Poszukiwanie modelu dystrybucjonizmu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Poszukiwanie modelu dystrybucjonizmu"

Transkrypt

1 Wojciech Czarniecki Poszukiwanie modelu dystrybucjonizmu Copyright Wojciech Czarniecki pozwalam drukować, kopiować i rozpowszechniać w inny sposób pod warunkiem wskazania źródła 1

2 2

3 Wstęp...5 Czy wszyscy jesteśmy ekonomistami...7 Koncepcje teorii wartości...11 Historia pieniądza...13 Efekt Ricarda...17 Sprawiedliwość...21 Sprawiedliwa płaca...26 Handel i jego istotne determinanty Kapitał...35 Synchronizacja...41 Załącznik do rozdziału Synchronizacja...47 Podaż i popyt...51 Nienaturalne monopole...57 Nadmiar warunkiem istnienia...62 Preferencja czasowa...65 Uzasadnienie dla przyjętych pojęć pierwotnych

4 Dobra trwałe...71 Dobra pośrednie...77 Dlaczego pieniądz towarowy?...81 Dochód społeczny...88 Własność...94 Użyteczność Substytuty Biologiczne podstawy ekonomii Czy psychologizm zawłaszczy ekonomię? Model wymiany bezgotówkowej Serwer aukcyjny Opis działania serwera wymiany bezgotówkowej.130 Ocena użyteczności serwera Atraktory ekonomiczne Prognozowanie rozwoju gospodarczego Rolnictwo Problem lichwy Czy można zatrzymać rozwój?

5 Cel inflacyjny Piramidalne oszustwo Komu służy wymiana międzynarodowa Czy małe przetrwa? Źródła biedy W odpowiedzi krytykom Prawomocność wiedzy... Błąd! Nie zdefiniowano zakładki. BIBLIOGRAFIA Wstęp Motywacją do napisania poniższych rozważań był dysonans między elegancją i prostotą argumentacji G.K. Chestertona w opisywaniu rzeczywistości a pustym formalizmem teorii ekonomii. Próżno szukać w teorii odpowiedzi na wiele prostych pytań zadanych przez Chestertona. Te opisy i pytania zdają się być tak oczywiste, że i odpowiedz powinna pojawić się bez wysiłku. Tak niestety nie jest. Wygląda na to że nasz rozum ciągnie nić związków przyczynowych prując równocześnie materię strukturalnych powiązań z których świat jest utkany i w efekcie stajemy wobec poplątanego kłębka faktów. Z sumy celowych indywidualnych dążeń nie wynika jakieś celowe działanie społeczności. Są wprawdzie formułowane przez polityczne koterie programy, które niewiele różnią się od reklam, próbujących przekonać do siebie największą ilość wyborców, ale nie mają one nic wspólnego z jasno sformułowanymi spójnymi celami. Skazani jesteśmy wyłącznie na domysły, co do celu ewolucji natury, że on istnieje jako Boski projekt, wskazują szczególne relacje między parametrami stałych fizycznych oraz harmonijne współdziałanie praw przyrody w tworzeniu coraz bardziej wyszukanych form materii ( na przekór prawu entropii). Chesterton intuicyjnie wytycza granice, w ramach których powinno toczyć się życie jednostki, jeśli ma pozostać wolnym podmiotem. Zawsze był przeciwnikiem industrializmu. Uważał, że praca w fabryce jest niegodna człowieka i niechrześcijańska. Człowiek staje się robotnikiem, trybem w maszynie, zatracającym poczucie odpowiedzialności za całe dzieło. Fabryka oznacza uprzedmiotowienie człowieka i prymat zarabiania przed tworzeniem. Bardzo wiele osób na zawsze pozostanie niezauważonymi, szeregowymi pracownikami, bo ich osobiste zdolności i upodobania nie mają nic wspólnego z idiotyczną pracą, którą wykonują. 5

6 Z tego punktu widzenia należy dziwić się iż ekologia nie obejmuje człowieka, traktuje go jako czynnik obcy, zewnętrzny a nawet wrogi. Choć środowisko w którym żyjemy jest w dużej części wytworem ludzkim, to zarówno ono jak i człowiek dalej podlega prawom natury. A podstawą najlepszego dopasowania do zmieniających się warunków jest ciągłe różnicowanie się jakościowe materii ożywionej. Z tego powodu nie powinniśmy dziwić się iż uważał za największe niebezpieczeństwo masowe wyrównanie do niskiego poziomu, standaryzację przy użyciu niskich standardów, zarówno w sferze kultury, jak intelektu. Sprzeciwiał się koncentracji własności, do której doprowadzał zarówno socjalizm jak i realny znany mu kapitalizm. Słusznie twierdził, że zarządcy korporacji to najemnicy a to sprawia że w zagrożeniu najemnik ucieka, ponieważ jest najemnikiem, a dobry pasterz odda życie za owce swe. Zdaniem Chestertona, kapitalizm współczesny prędzej czy później musi upaść, gdyż jego priorytetem nie jest produkcja, lecz spekulacja pośredników, manipulującymi rzadkością coraz bardziej abstrakcyjnych tworów finansowych. Chesterton jak wielu ludzi genialnych oparł się przede wszystkim na intuicji. Zadał sobie trud by w niekończącym się opisie - osadzonym w realiach trudno przekładalnych na współczesne uwarunkowania - przybliżyć nam sens i duchowy wymiar aktywności ludzkiej. W atrakcyjnej formie przedstawił nam wizję gospodarki w której dominują przedsięwzięcia o skali zachowującej podmiotowość wszystkich uczestników działalności gospodarczej. Nakreślenie atrakcyjnej wizji to zaledwie połowa roboty, należy jeszcze zbadać czy istnieje model rozwiązań gospodarczych spełniający te warunki i równocześnie zdolny do konkurencji z modelem gospodarki wielkoskalowej. W niniejszym opracowaniu, posługując się narzędziami zaczerpniętymi z tzw. szkoły austriackiej oraz korzystając z dorobku innych europejskich ekonomistów ( Bastiat, Ricardo, Heydel ) podejmę próbę zweryfikowania wykonalności idei nakreślonych przez Chestertona. Każdy rozdział tworzy pewną zamkniętą całość i zawiera często komentarze i powtórzenia omówionych wcześniej zagadnień ale ujmowanych w kontekście analizowanego tematu jako jego najbliższe relacyjne otoczenie. Rozpocznę od opisu narzędzi i definicji pojęć stosowanych w analizie. Przy czym główną nicią spajającą te rozdziały jest upływ czasu. Dalsze rozdział będę dodawał w miarę postępu prowadzonych analiz dzieląc się z czytelnikiem spostrzeżenia i uwagami, wraz z formalnym uzasadnieniem. Stosowane wzory nie są funkcjami wiążącymi realne zmienne lecz obrazują istotne relacje z których odczytać możemy tendencję (kierunek zmian) ale nie wartości. Powodem tego jest brak jednostki miary obiektywizującej wartościowanie rzeczy r 6

