedrze Patomorfologii UJ CM w Krakowie (Kierownik: dr hab. n.med. Krzysztof Okoń). Zmiany zapalne w żołądku klasyfikowano według systemu Sydney i określano jego nasilenie (małe, umiarkowane, duże) i aktywność (aktywne, nieaktywne), obecność zaniku, metaplazji jelitowej (dokonana (I), niedokonana (II, III)) oraz neoplazji śródnabłonkowej. Zwracano uwagę na obecność ognisk limfoplazji, grudek chłonnych, nadżerek. W przypadku gastropatii bez zmian zapalnych określono Tabela I Charakterystyka badanej grupy chorych. Characteristics of the study patients. Grupa chorych Liczebność Ogółem 212 (100%) Kobiety 65,6% Mężczyźni 34,4% Grupa I chorzy 45 r.ż. (średni wiek 33,8 lat ± 7,5) Kobiety (średni wiek 33,9 lat ± 7,5) Mężczyźni (średni wiek 33,6 lat ± 7,2) Grupa II chorzy > 45 rż (średni wiek 62,9 lat ± 10,5) Kobiety (średni wiek 62,7 lat ± 10,5) Mężczyźni (średni wiek 63,2 lat ± 10,5) 60 (28,3%) 63,3% 36,7% 152 (71,7%) 66,4% 33,6% Przegląd Lekarski 2014 / 71 / 4 205

3 cechy uszkodzenia błony śluzowej, jak przerost dołeczkowy, przekrwienie, rozwarstwienie mięśniówki gładkiej i jej penetrację do błony śluzowej ( tzw. deforniryzacja) [7]. Znamienność statystyczną różnic pomiędzy badanymi grupami wiekowymi obliczono przy użyciu testu Chi-kwadrat. Wartość p< 0,05 została przyjęta za znamienną statystycznie. Tabela II Zmiany endoskopowe przełyku ( Grupa I 45r.ż.; Grupa II > 45 r.ż.). The endoscopic findings of esophagus ( Group I 45 years of age; Group II > 45 years of age). Wyniki U 90,5% chorych nie stwierdzono zmian w badaniu endoskopowym przełyku. Prawidłowy obraz przełyku istotnie częściej stwierdzano w grupie I, w porównaniu z osobami starszymi (p=0,00).przepuklinę rozworu przełykowego rozpoznano u 46,7% chorych. Refluksowe zmiany zapalne przełyku stwierdzono u 8,5% badanych, częściej u osób po 45 r.ż. (9,2%), w porównaniu z młodszymi (5%); różnice nieznamienne statystycznie. Najczęściej występowały łagodne postacie zapalenia, czyli stopień A według klasyfikacji Los Angeles. Bardziej zaawansowane zapalenia oraz przełyk Barretta stwierdzono jedynie u osób po 45 r.ż. (Tab. II). U około (ok.) 30% pacjentów młodszych (grupa I) oraz u ok.9,2% chorych z grupy II nie stwierdzono zmian endoskopowych błony śluzowej żołądka oraz dwunastnicy. Różnica między grupami wiekowymi była wysoce istotna statystycznie (p< 0,001). Najczęstszą zmianą u chorych z dyspepsją było zapalenie błony śluzowej żołądka. Łącznie ze zmianami gastropatycznymi stanowiły one prawie 74% rozpoznań endoskopowych, istotnie częściej w grupie powyżej 45 r.ż. (odpowiednio I - 61%, II - 78,3%; p=0,013). Zapalenie żołądka potwierdzone badaniem histopatologicznym stwierdzono u 58% badanych, częściej w grupie starszych (grupa I- 43,3%; grupa II- 63,8%; p=0,006). Najczęściej stwierdzano endoskopowo zmiany rumieniowo-wysiękowe, rzadziej zapalenie zanikowe (Tab. III). Jedynym typem zapalenia wykazującym istotny związek z wiekiem pacjenta było zapalenie zanikowe (p=0,022). Infekcję H. pylori stwierdzono u 32% badanych, istotnie częściej w grupie > 45 r.ż. (p=0,018). Obecność zakażenia H. pylori różniła się w poszczególnych typach zapalenia. Prawie dwukrotnie częściej zapaleniu rumieniowemu nie towarzyszyło zakażenie w obu grupach wiekowych. Infekcja częściej występowała z aftowym, grudkowym oraz zanikowym zapaleniem błony śluzowej żołądka. Oba stwierdzone przypadki gastropatii przerostowej (grupa II) współistniały z infekcją H. pylori (Tab. III). Wrzód żołądka stwierdzono u ok. 4% chorych, bez istotnej różnicy między grupami wiekowymi (p> 0,05). U jednego chorego (61 lat) rozpoznano raka żołądka. U jednego chorego z młodszej grupy rozpoznano chorobę Leśniowskiego- Crohna GOPP. Ostre zapalenie błony śluzowej żołądka stwierdzono w jednym przypadku. U pozostałych chorych występowało przewlekłe zapalenie żołądka, istotnie częściej w grupie starszych (p=0,000). Intensywność nasilenia tych zmian korelowała z obecnością zakażenia H. pylori. U chorych z infekcją dominował umiarkowany stopień nasilenia zapalenia. Mały stopień występował w większości przypadków bez infekcji H. pylori; nie stwierdzono istotnej różnicy między obiema grupami wiekowymi (p=0,063). Różnica wiekowa była istotna w odniesieniu do innych parametrów zapalenia- zaniku oraz aktywności, częstszych u starszych chorych (odpowiednio p=0,003; p=0,005). Metaplazję oraz dysplazję ( neoplazję śródnabłonkową) stwierdzono częściej w grupie II, chociaż różnice między grupami wiekowymi nie były istotne statystycznie. U nikogo z grupy I nie stwierdzono dysplazji i metaplazji III stopnia, a częstość metaplazji I i II stopnia była znacznie niższa niż w grupie II (Tab. IV). Najczęstszą lokalizacją zakażenia H.pylori u badanych chorych, niezależnie od wieku, była okolica przedodźwiernikowa. W badaniu endoskopowym, błona śluzowa dwunastnicy była prawidłowa u większości chorych. Do najczęstszych zmian w obu grupach należały zmiany rumieniowe Grupa I (n=60) Grupa II (n=152) ( n=212) Zapalenie refluksowe A wg LA 2 (3,3 %) 9 (0,6%) 11 (5,2%) Zapalenie refluksowe B wg LA 1 (1,7 %) 3 (0,2%) 4 (1,9%) Zapalenie refluksowe C wg LA 0 1 (0,7%) 1 (0,5%) Przełyk Barretta 0 1 (1,3%) 1 (0,94%) Naczyniak 0 1 (0,7%) 1 (0,5%) Zapalenie grzybicze 0 1 (0,7%) 1 (0,5%) Zapalenie wirusowe ( CMV) 0 1 (0,7%) 1 (0,5%) Bez zmian 57 (93,3%) 135 (88,8 %) 192 (90,5%) Tabela III Zmiany endoskopowe żołądka. Uwzględniono chorych z potwierdzonym zakażeniem H. pylori (Hp+). The endoscopic findings of stomach. Included patients with confirmed H. pylori infection (Hp+). Rodzaj zmian Grupa I (n=60) Grupa II (n=152) (n=212) Wrzód żołądka 2 (3,3%) 6 (3,9%) 4Hp+ (66,6%) 8 (3,8%) 4Hp+ (50%) Rak żołądka 1 (0,7 %) 1 (0,5%) Gastropatia rumieniowa 1 (1,7%) 2 (1,3 %) 3 (1,4%) Zapalenie rumieniowe Gastropatia refluksowa 13 (21,7%) 4Hp+ (30,8%) 9 (15%) 1Hp+ (11,1%) 37 (24,3%) 12Hp+ (32,4%) 17 (11,2%) 50 (23,6%) 16Hp+ (32%) 26 (12,35%) 1Hp+ (3,8%) Gastropatia krwotoczna 1 (1,7 %) 3 (2%) 4 (1,9%) Zapalenie zanikowe Zapalenie przerostowe Zapalenie nadżerkowe Zapalenie grudkowe 5 (8,3 %) 2Hp+ (40%) 5 (8,3 %) 2Hp+ (40%) 3 (5 %) 2Hp+ (66,7%) 34 (22,4%) 17Hp+ (50%) 2 (1,3%) 2Hp+ (100%) 17 (11,2%) 7Hp+ (41,2%) 7 (4,6 %) 3Hp+ (42,9%) 39 (18,4%) 19Hp+ (48,7%) 2 (0,94%) 2Hp+ (100%) 22 (10,4%) 9Hp+ (40,9%) 10 (4,7%) 5Hp+ (50%) Polipy Elstera 7 (4,6%) 7 (3,3%) Polip hiperplastyczny 1 (1,7) 2 (1,3 %) 3 (1,4%) Choroba Crohna 1 (1,7%) 1 (0,5%) Bez zmian ( żołądek ) Bez zmian ( żołądek i dwunastnica) 19 (31,7 %) 18 (30 %) 17 ( 11,2%) 1Hp+ (5,9 %) 14 (9,2 %) 36 (17%) 1Hp+ (2,8 %) 32 (15%) (8% przypadków). Wrzód dwunastnicy rozpoznano u 0,94% chorych (Tab. V). Nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic między grupami wiekowymi. U jednego chorego ze zmianami rumieniowymi w dwunastnicy rozpoznano badaniem histopatologicznym chorobę Leśniowskiego-Crohna. Zmianom endoskopowym dwunastnicy (rumień, przypłaszczenie fałdów okrężnych, nadżerki, grudkowana błona śluzowa) towarzyszyły zmiany histopatologiczne o typie przewlekłego niespecyficznego zapalenia, o różnym stopniu nasilenia, bez istotnego zaburzenia architektoniki kosmków. U ok. 5% chorych stwierdzono miejscowo skrócone i poszerzone kosmki z umiarkowanym mieszanokomórkowym naciekiem zapalnym w blaszce właściwej, bez istotnego zwiększenia liczby limfocytów śródnabłonkowych (zmiany niecharakterystyczne). U większości chorych zmianom 206 A. Piątek-Guziewicz i wsp.

