OYDEIS NEMO WITAMINY PRAWDA I MITY. Θ Ουδεις MMX

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OYDEIS NEMO WITAMINY PRAWDA I MITY. Θ Ουδεις MMX"

Transkrypt

1 OYDEIS NEMO WITAMINY PRAWDA I MITY Θ Ουδεις MMX

2 Każdy zna słowo witamina, cóż to takiego? Od dawna znane były pewne choroby o niewyjaśnionej etiologii. Na Archipelagu Malajskim występowała przypadłość zwana beriberi. Objawiała się ona przykurczami mięśni i zaburzeniami nerwowymi. Jest to objaw braku witaminy B 1 (tiaminy) awitaminozy. Kiedy Kolumb w 1493 roku powrócił do Hiszpanii prawie połowa jego załogi zmarła po drodze na dziwną chorobę, była to awitaminoza, brak witaminy C. Na długo przed odkryciem witamin wiele kultur miało świadomość istnienia pewnego rodzaju żywności mającego duży wpływ na zdrowie organizmów. Starożytni Egipcjanie np.: zalecali spożywać wątrobę w celu leczenia kurzej ślepoty. Dopiero niedawno wyjaśniono działanie tych substancji. Począwszy od XVIII wieku wielu lekarzy i naukowców poczyniło odkrycia w dziedzinie natury i zalet witamin. W roku 1747 szkocki lekarz dr James Lind odkrył, że pewien składnik (znany obecnie jako witamina C kwasem askorbinowym) występujący w owocach cytrusowych pomaga w zapobieganiu szkorbutu. Przełom nastąpił w 1890 roku kiedy to lekarz holenderski Eijkmann zauważył u skazańców w więzieniu na Jawie stwierdził typowe objawy beri-beri. Te same objawy stwierdził u kur karmionych resztkami z więziennej kuchni. Głównym daniem był łuskany ryż. Połączył logicznie te zjawiska i po podaniu kurom pełnowartościowego ryżu wyzdrowiały. Stosując tę dietę u penitentów przyczynił się do wyzdrowienia wielu z nich, u których jeszcze choroba nie była mocno zaawansowana. Wywnioskował z powyższego, że w łuskach ryżu znajduje się substancja, która niezbędna jest do funkcjonowania organizmu. W roku 1905 natomiast dr William Fletcher odkrył, że usunięcie z pożywienia pewnych składników (znanych obecnie jako witaminy) powoduje choroby. Swoje obserwacje poczynił w czasie dochodzenia przyczyn choroby beri-beri w południowo - wschodniej Azji. Dr Fletcher doszedł do wniosku, że łuska nieoczyszczonego ryżu zawiera specjalny czynnik zapobiegający chorobie beri-beri. Pod koniec XIX i początkach XX wieku niektórzy badacze (Hopkins, Stepp, Łubin i Eikmann) zauważyli, że zwierzęta laboratoryjne karmione sztuczną pożywką czystych węglowodanów, białek i soli mineralnych rozwijały się gorzej nod karmionych pożywieniem naturalnym. W 1912 roku Kazimierz Funk stwierdził, że substancja ta jest pierwszorzędową aminą i nazwał ją WITAMINĄ od łacińskiego wyrazu VITA życie i AMINY, - czyli aminą życia. Była to witamina B 1 - nazwana tak została od pierwszej litery wywoływanego schorzenia z powodu jej braku (beri-beri) cemicznie tiamina. Dalsze badania doprowadziły do wykrycia wielu innych witamin, które wcale nie były aminami, ale nazwa pozostała. Do witamin należą związki organiczne o różnej budowie, należą tu nawet alkohole (witamina A, C i E). Podzielono je na dwie grupy, rozpuszczalne w wodzie i rozpuszczalne w tłuszczach. Nie wszystkie witaminy zostały prawdopodobnie jeszcze odkryte. Za przykład może posłużyć odkryty niedawno kwas pangamowy (glukono-6-acetylo-n-dwumetyloamina), nazwany witaminą B 15. Wpływa ona na przemianę tlenową w komórkach. Nie znane jest jeszcze przebieg reakcji zachodzącej w komórce, prawdopodobnie jest donatorem grup metylowych. Dostarczane muszą być do organizmu jako już gotowe związki lub jako prowitaminy związki syntetyzowanych przez rośliny, które następnie w organiźmie zwierzęcia przerabiane są na witaminy (kalcyferol). Kwas askorbinowy jest witaminą tylko dla wyższych naczelnych i świnki morskiej. Pozostałe organizmy zdolne są do wytwarzania tej substancji chemicznej. 1

3 Witaminy są to więc organiczne związki, które są niezbędne dla normalnego przebiegu szeregu procesów metabolicznych w organizmie człowieka. Witaminy wprzęgnięte są również w przemianę tłuszczów i węglowodanów, w energię, prawidłowe działanie wielu enzymów - w większości to koenzymy ich brak lub za mała ilość prowadzi do zaburzeń w metaboliźmie. Są skuteczne już w bardzo małych dawkach, rzędu pikogramów (10-9 g). Mają też swój udział w procesie odnowy uszkodzonych tkanek, tworzeniu hormonów, przeciwciał, krwinek, budowie materiału genetycznego itd. Witaminy nie są natomiast źródłem energii i materiałem budulcowym. Zbyt duża ilość niektórych witamin może doprowadzić do hiperwitaminozy (zwłaszcza rozpuszczalnych w tłuszczach), a długotrwały brak określonej witaminy lub zespołu witamin powoduje chorobę zwaną awitaminozą. Istnieją tzw. prowitaminy, które po spożyciu mogą być przez organizm człowieka przetwarzane na witaminy. Przykładem prowitaminy jest β-karoten. Z jednej cząsteczki β- karotenu powstają dwie cząsteczki retinolu. WITAMINY ROZPUSZCZALNE W WODZIE Witaminy te nie wykazują żadnego pokrewieństwa, są jednak polarnymi cząsteczkami co sprawia, iż są rozpuszczalne w wodzie. Są one syntezowane przez rośliny z jednym wyjątkiem kobalaminy witaminy B 12, która jest syntezowana przez bakterie. Dlatego najczęściej występują w zielonych liściach. Z powodu ich bardzo dobrej rozpuszczalności w wodzie kompleks witamin B jak również witamina C nie może być w organiźmie magazynowane. Muszą więc być cały czas dostarczane do organizmu. Wyjątkiem jest witamina B 12, która jest magazynowana w wątrobie. Ta ilość może pokrywać zapotrzebowanie na lata. Wszystkie witaminy rozpuszczalne w wodzie za wyjątkiem witaminy C są koenzymami. Witaminy rozpuszczalne w wodzie nie akumulują się w ciele człowieka, są wydalane z moczem i w związku z tym muszą być w sposób ciągły i systematyczny dostarczane z pełnowartościowego pożywienia. WITAMINY B B 1 tiamina B 2 ryboflawina B 3 niacyna B 4 cholina B 5 kwas pantotenowy B 6 pirodoksyna B 7 biotyna B 8 inozytol B 9 kwas foliowy B 10 kwas para-aminobenzoesowy (PABA) B 12 kobalamina B 13 kwas orotowy B 15 kwas pangamowy B 17 amygdalina C kwas askorbinowy 2