7 Czy wszyscy jesteśmy ekonomistami W takim samym stopniu w jakim jesteśmy lekarzami samych siebie. Każdy z nas dorastając przejmował i dostosowywał do swoich potrzeb nieskończoną ilość wzorców zachowań. Większość drobnych dolegliwości potrafimy zracjonalizować wskazując ich prawdopodobną przyczynę oraz metody radzenia sobie z nimi. Dopiero gdy dolegliwości nie ustępują zwracamy się do lekarza tj. specjalisty. Nie gwarantuje to wyleczenia, bo i wiedza specjalisty jest ograniczona, najczęściej opiera się ona na wypracowanych w klinikach, metodami prób i błędów, procedurach wykonawczych. Mogłoby się wydawać, że z analogiczną sytuacją będziemy mieli do czynienia, próbując rozwiązać problemy życia codziennego, że większość problemów dotyczących sposobów realizacji celów też polega na postępowaniu zgodnie z przyswojonymi procedurami. Tak nie jest, stan naszego zdrowia warunkują dające się wyznaczyć zależności przyczynowe. Choć te same objawy mogą wywoływać różne przyczyny, to w drodze dodatkowych badań potrafimy ustalić źródło dolegliwości. Natomiast tam, gdzie mamy do czynienia z urządzeniami społecznymi takimi jak: język, pieniądz, banki, giełdy - choć są wytworem ludzkiej aktywności, to nikt ich nigdy nie zaprojektował - nie potrafimy do końca odkryć ich sensu i relacji wzajemnych, np.: nieznany mechanizm rozwija język - nie licząc się z zaleceniami językoznawców - tak by oprócz informacji, przekazywał emocje i w tajemniczy sposób wpływa na zachowanie posługujących się nim ludzi. Miliony przedsiębiorców (rolników) podejmuje decyzje opierając się głównie na obserwacji cen rynkowych, które nie wiadomo kto i dlaczego wyznaczył na takim a nie innym poziomie. Stwierdzenie, że jest za to odpowiedzialny tzw. rynek pokrywa jedynie fakt naszej niewiedzy. Podobno na zakup decydujemy się wtedy, gdy wartość, jaką przypisujemy rzeczy nabywanej, jest większa od wartości pieniędzy, które musimy za nią zapłacić. Ale skąd mamy wiedzieć jak wartościują inni, czy potrafimy wskazać okoliczności warunkujące taką a nie inną decyzję. Na te wszystkie pytania nie ma prostych odpowiedzi, a przecież większość z nas radzi sobie bez tej wiedzy opierając się na kumulowanym przez kolejne pokolenia doświadczeniu. Ta obiegowa wiedza wypierana jest nachalnie w medialnym przekazie. Przekonuje się nas, że nie jest cnotą oszczędzanie, ale wydawanie, że sukces to wygrana od losu a nie wynik konsekwentnej przemyślanej pracy, że radość życia należy czerpać z rosnącej konsumpcji a nie z tworzenia, którego efekt cieszy nas i innych, bo jest kolejną z powtarzanych bez końca prób zbliżenia się do absolutu. Są to dwa aspekty jednej całości. Aby zrozumieć trzeba tworzyć, ale by tworzyć trzeba wykonać kolejne kroki w zrozumieniu. Kiedyś wstrząsnął mną reportaż o starym spracowanym rolniku gdzieś z ziem zachodnich. Widok, jak próbuje przekazać w słowach ogrom uczucia, które wypełnia go, gdy mówi o swojej ziemi, o przyjemności jaką czerpie z obcowania z nią. Porażał autentycznością ekspresji, a z drugiej strony nie przystawał w żaden sposób do realiów, które znałem. Powie ktoś: nic szczególnego - mało to egzaltowanych dziwaków na świecie. Ta ocena więcej mówi o tym, który ją wyrazi niż o rolniku, tak samo jak etykietka: frajer przylepiona uczciwemu, kierującemu się zasadami wspólnikowi. Gloryfikuje się niezależność i mobilność jednostek a pomija fakty świadczące o postępującym wyobcowaniu, demoralizacji i przygniatającemu uczuciu samotności, prowadzącym prędzej czy później do autoagresji lub dewiacji. Rodzina, znani od lat przyjaciele stanowią ograniczenie a nie potencjalny punkt oparcia. Etykę wypiera wszechobecne, stanowione bez umiaru i sensu, prawo. A przecież na podstawie prostej gry logicznej zwanej dylematem więźnia da się wykazać, że tylko gdy prawdopodobieństwo ponownego kontaktu jest niskie to opłaca się być nieuczciwym. W społecznościach stabilnych, gdzie jednostki są powiązane dobrowolnie ustanowionymi relacjami panuje ład moralny ( nieuczciwość karano wykluczeniem, a obcych tolerowano z zachowaniem szczególnej rezerwy). Co więcej, amoralna zorientowana na konsumpcję jednostka - pozbawiona treningu w samokontroli, 7

8 która jest logicznym następstwem przestrzegania norm moralnych - ma tendencję do zaspokajania wynaturzonych potrzeb niezależnie od wysokości przewidzianej kary. Atomizacja społeczeństwa czyni jednostkę bezradną w relacji nawet ze słabą władzą - byle urzędas uzbrojony w przepis prawny może nami poniewierać do woli. Substytutem poziomych więzi społecznych są próby budowania pionowych identyfikacji w ramach poszczególnych korporacji. Wspólne wycieczki, zakładowe spotkania integracyjne, żłobki, przedszkola a nawet szkoły zawodowe dla dzieci pracowników. Zapyta ktoś - i co w tym złego? Zło tkwi nie w uzależnieniu od dobrej woli drugiej osoby (grupy osób) opartej na empatii i przestrzeganiu zasady wzajemności lecz od korporacji (państwa) które przenosi potencjalny konflikt z mój interes-ich interes do nasz interes-ich interes. Samotna jednostka nie ma wyboru, skazana została na przynależność do walczących o przywileje grup interesów ( godna poparcia jest recepta prof. Zybertowicza na odtworzenie społeczeństwa obywatelskiego ). W celu stworzenia pozorów nieuchronności zjawisk, w których uczestniczymy, deformuje się przekazy historyczne, po to by wykazać jaki to mamy postęp społeczny. Gdy czyta się Dawny ustrój i rewolucja Alexis de Tocqueville a, rzetelnego kronikarza wydarzeń, otrzymujemy obraz znacznie odbiegający od zawartego w głównym przekazie. Struktura społeczeństwa feudalnego jawi się nam jako optymalne rozwiązanie w sytuacji słabego zaludnienia, gdzie jednostka poza skupiskami ludzkimi narażona była na ciągłe niebezpieczeństwa. Struktura feudalna oparta była na dobrowolnej wymianie usług. Zapłatą za dzierżawioną od feudała ziemię, był procentowy udział w plonach i świadczenie okresowych usług nałożonych przy osiedlaniu się chłopów w zgodzie z obowiązującymi prawami lokacyjnymi. Za to chłop miał zagwarantowaną obronę i opiekę w potrzebie. Feudałowie konkurowali między sobą oferując lepszą ochronę lub mniejsze obciążenia, bowiem niezadowolony chłop mógł w każdej chwili uciec tam, gdzie władza feudała nie sięgała. Tocqueville analizując księgi gruntowe (terriers) stwierdza Widziałem księgi z czternastego wieku będące arcydziełem metodyczności, jasności, przejrzystości i inteligencji. Im nowsze tym bardziej stają się zagmatwane, nieczytelne i nieporządne, mimo powszechnego postępu oświaty. Wydaje się, że im bardziej wykształcone staje się społeczeństwo cywilne, tym głębiej grzęźnie w barbarzyństwo społeczeństwo polityczne. Dalej twierdzi, że pojawienie się biurokracji centralnej doprowadziło do zniszczenia praw i instytucji feudalnych stając się przyczyną ogólnego niezadowolenia i wybuchu rewolucji francuskiej. Mimo rozpadu naturalnych struktur społecznych, jeszcze do końca XIX wieku ich podstawą ciągle były rodziny. Zarówno uprawa roli, rzemiosło jak i handel prowadzone były głównie przez rodziny. One akumulowały wiedzę, przekazywały ją z pokolenia na pokolenie, tam krystalizował się etos zawodowy i to co dziś nazywamy marką firmy. Z tych struktur wyrósł XIX-wieczny kapitalizm, to one wypracowały narzędzia, którymi potem posłużył się żywiołowo rozwijany rynek ery przemysłowej. Niestety to co harmonijnie współdziałało ze strukturami społeczeństwa feudalnego, nie pasowało do powstających manufaktur, towarzystw handlowych, spółek akcyjnych. Korzyści z łamania dotychczas przestrzeganych reguł były wielokrotnie większe od ewentualnych strat. To co od zawsze było powiązane wielokrotnymi zależnościami z lokalną społecznością oderwało się od niej budując nadrzędną strukturę, która współcześnie całkowicie zdominowała poziome zależności społeczne, podporządkowując je własnym interesom. Problemem nie jest siła korporacji lecz słabość samorządowych struktur ( właściwie są to rachityczne pozostałości). Nie pozostaje nam nic innego jak powrót do korzeni by prześledzić co się stało, że to co poprzednio było środkiem do celu zostało celem samym dla siebie. Popatrzmy na rodzinę od strony jej wewnętrznej organizacji i podziału zadań. Każdy świadczył usługi na rzecz innych członków rodziny proporcjonalnie do swych sił i zdolności. 8