4 Tabela IV Zmiany histopatologiczne błony śluzowej żołądka. Uwzględniono chorych z zakażeniem H. pylori (Hp+) i bez zakażenia (Hp-). The histopathological findings of gastric mucosa. Included patients with H. pylori infection (Hp+) and without infection (Hp-). Cecha histopatologiczna Nasilenie zapalenia Małe Umiarkowane Duże Aktywność Aktywne Nieaktywne Grupa I (n= 26) 10 Hp+ (38,5%) 2 (20,0%) 6 (60,0%) 2 (20,0%) 9 (90,0%) 1 (10,0%) Grupa I ( n= 26) 16 Hp- (64,0%) 12 (75,0%) 2 (12,5%) 2 (12,5%) 4 (25,0%) 12 (75,0%) Grupa II (n= 97) 42 Hp+ (43,3%) 12 (28,6%) 23 (54,8%) 7 (16,7%) 37 (88,1%) 5 (11,9%) Grupa II (n=97) 55 Hp- (56,7%) 38 (69,1%) 13 (23,6%) 4 (7,3%) 18 (32,7%) 37 (67,3%) (n= 123) 52 Hp+ (42,3%) 14 (26,9%) 29 (55,8%) 9 (17,3%) 46 (88,5%) 6 (11,5%) (n=123) 71 Hp- (57,7%) 50 (70,4%) 15 (21,1%) 6 (8,5%) 22 (31,0%) 49 (69,0%) Zanik 3 (30,0%) 4 (25,0%) 18 (42,9%) 22 (40,0%) 21 (40,4%) 26 (36,6%) Metaplazja jelitowa I II III Dysplazja małego stopnia 1 (10,0%) 1 (10,0%) 0 3 (18,8%) (23,8%) 7 (16,7%) 3 (7,1%) 7 (12,7%) 15 (27,3%) 5 (9,0%) 11 (21,2%) 8 (15,4%) 3 (5,8%) 10 (14,0%) 15 (21,0%) 5 (7,0%) (4,8%) 4 (7,3%) 2 (3,8%) 4 (5,6%) Dysplazja dużego stopnia (2,4%) 1 (1,8%) 1 (1,9%) 1 (1,4%) Tabela V Zmiany endoskopowe dwunastnicy. Uwzględniono chorych z zakażeniem H. pylori (Hp+) w żołądku. The endoscopic findings of the duodenum. Included patients with H. pylori infection (Hp+). Rodzaj endoskopowej zmiany w dwunastnicy Grupa I (n=60) Grupa II (n=152) (n=212) Duodenopatia rumieniowa Duodenopatia nadżerkowa 4 ( 6,7%) 1Hp+ (25%) 1 (1,7%) 1Hp+ (100%) Duodenopatia grudkowa 1 (1,7%) Duodenopatia przerostowa Bruzdkowanie fałdów 1 (1,7%) 13 ( 8,5%) 2Hp+ (15,4%) 7 (4,6%) 4Hp+ (57,1%) 6 (3,9%) 4Hp+ (66,7%) 2 (1,3%) 1Hp+(50%) 1 (0,7%) 1Hp+ (100%) 17 (8%) 8 (3,8%) 7 (3,3%) 2 (0,94%) 2 (0,94%) Mozaikowatość błony śluzowej 1 (1,7%) 1 (0,5%) Spłaszczenie fałdów okrężnych 1 (1,7%) 1Hp+ (100%) 6 (3,9%) 1Hp+ (16,7%) 7 (3,3%) Owrzodzenie 1 (1,7%) 1 (0,7%) 2(0,94%) Polipowaty przerost gruczołów Brunnera 1 (0,7%) 1 (0,5%) Ektopowa błona śluzowa żołądka 1 (0,7%) 1 (0,5%) Bez zmian 50 ( 83,3 %) 114 ( 75%) 164 (77,4%) tym nie towarzyszyło zakażenie H.pylori. U 3,3 % chorych wykazano zmiany histopatologiczne typowe dla choroby trzewnej; częściej w grupie młodszej (Tab. VII). Różnice istotne statystycznie dotyczyły zmian histopatologicznych typu IIIB wg Marsha (p=0,005). U żadnej z tych osób nie rozpoznano celiakii wcześniej. Zwiększenie liczby limfocytów śródnabłonkowych (typ I wg Marsha) bez serologicznego potwierdzenia celiakii stwierdzono u jednego chorego z każdej grupy. U 5 chorych rozpoznano na podstawie badania histopatologicznego celiakię, tylko u jednego zmiany endoskopowe sugerowały tę chorobę. U 14% badanych, z prawidłowym obrazem błony śluzowej dwunastnicy, badanie histopatologiczne wycinków wykazało obecność zapalenia (Tab. VI). U wszystkich chorych z przewlekłym zapaleniem małego stopnia (23% przypadków), stwierdzono infekcję H. pylori w żołądku. Natomiast u większości chorych z bardziej nasilonym stanem zapalnym i z towarzyszącym uszkodzeniem kosmków, bez zmian typowych dla celiakii, nie potwierdzono obecności zakażenia H. pylori. Ten typ zmian występował istotnie częściej w grupie młodszych chorych (p=0,034). Omówienie Badanie endoskopowe GOPP z oceną endoskopową i histopatologiczną stanowi podstawową metodę umożliwiającą różnicowanie przyczyny organicznej lub czynnościowej dyspepsji, co wpływa na dalsze postępowanie z chorym. Rozgraniczenie to jest często płynne i nie do końca zdefiniowane. Jak dotąd nie zostało wyjaśnione, u których chorych na podstawie endoskopii możemy rozpoznawać organiczną przyczynę dyspepsji [2]. W niniejszym retrospektywnym badaniu, przeprowadzonym w grupie 212 chorych z objawami klinicznymi dyspepsji, oceniono częstość oraz rodzaj zmian makroskopowych i histopatologicznych stwierdzanych w badaniu endoskopowym GOPP. U ok. 29% chorych ustalono pewną organiczną przyczynę dyspepsji, porównywalnie często w obu grupach wiekowych (p=0,178). Najczęstszą zmianą endoskopową u osób z dyspepsją było zapalenie błony śluzowej żołądka. Zapalenie nadżerkowe, uważane przez większość autorów za jedyny typ zapalenia odpowiedzialny za organiczną przyczynę dyspepsji [8], występowało u ok. 10% chorych. Jedynym typem zapalenia wykazującym istotny związek z wiekiem pacjenta było zapalenie zanikowe, istotnie częściej występujące w grupie starszych. Nie bez znaczenia wydaje się fakt, że właśnie u tych chorych częściej stwierdzano Przegląd Lekarski 2014 / 71 / 4 207