4 B 1 TIAMINA czynnik przeciw beri beri, czynnik antyneurotyczny, aneuryna Jest to pierwsza odkryta witamina. Niedobór jej powoduje chorobę beri-beri. Od pierwszej litery nazwano ją witaminą B. Zbudowana jest z pierścienia pirymidynowego, który poprzez grupę metylową połączony jest z tiazolem, do innego atomu węgla dołączona jest pierwszorzędowa amina (stąd nazwa witamina). Niedobór tej witaminy występuje przy złym odżywianiu, przy niektórych chorobach organicznych oraz w wypadku alkoholizmu. Surowe mięso niektórych ryb zawiera tiaminazę, która degraduje tiaminę. Tiamina jest szybko resorbowana w jelitach, nie jest jednak magazynowana w organiźmie. Jej nadmiar usuwany jest przez nerki. Brak danych na jej toksyczność. Tiamina w organiźmie przybiera swoją aktywną formę tiaminopirofosforan za pomocą ATP-zależnej tiaminopirofosforatranskinazy. Substancja ta została swierdzona w ośrodkowym systemie nerwowym i wątrobie. W jelitach i różnych tkankach ludzkich zostały stwierdzone różne fosfatazy katalizujące odłączanie pirofosforanu. Tiaminopirofosforan służy jako koenzym w różnych reakcjach enzymatycznych, które transferem aktywnego aldehydu. Rozróżniamy dwa typy takich reakcji, utlenianiąca dekarboksylacja α-ketokwasu jak również inne transketonowe reakc, podczas których zostaje odłączona grupa aldehydowa. W obu przypadkach tiaminopirofosforan dostarcza aktywnego atomu węglaw formie karbanianu na pierścień tiazolowy.węgiel ten zostaje stabilizowany przez atom azotu na pierścieniu 3

5 tiazolowym. Ten karbanianu dolącza się do grupy karbonylowej np. do takiegoż z purywatu. Powstałe w ten sposób połączenie jest szczególnie łatwo dekarboksylowane, przy czym powstaje hydroksyetylotiaminofosforan, który może występować w dwu formach rezonansowych. Powyższa reakcja jest częścią łańcucha reakcji kompleksu enzymatycznej, którą katalizuje purywatdechydrogenaza. Tym samych hydroksyetylotiaminofosforan jako integralna część kompleksu enzymatycznego reszty acetaldehyduna lipoamid. Reakcja ta katalizowana przez podjedostkę dihydrolipotransa-cetylazy, przy czym powstaje acetetylolipoamid. Dihydrolipotransacetylaza katalizuje przez to transfer grupy acetylowejacetylolipoamiduna koenzym A. Utleniona forma lipoamidu jest regenerowana przez dihydrolipodehydrogenazę, która zawiera dinukleotyd flawinoadeniny, jako grupę prostetyczną. Rola tiaminopirofosforanu jako koenzymureakcji transketonowej jest bardzo podobna do funkcji podczas oksydacyjnej dekarboksylacji. Reszta hydroksyetylowa hydroksyetylotiaminopirofosforanu jest tu wprawdzie przeniesiona na rybozodwufosforan, przez co powstaje sedoheptulozo-7-fosforan. Utleniająca dekarboksylacja α-ketoglutaratudo sukcynylu-coa i CO 2 jest katalizowany przez kompleks enzymowy, który jest bardzo podobny do kompleksu purywatdehydrogenazy. Również tu tiaminopirosoran dostarcza stabilnego anionu węglowego, który reaguje z α-c-atomem α-ketoglutaratu. Ogólnie w podobny sposób przebiega oksydacyjna dekarboksylacjaw przemianie materii w rozwidlonym łańcuchu aminokwasów powstającecych α- ketokwasów. Również tu potrzebny jest tiaminopirofosforan. Tym samym przy braku tiaminy u ludzi wszystkie reakcje przebiegające z (zależne od) tiaminopirofosforanemą blokowane lub co najmniej bardzo spowolnione. Prowadzi to do wzrostu substratów zależnych od reakcji z tiaminopirofosforanem, a więc do podwyższenia poziomu α-ketokwasów i pentoz. Witamina B1 została wyekstrachowana z otrąb ryżu w 1927 przez Jansena i Doutha. W latach Williams i Cline oraz Audersay i Westphall dokonali syntezy związku. Witamina B 1 czyli tiamina stanowi istotny czynnik w reakcjach spalania węglowodanów w komórkach. Istnieje także ścisły związek pomiędzy zapotrzebowaniem na tę witaminę, a ilością dostarczanej energii. 4

6 WYSTĘPOWANIE Mało znaczącym źródłem witaminy B 1 u człowieka jest flora bakteryjna przewodu pokarmowego. U przeżuwaczy synteza tiaminy odbywa się przez drobnoustroje występujące w przedżołądkach dlatego czego zwierzęta te nie cierpią na jej niedobory. Zawartość w 100g lub ml produktu w mg Drożdże 4,1, mąka pełnoziarnista 0,54, ryż naturalny - brązowy 0,40, groch 0,28, wątroba 0,26, chleb graham 0,23, chleb razowy 0,18, ziemniaki 0,12. WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE I FIZYCZNE Jest termolabilna i wrażliwa na promienie jonizujące, łatwo ulega zniszczeniu w wysokim ph. Podczas procesów kulinarnych straty sięgają 20-50%. Na polepszenie wchłaniania wpływają witaminy B 2, B 3, C, E, mangan, magnez. Natomiast etanol, wysoka temperatura, środowisko zasadowe, promieniowanie jonizujące, nadczynność tarczycy, tanina, kofeina, soda do pieczenia, barbiturany, środki neutralizujące kwasy, estrogen, antybiotyki, środki antykoncepcyjne pogorszają wchłanianie. Dzieci 1-3 lat 0,5 Dzieci 4-8 lat 0,6 Chłopcy 9-13 lat 0,9 Młodzież męska lat 1,2 Mężczyźni lat 1,2 Mężczyźni lat 1,2 Mężczyźni lat 1,2 Mężczyźni powyżej 70 lat 1,2 Dziewczęta 9-13 lat 0,9 Młodzież żeńska lat 1,0 Kobiety lat 1,1 Kobiety lat 1,1 Kobiety lat 1,1 Kobiety powyżej 70 lat 1,1 Kobiety ciężarne do 18 lat 1,4 Kobiety ciężarne lat 1,4 Kobiety ciężarne lat 1,4 Kobiety karmiące do 18 lat 1,4 Kobiety karmiące lat 1,4 Kobiety karmiące lat 1,4 DAWKA (ZAPOTRZEBOWANIE) Zalecane normy dietetyczne mg/dzień DZIAŁANIE Szczególnie ważną rolę pełni witamina B 1 w czynnościach i regeneracji systemu nerwowego. Składnik tkankowych układów enzymatycznych. Wspomaga proces wzrostu. Wzmaga czynność acetylocholiny, hamuje esterazę cholinowa, działa synergicznie z tyroksyną i insuliną, pobudza wydzielanie hormonów gonadotropowych. Ponadto tiamina przyspiesza gojenie się ran i wykazuje działanie uśmierzające ból. Jest składnikiem dekarboksylaz i transketolazy. 5