9 Usługi te nie mogły być z istoty ekwiwalentne i z powodu braku jednolitej miary opierały się jedynie na nieartykułowanym zobowiązaniu, że opieka oraz staranie na rzecz dzieci będzie odpłacone na starość. Czyż inwestycja w dzieci, oparta na zobowiązaniu, nie wykazała się szczególną odpornością na zdarzenia losowe i inflację. Jeden z dostojnych staruszków umierając ( w 1954r. ) samotnie w nędzy skarżył się dlaczego los tak go pokarał, przecież od 1896r. skrupulatnie opłacał składkę na fundusz emerytalny pracując najpierw w austriackiej administracji. Niestety po upadku cesarstwa wkłady przepadły, ale potem w wolnej Polsce dobre zarobki na kolei miały - dzięki odpowiednio wysokiej składce - gwarantować mu dostatek na starość. Wybuchła II wojna światowa i wszystko przepadło, bo na nową emeryturę u komunistów nie miał już sił i możliwości zapracować. Gdyby zainwestował w rodzinę i liczne potomstwo jego starość nie byłaby tak żałosna. Pokutuje ciągle, niczym nieuzasadnione przekonanie, że ktokolwiek osiągnął więcej od innych to dokonał tego ich kosztem. Posłużę się ulubionym przez ekonomistów przykładem. Gdy Robinson zorientował się, że Piętaszek zjada więcej bananów i kokosów, zażądał w imię sprawiedliwości równego podziału. Rezolutny Piętaszek zaproponował inne rozwiązanie argumentując: - ja potrafię w ciągu godziny zerwać 12 kokosów lub 6 bananów, ty natomiast 3 kokosy lub 5 bananów, - proponuję następujący podział pracy: ja będę zrywał kokosy ty natomiast banany, wtedy obaj zyskujemy na wymianie jeśli np.: wymienimy je w relacji 1:1, - dzięki temu 6 bananów będzie mnie kosztowało pół godziny pracy natomiast ty otrzymałbyś za godzinę pracy dwa raz więcej kokosów. Dla Piętaszka jeden kokos wart jest 0,5 banana a otrzyma w wymianie całego banana, natomiast dla Robinsona jeden banan jest wart 3/5 kokosa a otrzymuje całego kokosa. Podstawą porównań jest koszt sprowadzający się do zużywanego czasu. Tłumaczy to paradoks posiadania: (akceptowana cena gdy sprzedaję)>subiektywna wartość rzeczy>(akceptowana cena gdy kupuję) Pozostał im jeszcze do rozwiązania problem dostosowania czasu pracy do wielkości preferowanej konsumpcji, gdyż z wymiany nie otrzymamy dokładnie tej ilości co chcemy, bo opłacalna cena wyrażona w bananach za jednego kokosa zawarta będzie w przedziale 3/5 < cena < 2 i targowanie się ma nieprzekraczalne granice. Niedobór wartości z rozliczenia pokryty może być zobowiązaniem do wykonania dodatkowej usługi w ramach zaoszczędzonego czasu. Nie istnieje taki poziom przewagi, który uniemożliwiałby opłacalną wymianę dzięki specjalizacji, dlatego bezrobocie jest przejawem degeneracji systemu gospodarczego. Można formalnie wykazać, że taka wymiana bilansowana w skali życia jednostki w obrębie rodziny jest całkowicie ekwiwalentna mimo braku pieniądza ( pieniądzem transakcyjnym była wspólna świadomość bilansowanych z grubsza indywidualnych zobowiązań i oszczędności czasu uzyskiwanych dzięki podziałowi pracy). Wydatki na naukę to inwestycja w przyszłą zdolność wypracowywania większych dochodów, co powinno mieć wpływ na sytuację tych którzy inwestowali. Jeśli pominiemy pasożytnicze grupy społeczne, to obiegowe zalecenia prowadzące do poprawy bytu wymieniały: oszczędzanie, rozwagę, odpowiedzialność, głęboki namysł nad wyborem celów i bezwzględne dotrzymywanie zawartych umów. Jeszcze po wojnie utrzymywał się na wsiach zwyczaj nieodpłatnego udziału sąsiadów w pilnych pracach przy żniwach, wykopkach, budowie domów. Wystarczającą gwarancją była pewność, że ten 9

10 któremu pomogliśmy przyjdzie i mnie pomóc w potrzebie. Niestety reguły wypracowane na użytek rodziny zwykle nie obowiązywały już wobec obcych, dlatego musiała rosnąć rola prawa gospodarczego ze wzrostem rynków i z intensywnością wymiany. To niedopasowanie wypracowanych przez wieki reguł do przemysłowej skali produkcji, wywołało zapotrzebowanie na wiedzę zarówno o przyczynach jak i metodach zaradczych. 10

11 Koncepcje teorii wartości W początkach kapitalizmu notujemy wysyp znaczących do dzisiejszego dnia ekonomistów ( J. Locke, A. Smith, Ricardo, J.B. Say), formowanie się szkół (fizjokraci, merkantyliści) i stronnictw politycznych zachwalających własne recepty na kłopoty. Zaistniała potrzeba ustalenia źródła wartości, bo w zależności od definicji dawało się wyprowadzać różne wnioski co do przyczyny pojawiających się deformacji rynkowych. Dziś panuje zgodny pogląd ( w uproszczeniu ), że rzeczy nabierają wartości stosownie do intensywności potrzeb, które zaspokajają - z uwzględnieniem prawa użyteczności krańcowej - przy czym szkoła austriacka twierdzi, że ponieważ nie istnieje obiektywna miara użyteczności, zastosowanie matematyki w ekonomii nie ma sensu, a uprawianie ekonomii polega na wyprowadzaniu logicznych wniosków z apriorycznych konieczności. Niech za przykład posłuży opis, zaczerpnięty z książki Positive Theory of Capital Böhm- Bawerka, możliwego zachowania rolnika po zebraniu pięciu worków kukurydzy: jeden jest mu konieczne potrzebny do przetrwania do przyszłych żniw. Drugiego potrzebuje do utrzymania poziomu życia zapewniającego krzepę i żywotność. Więcej kukurydzy jednak nie potrzebuje, za to z wielką chęcią powitałby dania mięsne odkłada więc trzeci worek, by wykarmić drób. Czwarty worek przeznacza na destylację alkoholu. Przypuśćmy, że takie rozdysponowanie zaspokaja jego osobiste potrzeby i że nie może wymyślić lepszego wykorzystania piątego worka niż nakarmienie kilku papug, których wybryki go bawią. Rolnik przeznaczył każdy z worków na pewien cel, mając na uwadze jak największą osobistą satysfakcję. Kolejne worki kukurydzy mają mniejszą wartość bo realizują mniej wartościowe cele, ostatni wyznaczy nam wartość krańcową, która będzie zawsze większa od ceny jaką gotów byłby zapłacić gdyby musiał kupić całą tę ilość kukurydzy na rynku. Opisaliśmy właśnie prawo użyteczności krańcowej Zapoznając się z różnymi opisami realiów z okresu po rewolucji francuskiej natknąłem się na ciągle popularny artykuł Co widać i czego nie widać, w którym Frédéric Bastiat, błyskotliwą w swej prostocie argumentacją, ośmiesza interwencjonistyczne zapędy rządu. Jednak dopiero w Harmoniach ekonomicznych znalazłem precyzyjną artykulację sensu czym była wartość dla ludzi w świecie chronicznych niedoborów. Jego propozycja w konfrontacji ze współczesną definicją wartości może wydawać się anachroniczna, niemniej moim zdaniem jest bliższa istoty wartości. Wychodzi on od stwierdzenia, że człowiek niczego nie tworzy a jedynie przekształca to co natura mu daje. Stąd wyprowadza podział na użyteczność darmową daną nam przez naturę i użyteczność uciążliwą, która istnieje z powodu rzadkości występowania rzeczy użytecznych w naturze. Rzadkość pociąga za sobą trud odszukania, wydobycia, przekształcenia, zrozumienia związków przyczynowych powodujących określone stany (właściwości), a także uciążliwość oczekiwania na dokonanie się procesu wzrostu, fermentacji, dojrzewania itp. Jeśli wartość tkwi w użyteczności uciążliwej, to im więcej sił natury wprzęgniętych zostanie do procesów przekształcenia dobra naturalnego w użyteczne, tym wartość tego dobra będzie mniejsza. Ale istnieje i drugie źródło oszczędzenia nam uciążliwego wysiłku: jest nim wymiana. Dochodzi też do wniosku, że to co w rzeczach cenimy jest użyteczną usługą świadczoną nam przez rzecz jednorazowo lub wielokrotnie. Każda użyteczna rzecz świadczy nam skończoną ilość usług i trud jej wytworzenia musi być na nowo podejmowany. Jeżeli tak to wymieniamy zawsze pewną ilość usług. Zdaniem Bastiata wartość wypływa z przyjętej i oddanej usługi, a usługa zależy od trudu oszczędzonego temu, który ją przyjmuje, 11

12 jak i od trudu pojętego przez tego, który ją oddaje co odpowiada wnioskom, do których doszedł wyżej Piętaszek. Z powyższego wynika, że wartość ujawnia się w świecie dopiero przy wymianie i powinna ona maleć z postępem technologicznym, natomiast ilość czasu do swobodnej dyspozycji powinna rosnąć. Niczego takiego we współczesnym świecie nie obserwujemy i jest to kolejna anomalia ( po bezrobociu ), która podważa założenia tkwiące u podstaw współczesnych gospodarek. Częściowe wyjaśnienie tych anomalii znajdziemy analizując fakty historyczne - do wszystkich kryzysów przyczyniała się władza albo psując pieniądz lub wszczynając kosztowne wojny ( pomijam klęski naturalne ). Pozostałych wyjaśnień szukać będziemy w następnych rozdziałach. 12