5 Tabela VI Zmiany histopatologiczne niezmienionej makroskopowo błony śluzowej dwunastnicy. The histopathological findings of macroscopically normal duodenal mucosa. Rodzaj zmian histopatologicznych Zmiany histopatologiczne typowe dla obrazu celiakii Grupa I (n=16) Grupa II (n=14) (n=30) 3 (18,7%) 1 (7,1%) 4 (13,3%) Przewlekłe zapalenie małego stopnia 2 (12,5%) 5 (35,7%) 7 (23,3%) Przewlekłe zapalenie umiarkowanego stopnia 1 (6,3%) 4 (28,6%) 5 (16,7%) Przewlekłe zapalenie dużego stopnia 1 (6,3%) 1 (7,1%) 2 (6,7%) Limfocytoza śródnabłonkowa 1 (6,3%) 0 1 (3,3%) Umiarkowany mieszanokomórkowy naciek zapalny z przypłaszczeniem i pogrubieniem kosmków, redukcją liczby komórek kubkowych, bez zwiększenia liczby limfocytów śródnabłonkowych Błona śluzowa z obecnością nadżerek o miejscami znacznie spłaszczonych, wygładzonych kosmkach, umiarkowany mieszanokomórkowy naciek zapalny w blaszce właściwej, ze zwiększeniem liczby limfocytów śródbłonkowych 3 (18,8%) 2 (14,3%) 5 (16,7%) 0 1 (7,1%) 1 (3,3%) Tabela VII Zmiany histopatologiczne dwunastnicy odpowiadające celiakii. The histopathological findings of the duodenal mucosa typical for celiac disease. Zmiany histopatologicznej mogące odpowiadać celiakii ( wg Marsha) I IIIA IIIB ogniska metaplazji i dysplazji, wymagające dalszego nadzoru endoskopowego ze względu na zagrożenie karcynogenezą. Potwierdza to konieczność przeprowadzania endoskopii z badaniem histopatologicznym u osób z dyspepsją powyżej 45 r.ż., niezależnie od nasilenia makroskopowych zmian żołądka. Współistnienie zapalenia błony śluzowej żołądka z infekcją H. pylori potwierdzono u ok. 30% chorych. Ten niski odsetek zakażenia może tłumaczyć częsty brak korzystnego wpływu eradykacji u osób z dyspepsją. Innymi istotnymi organicznymi przyczynami dyspepsji był wrzód trawienny oraz nadżerkowe zapalenie przełyku. U chorych z zapaleniem przełyku dominowały objawy dyspeptyczne, a nie typowe refluksowe; potwierdza to fakt, iż obie grupy symptomów mogą się nakładać [2]. U blisko połowy chorych z refluksowym zapaleniem przełyku współistniała infekcja H. pylori w części przedodźwiernikowej. Jak wiadomo, tej lokalizacji infekcji towarzyszy zwiększone wydzielanie kwasu solnego, odpowiedzialnego zarówno za objawy dyspeptyczne, jak i refluksowe zmiany zapalne. Zmiana nowotworowa (rak żołądka) stwierdzona była u jednego chorego w wieku powyżej 45 r.ż., który poza dyspepsją nie zgłaszał objawów alarmujących sugerujących rozpoznanie nowotworu. W podobnym odsetku (0,5% przypadków) przyczyną organiczną dyspepsji była choroba Leśniowskiego-Crohna GOPP, rozpoznana w wieku poniżej 45 r.ż. Wyniki prezentowanego badania wskazują na konieczność zwrócenia uwagi na zmiany histopatologiczne dwunastnicy u osób z dyspepsją. U chorych bez zmian makroskopowych w dwunastnicy, badanie Grupa I (n=60) Grupa II (n=152) (n=212) 1 (1,7%) 2 (3,3%) 2 (3,3%) 5 (8,3%) 1 (0,7%) 1 (0,7%) 0 (0,0%) 2 (1,3%) 2 (0,9%) 3 (1,4%) 2 (0,9%) 7 (3,3%) Potwierdzenie serologiczne celiakii 4 (6,7%) 1 (0,7%) 5 (2,4%) histopatologiczne wykazało nacieki zapalne o różnym stopniu nasilenia, w 75% przypadków bez współistnienia zakażenia H. pylori. Nie jest jasna przyczyna i znaczenie tego mikroskopowego zapalenia dwunastnicy oraz ewentualny jego udział w patogenezie dyspepsji czynnościowej. W grupie badanych osób z dyspepsją, stwierdzono również zmiany histopatologiczne typowe dla celiakii, częściej w grupie młodszej. U większości tych chorych nie stwierdzano zmian makroskopowych dwunastnicy sugerujących chorobę trzewną. Niewątpliwym ograniczeniem prezentowanego badania jest fakt, iż zostało przeprowadzone tylko w jednym ośrodku, retrospektywnie, bez grupy kontrolnej. Jakkolwiek pacjenci włączeni do badania prezentowali objawy dyspepsji zgodne z definicją kryteriów rzymskich III oraz nie spełniali kryteriów wykluczających, powód kierowania na badanie endoskopowe pacjentów 45 rż. nie został we wszystkich przypadkach określony. Nie wiadomo, czy była nim nieskuteczność wcześniejszego leczenia empirycznego, czy pojawienie się dodatkowych objawów niepokojących. Jedynie u części chorych, poddanych badaniu endoskopowemu, zostały pobrane wycinki z niezmienionej makroskopowo błony śluzowej dwunastnicy. Natomiast zaletą niniejszego badania wydaje się być przeprowadzenie oceny niezależnie w dwóch grupach wiekowych. Wiek chorego z dyspepsją stanowi, w większości wytycznych, istotny czynnik decydujący o dalszym postępowaniu diagnostyczno-terapeutycznym, w tym o pilności wykonania badania endoskopowego [9,1]. Wyniki prezentowanego badania, dotyczące częstości najważniejszych organicznych przyczyn dyspepsji (choroba wrzodowa, choroba refluksowa przełyku, zmiany nowotworowe GOPP) są zgodne z danymi prezentowanymi przez innych autorów [10-14]. Nienadżerkowe zmiany zapalne błony śluzowej żołądka, ze względu na niską korelację z objawami, nie traktuje się jako przyczyny dyspepsji organicznej [8]. Niejasny jest związek między tym zapaleniem a objawami dyspepsji [4,6].W niektórych pracach podkreślano kryterium liczbowe nadżerek i liczba powyżej 5 ma być wyznacznikiem istotności organicznej [3]. Niniejsze badanie zwraca uwagę na dodatkowe dwie istotne przyczyny organiczne dyspepsji, słabo akcentowane w innych pracach. Są nimi choroba trzewna oraz choroba Leśniowskiego- Crohna GOPP. Być może wynika to z faktu, że izolowana lokalizacja tej ostatniej w GOPP jest rzadka i zwykle współistnieje z zapaleniem jelit lub je poprzedza, a dyspepsja nie stanowi jedynego objawu patologicznego u tych chorych [15]. Zaprezentowane wyniki wskazują, że celiakię należy brać pod uwagę w diagnostyce różnicowej przyczyn dyspepsji, zwłaszcza u osób młodych, a podczas endoskopii GOPP wykonywanej u chorych z dyspepsją, powinno się pobrać wycinki z dwunastnicy, niezależnie od jej obrazu endoskopowego. Patogeneza dyspepsji czynnościowej nie jest jasna, podkreśla się rolę zaburzeń motoryki żołądka, nadwrażliwości trzewnej, predyspozycji genetycznej, czynników psychospołecznych oraz infekcji H. pylori. Zakażenie H. pylori może wywołać objawy dyspepsji nie tylko związane z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego, ale również przez wpływ na funkcje endokrynne żołądka, w tym na wydzielanie greliny [16,17]. Nieprawidłowości w jej wydzielaniu wpływają na motorykę żołądka, odpowiedzialną za przyczynę dyspepsji. Wyjaśnić to mogą dalsze badania motoryki, elektrogastrografii lub scyntygrafii żołądka. Stwierdzenie w badanej grupie osób młodszych z dyspepsją, znacznej częstości gastropatii refluksowej, potwierdza fakt, iż zaburzenia motoryki GOPP są istotne w patogenezie dyspepsji. Ostatnio, coraz więcej uwagi dotyczą- 208 A. Piątek-Guziewicz i wsp.