7 6

8 AWITAMINOZA I HIPOWITAMINOZA Przy niedoborze tej witaminy występuje nadmierne nagromadzenie się kwasów mlekowego i pirogronowego w tkankach co powoduje niedobór związków energetycznych. Niedobór witaminy powoduje porażenie nerwów i atrofię mięśni kończyn (choroba beri-beri - zupełny brak witaminy B 1 w organiźmie. Rozwój tej choroby występował szczególnie w populacjach, w których żywiono się głównie polerowanym ryżem, u ludzi w więzieniach, u marynarzy i bardzo często u niedożywionych kobiet w ciąży i ich niemowląt), zaburzenia czynności centralnego układu nerwowego (oczopląs, zaburzenia pamięci, koncentracji, zakłócenia równowagi emocjonalnej), niewydolność krążenia (przyspieszona akcja serca, powiększenie wymiarów serca, obrzęki kończyn górnych i dolnych), zakłócenia w procesie trawienia (utrata łaknienia, nudności, wymioty, biegunki), tachykardię, zaniki gruczołów dokrewnych. Ludzie z niedoborem tiaminy często padają ofiarą komarów i innych owadów. Przyczyną jest niższy poziom substancji odstraszających owady w skórze. Do niedoboru witaminy B 1 dochodzi także w stanach chorobowych spowodowanych wadliwym jej wchłanianiem oraz u alkoholików. Utajone niedobory tiaminy mogą występować jeszcze, nawet w krajach wysoko rozwiniętych, w tych wypadkach, gdy ludzie żywią się jednostronnie, nie spożywają ciemnego pieczywa, a jedzą zbyt dużo sacharozy i słodyczy. HIPERWITAMINOZA Przedawkowanie witaminą B 1 występuje rzadko i charakteryzuje się zawrotami głowy, nadwrażliwością, drżeniami mięśni, zaburzeniami rytmu serca i reakcjami alergicznymi, osłabieniem, zmęczeniem, obrzękami, potami, nudnościami, dusznością. Osoby ciężko pracujące fizycznie, sportowcy, kobiety ciężarne i karmiące, a także ludzie palący papierosy, nadużywający alkohol i spożywający duże ilości cukru mają wyższe zapotrzebowanie na witaminę B 1. TOKSYCZNOŚĆ Brak danych dotyczących toksyczności. 7

9 B 2 RYBOFLAWINA Ryboflawina, laktoflawina, hepatoflawina, witamina G Ryboflawina składa się z pierścienia izoallowego, dp którego dołączony jest ribitol. Pieścieniowa struktura i podwójne połączenia sprawia, że ryboflawina jest barwnikiem i może po odpowiednim pobudzeniu wydzielać fluorescencyjnie światło. Ryboflawina jest względnie termostabilna, jednak szybko ulega rozkładowi podczas naświetlania światłem widzialnym. Ryboflawinę zdolne są syntezować wszystkie rośliny i wiele mikroorganizmów, nie potrafią tego jednak wyższe organizmy. Resorbcja ryboflawiny w jelitach następuje równocześnie z fosforylacją w komórkach błony jelitowej, tak, że powstaje fosforan ryboflawiny, który jest również nazywany flawinomononukleotydem (FMN). Reakcja jest katalizowana przez enzym flawokinazę, który jest hamowany przez derywat fenotiazyny chloropromazyny. Jak u tiaminy nadmiar wchłoniętej ryboflawiny zostaje usunięty wraz z moczem. Ryboflawina jest częścią flawinonukleotydu. Flawinomononukleotyd powstaje przez ATP zależnej fosforylacji z ryboflawiny. Flawino-Adenino-Dinukleotyd (FAD) jest syntetysowany przez transfer reszty AMP na FMN w zależnej od ATP reakcji. Wszystkie dotąd przebadane tkanki, bez wyjątku zdolne są do powyższej biosyntezy. FMN i FAD służą jako grupy prostetyczne podczas reakcji redoks, które to enzymy są nazywane jako flawoenzymy lub też flawoproteiny. Połączenie pomiędzy koenzymem a apoenzymem jest względnie silne, jednak nie kowalencyjne. Wiele flawoprotein zawiera dodatkowo jako kofaktory metale i są z tego względu nazywane metaloflawoproteinami. Gdy cykl katalityczny reszty flawoinowej jest redukowany na pierścieniu izoalloaksynowym, tak że powstają redukowane nukleotydy FMNH 2 i FADH 2. Z powodu zawartości flawiny utleniane flawoproteiny są intensywnie zabarwione. Bledną one podczas reakcji ponieważ połączony system trzech pierścieni znika. 8

10 Z powodu wrażliwości na światło ryboflawiny noworodki, które z powodu hyperbilirubinozy i są poddawane fototerapii wykazują czasami braki ryboflawiny również wtedy, gdy w pokarmie występuje znaczna ilość tej substancji. W roku 1932 Warburg i Christian opisali żółty enzym znajdujący się w drożdżach. Bierze udział w utlenianiu i redukcji w procesach komórkowych. Rok później dowiedziono również, że witamina B 2 i żółtozielony fluoryzujący barwnik, rozpowszechniony w tkankach roślinnych i zwierzęcych są ryboflawiną. Należy dodać, że związek ten znany był już wcześniej, bo w roku 1897 Blyth otrzymał flawiny z serwatki mleka, a Bleyer i Kallmann lactochrom ze świeżego mleka, ale nie zdawali sobie sprawy z działania biologicznego uzyskanych przez siebie związków. WYSTĘPOWANIE Zawartość w 100 g lub ml produktu mg Drożdże 11,9, inne grzyby 0,42, fasola - nasiona suche, jajo 0,54, makrela 0,28, migdały 0,78, mleko pełnotłuste 0,16, nasiona orzecha włoskiego 0,13, nasiono słonecznika 0,25, ser twarogowy tłusty 0,45, ser chudy 0,34, wątroba wieprzowa 2,98, wołowina 0,20, szpinak 0,18 WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE I FIZYCZNE Jest termostabilna. Po wystawieniu na bezpośrednie działanie promieni słonecznych 50% witaminy B 2 ulega zniszczeniu, jest to najważniejszy powód, dla którego nie sprzedaje się mleka w przezroczystych szklanych butelkach. Na polepszenie wchłaniania wpływa witamina B 1, witamina B 3, witamina B 6, witamina C, fosfor, błonnik, selen. Natomiast światło, wysoka temperatura, dwutlenek siarki, środowisko zasadowe, etanol, lipidy, estrogen czy środki anty- koncepcyjne wpływają na pogorszenie wchłaniania tej witaminy. DAWKA (ZAPOTRZEBOWANIE) Zalecane normy dietetyczne mg/dzień Dzieci 1-3 lat 0,5 Dzieci 4-8 lat 0,6 Chłopcy 9-13 lat 0,9 Modzie męska lat 1,3 9