13 Historia pieniądza Opisaliśmy w poprzednim rozdziale jak wyglądał podział pracy i wymiana wśród bliskich i sąsiadów. W czasach, gdy nadwyżki bywały skromne i nieregularne, bo zależne od kaprysów pogody a odległości między centrami wymiany znaczne, wymiana między przypadkowo spotykającymi się ludźmi nie mogła być odroczona ( oparta na zobowiązaniu wykonania lub dostarczenia czegoś w przyszłości ), to zawsze była wymiana towar za towar. A ponieważ zwykle dostarczano nadwyżkę towaru jednego rodzaju z zamiarem wymiany na kilka innych, różnego rodzaju, musiał pojawić się towar pośredni, łatwo zbywalny i podzielny, w roli środka wymiany. Wprowadza w błąd stwierdzenie, że był to prekursor obecnych pieniędzy, co sugeruje brak różnicy między współczesnym pieniądzem, a oznakowanym kawałkiem srebra czy złota. Aby się o tym przekonać wystarczy wziąć złoty pierścionek oraz jego równowartość w złotówkach, a następnie spróbować coś kupić za nie w dowolnym innym kraju. Na widok złotówek usłyszymy kategoryczną odmowę, natomiast po wizycie u lokalnego złotnika, pierścionek będzie sprzedany, gdy jego cena okaże się atrakcyjna. Prekursorem pieniądza papierowego były weksle wystawiane przez Templariuszy kupcom obawiających się rabunku podczas podróży. Na podstawie weksla wystawionego w Wenecji kupiec mógł odebrać w Bremie równowartość zdeponowanego złota pomniejszoną o koszt usługi około 5%. Gwarancją uczciwości operacji był honor rycerzy z zakonu Templariuszy i autorytet kościoła. Bardzo późno pojawił się w powszechnym obiegu znany nam, pieniądz papierowy, ale ciągle było to zobowiązanie banku do wymiany tego dokumentu na ilość złota ( srebra ) uwidocznioną na banknocie. Już wtedy zdarzały się oszustwa i bankructwa więc nie wszystkie kwity depozytowe 1 ( potwierdzenie, gdzie towar lub złoto jest do odebrania ) cieszyły się takim samym zaufaniem. Obecnie za utrzymanie wartości zdeponowanej w pieniądzu nikt nie odpowiada. Inflacja może zjeść połowę pierwotnej wartości pieniądza i nikt nie poczuwa się do winy, nie ma chętnego do wyrównania dokonanej szkody, powiada się jedynie że ceny na rynku poszły znacznie w górę sugerując iż jest to wina sprzedawców, spekulujących producentów tylko nie tego co emituje w nadmiarze pieniądz. Nawet pieniądz towarowy w pewnych sytuacjach nie dawał gwarancji zachowania wartości w czasie. O tym mogli się przekonać poszukiwacze złota, gdy musieli za żywność i narzędzia płacić wielokrotnie wyższe ceny od cen występujących w miejscowościach odległych od kopalń. Trudno się dziwić, że większość rolników szybko wymieniała pieniądz na potrzebne dobra. W tamtych czasach ludzie świadomi byli jeszcze, że ich siła nabywcza wypływa z ich pracy i kupowanych narzędzi ( dokładnie ujmując: z ich właściwego zastosowania uzyskiwali odpowiednią stopę zwrotu ), rozumieli potrzebę przewidywania i rolę tworzonych zapasów, ale całkowicie obywali się bez pojęcia kapitału. Ten brak zaufania do pieniądza u chłopów przełamano wprowadzając podatek gruntowy. W ten sposób chłopi zmuszeni zostali do kumulowania oszczędności w pieniądzu akceptowanym przez władzę. W nieodległej przeszłości, gdy okazało się, że własne oszczędności już nie wystarczały, zaczęli tworzyć kasy oszczędnościowo-pożyczkowe ( pierwszą utworzył w 1577r. ks. Wawrzyniec Białobrzeski ) jako sposób na ochronę przed lichwą. Niestety napór lobby bankowego, 1 Doskonały opis historii pieniądza znajdzie czytelnik w Pieniądz, kredyt bankowy i cykle koniunkturalne Jesus Huerta De Soto

14 powoduje systematyczne ograniczanie swobody działania kas oszczędnościowopożyczkowych, cynicznie uzasadniane koniecznością zagwarantowania bezpieczeństwa depozytariuszom ( już rzymskie prawo głosiło chcącemu nie dzieje się krzywda ). Teraz obowiązującym modelem wspierania biednych są mikro pożyczki Muhammad Yunusa, będące lichwą w czystej postaci ( za spopularyzowanie pomysłu pobierania niekiedy 30% odsetek od biedaków dostał Pokojową Nagrodę Nobla w 2006r. ). Dziwnym trafem słowo lichwa wypadło z obiegu medialnego. Ale czy w domu powieszonego wypada mówić o sznurze?. Być może rozwiązanie znaleźli arabowie u których odsetki zastąpione zostały udziałem banków w zyskach i stratach przedsiębiorstw otrzymujących kredyt. Banki będąc niejako udziałowcem w przedsięwzięciu mają lepszą kontrolę nad decyzjami przedsiębiorcy, ale w tym systemie konsumenci nie mają dostępu do kredytu- biednym pozostaje liczyć wyłącznie na jałmużnę lub instytucje dobroczynne odpowiadające naszym fundacjom. Tak czy inaczej warto przeanalizować w szczegółach doświadczenia muzułmanów, bo zakaz spekulacji i pobierania odsetek od pożyczek funkcjonuje u nich już kilka wieków więc ujawniły się też niekorzystne strony tego rozwiązania. Ustanawiany przez państwo monopol na środek wymiany ( prawo nie pozwala na dokonywanie transakcji w innym pieniądzu na terenie kraju) stworzył pokusę by kreować go pod pilne potrzeby władzy nie licząc się z realnym popytem rynkowym. Sprzyja temu możliwość tworzenia długu publicznego przez narastające deficyty budżetowe ( szczególną perfidią lub głupotą muszą być obdarzeni ci co zgadzają się obciążać długiem nienarodzonych potomków). Skutki obserwujemy od lat - cykliczne kryzysy przedzielane gorączkowymi wzrostami baniek spekulacyjnych. Wbito nam do głowy przekonanie, że źródłem kredytu są wyłącznie banki. Współcześnie jest to w dużym procencie prawda. Odkąd obowiązuje rezerwa cząstkowa banki tworzą kredyty z powietrza ( zajmę się tym później ). Ale przez kilka tysięcy lat kredytem nazywano użyczenie zapasu na pewien okres czasu pożyczkobiorcy, który zobowiązany był do wynagrodzenia pożyczającemu - w ustalonej formie - dyskomfortu związanego z powstrzymywaniem się od konsumpcji. Na razie odłożymy omawianie kwestii pieniądza, podkreślając rolę jaką odgrywa ryzyko i zaufanie w wyborze formy wymiany i jej środka ( zakaz używania w wymianie obcych walut świadczy o niezbyt czystych intencjach władz ). Charakterystyczną cechą wymiany niedokończonej ( odroczonej w czasie ) jest udział w niej preferencji czasowej. Jest to powszechna skłonność człowieka polegająca na tym, że wolimy zaspokoić potrzeby wcześniej niż później. Jej działanie uwidacznia się wyraźnie u dzieci, im bardziej czegoś pragną, tym trudniej nakłonić je do zwłoki, proponując coś innego w nagrodę. Wielkość tej dodatkowej nagrody wyznaczy nam preferencję czasową. Z odroczoną konsumpcją ( powstrzymywaniem się od... ) związana jest oprócz nagrody jeszcze mało widoczna korzyść, będąca udziałem obu stron. Aby to wykazać, wrócimy do rezolutnego Piętaszka z poprzedniego artykułu. Pewnego dnia przychodzi on do Robinsona i mówi: mam pomysł by zwiększyć dwukrotnie ilość zrywanych bananów w jednej godzinie ( przypomnę: Piętaszek zrywał 12 kokosów i 6 bananów w godzinę, natomiast Robinson odpowiednio 3 i 5, a wymieniali się w relacji 1:1 ) pod warunkiem, że będziesz przez tydzień pracował dłużej tak by wyżywić siebie i mnie przez ten okres, za to otrzymywać będziesz półtora raza więcej bananów za kokosy. Robinson szybko liczy po jakim czasie inwestowanie w Piętaszka mu się zwróci: ilość_dni=(oszczędność_na_dziennej_wymianie)/(dodatkowy_czas_przepracowany_w tygodniu)