6 cej etiopatogenezy dyspepsji poświęca się aktywacji immunologicznej, w której szczególną rolę wydaje się odgrywać dwunastnica [18]. Liebregts i wsp. wykazali, że pacjenci z dyspepsją czynnościową mają wzmożoną aktywność układu immunologicznego, ze zwiększoną liczbą krążących limfocytów pochodzących z jelita cienkiego [19]. W badaniu japońskim stwierdzono zwiększoną częstość mikroskopowego zapalenia dwunastnicy ze wzrostem liczby makrofagów CCCR-2(+) w bioptatach z tej części przewodu pokarmowego u chorych z dyspepsją [20]. Przyczyna tej aktywacji immunologicznej pozostaje niewyjaśniona; dyskutuje się czynniki dietetyczne oraz mikrobiologiczne. Wiele badań wskazuje na obecność przetrwałego zapalenia małego stopnia w dwunastnicy u pacjentów z poinfekcyjną dyspepsją. Być może dwunastnica i jelito cienkie stanowią miejsce, gdzie zaburzona mikroflora wywołuje objawy dyspepsji, poprzez wpływ na motorykę żołądka. Tę hipotezę wspiera obserwacja dyspepsji występującej częściej po ostrym zakażeniu żołądkowo-jelitowym. Nieskuteczność inhibitorów pompy protonowej u części osób z dyspepsją może te obserwacje popierać tym bardziej, że wspomniane leki mogą dodatkowo promować zespół przerostu flory jelitowej [21]. Zasadnymi byłyby dalsze badania nad związkiem przebytych infekcji przewodu pokarmowego i objawami dyspepsji u osób z mikroskopowym zapaleniem dwunastnicy oraz przeprowadzenie diagnostyki różnicowej (poza infekcją H. pylori) w kierunku innych przyczyn zmian histopatologicznych jelita cienkiego. Dalsza ocena zmian zapalnych i aktywności immunologicznej w dwunastnicy u pacjentów z dyspepsją czynnościową pozwoli na lepsze poznanie patogenezy tej choroby i będzie pomocne w ustaleniu postępowania terapeutycznego. Wnioski Nadżerkowe zapalenie błony śluzowej żołądka, choroba refluksowa przełyku i choroba wrzodowa są najczęstszymi organicznymi przyczynami dyspepsji. Zmiany nowotworowe GOPP oraz choroba Leśniowskiego- Crohna występują rzadko, ale są klinicznie istotnymi przyczynami objawów dyspepsji. Podczas endoskopii GOPP u osób z dyspepsją, bez względu na nasilenie zmian makroskopowych, wskazane jest pobieranie wycinków z żołądka i dwunastnicy oraz uwzględnienie choroby trzewnej. Wyniki tych badań pozwolą na indywidualizację postępowania u chorych z dyspepsją. Stwierdzenie zmian zapalnych w jelicie cienkim u chorych z dyspepsją wymaga diagnostyki różnicowej uwzględniającej między innymi alergię pokarmową, przerost flory bakteryjnej jelita, giardiazę, nieswoiste zapalenia jelit, eozynofilowe zapalenie żołądkowo-jelitowe. Wskazane są dalsze badania nad znaczeniem mikroskopowego zapalenia dwunastnicy u chorych z dyspepsją. Piśmiennictwo 1. Tack J, Talley NJ, Camilleri M, Holtmann G, Hu P. et al: Functional gastroduodenal disorders. Gastroenterology 2006; 130: Oustamanolakis P, Tack J: Dyspepsia: organic versus functional. J Clin Gastroenterol. 2012; 46: Jones RH, Lydeard SE, Hobbs FD, Kenkre JE, Williams EI. et al: Dyspepsia in England and Scotland. Gut. 1990; 31: Drossman DA, Li Z, Andruzzi E, Temple RD, Talley NJ. et al: U.S. householder survey of functional gastrointestinal disorders. Prevalence, sociodemography, and health impact. Dig Dis Sci.1993; 38: Armstrong D, Bennett JR, Blum AL, Dent J, De Dombal FT. et al: The endoscopic assessment of esophagitis: a progress report on observer agreement. Gastroenterology 1996; III: Dixon MF, Genta RM, Yardley JH, Correa P: Classification and grading of gastritis. The updated Sydney System. International Workshop on the Histopathology of Gastritis, Houston Am J Surg Pathol. 1996; 20: Stachura J: Patologia: znaczy słowo o chorobie. T. 2, Patologia narządowa. Cz. 2. Akademia Umiejętności, Kraków, Polska, Tytgat GNJ: Role of endoscopy and biopsy in the work up of dyspepsia. Gut. 2002; 50: Bartnik W: Dyspepsja co nowego na Kongresie Digestive Disease Week w Chicago w 2011 roku? Gastroenterologia Kliniczna 2011; 3: Sugano K: Should we still subcategorize helicobacter pylori-associated dyspepsia as functional disease? J Neurogastroenterol Motil. 2011; 17: Vakil N, Moayyedi P, Fennerty MB, Talley NJ. et al: Limited value of alarm features in the diagnosis of upper gastrointestinal malignancy: systematic review and meta-analysis. Gastroenterology 2006; 131: Wallace MB, Durkalski VL, Vaughan J, Palesch YY, Libby ED. et al: Age and alarm symptoms do not predict endoscopic findings among patients with dyspepsia: a multicentre database study. Gut 2001; 49: Dwivedi M, Misra SP, Misra V: Nodular gastritis in adults: clinical features, endoscopic appearance, histopathological features, and response to therapy. J Gastroenterol Hepatol. 2008; 23: Murayama Y, Miyagawa J, Shinomura Y, Kanayama S, Yasunaga Y. et al: Morphological and functional restoration of parietal cells in Helicobacter pylori associated enlarged fold gastritis after eradication. Gut 1999; 45: Wagtmans MJ, van Hogezand RA, Griffioen G, Verspaget HW, Lamers CB. et al: Crohn s disease of the upper gastrointestinal tract. Neth J Med. 1997: 50: Hurlimann N, Dür S, Schwab P, Varga L, Mazzucchelli L. et al: Effects of Helicobacter pylori on gastritis, pentagastrin-stimulated gastric acid secretion, and meal stimulated plasma gastrin release in the absence of peptic ulcer disease. Am J Gastroenterol. 1998; 93: Osawa H, Nakazato M, Date Y, Kita H, Ohnishi H. et al: Impaired production of gastric ghrelin in chronic gastritis associated with Helicobacter pylori. J Clin Endocrinol Metab. 2005; 90: Moayyedi P: Dyspepsia. Curr Opin Gastroenterol. 2012; 28: Liebregts T, Adam B, Bredack C, Gururatsakul M, Pilkington KR. et al: Small bowel homing T cells are associated with symptoms and delayed gastric emptying in functional dyspepsia. Am J Gastroenterol. 2011; 106: Futagami S, Shindo T, Kawagoe T, Horie A, Shimpuku M. et al: Migration of eosinophils and CCR2-/ CD68-double positive cells into the duodenal mucosa of patients with postinfectious functional dyspepsia. Am J Gastroenterol. 2010; 105: Compare D, Pica L, Rocco A, De Giorgi F, Cuomo R. et al: Effects of long-term PPI treatment on producing bowel symptoms and SIBO. Eur J Clin Invest. 2011; 41: Przegląd Lekarski 2014 / 71 / 4 209