11 Mężczyźni lat 1,3 Mężczyźni lat 1,3 Mężczyźni lat 1,3 Mężczyźni powyżej 70 lat 1,3 Dziewczęta 9-13 lat 0,9 Młodzie żeńska lat 1,0 Kobiety lat 1,1 Kobiety lat 1,1 Kobiety lat 1,1 Kobiety powyżej 70 lat 1,1 Kobiety ciężarne do 18 lat 1,4 Kobiety ciężarne lat 1,4 Kobiety ciężarne lat 1,4 Kobiety karmiące do 18 lat 1,6 Kobiety karmiące lat 1,6 Kobiety karmiące lat 1,6 DZIAŁANIE Ryboflawina, bierze udział w procesach redoks, wspódziała w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego, współudziała z witaminą A w prawidłowym funkcjonowaniu błon śluzowych, śluzówki przewodu pokarmowego, dróg oddechowych, nabłonka naczyń krwionośnych i skóry, uczestniczy też w przemianach aminokwasów i lipidów, odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu narządu wzroku. Składnik enzymów flawinowych biorących udział w utlenianiu tkankowym. AWITAMINOZA I HIPOWITAMINOZA Teratogenna, w okresie ciąży u ssaków prowadzi do potworności. U pozostałych osobników awitaminoza objawia się spadkiem masy ciała, zahamowaniem rozwoju umysłowego u dzieci, światłowstrętem, zapaleniem spojówek, niedokrwistością, uczuciem pieczenia skóry, uczuciem bólu błon śluzowych, zapaleniem błony śluzowej kącików ust (zajady), przekrwieniem bon śluzowych, zapaleniem rąbka czerwieni warg, zapaleniem języka. Jest to wynikiem obniżeniem oddychania tkankowego. Osoby żyjące w stresie mają zwiększone zapotrzebowanie na witaminę B 2, dzięki niej jest możliwe wydalanie adrenaliny z komórek rdzenia nadnercza. Życie w bezustannym napięciu i pośpiechu, czy też pełne konfliktów i problemów zmusza organizm do stałej produkcji hormonów stresogennych, co jest przyczyną kurczenia się rezerw ryboflawiny. HIPERWITAMINOZA W wypadku dużego przedawkowania mogą wystąpić nudności i wymioty. Nie jest znana. TOKSYCZNOŚĆ 10

12 B 3 NIACYNA (AMID NIACYNY) witamina PP, nikotynamid, kwas nikotynowy, amid kwasu nikotynowego, pelagranina, niacynamid Związek ten (niacyna lub kwas nikotynowy) to pochodna pirydyny, który jest również składnikiem nietoksycznej części występującej w tytoniu nikotyny. Rośliny i większość zwierząt zdolne są do syntezy kwasu nikotynowego z tryptofanu. Zauważyć można, że synteza kwasu nikotynowego jako kofaktoru fosforanu piryksalu i tym samym potrzebuje aktywnego koenzymu witaminy B 6. Z 60 mg tryptofanu może być zsyntetyzowany tylko 1 mg kwasu nikotynowego. Kwas nikotynowy resorbowany jest w przewodzie jelitowym. W moczu większa część jest N-metylowana, to znaczy, że wydalany jest N-metylonikotynoamid. W cytozolu wszystkich komórek kwas nikotynowy jest fosforybozowany przez tworzenie mononukleptydu kwasu nikotynowego (NMN) z fosforybuzylopirofosforanu (PRPP). W końcu NMN jest adenilizowane z ATP wraz z tworzeniem dinukleotydu-dezamindonikotynoamidu (dezamido-nad + ). Grupa amidowa glutaminy dostarcza azotu amidowego do tworzenia koenzymu nikotynoamidodinukleotydu (NAD + ). Dalszy ważny koenzym to fosforyzozana pochodna NAD, fosforan nikotynoamiddodinukleotydu lub NADP +. Pochodne niacyny NAD + i NADP + służą dla wielu odwracalnych reakcjach redoks jako koenzymy. Ich efektywność w reakcjach redoks możliwa jest dzięki temu, że pierścień pirydynowy służy jako pułapka dla elektronów, to znaczy, że zredukowane formy występują w różnych formach rezonasowych i dzieki temu są stabilne. 11

13 Rząd oksyreduktaz urzywa wyłącznie NAD + oksyreduktazy, które używają obydwa koenzymy. lub NADP +. Występują jednak WYSTĘPOWANIE Najważniejsze źródło bogate w tryptofan białka mięsa jak również inne bogate w kwas nikotynowy środki spożywcze zboża, mleko, zielone warzywa liściowe, drożdże i jego produkty. Zawartość w 100 g lub ml produktu mg Drożdże 35,5, drób 9,6, kasza gryczana 4,0, migdały 4,7, orzacha 24,2, otręby pszenne 21, pomidory 1,4, serca 7,2, soja 2,9, suszone brzoskwinie 8,2, wątróbka 12,2, ziarno pełne 5,2 WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE I FIZYCZNE Bardzo stabilna mimo procesów przetwarzania i przechowywania żywności. Kompleks witamin B, witamina B 1, B 2, B 5, witamina C, fosfor oraz chrom wpływają na lepsze wchłanianie tej witaminy. Za pogorszenie wchłaniania odpowiedzialne są sulfonamidy, etanol, tabletki nasenne, estrogen, antybiotyki, środki antykoncepcyjne, kawa, herbata, cukier i azotan sodu. Jest to jedna z nielicznych witamin nieulegających zmianom - dzienne zapotrzebowanie na witaminę B 3 jest zwykle zaspakajane poprzez jej powstawanie z jednego z aminokwasów - tryptofanu, przyjmuje się, że 1 mg niacyny równa się 60 mg tryptofanu. Badania wykazały, że stosowanie niacyny obniża poziom cholesterolu nawet o 22%. Nadmierne spożywanie pokarmu zawierającego cukier prowadzi do utraty tej witaminy. DAWKA (ZAPOTRZEBOWANIE) Zalecane normy dietetyczne w mg/dzień. Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych w mg/dzień Dzieci 1-3 lat 6 10 Dzieci 4-8 lat 8 15 Chłopcy 9-13 lat Młodzież męska lat Mężczyźni lat Mężczyźni lat Mężczyźni lat Mężczyźni powy ej 70 lat Dziewczęta 9-13 lat Młodzież żeńska lat Kobiety lat Kobiety lat Kobiety lat Kobiety powyżej 70 lat Kobiety ciężarne do 18 lat Kobiety ciężarne lat Kobiety ciężarne lat Kobiety karmiące do 18 lat

14 Kobiety karmiące lat Kobiety karmiące lat DZIAŁANIE Witamina ta uczestniczy w regulacji poziomu cukru we krwi (produkcja związków energetycznych), regulacji poziomu cholesterolu, uczestniczy w procesach utleniania i redukcji w organizmie, uczestniczy w utrzymaniu odpowiedniego stanu skóry, uczestniczy w regulacji przepływu krwi w naczyniach, współdziała w syntezie hormonów płciowych. Dzięki zdolnościom niacyny do rozszerzania naczyń krwionośnych, jej stosowanie może być pomocne w usuwaniu dolegliwości krążeniowych u osób z wąskimi żyłami, oraz łagodzeniu dolegliwości u osób cierpiących na bóle migrenowe. Składnik dwunukleotydu nikotynamidoadeninowego i innych koenzymów przenoszących wodór. AWITAMINOZA I HIPOWITAMINOZA Pelagra (rumień lombradzki), wystąpienia pelagry - tzw. - szorstkość i zaczerwienienie skóry, zaburzenia w metabolizmie cukrów, zaburzenia procesu oddychania komórkowego, dysfunkcji układu trawiennego (biegunki, spadek masy ciała, osłabienie), zakłócenia w funkcjonowaniu układu nerwowego (bezsenność, zawroty głowy, bóle głowy, zapalenie nerwów, zaburzenia pamięci). Niedobór witaminy B 3 może spowodować niekorzystne zmiany w osobowości, ponieważ witamina ta jest konieczna do prawidłowego funkcjonowania mózgu i obwodowego układu nerwowego. Typowe symptomy pelagry, mianowicie zapalenie skóry, zakłócenie nerwowe i tak dalej, znikają bardzo szybko po zastosowaniu terapii niacyną, często nawet już w ciągu jednej doby. Występujące zaburzenia przemiany materii w pelagrze jest trudne do wyjaśnienia, ponieważ przeważnie dalszy niedobór witaminy. HIPERWITAMINOZA Kwas nikotynowy, jednak nie amid niacyny w wysokich koncentracjach może spowodować zaczerwienienia skóry, swędzenie i zaburzenia jelitowe. Dlatego kwas nikotynowy w wysokich koncentracjach może powodować spadek cholesterolu w serum, co wykorzystywane jest w lecznictwie, chociaż mechanizm ten nie jest dokładnie znany. Uszkodzenie wątroby, niemiarowość pracy serca, dolegliwoœści skórne (pieczenie i swędzenie), podniesienie poziomu glukozy we krwi, nadmiar syntetycznej witaminy B 3 może powodować bóle głowy, mrowienie, zaczerwienienie skóry, swędzenie głowy, szum w uszach, niestrawności, żółtaczkę, arytmię serca i psychozy, prawdopodobieństwo uszkodzenia wątroby, utratę łaknienia, stężenie kwasu moczowego, zwiększenie zawartości glukozy w osoczu. Nie jest znana. TOKSYCZNOŚĆ 13