15 Ale do tych dni powinien dodać należne mu odsetki za czekanie przeliczone na ilość dni ( zadecyduje tu preferencja czasowa Robinsona ). Jeżeli czas eksploatacji wymyślonych przez Piętaszka urządzeń będzie dłuższy od łącznego wyliczonego czasu, to zarówno Robinson jak i Piętaszek uzyskają oszczędności w czasie poświęconym pracy. Teraz Robinson będzie miał więcej czasu by uczyć pisania i czytania Piętaszka na uratowanej szczęśliwie biblii, tłumacząc mu przy okazji, na czytanych fragmentach, sens wiary. Czy Robinsona zasłużył na epitet kapitalista? Czy zysk obopólny będzie jeszcze większy, gdy Piętaszek sprzeda pomysł Robinsonowi by i ten mógł wydajniej zbierać banany? Jeśli wyżej opisane zależności mają być prawem to należy to wykazać dla wszystkich możliwych przypadków. Twierdzenie 1 Dla dowolnej względnej produktywności uczestników wymiany zawsze istnieje relacja gwarantująca opłacalność tej wymiany. Dowód: Zakładamy, ze uczestnicy którzy uznali za najpilniejsze cele działania j=1 i j=2, mają zawsze do wyboru osiągnąć cele bezpośrednio (autarkia) lub poprzez wymianę. a ij ilość jednostek wyrobu j produkowanych w ciągu godziny przez producenta i, w- relacja wymiany miedzy kolumną 1 a 2 a11 a21 a11 a21 Przyjmijmy że zachodzi < a12 a to istnieje (w) dla którego < w < 22 a12 a22 Czyli a 11 < w*a 12 i a 21 > w*a 22 a więc wymiana a 12 na a 21 według ceny (relacji) w jest opłacalna dla obu producentów. To samo rozumowanie dla drugiej nierówności wykazuje opłacalność wymiany a 11 na a 22 co mieliśmy udowodnić. Z podobnych założeń wychodzi Paul Krugman, przyjmując model wymiany Ricardo. Jednak popełnia podstawowy błąd 2 zakładając, że godzinowa stawka płacy będzie równa wartości jaką robotnik może wytworzyć w ciągu godziny tj.: (cena_wytworzonego_produktu /praca_zużyta na wytworzenie jednostki wyrobu). Różnica miedzy wartością pracy a wartością jej produktu zawiera się w marży zysku, która bywa nawet ujemna, gdy produkt sprzedajemy ze stratą (cenę wyznacza rynek, zarówno sprzedawca jak i kupujący w bezpośredniej wymianie mogą próbować ją zmienić ale zawsze jest ona punktem odniesienia jako wiedza nabyta w dokonanych już transakcjach). Bo choć cena konkretnej oferty pracy zależy od wartości jej produktów to popyt na tę pracę zależy od alternatywnych ofert w otoczeniu producenta. Dlatego firmy przenoszą się tam gdzie są niskie płace i względnie wysokie bezrobocie wśród osób o wymaganych kwalifikacjach. I 2 str.19 i 20 Międzynarodowe stosunki gospodarcze Paul R.Krugman Maurice Obstfeld

16 odwrotnie, pracownicy o wysokich kwalifikacjach jeśli oferty pracy w ich zawodzie są gorsze od ofert pracy nie wymagających specjalnego przygotowania, to zrezygnują z inwestycji, jaką jest wykształcenie, i podejmą pracę mniej wymagającą nawet gdy wiąże się to z emigracją. Operowanie tylko krzywymi podaży i popytu nie pozwala zrozumieć, że istnieje szereg innych determinant wpływających na, wydawać by się mogło prostą, decyzję jaką podjąć pracę (bo jak zauważyli to austriacy, należy ona do dziedziny subiektywnego wartościowania). Opłacalność wymiany nie wyczerpuje tematu, bowiem zawsze zaistnieje ograniczenie tej wymiany poprzez stan nasycenia, który wystąpi u jednego z uczestników: x=min[w 1* (ilość wyrobów C pożądana przez A), ilość wyrobów A pożądana przez C ] W wymianie bilateralnej nie ma innego sposobu na zmianę ceny niż targowanie się albo wymuszenie. Truizmem jest twierdzenie, że dokonujemy wymiany rzeczy mniej wartościowych na bardziej wartościowe, bo już fakt podjęcia produkcji ponad własne potrzeby oznacza, że zdolność tych dodatkowych jednostek do bezpośredniego zaspokajania pilnych potrzeb producenta nie istnieje, nabierają one wartości ze względu na wartość rzeczy za które zostaną wymienione. Dlatego po zaspokojeniu potrzeby dobrem z wymiany kontrahent nie będzie miał motywacji do kontynuowania produkcji, bo rośnie wartość czasu zużytego do produkcji, który jest relatywnie zmieniającym się kosztem. Ciekawie opisuje to Bastiat 3 wymiana będzie funkcjonować, dopóki usiłowanie związane z nią będzie mniejsze niż to, którego zaoszczędziła. I zatrzyma się naturalnie wtedy, gdy ogół zaspokojeń otrzymanych wskutek rozdziału pracy będzie mniejszy z powodu trudności wymiany, a w mniejszym tylko stopniu, jeżeli otrzymamy je wprost z produkcji (...). Większemu zatem zagęszczeniu ludności towarzyszy niezmiennie większa ilość użyteczności darmowych ( tzn. danych nam przez naturę ). Nie budzi wątpliwości stwierdzenie, że rozwój gospodarczy jest z jednej strony oparty na specjalizacji, z drugiej strony polega na zastępowaniu pracy człowieka działaniem sił natury. Ponieważ usługi sił natury są darmowe to koszty wytworzenia maleją, a nawet pojawiają się nowe produkty, których wytworzenie wcześniej bez postępu technologicznego było niemożliwe. Naturalną konsekwencją postępu technicznego, powinien być nie tylko spadek cen rzeczy użytecznych, ale i wzrost możliwości wyboru z grupy coraz bardziej wyszukanych wyrobów. A to oznacza, że przy tym samym dochodzie powinniśmy z nawiązką zaspokajać dotychczasowe potrzeby i albo zaoszczędzić nadwyżkę, albo ograniczyć czas pracy. Tak czy inaczej spadek wartości dóbr konsumpcyjnych, zmniejszy znaczenie udział konsumpcji wyrobów w życiu jednostki a zwiększy udział różnorodnych usług. Hipermarkety przestaną pełnić funkcję świątyń konsumpcji bo rosnąca cena czasu wolnego w stosunku do niskich cen towarów spowoduje nieopłacalność odległych wypraw po zakupy, tym bardziej że ekscytacja związana z zakupem coraz tańszych rzeczy będzie spadać ( nie ekscytuje nas zakup ziemniaków mimo ich znacznego udziału w naszej diecie bo są relatywnie tanie w przeciwieństwie np.: do kawioru ). Nie wyklucza to pojawienie się świątyń wyszukanych usług z indywidualnie kreowaną rozrywką (warto już pomyśleć o skutkach ubocznych). Zastanówmy się co to oznacza dla władzy i spekulantów finansowych. Spadek znaczenia konsumpcji spowoduje obniżenie się znaczenia pieniądza, a więc i kredytu 3 str.98, t.2 Dzieła zebrane Frederic Bastiat

17 konsumpcyjnego, a przede wszystkim obniżenie się preferencji czasowej, która wpływa na wielkość rynkowej stopy procentowej oraz cenę czasu wolnego. Współczesne rządy stosują starą jak świat zasadę dziel i rządź. Zawiść i strach mają przemożny wpływ na naszą percepcję rzeczywistości i motywację. W imię wyrównywania szans i sprawiedliwości dokonuje się już blisko 80% transferów zarobków pracowników sfery realnej na rzecz pracowników sfery budżetowej. Jeśli prześledzi się narastanie obciążeń podatkowych, to rosną one proporcjonalnie do wzrostu wydajności pracy, a więc niwelują opisane wyżej pozytywne efekty rozwoju gospodarczego. Nie trzeba sięgać po teorie spiskowe, by wykazać, że taki stan rzeczy wynika bezpośrednio z przyjętych rozwiązań systemowych. Demokracja ze swej istoty może być tylko lokalna, bo tylko na tym poziomie potrafimy ustalić rzeczywiste poglądy większości, ocenić kandydata oraz realność jego programu. Tylko konkurencja między decydentami przy niewielkich kosztach zmiany podległości, może przeciwdziałać degeneracji władzy ( dowodem jest historia feudalizmu i wolnych miast ). Wybory bezpośrednie powinny obejmować sędziów, prokuratorów i głównego administratora, którym na ręce może patrzeć zaledwie kilku znających się na rzeczy radnych. Swoboda w stanowieniu prawa lokalnego wprowadziłaby element konkurencji miedzy samorządami. Lepiej zarządzane przyciągałyby dynamiczne i twórcze jednostki, stając się wzorcem dla innych gmin. Jeśli interes społeczności lokalnych ma być brany pod uwagę, to legislaturę centralną powinno się wybierać z samorządu lokalnego w wyborach pośrednich. Obecny sposób wyłaniania władz, polega na niewykonalnych obietnicach skierowanych do różnych dominujących grup interesów, które tak naprawdę są pretekstem do skubania tych, którzy nie potrafią się zorganizować i zagrozić władzy. Powie ktoś: a jednak płace szwedzkiego robotnika są kilkanaście razy większe od płacy robotnika w Azji, gdzie obciążenia podatkowe są o wiele niższe. Aby rozwiać wszelkie wątpliwości oficjalnie publikowane wyjaśnienia kryzysów mijają się z prawdą - muszę sięgnąć do nie lubianej przez większość matematyki. Efekt Ricarda Wiemy z doświadczenia, że w małym osiedlowym sklepiku będzie drożej niż w dużym sklepie sieci handlowej i kupujemy w nim tylko okazyjnie, gdy pominęliśmy coś podczas większych zakupów. Bierze się to stąd, że gdy obroty w sklepie spadają to, by otrzymać ten sam dochód z zainwestowanego kapitału właściciel musi zwiększyć marżę, czyli narzut na koszty nabycia towarów ( powstaje błędne koło: większe marże - mniej klientów, mniej klientów - większe marże). Ponadto duże sieci wykorzystują, ten sam mechanizm rządzący marżą, do wymuszania znacznych upustów na cenach u producentów, z tytułu znacznej skali dokonywanych zakupów. Przeanalizujmy sens ogólnego wzoru: I=MT, gdzie: I- stopa zwrotu, M- marża, T- obroty w okresie, dla którego liczymy stopę Okazuje się, że stopa zwrotu jest powszechnym wskaźnikiem decydującym o podejmowanych inwestycjach i o tym czy warto oszczędzać czy też pożyczać. Po całym świecie krąży kapitał (podobno ilość pieniędzy krążących jest trzykrotnie większa od sumy PNB wszystkich gospodarek świata) szukając okazji, w której stopa zwrotu z inwestycji będzie największa, co teoretycznie powinno doprowadzać do ich wyrównywania się w skali globu ( tak nie jest z wielu powodów). Niepokój powinien budzić fakt, że jest to głownie kapitał spekulacyjny, powodujący gwałtowne załamania kursów walut i perturbacje na rynkach finansowych (podobno okazja czyni złodzieja).