Janusz Jerzemowski 1, Paweł Wojtowicz 2 1. Streszczenie. Abstract

Janusz Jerzemowski 1, Paweł Wojtowicz 2 1. Streszczenie. Abstract Akademia Medycyny ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER Otrzymano/Submitted: 07.12.2014 Zaakceptowano/Accepted: 10.12.2014 Choroby górnego odcinka przewodu pokarmowego u osób po 65 roku życia w obrazie endoskopowym

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 232 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 232 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, SECTIO D 005 Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego i Rehabilitacyjnego PAM w Szczecinie Kierownik: p.o. dr n. med. Anna Hajduk

Bardziej szczegółowo

Zespół jelita drażliwego u dzieci i młodzieży

Zespół jelita drażliwego u dzieci i młodzieży 52 Zespół jelita drażliwego u dzieci i młodzieży Irritable bowel syndrome in children Mieczysława Czerwionka-Szaflarska, Bartosz Romańczuk Pediatr Pol 2010; 85 (1): 52 56 2010 by Polskie Towarzystwo Pediatryczne

Bardziej szczegółowo

Gdańsk 10.10.2015 r.

Gdańsk 10.10.2015 r. Celiakia- czy nadążamy za zmieniającymi się rekomendacjami Gdańsk 10.10.2015 r. prof. dr hab. n. med. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Gdański

Bardziej szczegółowo

Zmiany patologiczne: dwunastnica

Zmiany patologiczne: dwunastnica Zmiany patologiczne: dwunastnica Rozdzial. - makieta.indd 10 2007-06-01 08:4:55 . Zmiany patologiczne: dwunastnica Przegląd zmian patologicznych występujących w dwunastnicy 12 Wrzód dwunastnicy: cechy

Bardziej szczegółowo

chirurgia Helicobacter pylori diagnostyka i leczenie przedruk z numeru 2/2013 OKIEM EKSPERTA prenumerata: 800 888 000 www.mp.pl

chirurgia Helicobacter pylori diagnostyka i leczenie przedruk z numeru 2/2013 OKIEM EKSPERTA prenumerata: 800 888 000 www.mp.pl chirurgia przedruk z numeru 2/2013 OKIEM EKSPERTA Helicobacter pylori diagnostyka i leczenie prenumerata: 800 888 000 www.mp.pl OKIEM EKSPERTA Helicobacter pylori diagnostyka i leczenie Skróty: Hp Helicobacter

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Choroby żołądka Wiktor Łaszewicz... 15. 2. Choroby jelita cienkiego Anna Zaremba-Woroniecka... 46

Spis treści. 1. Choroby żołądka Wiktor Łaszewicz... 15. 2. Choroby jelita cienkiego Anna Zaremba-Woroniecka... 46 Spis treści 1. Choroby żołądka Wiktor Łaszewicz..................... 15 Zarys budowy i fizjologii żołądka.......................... 15 Budowa żołądka.................................. 15 Wydzielanie żołądkowe..............................

Bardziej szczegółowo

Przełyk Barretta. Przełyk Barretta jest przedrakowym stanem śluzówki przełyku przewodu przenoszącego pokarm i płyny z jamy ustnej do żołądka.

Przełyk Barretta. Przełyk Barretta jest przedrakowym stanem śluzówki przełyku przewodu przenoszącego pokarm i płyny z jamy ustnej do żołądka. Przełyk Barretta Przełyk Barretta jest przedrakowym stanem śluzówki przełyku przewodu przenoszącego pokarm i płyny z jamy ustnej do żołądka. Szacuje się, że przełykiem Barretta dotkniętych jest 3,3 miliona

Bardziej szczegółowo

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz Sformatowano GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz 1. Materiał chirurgiczny: przełyk, Ŝołądek, jelito

Bardziej szczegółowo

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM Plan wykładu Jelitowe powikłania WZJG Rak

Bardziej szczegółowo

Podobieństwa i różnice w chorobie refluksowej przełyku u osób młodych i w wieku podeszłym

Podobieństwa i różnice w chorobie refluksowej przełyku u osób młodych i w wieku podeszłym Gerontologia Polska PRACA ORYGINALNA tom 14, nr 3, 135 139 ISSN 1425 4956 Dorota Cibor, Małgorzata Szczepanek, Irena Ciećko-Michalska, Danuta Owczarek, Tomasz Mach Katedra Gastroenterologii, Hepatologii

Bardziej szczegółowo

Piśmiennictwo... 45. Manometria przełyku Krzysztof Fyderek... 31 Założenia, zasady i wskazania do badania manometrycznego przełyku u dzieci...

Piśmiennictwo... 45. Manometria przełyku Krzysztof Fyderek... 31 Założenia, zasady i wskazania do badania manometrycznego przełyku u dzieci... SPIS TREŚCI ROZWÓJ ONTOGENETYCZNY ORAZ FIZJOLOGIA CZYNNOŚCI MOTORYCZNEJ PRZEWODU POKARMOWEGO Krzysztof Fyderek.. 13 Rozwój strukturalny................. 13 Rozwój śródściennego żołądkowo-jelitowego (enteralnego)

Bardziej szczegółowo

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii Choroba Crohna Zapalenie przewodu pokarmowego w chorobie Crohna

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 54 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 54 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 54 SECTIO D 2004 Katedra Pielęgniarstwa Klinicznego Wydziału Nauk o Zdrowiu Akademii Medycznej im. Ludwika Rydygiera

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Aktualne zasady leczenia zakażenia Helicobacter pylori

Aktualne zasady leczenia zakażenia Helicobacter pylori PROBLEMY KLINICZNE Małgorzata Monika Palka Specjalista medycyny rodzinnej, specjalista geriatrii, dr n. med., Zakład Medycyny Rodzinnej, Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii, Collegium Medicum Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 120 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 120 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 120 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe Zakładu Medycyny Rodzinnej Akademii Medycznej im. Prof. Feliksa Skubiszewskiego