15 B 4 CHOLINA Często zaliczana jest do witamin. Jest składnikiem lecytyny. Zapobiega odkładaniu się tłuszczu w tkankach, czyli jest czynnikiem lipotropicznym, zajmujących się przetwarzaniem, stapianiem i transportowaniem cząsteczek tłuszczu. Razem z innymi substancjami cholina, która sama jest częścią składową substancji tłuszczowych i lipoprotein, nie tylko ułatwia przenoszenie tłuszczów z wątroby do innych narządów, ale i wchłanianie oraz zużytkowanie go w komórkach. Bierze udział w metylacji. Prawdopodobnie jest czynnikiem wzrost u zwierząt. W 1846 N.T. Gobley wyodrębnił tę substancję z żółtka jaj, i nazwał ją lecytyną (po grecku λεθικος znaczy żółtko jaj). W latach czterdziestych ubiegłego stulecia dwóch niezależnych badaczy uznało cholinę jako witaminę, jednak ostatecznie została zakwalifikowana jako niby witamina, z tego względu, że organizm ludzki może sam produkować cholinę za pomocą kwasu foliowego, witaminy B 12 i aminokwasów (metionina, seryna). Jednak nie zawsze są to ilości wystarczające i musimy je uzupełniać. Aż do początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia panowało przekonanie, że organizm sam potrafi wyprodukować ilość choliny pokrywającą zapotrzebowanie. Jednak w 1993 eksperci udowodnili, że ludzie żyjący w ciągłym stresie psychicznym mogą zużywać podwójne dawki choliny. WYSTĘPOWANIE Drożdże, żółtka jaj, szpinak, pomidory, kapusta, groch, wątroba, fasola, ryby, ser, sałata, otręby pszenne. WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE I FIZYCZNE Na polepszenie wchłaniania wpływa kwas foliowy, inozytol, witamina A, kompleks witamin B. Na pogorszenie natomiast cukier, etanol, kawa, temperatura. DAWKA (ZAPOTRZEBOWANIE) Dla tej witaminy z powodu braku danych nie została oznaczona bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych, dlatego też, aby nie dopuścić do możliwości przedawkowania, źródłem tej witaminy powinna być żywność. Zalecane normy dietetyczne, bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych mg/dzień. Dzieci 1-3 lat Dzieci 4-8 lat Chłopcy 9-13 lat Młodzież męska lat Mężczyźni lat

16 Mężczyźni lat Mężczyźni lat Mężczyźni powyżej 70 lat Dziewczęta 9-13 lat Młodzież żeńska lat Kobiety lat Kobiety lat Kobiety lat Kobiety powyżej 70 lat Kobiety ciężarne do 18 lat Kobiety ciężarne lat Kobiety ciężarne lat Kobiety karmiące do 18 lat Kobiety karmiące lat Kobiety karmiące lat DZIAŁANIE Jest nazywana witaminą ożywiającą umysł. Już w okresie niemowlęctwa dzięki cholinie znajdującej się w mleku matki rozwija się mózg i cały system nerwowy. Podczas przemiany materii z choliny wytwarza się także acetylocholina (neuroprzekaźnik), która jest odpowiedzialna za prawidłowe funkcjonowanie mózgu i układu nerwowego. Dzięki temu jesteśmy w stanie skoncentrować się przy wytężonym działaniu i wykaza pomysłowością. W wypadku braku choliny w brakuje w organizmie, stany takie są krótkotrwałe. Cholina razem z innymi związkami dba o zachowanie pożądanej lepkości krwi. Wykorzystuje się ją w leczeniu zaburzeń pracy układu nerwowego związanych z niskim poziomem acetylocholiny w mózgu (choroba Alzheimera, niezdolność do uczenia się, utrudnione uczenie się mowy i opóźnienie funkcji motorycznych). AWITAMINOZA I HIPOWITAMINOZA Niedobór choliny powoduje, że cholesterol krąży we krwi, ale nie dociera do komórek. Następuje jego jełczenie, sklejanie się odpadów martwego białka, w wyniku czego ulegają one zeskorupieniu, nie dopuszczając substancji odżywczych do komórek. Nie odżywione komórki tracą aktywność i nie są w stanie przesyłać sygnałów do mózgu, lub nawet obumierają. Brak choliny sprawia, że już od czterdziestego roku życia, a nieraz nawet wcześniej, może nastąpić typowo starczy rozkład psychiczny, którego najbardziej charakterystyczne symptomy to zaniki pamięci oraz niezdolność do koncentracji. Niedobór tej witaminy wywołuje też stany lękowe, obstrukcję, bóle głowy, dolegliwości sercowe, stany oszołomienia, biegunki, mdłości. 15

17 Nadmiar witaminy: rybi zapach z ust. HIPERWITAMINOZA Nie jest znana. TOKSYCZNOŚĆ 16

18 B 5 KWAS PANTOTENOWY czynnik wzrostowy dla drożdży, Bios II, czynnik przesączalny Nazwa pochodzi z języka greckiego πανθα czyli wszystko gdyż występuje w świecie roślinnym i zwierzęcym. Kwas pantotenowy jest amidem kwasu pantoinowego i β- alaniny. Jest on we wszystkich środkach spożywczych.(10.21), jednak najwięcej jej znajduje się w tkanchach zwierzęcych, produktach zbożowych i jarzynach.124 Jest składnikiem koenzymu A i odgrywa ważną rolę w syntzezie kwasu cytrynowego, kwasów tłuszczowych, cholesterolu i acetylocholiny. U ludzi dochodzi do specyficznego niedoboru kwasu pantotenowego z odpowiednimi symptomami rozpznawalnymi tylko przy eksperymentalnych warunkach z dodatkiem specyficznego antagonisty. Ogólnie niedobór kwasu pantotenowego z niedoborem innych witamin z kompleksu B jest uogólnione. W jelitach jest wchłaniany raptownie a następnie jest fosforyzowany w komórkach do za pomocą ATP do 4 -kwasu fosfopantotenowego. W przebiegu biosyntezy pochodzący od kwasu pantotenowego koenzym, koenzym A, najpierw jest zdeponowanna cysteina na kwasie pantotenowym. Po tej dekarboksylacji powstaje 4 -fosfopanteina. Jak u wielu koenzymów z witamin rozpuszczalnych w wodzie aktywny koenzym kwasu pantotzenowego zawiera adeninę. Powstaje on przez adeninowanie 4 -fosfopantzeiny z ATP, przy czym powstaje defosfo-koenzym A. Po fosforyzacji 3 grupy hydroksylowej reszty rybozowej z ATP powstaje gotowy koenzym A. Koenzym A zawiera na jednym końcu cząstki adeninę, na innym grupę tiolową. Owa grupa tiolowa służy jako nosiciel dla grupy acetylowej w utlenianiu kwasów tłuszczowych i biosyntezie, podczas acetylowania i jak już było wspomniane podczas tlenowej dekarboksylacji, która potrzebuje pirofosforanu tiaminy. Połączenie acylowo siarkowe pomiędzy koenzymem A a resztą acylową jest bogate w energię, którego energia hydroksylowa odpowiada mniej więcej energii grupy pirofosforanowej w ATP. Z tego powodu energia potrzebna do tego bogatego w energię tioestru potrzebną energię, uzyskiwana jest z albo poprzez połączenie z reakcją egzogenną lub poprzez transfer energii z bogatego w energię fosforanu, lub też bogatego w energię połączenia siarkowego. Często struktura wolnego, zredukowanego koenzymu A jest dalej przekazywana jako CoA-SH. WYSTĘPOWANIE Zawartość w 100 g lub ml produktu mg 17