18 Jeszcze Dawid Ricardo sformułował zależność - której słuszność wykazał dopiero Friedrich Hayek 4 - że relatywna obniżka płac powoduje wycofywanie kapitału ulokowanego w maszynach i zastępowanie go zwiększonym zatrudnieniem ( i odwrotnie podwyżki płac zwiększają inwestycje w maszyny kosztem zatrudnienia ). Oczywiście dla każdego rodzaju wyrobów istnieje minimalny zestaw narzędzi i maszyn przy pomocy, których wykonanie wyrobu jest w ogóle możliwe ( np.: procesory wykonywane są przez zautomatyzowane, całkowicie izolowane kombajny, ale już przekopywać ziemię pod uprawę można motyką, pługiem konnym lub ciągnikiem ). Hayek zauważył, iż również w przedsiębiorstwie dochodzi do wyrównania wewnętrznej stopy zwrotu uzyskiwanej z pracy oraz z kapitału produkcyjnego. Jeśli ceny wzrosną o 5% bez zmiany stawki płac, to jeśli roczna wewnętrzna stopa wynosi I=6% a szybkość obrotu funduszu płac w ciągu roku wynosi T=12/2, to marża wzrośnie z M=1 do M=6 a w konsekwencji stopa zwrotu z funduszu płac wyniesie I p =(6/6+5)*6=36. Niech szybkość obrotu kapitałem, w roku, dla maszyn wyniesie T=0,1 to stopa zwrotu będzie równa: I m =(6/0,1+5)*0,1=6,5 Opłacać się więc będzie zwiększać zatrudnienie ( wtedy I p będzie maleć) oraz zmniejszać uzbrojenie miejsc pracy ( wtedy I m będzie rosnąć) do momentu aż I p zrówna się z I m gdzieś pomiędzy 6,5% a 36% będzie więc większa od stopy na początku. Proszę zwrócić uwagę na szczególną cechę tego typu inwestycji (wymiana wyposażenia); nie musi ona zwiększać produktywność a jedynie zyskowność, zastępując zbyt drogie płace teraźniejsze, tańszą mieszanką płac z siłami natury ( kapitałem ). Z kolei inwestycje zwiększające wydajność skracają okres produkcji i nie muszą powodować redukcję zatrudnienia ( jest to temat na oddzielny artykuł ). Ekonomiści głównego nurtu nie różnicują składowych kapitału i posługują się jedną funkcją produkcji mającą niewiele wspólnego z rzeczywistością, co pozwoliłem sobie poddać krytyce w artykule Substytucja pracy kapitałem - czy istnieje jednorodna funkcja produkcji? 5 Efekt Ricardo tłumaczy wiele zjawisk obserwowanych w gospodarkach: a. rosnące narzuty na płace, nakładane przez rządy, pracodawcy odbierają jak wzrost płac, więc starają się zwiększyć inwestycje zmniejszające zatrudnienie; b. pracownicy otrzymują płace - pomniejszone o odprowadzone do budżetu składki - które są tylko częścią ich faktycznego udziału w produkcji, co powoduje, że ich preferencja czasowa jest większa od stopy zwrotu uzyskiwanej przez zatrudniającego go przedsiębiorcę, więc ewentualne oszczędności nie mogą finansować inwestycji z pkt. a i pracownicy będą mniej oszczędzać i ewentualnie szukać lokat o wyższym oprocentowaniu np.: w obligacje rządowe, c. sytuacja szybko zmierzałaby do recesji, gdyby nie wypływający z budżetu strumień płac znacznie przewyższających średnią krajową ( oszczędności z nich powstające, uzupełnią częściowo, lukę wywołaną podatkami) oraz polityka banku centralnego ustalająca potrzebną wielkość podaży pieniądza; d. zwiększone zapotrzebowanie na kapitał inwestycyjny zostaje zaspokojone kreacją pieniądza z powietrza, jeśli wsparcie inwestycji ze strony banku centralnego ma być skuteczne, to ustalone stopy bankowe muszą być zbliżone do średnich stóp zwrotu w produkcji a więc zgodnie z pkt.a i b będą one niższe od preferencji pracowników więc pojawi się też zwiększony popyt na kredyty konsumpcyjne; 4 5 artykuł z Economica t.ix, nr 34 maj 1942r s blog

19 e. stymulowanie gospodarki kredytem bankowym powoduje wzrost popytu konsumpcyjnego zgodnie z pkt.d, a więc rośnie zapotrzebowanie na kredyt obrotowy, a rosnąca stopa zwrotu zachęca do inwestycji, tym razem w potencjał produkcyjny: f. wprowadzenie płacy minimalnej wpłynie na utrzymanie się wysokiego bezrobocia wywołanego nadmiernym opodatkowaniem płac. Ciąg powyższych zdarzeń nadmuchuje bańkę inwestycyjną do momentu aż akcja kredytowa wyczerpie rezerwy płynności w portfelach konsumentów i spowoduje spadek popytu, a za nim cen. Przedsiębiorcy stwierdzą, że przeinwestowali i spróbują zrestrukturyzować zobowiązania, których przy spadających dochodach nie są w stanie obsłużyć. Nastaje czas upadłości i zwijania akcji kredytowych tak, że firmy mają kłopot z uzyskaniem nawet kredytu obrotowego. Z efektu Ricardo tylko pozornie wynika wniosek o pozytywnych skutkach ciągłej presji związków zawodowych na stały wzrost płac, bo podnosząc realne płace wymuszają postęp i lepszą gospodarkę zasobami w przedsiębiorstwie, poprzez przejęcie wartości dodanej nienależnej kapitaliście. Wierutna bzdura: nie należy mylić przyczyny ze skutkiem. Tylko rzeczywista konkurencja, spychając ceny w dół powiększa realną wartość płac i sprawia, że inwestycje zwiększające wydajność stają się opłacalne, ale efekt konkurencji nie jest jednakowy i nie da się przewidzieć wielkości i tempa obniżek cen w poszczególnych branżach. Natomiast naciski płacowe są najskuteczniejsze tam, gdzie związki są najsilniejsze i nie wiążą się w żaden sposób z potencjałem inwestycyjnym tkwiącym w nagromadzonej wiedzy technologicznej ( ciągły strumień odkryć naukowych i innowacji, zapobiega trwałej monopolizacji rynku, gdy dostęp do niego jest wolny ). Jeżeli rynek jest konkurencyjny a produkt charakteryzuje się dużą elastycznością cenową ( istnieją substytuty ), to przedsiębiorstwo ulegając naciskom płacowym będzie ponosić straty, bo koszty po wzroście płac przekroczą przychody. Natomiast, gdy przedsiębiorstwo jest monopolistą, to odpowiedzią na wzrost płac będą wyższe ceny wyrobów ( inflacja ). Działa tu jeszcze jeden subtelny mechanizm ( opiszę go podczas analizy istoty kapitału ). Otóż relacja płac na końcowym etapie produkcji do płac z początkowych etapów ( przemysł surowcowy i środków produkcji ) decyduje o efektywności inwestowania zwiększającego wydajność. Oba mechanizmy na rynku z wolną wymianą nie dopuszczają do nadmiernego przeinwestowania i precyzyjnie alokują zasoby do dziedzin, w których będą najlepiej wykorzystane. Wypada jeszcze omówić różnicę między inwestycjami finansowanymi: a). oszczędnościami b). wydrukowanym pieniądzem bez pokrycia w oszczędnościach (fiducjarnym). Zaoszczędzony pieniądz to zaoszczędzone ( nie kupione) wyroby, które wykupią robotnicy zatrudnieni przy inwestycjach dzięki płacom wypłaconym im z pożyczonych oszczędności. Po uruchomieniu produkcji, spłata pożyczki ma pokrycie w dochodach z dodatkowej produkcji uzyskanej dzięki inwestycjom. Z kolei wracające do oszczędzającego pieniądze z odsetkami wystarczą na zakup towarów dotychczas konsumowanych przez robotników zatrudnionych przy inwestycjach oraz wyrobów z nowej produkcji (prawo Say a). Natomiast kredyt fiducjarny nie ma odpowiednika w zaoszczędzonych towarach i pojawienie się dodatkowych płac z inwestycji wniesie dodatkowy popyt na towary, ponad ilości znajdujące się na rynku, co musi wywołać równoważący wzrost cen (inflacja). Po zakończeniu inwestycji, spłata spowoduje anihilację pustego kredytu i absorpcję realnych odsetek. Znika więc dodatkowy popyt wywołany inwestycjami a pozostanie tylko pokrycie