Bardziej szczegółowo

Choroba refluksowa przełyku możliwości terapii poza blokerami pompy protonowej

Choroba refluksowa przełyku możliwości terapii poza blokerami pompy protonowej Gdańsk,10.10.2015 r. Choroba refluksowa przełyku możliwości terapii poza blokerami pompy protonowej Prof. dr hab. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin

RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: pęcherzyk Ŝółciowy, wątroba, drogi Ŝółciowe zewnątrzwątrobowe, inne (wymień): 2. Procedura chirurgiczna:

Bardziej szczegółowo

Psychosomatyczne podłoże nieswoistych chorób zapalnych jelit

Psychosomatyczne podłoże nieswoistych chorób zapalnych jelit Psychosomatyczne podłoże nieswoistych chorób zapalnych jelit Paweł Maroszek Opiekun: dr n. med. Beata Mrozikiewicz-Rakowska, dr n. med. Przemysław Krasnodębski Kierownik: Prof. dr hab. n. med. Waldemar

Bardziej szczegółowo

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Lek. Marcin Polok Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych w zakresie medycyny

Bardziej szczegółowo

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Odział Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii Al. Dzieci Polskich 20, 04-730, Warszawa Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Powikłania wątrobowe u pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit (IBD) Dr hab. n.med. Jarosław Kierkuś

Powikłania wątrobowe u pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit (IBD) Dr hab. n.med. Jarosław Kierkuś Powikłania wątrobowe u pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit (IBD) Dr hab. n.med. Jarosław Kierkuś Klinika Gastrologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Warszawa

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 12/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki w zakresie wczesnej diagnostyki Helicobacter

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska Konferencja "Oblicza współczesnej hepato-gastroenterologii"

Ogólnopolska Konferencja Oblicza współczesnej hepato-gastroenterologii Jeżeli: Chcą Państwo zapoznać się z ciekawymi przypadkami leczenia schorzeń gastroenterologicznych i hepatologicznych prezentowanymi przez lekarzy klinicystów Poszukują Państwo komentarza do nowych zaleceń

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia.

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Specjalności: Poziom studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Gastroenterologia Kod modułu LK.3.E.010 I Wydział Lekarski z Oddziałem

Bardziej szczegółowo

Zespół jelita nadwrażliwego a celiakia

Zespół jelita nadwrażliwego a celiakia Celiakia 47 Zespół jelita nadwrażliwego a celiakia Choroba trzewna (celiakia) jest chorobą zapalną jelita cienkiego, wywołaną spożywaniem glutenu przez osoby z genetycznie uwarunkowaną nietolerancją glutenu.

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Krzysztof Letachowicz Katedra i Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Kierownik: Prof. dr hab. Marian Klinger Cewkowo-śródmiąższowe

Bardziej szczegółowo

Artykuł oryginalny/original paper. Grażyna Mierzwa 1, Monika Parzęcka 1, Anna Szaflarska-Popławska 1, Anna Stefańska 2, Grażyna Odrowąż-Sypniewska 2

Artykuł oryginalny/original paper. Grażyna Mierzwa 1, Monika Parzęcka 1, Anna Szaflarska-Popławska 1, Anna Stefańska 2, Grażyna Odrowąż-Sypniewska 2 Artykuł oryginalny/original paper Ocena przydatnoœci klinicznej oznaczania neopteryny u dzieci i m³odzie y z przewlek³ym zapaleniem b³ony œluzowej o³¹dka i/lub dwunastnicy z zaka eniem i bez zaka enia

Bardziej szczegółowo

Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit

Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit Co to są nieswoiste zapalenia jelit? Grupa chorób w których dochodzi

Bardziej szczegółowo

Informacje dla pacjentów przed badaniem jelita grubego*

Informacje dla pacjentów przed badaniem jelita grubego* Informacje dla pacjentów przed badaniem jelita grubego* Konsultacja: prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Klinika Gastroenterologii Onkologicznej

Bardziej szczegółowo

Zesłpół jelita drażliwego. łac. colon irritabile; ang. Irritable Bowel Syndrome, (w skrócie IBS) (Nerwica jelit)

Zesłpół jelita drażliwego. łac. colon irritabile; ang. Irritable Bowel Syndrome, (w skrócie IBS) (Nerwica jelit) Zesłpół jelita drażliwego łac. colon irritabile; ang. Irritable Bowel Syndrome, (w skrócie IBS) (Nerwica jelit) Co to jest? Zespół jelita drażliwego jest to przewlekła (trwająca przez co najmniej trzy

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

ZDROWE JELITA NOWE SPOSOBY PROFILAKTYKI. Poradnik dla pacjenta o diagnozowaniu i leczeniu chorób jelit

ZDROWE JELITA NOWE SPOSOBY PROFILAKTYKI. Poradnik dla pacjenta o diagnozowaniu i leczeniu chorób jelit ZDROWE JELITA NOWE SPOSOBY PROFILAKTYKI Poradnik dla pacjenta o diagnozowaniu i leczeniu chorób jelit W przypadku choroby nasze jelita mają niewiele możliwości zwrócenia na siebie naszej uwagi. Typowe

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

DIAGOSTYKA ENDOSKOPOWA NOWOTWORÓW GÓRNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO

DIAGOSTYKA ENDOSKOPOWA NOWOTWORÓW GÓRNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO DIAGOSTYKA ENDOSKOPOWA NOWOTWORÓW GÓRNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO Dr hab.n.med.marek Waluga Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego Przewodniczący Oddziału

Bardziej szczegółowo

Układ trawienny. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312.

Układ trawienny. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312. WI Układ trawienny Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312. Opieka pielęgniarska w chorobach układu trawiennego w WY 156.5. Klasyfikuj prace:

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO:

CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO: Andrzej W. SZAWŁOWSKI CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO: Żołądka Jelit Trzustki GEP z Kliniki Nowotworów Górnego Odcinka Układu Pokarmowego -Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie

Bardziej szczegółowo

Badania endoskopowe w diagnostyce chorób nowotworowych jelit - wywiad z prof. dr hab. Jackiem Muszyńskim

Badania endoskopowe w diagnostyce chorób nowotworowych jelit - wywiad z prof. dr hab. Jackiem Muszyńskim Badania endoskopowe w diagnostyce chorób nowotworowych jelit - wywiad z prof. dr hab. Jackiem Muszyńskim Wywiad z prof. dr hab. Jackiem Muszyńskim z Katedry i Kliniki Gastroenterologii i Chorób Przemiany

Bardziej szczegółowo

Katedra i Klinika Gastroenterologii, Chorób Naczyñ i Chorób Wewnêtrznych Akademii Medycznej w Bydgoszczy 2

Katedra i Klinika Gastroenterologii, Chorób Naczyñ i Chorób Wewnêtrznych Akademii Medycznej w Bydgoszczy 2 Alkoholizm i Narkomania 2003, Tom 16: nr 1-2, 87-99 WP YW 4-TYGODNIOWEJ ABSTYNENCJI NA OBRAZ MAKRO- I MIKROSKOPOWY B ONY ŒLUZOWEJ GÓRNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO ORAZ NA WYNIKI ph-metrii PRZE YKOWEJ

Bardziej szczegółowo

SYLABUS I II III IV X V VI 1 2 3 4 5 6 7 X 8 X 9 10 11 12. 60, w tym: 20 - wykłady, 10 - seminaria, 30 ćwiczenia, 15 fakultety

SYLABUS I II III IV X V VI 1 2 3 4 5 6 7 X 8 X 9 10 11 12. 60, w tym: 20 - wykłady, 10 - seminaria, 30 ćwiczenia, 15 fakultety Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie Stacjonarne J. polski SYLABUS CHOROBY ZAKAŹNE Rodzaj

Bardziej szczegółowo

1/31. Radosław Kempiński.: Przeszczepianie hepatocytów w chorobach wątroby Adv.Clin.Exp.Med. 2000 Vol.9 no.4; s.367-375 Pkt wewn.: 3.