19 Drożdże 14,50, dziczyzna 0,57, jaja 1,25, mleko pełne 0,31, mąka pełnoziarnista 0,78 orzechy włoskie 0,90, ser Camembert 1,10, nasiona słonecznika 1,40, kraby 0,63, otręby pszenne 2,85, śledź 1,35, wątróbka 7,70. W pożywieniu kwas pantotenowy występuje w formie koenzymu. WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE I FIZYCZNE Kwas pantotenowy należy do najmniej trwałych witamin z grupy B. W procesie mielenia zboża straty kwasu pantotenowego wynoszą około 50%, wskutek pieczenia mięsa od 25 do 50%, a podczas gotowania od 15 do 30%. Syntetyczne preparaty kwasu pantotenowego istnieją w postaci pantoteinianu wapnia. Pantoteinian wapnia jest odporny na działanie światła i powietrza. Kompleks witamin B - B 6, B 7, B 9 (kwas foliowy), B 10 (kwas paraaminobenzoesowy, PABA), B 12, witamina C, siarka, wpływa na polepszanie wchłaniania. Pogarsza wchłanianie: wysoka temperatura, etanol, środowisko zasadowe i kwaśne, kawa, herbata, sulfonamidy, tabletki nasenne, estrogen, siarczan żelaza, bromek metylowy. DAWKA (ZAPOTRZEBOWANIE) Zalecane normy dietetyczne mg/dzień Dzieci 1-3 lat 2 Dzieci 4-8 lat 3 Chłopcy 9-13 lat 4 Młodzież męska lat 5 Mężczyźni lat 5 Mężczyźn lat 5 Mężczyźn lat 5 Mężczyźni powyżej 70 lat 5 Dziewczęta 9-13 lat 4 Młodzież żeńska lat 5 Kobiety lat 5 Kobiety lat 5 Kobiety lat 5 Kobiety powyżej 70 lat 5 Kobiety ciężarne do 18 lat 6 Kobiety ciężarne lat 6 Kobiety ciężarne lat 6 18

20 Kobiety karmiące do 18 lat 7 Kobiety karmiące lat 7 Kobiety karmiące lat 7 Ludzie żyjący w stresie i pracujący ciężko fizycznie, sportowcy - powinni przyjmować zwiększone dawki tej witaminy. DZIAŁANIE Pierwsze informacje na temat hipotetycznej substancji pobudzającej wzrost drożdży, którą nazwano Bios II datują się na rok W 1933 Wiliams wykazał, że czynnik ten jest szeroko rozpowszechniony i nazwał go kwasem pantotenowym (po grecku znaczy to wszechobecny ). W tym czasie Ringrose i współpracownicy prowadząc doświadczenia na kurczętach wywołali u nich zapalenie skóry podobne do pelagry (pelagra kurcząt) i stwierdzili (w 1930), że zmiany te łatwo ustępują po podaniu drożdży i wyciągu z wątroby. Substancje tak działające nazwali czynnikiem przesączalnym II. Wreszcie Jukes i współpracownicy w 1939 stwierdzili, że oba oznaczane czynniki tj. kwas pantotenowy i czynnik przesączalny II są identyczne. W tym czasie Wiliams wyodrębnił kwas pantotenowy, a Major określił jego wzór i budowę. W 1940 w kilku laboratoriach Ameryki i Europy otrzymano kwas pantotenowy na drodze syntetycznej. Kwas pantotenowy uczestniczy w syntezie hemu do hemoglobiny i cytochromów. Jako składnik koenzymu A bierze udział w syntezie i rozkładzie kwasów tłuszczowych, syntezie cholesterolu i hormonów steroidowych. Bierze również udział w regeneracji komórek skóry i błon śluzowych, uczestniczy w wytwarzaniu przeciwciał. Wspomaga proces pigmentacji włosów. Składnik koenzymu acetylazy (koenzym A). AWITAMINOZA I HIPOWITAMINOZA U osób, których głównymi składnikami diety są potrawy gotowane, żywność puszkowana, frytki, białe pieczywo, pizza, makaron, ponadto spożywają dużo cukru i słodyczy może wystąpić niedobór kwasu pantotenowego. Objawami niedoboru tej witaminy jest: zespół piekących stóp, zmęczenie, osłabienie, bóle głowy i brzucha, nudności i wymioty, zmniejszenie odporności immunologicznej, zmiany w skórze, zaburzenia pigmentacji włosów, siwienie, pęknięcia skóry w kącikach ust i oczu, bóle i sztywność stawów, skurcze ramion i nóg, kłopoty ze wzrokiem, obstrukcja. HIPERWITAMINOZA W przypadku podawania witaminy B 5 w dawce 10 g/dzień rzadko występował nieznaczny rozstrój układu pokarmowego i biegunka, zaburzenia akcji serca, zaburzenia pracy mięśni szkieletowych, narastanie kamicy żółciowej lub moczowej. U niektórych osób stwierdzono objawy uczulenia. Nie jest znana. TOKSYCZNOŚĆ 19

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy mitochonrialne > Mitoceutyki

Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy mitochonrialne > Mitoceutyki Glinka Agency Zapraszamy do sklepu www.multistore24.pl mail;sklep@multistore24.pl Warszawa tel. +48 602 395 051 Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie organizmu na składniki odżywcze, mineralne, witaminy i wodę.

