Dieta w chorobie Alzheimera

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dieta w chorobie Alzheimera"

Transkrypt

1 Dieta w chorobie Alzheimera

2 Wstęp Skład diety i zasady żywienia to jedno z częściej zadawanych pytań przez opiekunów chorych na chorobę Alzheimera.W życiu codziennym chorych jest to bardzo ważne zagadnienie i dlatego wiedza opiekunów w tym zakresie powinna być możliwie szeroka.szczególnie istotna, a często niedostosowana do potrzeb organizmu, jest ilość przyjmowanych w ciągu doby płynów. Dlatego też opracowaliśmy dla opiekunów chorych na chorobę Alzheimera, znaczące z lekarskiego punktu widzenia, informacje i zasady dotyczące żywienia, zwracając uwagę na jego szczególnie korzystne, jak również niekorzystne formy.ogólnie, powinna być to dieta tzw.śródziemnomorska lekka, pożywna, z dużą ilością produktów zbożowych, warzyw, ryb, owoców i soków.ten typ diety, szczególnie polecany przez dietetyków, wynika zapewne z obserwacji, że właśnie w tak odżywiających się narodach jest najwięcej zdrowych osób starszych. Ważne jest też, żeby wiedzieć, wbrew różnym poglądom, że nie istnieje specjalna dieta ani zapobiegająca ani wpływająca na naturalny przebieg choroby Alzheimera.Istnieją natomiast diety, które mogą istotnie wspomóc działanie całego organizmu, a zatem przyczynić się do lepszego codziennego funkcjonowania. Mamy nadzieję, że prowadzone badania kliniczne oceniające znaczenie w diecie m.in.wysokich dawek witamin C i E, selenu i tzw.przeciwutleniaczy, substancji znajdujących się w szeregu ziół, kwasów tłuszczowych omega-3 zawartych w rybach, soków warzywnych i owocowych, kawy i zielonej herbaty, czy zawartej w przyprawie curry kurkuminy oraz diety i leków wpływających na obniżenie poziomu cholesterolu, przyniosą konkretne zalecenia żywieniowe. Informacje o Autorze: Dr hab.n.med.prof.us Andrzej Potemkowski Lekarz z 30 letnią neurologiczną praktyką, od 10 lat prowadzi w Szczecinie Poradnię Diagnostyki i Leczenia Zaburzeń Pamięci. Autor poradników dla chorych z chorobą Alzheimera: Dom chorego na chorobę Alzheimera i Poradnik opiekuna chorego z chorobą Alzheimera. 1

3 Ważne dla mózgu składniki odżywcze Dostrzeganie w diecie chorego na chorobę Alzheimera wszystkich ważnych składników odżywczych ma podstawowe znaczenie, a zaliczamy do nich: - węglowodany - witaminy - tłuszcze - białka - składniki mineralne. WĘGLOWODANY Glukoza, którą organizm uzyskuje ze spalania węglowodanów, jest podstawowym paliwem dla mózgu, który spala jej ok.120 gramów na dobę.komórki nerwowe czerpią glukozę z krwi, a intensywna praca umysłowa zwiększa na nią zapotrzebowanie mózgu.węglowodanem najwartościowszym dla mózgu jest skrobia, powoli rozkładana na glukozę.zawarta jest ona w ziarnach zbóż, nasionach strączkowych, ryżu, pełnoziarnistym pieczywie, ziemniakach.dlatego w codziennym posiłku chorego te składniki bezwzględnie powinny się znaleźć. WITAMINY Witaminy z grupy B Są one jednymi z ważniejszych dla mózgu i całego układu nerwowego.potocznie mówi się, że są odżywką dla nerwów dostarczają energii i wspierają przemiany tłuszczów i białek.od nich zależy też komunikacja pomiędzy komórkami nerwowymi.witaminy te są rozpuszczalne w wodzie, a przez to łatwo wypłukiwane z organizmu.należy więc je stale uzupełniać. Witamina B1 tiamina. Jej niedobór wywołuje zaburzenia koncentracji, zmęczenie, nerwowość, brak apetytu, zaburzenia snu.zapobiega ona rozpadowi choliny, składnika acetylocholiny związanej bezpośrednio z procesami pamięciowymi.występuje w produktach zbożowych, nasionach strączkowych, orzechach, ziarnach słonecznika, drożdżach, rybach, wątrobie i szynce wieprzowej, owocach i warzywach, zwłaszcza w zielonym groszku i ziemniakach. 2