1/31. Radosław Kempiński.: Przeszczepianie hepatocytów w chorobach wątroby Adv.Clin.Exp.Med. 2000 Vol.9 no.4; s.367-375 Pkt wewn.: 3. 1/31 Radosław Kempiński, Leszek Paradowski.: Wpływ diety wegetariańskiej na organizm człowieka Adv.Clin.Exp.Med. 1998 Vol.7 no.4; s.473-481, 2/31 Radosław Kempiński.: Przeszczepianie hepatocytów w chorobach

Bardziej szczegółowo

"Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci  Urszula Grzybowska-Chlebowczyk "Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: Evidence Based Recommendations

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka

Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka Procedury (za)często wykonywane na OIT Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka Anna Dylczyk-Sommer Sopot, Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii 17-18 kwietnia 2015 Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Małopolskie Dni Gastroenterologii Dziecięcej Kraków, 25-26 września 2015 PROGRAM

Małopolskie Dni Gastroenterologii Dziecięcej Kraków, 25-26 września 2015 PROGRAM Małopolskie Dni Gastroenterologii Dziecięcej Kraków, 25-26 września 2015 PROGRAM Aula im. Prof. Macieja L. Jakubowskiego, Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie 12:00-12:50 Lunch 12:50-13:00 Piątek

Bardziej szczegółowo

CELIAKIA U DZIECI. I Katedra Pediatrii Klinika Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Dr med. Iwona Bączyk

CELIAKIA U DZIECI. I Katedra Pediatrii Klinika Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Dr med. Iwona Bączyk CELIAKIA U DZIECI I Katedra Pediatrii Klinika Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Dr med. Iwona Bączyk Definicja Celiakia (CD) jest chorobą uwarunkowaną genetycznie, wywołaną nieprawidłową

Bardziej szczegółowo

ZBIGNIEW BARTUZI, BOGDAN ROMAÑSKI, JADWIGA KORENKIEWICZ*, W ADYS AW SINKIEWICZ, JACEK GOCKI

ZBIGNIEW BARTUZI, BOGDAN ROMAÑSKI, JADWIGA KORENKIEWICZ*, W ADYS AW SINKIEWICZ, JACEK GOCKI Alergia Astma Immunologia, 1999, 4(1), 23-29 23 Charakter nacieku komórkowego w przewlek³ych zapaleniach o³¹dka z kolonizacj¹ i bez kolonizacji Helicobacter Pylori u chorych z alergi¹ pokarmow¹ IgE-zale

Bardziej szczegółowo

Patologia układu pokarmowego. Patologia narządowa Wykład 3

Patologia układu pokarmowego. Patologia narządowa Wykład 3 Patologia układu pokarmowego Patologia narządowa Wykład 3 Schorzenia ważne z punktu widzenia klinicznego! Zapalenie przełyku wywołane refluksem! Rak przełyku! Choroba wrzodowa żołądka! Rak żołądka! Celiakia!

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika. Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa

Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika. Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa Guzy endokrynne żołądka 1% nowotworów narządu, 9% wszystkich tego typu w układzie pokarmowym 1-2 przypadki

Bardziej szczegółowo

OPIEKA PIELĘGNIARSKA NAD OSOBAMI Z CHOROBAMI UKŁADU POKARMOWEGO 9

OPIEKA PIELĘGNIARSKA NAD OSOBAMI Z CHOROBAMI UKŁADU POKARMOWEGO 9 OPIEKA PIELĘGNIARSKA NAD OSOBAMI Z CHOROBAMI UKŁADU POKARMOWEGO 9 Dorota Talarska, Magdalena Strugała Cele rozdziału Po zapoznaniu się z treścią rozdziału uczący się powinien umieć: zaplanować opiekę nad

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1 Wiadomości ogólne... 1 Wskazania i przeciwwskazania... 2

Spis treści. 1 Wiadomości ogólne... 1 Wskazania i przeciwwskazania... 2 0 0 9 M 3 1 Wiadomości ogólne... 1 Wskazania i przeciwwskazania... 2 VI Ryzyko i powikłania: serce i płuca... 3 Znieczulenie miejscowe... 3 Sedacja i znieczulenie... 3 Powikłania sercowe... 3 Powikłania

Bardziej szczegółowo

Powiedz rakowi: NIE!!!

Powiedz rakowi: NIE!!! Powiedz rakowi: NIE!!! Internetowe wydanie gazetki ekologicznej NR 5- wrzesień 2015 W V numerze naszej gazetki poruszymy: Nawyki żywieniowe dzisiejszych nastolatków, czyli domowe pizzerki Kleszcze, czyli

Bardziej szczegółowo

(Carcinoma of the Esophagus and Esophagogastric Junction) Justyna Szumiło

(Carcinoma of the Esophagus and Esophagogastric Junction) Justyna Szumiło RAK PRZEŁYKU I RAK POŁĄCZENIA PRZEŁYKOWOśOŁĄDKOWEGO (Carcinoma of the Esophagus and Esophagogastric Junction) Justyna Szumiło Wytyczne do raportu synoptycznego dotyczą raka przełyku i raka połączenia przełykowo-

Bardziej szczegółowo

Ropniak opłucnej czy gruźliczy wysięk opłucnowy? - Rola torakoskopii

Ropniak opłucnej czy gruźliczy wysięk opłucnowy? - Rola torakoskopii Michał Pasierbek, Andrzej Grabowski, Filip Achtelik, Wojciech Korlacki Ropniak opłucnej czy gruźliczy wysięk opłucnowy? - Rola torakoskopii Klinika Chirurgii Wad Rozwojowych Dzieci i Traumatologii w Zabrzu

Bardziej szczegółowo

Prowadzący: dr hab. med. Stanisław MALINGER prof. PWSZ dr Grażyna BĄCZYK mgr piel. Justyna Skrzyńska

Prowadzący: dr hab. med. Stanisław MALINGER prof. PWSZ dr Grażyna BĄCZYK mgr piel. Justyna Skrzyńska Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek - Pielęgniarstwo Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie gastroenterologii za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie gastroenterologii za rok 2014 prof. dr hab. med. Mirosław Jarosz Warszawa, 17 marca 2015 r. Klinika Chorób Metabolicznych i Gastroenterologii Instytutu Żywności i Żywienia ul. Kondratowicza 8 03-242 Warszawa tel.: 22326 5657 email:

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych.

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Warszawa, dn. 26.08.2013 Informacja prasowa Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Aż 75% Polaków nie wie, czym są choroby autoimmunologiczne. Tylko niewielki odsetek badanych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie drugiego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego.