20 dla odsetek w nowej produkcji w efekcie mamy więcej towarów na rynku niż chętnych na nie, co spowoduje dostosowawczą obniżkę cen (deflację). W ten sposób rezerwa cząstkowa wywołuje na przemian bumy inwestycyjne i recesje ( od ściany do ściany). Jest na to znana od dawna recepta ( 100% rezerwa depozytów), cóż kiedy rujnuje ona wielki rynek spekulantów finansowych, sprzedających aktywa pod koniec bumu i kupujący je na dnie recesji za śmieszne kwoty. Im większy kryzys tym większy zarobek. W warstwie prawnej, wymiana jest umową przeniesienia własności rzeczy, gwarantującą, że przedmioty wymiany zachowują wszystkie własności zwyczajowo im przypisywane i akceptowane, np.: gwóźdź w chlebie nie jest zwyczajowo akceptowany. Śmieszą próby normatywnego wyspecyfikowania wszystkich właściwości jakie powinien posiadać produkt ( ulubione zajęcie komisarzy UE ). Choć jest to niewykonalne w ujęciu ogólnym to z łatwością potrafimy rozstrzygać czy konkretny przedmiot ( sytuacja, decyzja ) jest w pełni tym za co się podaje. Ponieważ komunikacja ze swej istoty jest zawsze niepełna, a działanie nieprecyzyjne, przybliżone, to właściwą postawą wobec rzeczywistości jest wyrozumiałość obejmująca pewien zakres tolerancji. Stąd ważną rolę odgrywa tu intencjonalność, domniemanie. Wiemy z własnego doświadczenia, że nasze wytwory, gdy tylko zaistnieją w przestrzeni społecznej zaczynają żyć własnym życiem ujawniając nieprzewidziane własności. Dlatego uważam opisane deformacje raczej za niezamierzone konsekwencje tolerowania nieprzemyślanych ingerencji w wypracowane przez wieki mechanizmy społecznych interakcji, niż efekt spiskowych działań. Trudno mieć pretensje do wilka, że jest wilkiem. Należy stworzyć warunki by jego aktywność służyła zdrowiu populacji a nie jej wyniszczeniu. Tym wilkiem są tzw. rynki finansowe, ciągnące na pasku populistyczne rządy. Na tytułowe pytanie należy odpowiedzieć: tak. Bo ekonomia rodzi się w starciu z oporem materii, którego doświadczamy codziennie, to chwila namysłu nad pytaniem czy tak musi być?, to stałe przeciwstawianie się nieprawdzie fałszującej w nas obraz rzeczywistości, to wreszcie nabranie przekonania, że nie jesteśmy sami, że mamy po swojej stronie potężnego sojusznika naturę, która wszelkie anomalia, odstępstwa od naturalnego porządku unicestwia ( pojawienie się komunizmu unaoczniło nam do czego prowadzi pycha i przekonanie o swojej wszechmocy, było ostrzeżeniem ). To przyswojenie sobie wniosku, do którego doszedł już dawno Bastiat 6 rozumując Jeśli bowiem natura uporządkowała rzeczy w ten sposób, że antagonizm musi być prawem wolnych transakcji, to jedynym dla nas ratunkiem, byłoby przezwyciężenie natury i stłumienie wolności. Jeśli przeciwnie, wolne transakcje są harmonijne, jeśli dążą do ulepszenia i zrównania warstw społecznych, to usiłowania nasze ograniczyć się powinny do nie przeszkadzania działaniu natury i utrzymania praw wolności ludzkiej (...). Prostota w rządach, uszanowanie godności indywidualnej, wolność pracy i wymiany, pokój między narodami, bezpieczeństwo dla osób i własności, wszystko to jest zawarte w prawdzie: interesy są harmonijne - pod warunkiem, że prawda ta będzie powszechnie przyjęta. 6 str106, t.2 Dzieła zebrane Frederic Bastiat

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

Finanse dla sprytnych

Finanse dla sprytnych Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet w Białymstoku 28 kwietnia 2011 r. Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? dr Adam Wyszkowski EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Złoto i srebro. we współczesnym portfelu inwestycyjnym. Obraz gospodarki jest lepiej widoczny przez tylną, Warren Buffett

Złoto i srebro. we współczesnym portfelu inwestycyjnym. Obraz gospodarki jest lepiej widoczny przez tylną, Warren Buffett Złoto i srebro we współczesnym portfelu inwestycyjnym Obraz gospodarki jest lepiej widoczny przez tylną, zakurzoną Ryzyko bierze szybę, się niż z przez niewiedzy czysto o umytą tym co szybę robisz przednią

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

STOPA DYSKONTOWA 1+ =

STOPA DYSKONTOWA 1+ = Piotr Cegielski, MAI, MRICS, CCIM STOPA DYSKONTOWA (Wybrane fragmenty artykułu opublikowanego w C.H. Beck Nieruchomości, numer 10 z 2011 r. Całość dostępna pod adresem internetowym: www.nieruchomosci.beck.pl)

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 biuro@assman.com.pl http://www.assman.com.pl 21-11-2006 W części

Bardziej szczegółowo

OSZCZĘDZANIE PIENIĘDZY. Wojciechowska Justyna Wróbel Iwona Wróblewska Sonia

OSZCZĘDZANIE PIENIĘDZY. Wojciechowska Justyna Wróbel Iwona Wróblewska Sonia OSZCZĘDZANIE PIENIĘDZY Wojciechowska Justyna Wróbel Iwona Wróblewska Sonia Psychologia finansowa, 30.11.2013 DEFINICJE OSZCZĘDZANIA Oszczędzanie jest to odkładanie konsumpcji aby zapewnić sobie utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski Dr Łukasz Goczek Uniwersytet Warszawski Wpływ podatków na podaż i popyt Co decyduje, kto naprawdę ponosi ciężar podatku Koszty i korzyści wynikające z podatków i dlaczego podatki nakładają koszt, który

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia

Podstawowe zagadnienia Podstawowe zagadnienia Każda społeczność staje przed koniecznością rozwiązania trzech podstawowych problemw codziennej egzystencji: - jakie dobra i usługi - co wytwarzać - dla kogo je wytwarzać Ekonomia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Czy w ekonomii dwa plus dwa równa się cztery? Jak liczą ekonomiści? Mgr Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach 9 kwiecień 2014 r. Co

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 07.03.2008r

Makroekonomia 07.03.2008r Makroekonomia 07.03.2008r CREATED BY HooB Czynniki określające poziom konsumpcji i oszczędności Dochody dyspozycyjne gospodarstw domowych dzielą się na konsumpcję oraz oszczędności. Konsumpcja synonim

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XIII WYDATKI RZĄDOWE I ICH FINANSOWANIE Budżet rządu: niektóre fakty i liczby Wydatki rządowe, podatki i makroekonomia Deficyt budżetowy i długu publiczny

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

Aspekty prawne inwestowania nadwyżek operacyjnych. i budżetowych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego.