4 Witamina B2 ryboflawina. Jej niedobór wywołuje zaburzenia koncentracji, snu, nastroje depresyjne i problemy z widzeniem w postaci nadwrażliwości na światło i zmęczenia wzroku. Znajduje się w mleku, serach, jajach, wątrobie, grzybach, rybach, a przede wszystkim w łososiu, pstrągu, śledziu, roślinach strączkowych grochu i fasoli, sezamie i słoneczniku, szpinaku. Witamina B5 kwas pantotenowy. Jej niedobór zmniejsza odporność na stres i witalność oraz zakłóca koncentrację.źródłem tej witaminy są wątroba, ryby pstrąg, śledź, makrela, ziarna zbóż i słonecznika, mleko, chude mięso wołowe, żółtka jaj. Witamina B6 pirydoksyna. Jej niedobór prowadzi do przewlekłego zmęczenia, lęku, zmniejszenia koncentracji.witamina ta uczestnicząc w regulacji poziomu cukru we krwi wpływa na zaopatrzenie komórek nerwowych w glukozę.znajduje się w orzechach włoskich, rybach, mięsie wątroba, drobiu, szpinaku, owocach banany, awokado, ziarnach zbóż i drożdżach. Witamina B12 kobalamina. Jej zmniejszony poziom wybitnie odbija się na sprawności pamięci, nastroju, odporności na stres.występuje w wątrobie, jajach, mleku, rybach węgorzu, pstrągu, makreli i sardynkach, kaszach i drobiu. Witamina PP niacyna. Jej braki powodują zaburzenia snu, osłabienie koncentracji, lęki, objawy nerwicowe.jest w drożdżach, orzechach, wątrobie, drobiu, migdałach, grzybach, zielonym groszku, soi. Witamina H biotyna. Wpływa na przemiany energetyczne w mózgu i nerwach obwodowych.jej źródłem może być wątroba, jaja, orzechy włoskie i ziemne, migdały, szpinak, warzywa marchew, pomidory, sery oscypek. 3

5 Cholina. Jej braki bardzo znacząco wpływają na zaburzenia pamięci i koncentracji, zmniejszają napęd, wywołują rozdrażnienie, zaburzenia snu oraz problemy z krążeniem. Jest przede wszystkim w liściastych warzywach, jajkach i wątrobie, drożdżach, otrębach pszennych. Inne witaminy są też nie mniej ważne. Pełnią one szereg istotnych zadań. Witamina E tokoferol. Często określana jako witamina młodości.zwalcza niekorzystnie wpływające na organizm człowieka tzw.wolne rodniki, reguluje oddychanie komórkowe, dba o prawidłowe krążenie.występuje w olejach - sojowym i słonecznikowym, orzechach włoskich i ziemnych, maśle, mleku, jajach, pestkach słonecznika, warzywach zielonych, kaszach.zalecana dawka dzienna tej witaminy to 12,0 mg. Witamina C kwas askorbinowy. Reguluje procesy psychiczne wpływając na przysadkę mózgową, przygotowując w człowieku dobre warunki do odpowiedzi na stres.chroni też mitochondria, ważne dla energetycznych funkcji komórek.szczególnie duże ilości znajdują się w czarnych porzeczkach, cytrynach, owocach kiwi i dzikiej róży.ponadto w brokułach, kapuście, papryce, ziemniakach, natce pietruszki, cebuli, kalarepie, rzepie, szparagach, zielonym groszku, truskawkach.dawka dzienna - 75,0 mg. Witamina A retinol. Wspomagając układ odpornościowy utrzymuje zdrowie komórek, a szczególnie wpływa na dobry stan skóry, śluzówek i oczu.źródłem tej witaminy jest wątroba cielęca, marchew, szpinak, dynia, pomidory, brokuły, melon, zielony groszek i fasola, brzoskwinie, morele, mleko, masło, jaja i morskie ryby.zaleca się dzienną dawkę 1,0 mg. Kwas foliowy. Witamina ta wybitnie wpływa na pracę mózgu.uczestniczy w przemianach związanych z powstawaniem w mózgu bardzo ważnych substancji: serotoniny, 4