Zaawansowany. Zaliczenie drugiego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego. 1 Kierunek: PIELĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Programy Terapeutyczne 2007 Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna u dzieci. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO-CROHNA U DZIECI

Programy Terapeutyczne 2007 Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna u dzieci. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO-CROHNA U DZIECI Programy Terapeutyczne 27 do zarządzenia Nr 12/27 Prezesa NFZ Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO-CROHNA U DZIECI ICD-1 K Choroba Leśniowskiego -Crohna [odcinkowe zapalenie jelita] Dziedzina

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA PACJENTA oraz ŒWIADOMA ZGODA NA BADANIE Gastroskopia

INFORMACJA DLA PACJENTA oraz ŒWIADOMA ZGODA NA BADANIE Gastroskopia ISO 9001-2008 ul. Storczykowa 8/10, 87-100 Toruñ REJESTRACJA TELEFONICZNA: 56 659 48 00, 56 659 48 01 TELEFON DO PRACOWNI ENDOSKOPOWEJ: 56 659 48 32 REJESTRACJA e-mail: rejestracja.matopat@tzmo.com.pl

Bardziej szczegółowo

Follow-up of patients with coeliac disease diagnosed according to clinical criteria in infants and small children

Follow-up of patients with coeliac disease diagnosed according to clinical criteria in infants and small children Artykuł oryginalny/original paper Losy pacjentów z klinicznym rozpoznaniem celiakii w okresie niemowlêcym i wczesnodzieciêcym Follow-up of patients with coeliac disease diagnosed according to clinical

Bardziej szczegółowo

Najnowsze zalecenia i wytyczne w wybranych chorobach przewodu pokarmowego

Najnowsze zalecenia i wytyczne w wybranych chorobach przewodu pokarmowego Najnowsze zalecenia i wytyczne w wybranych chorobach przewodu pokarmowego Recent recommendations and guidelines in selected diseases of the alimentary tract Leszek Paradowski, Wojciech Błoński S t r e

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Wybrane przypadki medyczne na oddziale chirurgii i onkologii dziecięcej

Wybrane przypadki medyczne na oddziale chirurgii i onkologii dziecięcej Wybrane przypadki medyczne na oddziale chirurgii i onkologii dziecięcej Maria Marciniak Opiekun koła: Dr n. med. Janusz Jabłoński Kierownik kliniki: Prof. dr n med. Ewa Andrzejewska Ostre zespoły brzuszne

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2014-2017 SYLABUS

Cykl kształcenia 2014-2017 SYLABUS 01-017 SYLABUS Nazwa przedmiotu Podstawy fizjoterapii klinicznej w chorobach wewnętrznych Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Warszawa 20-21.11.2009. Organizatorzy: Stowarzyszenie na rzecz wspierania i rozwoju Kliniki Gastroenterologii,

Warszawa 20-21.11.2009. Organizatorzy: Stowarzyszenie na rzecz wspierania i rozwoju Kliniki Gastroenterologii, TRZECIE SYMPOZJUM STANDARDY GASTROENTEROLOGICZNE, HEPATOLOGICZNE I ŻYWIENIOWE W PRAKTYCE LEKARZA RODZINNEGO I PEDIATRY INSTYTUT POMNIK CENTRUM ZDROWIA DZIECKA Warszawa 20-21.11.2009 Organizatorzy: Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ DLA STUDENTÓW III ROKU ODDZIAŁU STOMATOLOGII SEMESTR VI (LETNI) 1. Zapoznanie z organizacją Katedry, w szczególności z organizacją Zakładu Chirurgii Stomatologicznej. Powiązania chirurgii stomatologicznej

Bardziej szczegółowo

przewodu pokarmowego.

przewodu pokarmowego. Gastroenterologia Kliniczna 2009, tom 1, nr 1, 30 42 Copyright 2009 Via Medica ISSN 1899 3338 www.gastroenterologia.viamedica.pl Rhonda K. Yantiss 1, Robert D. Odze 2 1 Department of Pathology and Laboratory

Bardziej szczegółowo

1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy, inne (wymień)

1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy, inne (wymień) RAK BRODAWKI VATERA (carcinoma of the ampullary region) Krzysztof A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy,

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego DIETETYKA Dariusz Włodarek SPIS TREŚCI Rozdział I. Planowanie i organizacja żywienia dietetycznego 1.1. Zagadnienia sanitarno-higieniczne w żywieniu dietetycznym 1.2. Dobór surowców i technik przyrządzania

Bardziej szczegółowo

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki u psów

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki u psów Zewnątrzwydzielnicza niewydolność Roman Lechowski Katedra Chorób Małych Zwierząt z Klinika, Wydział Medycyny Weterynaryjnej SGGW w Warszawie Niewystarczajace wytwarzanie enzymów trawiennych przez trzustkę

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 1 Zakład Chorób Układu Nerwowego Wydział Zdrowia Publicznego AM we Wrocławiu, Kierownik Zakładu prof.

Bardziej szczegółowo

PPI czy można skuteczniej czyli. Dr hab.n.med. Marek Waluga Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii SUM

PPI czy można skuteczniej czyli. Dr hab.n.med. Marek Waluga Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii SUM PPI czy można skuteczniej czyli postęp czy przełom Dr hab.n.med. Marek Waluga Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii SUM Główne zastosowania PPI Zapalenie żołądka i dwunastnicy Udział w eradykacji

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6.

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. 1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. Zachorowania na chłoniaka 7. Rozpoznanie i diagnostyka 8. Warto wiedzieć

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

Hipertransaminazemia- co z tym fantem zrobić? Agnieszka Bakuła

Hipertransaminazemia- co z tym fantem zrobić? Agnieszka Bakuła Hipertransaminazemia- co z tym fantem zrobić? Agnieszka Bakuła Przypadek 1 Dziewczynka 18/12 Dotychczas zdrowa Hospitalizacja z powodu wymiotów, biegunki i gorączki Bad przedm: cechy niewielkiego stopnia

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

Nazwa produktu leczniczego i nazwa powszechnie stosowana: Anesteloc, Anesteloc 40 mg (pantoprazolum).

Nazwa produktu leczniczego i nazwa powszechnie stosowana: Anesteloc, Anesteloc 40 mg (pantoprazolum). Informacja o leku ANESTELOC Nazwa produktu leczniczego i nazwa powszechnie stosowana: Anesteloc, Anesteloc 40 mg (pantoprazolum). Skład jakościowy i ilościowy: jedna tabletka dojelitowa zawiera 20 mg lub

Bardziej szczegółowo

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego Tomasz Borkowski Department of Urology Medical University of Warsaw Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego VII Pomorskie spotkanie Uroonkologiczne Rak pęcherza moczowego Henry Gray (1825

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r.

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r. . WYIKI Analizie poddano wyniki badań 89 osób, 7 kobiet i mężczyzn w wieku 8-78 lat. Średnia wieku kobiet wynosiła,8 ±,6 lat, średnia wieku mężczyzn wynosiła,89 ± 7, lat. Średnia wieku dla obu płci wynosiła,6

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Lek. med. Zbigniew Niestrata

Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Lek. med. Zbigniew Niestrata Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Klinika Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Kierownik Kliniki: Prof. zw. dr hab. Jarosław Walkowiak Lek. med. Zbigniew Niestrata

Bardziej szczegółowo

NZJ- a problemy stawowe. Małgorzata Sochocka-Bykowska Wojewódzki Zespół Reumatologiczny w Sopocie

NZJ- a problemy stawowe. Małgorzata Sochocka-Bykowska Wojewódzki Zespół Reumatologiczny w Sopocie NZJ- a problemy stawowe Małgorzata Sochocka-Bykowska Wojewódzki Zespół Reumatologiczny w Sopocie Przewlekłe nieswoiste zapalenia jelit charakteryzujące się występowaniem częstych powikłań jelitowych i

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MD-SHOULDER W LECZENIU ZESPOŁU CIEŚNI PODBARKOWEJ

ZASTOSOWANIE MD-SHOULDER W LECZENIU ZESPOŁU CIEŚNI PODBARKOWEJ Dolegliwości bólowe w obrębie obręczy barkowej to problem, który dotyczy coraz większej liczby osób, niestety coraz młodszych. Dawniej typowym pacjentem zgłaszającym się z bólem barku była osoba starsza,

Bardziej szczegółowo