Zapotrzebowanie organizmu na składniki odżywcze, mineralne, witaminy i wodę. Zapotrzebowanie organizmu na składniki odżywcze, mineralne, witaminy i wodę. Podział składników chemicznych organizmów Nasz pokarm jest mieszaniną różnych substancji chemicznych, które możemy podzielić

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

WITAMINY DLA DIABETYKÓW

WITAMINY DLA DIABETYKÓW WITAMINY DLA DIABETYKÓW Witaminy dla diabetyków: zestaw witamin i składników mineralnych dostosowany ilościowo i jakościowo do potrzeb osób chorych na cukrzycę jako uzupełnienie codziennej diety. Energia

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

Witaminy. Wykonała: Karina Olszanowska kl. I LO

Witaminy. Wykonała: Karina Olszanowska kl. I LO Witaminy Wykonała: Karina Olszanowska kl. I LO Co to są witaminy? Witaminy grupa organicznych związków chemicznych o różnorodnej budowie, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu żywego. Mogą

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Jak działają witaminy z serii FA CORE i dlaczego to najlepszy wybór. Olej słonecznikowy Witaminy Witamina A Witamina D Witamina E Witamina C

Jak działają witaminy z serii FA CORE i dlaczego to najlepszy wybór. Olej słonecznikowy Witaminy Witamina A Witamina D Witamina E Witamina C FA Core Vita Core Kompleks witamin i minerałów wzbogacony o olej słonecznikowy bogaty w zdrowe kwasy tłuszczowe z grupy Omega. Doskonały suplement diety dla zawodowych sportowców oraz osób aktywnych, których

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA Temat: Denaturacja białek oraz przemiany tłuszczów i węglowodorów, jako typowe przemiany chemiczne i biochemiczne zachodzące w żywności mrożonej. Łukasz Tryc SUChiKL Sem.

Bardziej szczegółowo

Best Body. NOW FOODS B-50 Complex 100 kap. Witaminy i minerały > NOW FOODS B-50 Complex 100 kap. Utworzono : 21 czerwiec 2016

Best Body. NOW FOODS B-50 Complex 100 kap. Witaminy i minerały > NOW FOODS B-50 Complex 100 kap. Utworzono : 21 czerwiec 2016 Witaminy i minerały > Model : - Producent : Now Foods NOW Foods B-50 -to jeden z najlepszych preparatów dostarczających niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu kompleks witamin z grupy B,

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin Suplementy Wilkasy 2014 Krzysztof Gawin Suplementy diety - definicja Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub

Bardziej szczegółowo

WODA I WITAMINY W ŻYCIU CZŁOWIEKA

WODA I WITAMINY W ŻYCIU CZŁOWIEKA WODA I WITAMINY W ŻYCIU CZŁOWIEKA Z TEJ PREZENTACJI DOWIEMY SIĘ: Rola wody w organizmie Niedobór wody w organizmie skutki Nadmiar wody w organizmie skutki Rola witamin w organizmie Niedobór witamin w organizmie

Bardziej szczegółowo

Sałatka owocowa czy tabletka - gdzie są lepsze witaminy?

Sałatka owocowa czy tabletka - gdzie są lepsze witaminy? Sałatka owocowa czy tabletka - gdzie są lepsze witaminy? Witaminy i składniki mineralne należą obok białek, tłuszczów i węglowodanów do podstawowych składników odżywczych, bez których funkcjonowanie żadnego

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA Soki 100% naturalne MALINA Sok z malin 100 % jest doskonałym uzupełnieniem codziennej diety. Zawiera bogactwo witamin: C, E, B1, B2, B6, PP oraz minerały: magnez, potas, wapń i żelazo. W jego składzie

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE Dietetyka Dietetyka to nauka, która bada jak to, co spożywamy wpływa na nasze zdrowie i wydajność organizmu. Bada pewne składniki pożywienia, które mogą wpływać na nasze zdrowie. Na przykład

Bardziej szczegółowo

Sole Mineralne. Ciećwierski Szczepan Popławki Bartłomiej 1 TI

Sole Mineralne. Ciećwierski Szczepan Popławki Bartłomiej 1 TI Sole Mineralne Ciećwierski Szczepan Popławki Bartłomiej 1 TI Spis Treści 1. Co to są Sole Mineralne? 2. Rola Soli Mineralnych w Organizmie? 3. Co to są Mikro i Makroelementy? 4. Przyczyny niedoboru Soli

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016 CIĄŻA I KARMIENIE PIERSIĄ > Model : 4075211 Producent : MERCK KGAA FEMINATAL N - Podwójne zdrowie dziecka i mamy Zestaw witamin i minerałów dla kobiet w ciąży i karmiących piersią - najczęściej stosowany

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany w oparciu o doniesienia naukowe oraz przyjęte

Bardziej szczegółowo

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia Aktywność fizyczna - jest to dowolna forma ruchu ciała

Bardziej szczegółowo

a problemy z masą ciała

a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała Badanie NATPOL PLUS (2002): reprezentatywna grupa dorosłych Polek: wiek 18-94 lata Skutki otyłości choroby układu sercowo-naczyniowego cukrzyca

Bardziej szczegółowo

Witaminy. Witaminy. Vitamins. Vitamins. Vitamins WITAMINA D3 CHOLEKALCYFEROL 2012-03-12. Vitamins

Witaminy. Witaminy. Vitamins. Vitamins. Vitamins WITAMINA D3 CHOLEKALCYFEROL 2012-03-12. Vitamins Hipowitaminoza Awitaminoza Witaminy Witaminy Niedobór witamin mogą wywoływać następujące przyczyny: Niedostateczny dowóz z pożywieniem Niedostateczne wchłanianie z przewodu pokarmowego Niemożność wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

SWOICH ŻYWICIELI. = wirusy = priony = bakterie pasoŝytnicze = grzyby. = robaki = kleszcze = owady

SWOICH ŻYWICIELI. = wirusy = priony = bakterie pasoŝytnicze = grzyby. = robaki = kleszcze = owady Wszystkie prawa zastrzeżone CALIVITA INTERNATIONAL INTERNATIONAL--POLSKA 2006 ParaProteX OSOBISTY OCHRONIARZ www.calivita.com.pl PASOŻYTY ORGANIZMY ŻYJĄCE KOSZTEM SWOICH ŻYWICIELI Mikroparazyty = wirusy

Bardziej szczegółowo

SLIMXL. Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju

SLIMXL. Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju SLIMXL Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju GRUPA DOCELOWA SlimXL to suplement diety przeznaczony dla kobiet: - z nadwagą i otyłością - które chcą tygodniowo zrzucić

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

Żywienie a nastrój. Składniki odżywcze wpływające na nastrój:

Żywienie a nastrój. Składniki odżywcze wpływające na nastrój: Żywienie a nastrój dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Katedra i Zakład Dietetyki SGGW w Warszawie Składniki odżywcze wpływające na nastrój: Kwas foliowy Witamina B 6 Witamina B 12 Witamina D Witamina C Kwasy

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą byd wykorzystywane przez jego Użytkowników

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO Vitaminum B 2 Teva,3 mg, tabletki drażowane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka drażowana zawiera 3 mg ryboflawiny (Riboflavinum).

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C).

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Wzrost temperatury redukuje poziom większości składników odżywczych. Surowy por

Bardziej szczegółowo

Tajemnica magnezu (część pierwsza)

Tajemnica magnezu (część pierwsza) Tajemnica magnezu (część pierwsza) Magnez, wapń, potas i sód są podstawowymi jonami niezbędnymi do zachowania równowagi pomiędzy poszczególnymi fizjologicznymi procesami w organizmie. Odchylenia od prawidłowego

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Dieta kompletna pod względem odżywczym, gotowa do użycia, zawierająca DHA/EPA, bezresztkowa, przeznaczona do stosowania przez zgłębnik Wskazania: okres

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Vitaminum B compositum Teva 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka drażowana zawiera witaminy: Tiaminy azotan (Thiamini nitras,

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

DLACZEGO JESTEŚMY SZCZĘŚLIWE?