Aspekty prawne inwestowania nadwyżek operacyjnych. i budżetowych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego. Aspekty prawne inwestowania nadwyżek operacyjnych i budżetowych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego. Tło legislacyjne dla rozważań nad sposobami efektywnego lokowania nadwyżek środków pieniężnych

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji;

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji; 1 Inflacja Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen. Miarą inflacji jest indeks cen dóbr konsumpcyjnych, równy stosunkowi cen dóbr należących do reprezentatywnego koszyka w danym okresie czasu cen tych

Bardziej szczegółowo

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Przedstawiony zestaw zadań jest przeznaczony dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych i ma na celu ukazanie praktycznej strony matematyki, jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Autor: Mateusz Machaj #bank centralny #inflacja #polityka pieniężna #stopy procentowe W tym rozdziale dowiesz się: Czym są banki centralne

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. Polityka monetarna

Pieniądz. Polityka monetarna Pieniądz. Polityka monetarna Definicja Pieniądz można więc najogólniej zdefiniować jako powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy. Istota pieniądza przejawia się w jego funkcjach: środka wymiany

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

Pieniądz i system bankowy

Pieniądz i system bankowy Pieniądz i system bankowy Pieniądz pewien powszechnie akceptowany towar, który w zależności od sytuacji pełni funkcję: środka wymiany jednostki rozrachunkowej (umożliwia wyrażanie cen i prowadzenie rozliczeń)

Bardziej szczegółowo

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Inwestycje w technologie IT 1 muszą podlegać takim samym regułom oceny, jak wszystkie inne: muszą mieć ekonomiczne uzasadnienie. Stanowią one koszty i jako takie

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

OGÓLNA TEORIA ZATRUDNIENIA, PROCENTU I PIENIĄDZA JOHN MAYNARD KEYNES

OGÓLNA TEORIA ZATRUDNIENIA, PROCENTU I PIENIĄDZA JOHN MAYNARD KEYNES OGÓLNA TEORIA ZATRUDNIENIA, PROCENTU I PIENIĄDZA JOHN MAYNARD KEYNES Maciej Bloch Aleksandra Drewniak Iwona Rosa PLAN PREZENTACJI 1. John Maynard Keynes 2. Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza

Bardziej szczegółowo

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa W modelu tym rozważamy optymalny wybór konsumenta dotyczący konsumpcji w okresie obecnym i w przyszłości. Zakładając, że nasz dochód w okresie bieżącym i przyszłym

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Bankiem

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Strategie wspó³zawodnictwa

Strategie wspó³zawodnictwa Strategie wspó³zawodnictwa W MESE można opracować trzy podstawowe strategie: 1) niskich cen (dużej ilości), 2) wysokich cen, 3) średnich cen. STRATEGIA NISKICH CEN (DUŻEJ ILOŚCI) Strategia ta wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO MARŻA BRUTTO Marża i narzut dotyczą tego ile właściciel sklepu zarabia na sprzedaży 1 sztuki pojedynczej pozycji. Marża brutto i zysk brutto odnoszą się do tego ile zarabia

Bardziej szczegółowo

3.1 Analiza zysków i strat

3.1 Analiza zysków i strat 3.1 Analiza zysków i strat Zakładamy że firma decyduje czy ma wdrożyć nowy produkt lub projekt. Firma musi rozważyć czy przyszłe zyski (dyskontowane w czasie) z tego projektu są większe niż koszty podniesione.

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji 1. Wycena Aktywów Funduszu oraz ustalenie Wartości Aktywów

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Temat spotkania: Matematyka finansowa dla liderów Temat wykładu: Matematyka finansowa wokół nas Prowadzący: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 14 października 2014 r. Matematyka finansowa dla liderów Po

Bardziej szczegółowo

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Konsumpcja, inwestycje Utrzymujemy założenie o stałości cen w gospodarce. Stopa procentowa wiąże ze

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II

ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II SEMESTR I l.p Zagadnienia. 1. Kim jest osoba przedsiębiorcza? Typy osobowości Wymagania dla ucznia wyjaśnia, czym jest przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

Od czego zależy czy będę bezrobotnym

Od czego zależy czy będę bezrobotnym Od czego zależy czy będę bezrobotnym Bezrobocie jest to zjawisko ekonomiczne występujące w gospodarce każdego kraju. Oznacza ono sytuację, w której zapotrzebowanie (popyt) na pracę jest mniejsze od liczby

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie

Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie Marek Angowski Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie Definicje ZZL Zarządzanie zasobami ludzkimi jest to skoordynowany zbiór działań związanych z ludźmi, prowadzący do osiągania założonych celów organizacji

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Rynkowy system finansowy Marian Górski

Rynkowy system finansowy Marian Górski Rynkowy system finansowy Marian Górski Podręcznik obejmuje całościową analizę rynkowego systemu finansowego, który wraz z sektorem finansów publicznych tworzy system finansowy gospodarki. Autor podzielił

Bardziej szczegółowo

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych? Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?, czyli na co zwrócić szczególną uwagę przy doborze kredytu. Autor: Przemysław Mudel p.mudel@niezaleznydoradca.pl Copyright 2007 Przemysław

Bardziej szczegółowo

Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane. Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ

Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane. Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ POPYT to zależność pomiędzy ilością dobra, którą chcą i mogą kupić konsumenci, a ceną tego dobra. Popyt jest przedstawiany za pomocą

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa w pakiecie Matlab

Matematyka finansowa w pakiecie Matlab Matematyka finansowa w pakiecie Matlab Wykład 5. Wycena opcji modele dyskretne Bartosz Ziemkiewicz Wydział Matematyki i Informatyki UMK Kurs letni dla studentów studiów zamawianych na kierunku Matematyka

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 11.10.2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r.

Matematyka finansowa 11.10.2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r. Część I Matematyka finansowa Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... WERSJA TESTU Czas egzaminu: 100 minut

Bardziej szczegółowo

Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt?

Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt? Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt? Poniższy tekst jest przeniesiony z książki TAJNA BROŃ KREDYTOBIORCY praktycznego poradnika dla wszystkich kredytobiorców. Założenie

Bardziej szczegółowo

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 30.09.2013 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LXV Egzamin dla Aktuariuszy z 30 września 2013 r.

Matematyka finansowa 30.09.2013 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LXV Egzamin dla Aktuariuszy z 30 września 2013 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy LXV Egzamin dla Aktuariuszy z 30 września 2013 r. Część I Matematyka finansowa WERSJA TESTU A Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... Czas egzaminu: 100 minut 1 1.

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF.

Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF. Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF. Efektywna stopa podatkowa jest stosunkiem podatku wykazanego w sprawozdaniu finansowym

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Dziecięcy FINANSE DLA SPRYTNYCH Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 21 października 2014 r. Pieniądz to tylko miernik bogactwa Bogactwo może być gromadzone w różnych formach np. akcje, obligacje, nieruchomości,

Bardziej szczegółowo

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 672 KOMISJI PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I GIEŁD. z dnia 1 października 2002 r.

UCHWAŁA Nr 672 KOMISJI PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I GIEŁD. z dnia 1 października 2002 r. Dz.Urz.KPWiG.02.13.66 UCHWAŁA Nr 672 KOMISJI PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I GIEŁD z dnia 1 października 2002 r. w sprawie sporządzania i przedstawiania informacji reklamowych dotyczących funduszy inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty kademia Młodego Ekonomisty Banki w Praktyce nna Chmielewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 kwietnia 2010 r. Banki w Praktyce 2 Każdy chce więcej - potrzebny nam pośrednik 3 Skąd bank ma pieniądze?

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę RYNEK PRACY Rynek pracy podobny do rynku dóbr i usług; elementem wymiany jest praca ludzka; bezpośrednie powiązanie pracy z człowiekiem powoduje, że rynek ten nie może być pozostawiony sam sobie; popyt

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie pieniędzy

Oszczędzanie pieniędzy SGGW Oszczędzanie pieniędzy PSYCHOLOGIA FINANSOWA 30.11.2013 Przygotowały: Katarzyna Witkowska Paulina Zadroga Emilia Woźnica ZAPRASZAMY Agenda: 1. Oszczędzanie - Definicja - Majątek - Wartośd netto -

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Forward kontrakt terminowy o charakterze rzeczywistym (z dostawą instrumentu bazowego).

Forward kontrakt terminowy o charakterze rzeczywistym (z dostawą instrumentu bazowego). Kontrakt terminowy (z ang. futures contract) to umowa pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do kupna, a druga do sprzedaży, w określonym terminie w przyszłości (w tzw. dniu wygaśnięcia)

Bardziej szczegółowo

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU 1. POPYT Popyt (zapotrzebowanie) - ilość towaru, jaką jest skłonny kupić nabywca po ustalonej cenie rynkowej, dysponując do tego celu odpowiednim dochodem

Bardziej szczegółowo

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Zagadnienia Rynki elastyczne i zmonopolizowane. Funkcje popytu i podaży (położenie, przesunięcie). Równowaga rynkowa. Prawo popytu

Bardziej szczegółowo