DLACZEGO JESTEŚMY SZCZĘŚLIWE? CATOSAL: SKŁAD Per ml: Butafosfan Witamina B12 WSKAZANIA 100 mg ] Źródło aktywnego fosforu ] 0,050 mg ] Składniki Dodatek witaminowy aktywne Zaleca się stosowanie preparatu przy zaburzeniach przemiany

Bardziej szczegółowo

Kilka słów na temat trucizn nas otaczających

Kilka słów na temat trucizn nas otaczających Kilka słów na temat trucizn nas otaczających Tlumaczenie Aleksandra Maciejewska Co jadłeś dzisiaj na śniadanie? Czy miałeś miskę owoców lub inne zdrowe jedzenie? Ludzie stają się bardziej świadomi tego,

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko KATEGORIE ŻYWIENIOWE WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA WIERSZE NA ZDROWIE

Bardziej szczegółowo

ŻYWNOŚĆ TWÓJ CUDOWNY LEK

ŻYWNOŚĆ TWÓJ CUDOWNY LEK ŻYWNOŚĆ TWÓJ CUDOWNY LEK Nasz organizm jest wspaniale działającym samoregulującym się systemem Czynniki zewnętrzne: Pożywienie Gazy oddechowe Informacja NASZE ZDROWIE W DUŻEJ MIERZE ZALEŻY OD TEGO CO I

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowane składniki granulatów Fitmin są podstawą optymalnej wartości odżywczej. Białko (37%), tłuszcz (22%), energia: 16,2 MJ/1 kg

Zróżnicowane składniki granulatów Fitmin są podstawą optymalnej wartości odżywczej. Białko (37%), tłuszcz (22%), energia: 16,2 MJ/1 kg KARMA SUCHA Sucha programu żywieniowego Fitmin dla kotów ma wiele zalet. Wśród nich najważniejsze są niewątpliwie: walory smakowe wzmocnione przez nałożenie na powierzchnie każdej granuli smaku wątroby

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie)

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) Dlaczego stara piramida żywieniowa jest zła? Po pierwsze okazuje się, że węglowodany w ilości sugerowanej przez

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Vita Buerlecithin, płyn doustny, preparat złożony. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Vita Buerlecithin, płyn doustny, preparat złożony. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Vita Buerlecithin, płyn doustny, preparat złożony. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Substancjami czynnymi leku są: lecytyna sojowa, witamina

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO VITAMINUM PP Omega Pharma, 200 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 tabletka zawiera 200 mg Nicotinamidum (nikotynamidu). Pełny

Bardziej szczegółowo

W zdrowym ciele zdrowy duch Ulotka informacyjna dla rodziców przygotowana przez klasę VI w ramach programu Trzymaj formę

W zdrowym ciele zdrowy duch Ulotka informacyjna dla rodziców przygotowana przez klasę VI w ramach programu Trzymaj formę W zdrowym ciele zdrowy duch Ulotka informacyjna dla rodziców przygotowana przez klasę VI w ramach programu Trzymaj formę Wybierz zdrowie! Oto pięć powodów, dla których warto wybrać zdrowy styl życia: Rzadziej

Bardziej szczegółowo

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego DIETETYKA Dariusz Włodarek SPIS TREŚCI Rozdział I. Planowanie i organizacja żywienia dietetycznego 1.1. Zagadnienia sanitarno-higieniczne w żywieniu dietetycznym 1.2. Dobór surowców i technik przyrządzania

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji biologii w klasie II.

Konspekt lekcji biologii w klasie II. Konspekt lekcji biologii w klasie II. I. Hasło programowe: Odżywianie się organizmów. Opracowanie: mgr Halina Gołąb II. Temat: Witaminy i sole mineralne - czynniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Łukasz Sujecki IIIA Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Piramida zdrowego Odżywiania Pyyyszne mięsko

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Dlaczego kwasy tłuszczowe są tak ważne? Kwasy tłuszczowe należą do grupy

Bardziej szczegółowo

www.california-fitness.pl www.calivita.com

www.california-fitness.pl www.calivita.com DRIVERADE branica.pl SKONCENTROWANA OCHRONA AKTYWNEGO CZŁOWIEKA Unikalny zestaw składników uwzględniający potrzeby współczesnego człowieka Ekstrakt z guarany Witamina C Lecytyna Witamina E Cholina Selen

Bardziej szczegółowo

Twój Program Odchudzania

Twój Program Odchudzania Twój Program Odchudzania Warto wiedzieć Według Amerykańskich naukowców za to, że kobiety tyją szybciej i łatwiej odpowiedzialny jest mózg, jak i uwarunkowania genetyczne! Dowiedziono, że kobiety są bardziej

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Zawartość Zawartość w 1 ml

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Zawartość Zawartość w 1 ml CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO VIBOVIT baby, krople doustne 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Zawartość substancji pomocniczych w l kropli lub w 1 ml: Substancja czynna

Bardziej szczegółowo

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował.

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował. Specjaliści od zdrowego żywienia biją na alarm. Jemy za mało ryb morskich, co oznacza, że w organizmie przeciętnego Polaka brakuje nienasyconych kwasów Omega 3, uważanych przez wielu naukowców za złoty

Bardziej szczegółowo

ŚWIADOME ŻYWIENIE A ROZWÓJ DZIECKA

ŚWIADOME ŻYWIENIE A ROZWÓJ DZIECKA ŚWIADOME ŻYWIENIE A ROZWÓJ DZIECKA mgr Katarzyna Liptak Nauczyciel wych. wczesnoszkolnego, Trener Wellness Co to jest ODŻYWIANIE? To proces życiowy polegający na pozyskiwaniu przez organizm ze środowiska

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY PROZDROWOTNE DLA ZWIERZĄT

PRODUKTY PROZDROWOTNE DLA ZWIERZĄT PRODUKTY PROZDROWOTNE DLA ZWIERZĄT Produkty prozdrowotne dla zwierząt Ideą produkcji preparatów prozdrowotnych firmy INTERMAG jest zminimalizowanie stosowania antybiotyków dla zwierząt i jak najszersze

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Wtórna nietolerancja laktozy, inaczej zwana jest odwracalną lub czasową. Więcej na temat tego, dlaczego wtórna nietolerancja laktozy rozwija się u

Wtórna nietolerancja laktozy, inaczej zwana jest odwracalną lub czasową. Więcej na temat tego, dlaczego wtórna nietolerancja laktozy rozwija się u Wtórna nietolerancja laktozy, inaczej zwana jest odwracalną lub czasową. Więcej na temat tego, dlaczego wtórna nietolerancja laktozy rozwija się u chorych onkologicznie w dalszej części prezentacji. 1

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Skład surowcowy: mączka drobiowa, drożdże, chrząstka rekina, mączka z muszli

Skład surowcowy: mączka drobiowa, drożdże, chrząstka rekina, mączka z muszli DODATKI ŻYWIENIOWE Głównym zdaniem dodatków żywieniowych Fitmin jest dostarczanie niezbędnych składników w przypadkach gdy nawet kompletna i zbilansowana karma nie jest w stanie zaspokoić specyficznych

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

[IMIĘ I NAZWISKO:. KLASA.. NR ]

[IMIĘ I NAZWISKO:. KLASA.. NR ] Zadanie 1. (1 pkt). Witaminy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Niedobór nawet jednej z nich może prowadzić do poważnych zaburzeń fizjologicznych. Można tego uniknąć, stosując

Bardziej szczegółowo