6 od której zależy spokój i wyciszenie oraz noradrenaliny, która wpływa na aktywność i nastrój człowieka.jej niedobór wywołuje zmęczenie, niepokój, zaburzenia pamięci i brak radości.witamina ta występuje w wątrobie, żółtkach, fasoli, dyni, morelach, brokułach, kalafiorze, szpinaku, zielonej sałacie, ziarnach zbóż. Chory na chorobę Alzheimera musi mieć w swojej diecie pełen dobór witamin. Stąd w jego menu muszą znajdować się codziennie owoce i warzywa. Mogą one być w postaci przetartej, zmiksowanej czy w postaci surówek i deserów owocowych. Warzywa i owoce raczej nie powinny być gotowane, szczególnie długo, ponieważ tracą zawartość witamin. Chleb ciemny z ziarnami jest lepszy niż jasne pieczywo. MINERAŁY Znaczący wpływ na funkcjonowanie mózgu i układu nerwowego mają minerały. Ponieważ organizm ich nie produkuje, muszą być dostarczane wraz z pożywieniem.najważniejsze z nich to: Magnez. Wpływa na właściwą pracę nerwów i mięśni, łagodzi uczucie zmęczenia.niedobór wywołuje nadpobudliwość, rozdrażnienie, pogorszenie pamięci, zaburzenia snu.występuje w roślinach strączkowych, kaszach, orzechach i migdałach, zielonych warzywach, ziemniakach, kakao, bananach. Wapń. Od jego poziomu zależą prawidłowe przemiany takich substancji jak dopamina (jej niedobór prowadzi m.in. do choroby Parkinsona) oraz noradrenaliny. Źródłem wapnia jest mleko i jego przetwory, orzechy i nasiona słonecznika, banany, fasola, szpinak i brokuły, ryby. Cynk. Powiedzenie daj mi cynk trafnie odzwierciedla jego znaczenie.od jego poziomu zależy bowiem aktywność ok.200 substancji 5

7 ważnych do prawidłowego funkcjonowania mózgu.brak cynku powoduje zakłócenia pamięci, koncentracji i ogólnej sprawności umysłowej.cynk występuje w rybach morskich, kaszach, fasoli, ziarnach zbóż i pestkach dyni.ciekawostką jest, że szczególnie dużo jest go w ostrygach. Selen. Wraz z witaminami C i E, pełni ważną rolę w walce z niebezpiecznymi dla organizmu wolnymi rodnikami.znajduje się w chlebie, otrębach, cebuli, pomidorach, brokułach, rybach (śledź, makrela), owocach cytrusowych. TŁUSZCZE W diecie nie może brakować ważnych dla mózgu tłuszczów. Za szczególnie ważne, z wielu lat obserwacji żywienia człowieka, uważane są kwasy omega 3.Mimo tego, że długo prowadzone badanie kliniczne na Uniwersytecie Karola w Szwecji nie udowodniło ich istotnego znaczenia, to dieta, w skład której wchodzą tłuste ryby morskie - łosoś, śledź, makrela oraz oleje - rzepakowy, sojowy, z wiesiołka i orzechów włoskich, uznana jest za szczególnie dobrą dla mózgu. BIAŁKA Niezwykle ważne dla mózgu są też białka. Z białek produkowane są w mózgu liczne substancje tzw.neuroprzekaźniki.to dzięki nim następuje łączność pomiędzy komórkami w mózgu. ZIOŁA W diecie chorego z chorobą Alzheimera powinny znaleźć się też zioła. Do uznanych ziół korzystnie wpływających na pamięć i koncentrację należą: Barwinek pospolity Zawarta w nim substancja winkamina poprawia krążenie mózgowe.produkuje się z niej wiele leków. 6

8 Bazylia Poprawia pracę mózgu, uspokaja. Czarna jagoda Szczególnie wpływa na wzrok. Dziurawiec pospolity Obniża objawy depresji i zmęczenia psychicznego. Mięta pieprzowa Uspokaja i poprawia sen. Melisa lekarska Łagodzi bezsenność, niepokój, dobrze wpływa na przewód pokarmowy. Rozmaryn Poprawia utlenienie mózgu, wzmaga dobry nastrój i napęd. Szałwia lekarska Zmniejsza nadpobudliwość, dobrze wpływa na pamięć. Są to tylko niektóre zioła, znane w polskiej medycynie ludowej, lubiane i często stosowane z korzyścią dla chorego.pamiętać należy, że nie mogą być stosowane w nadmiarze. PŁYNY Niezwykle ważna dla prawidłowego działania mózgu jest odpowiednia podaż płynów. Wraz z wiekiem maleje uczucie pragnienia. Chory z chorobą Alzheimera traci często całkowicie poczucie pragnienia. Może nie mówić w ogóle, że chce mu się pić. Ponieważ w ciągu doby organizm traci z moczem, stolcem, potem ok. 1,5 litra wody, a w lecie o wiele więcej woda musi być bezwzględnie uzupełniana. Należy 7

9 więc zadbać o podanie choremu co najmniej 1,5 litra płynów, tj. ok. 6 szklanek płynu na dobę. Zdarza się, że chory protestuje, twierdzi, że nie chce mu się pić - należy wtedy poszukać sposobu, żeby jednak wypił podaną ilość płynów. Wybór płynów zależy od upodobań chorego. Nie powinny to być jednak płyny wysoko słodzone i mocno gazowane, jak również mocna kawa czy herbata. Propozycja podawania płynów w chorobie Alzheimera: Ok. 8. oo na śniadanie: 300 ml do wyboru: albo 2 filiżanki słabej kawy lub herbaty, albo 2 szklanki mleka chudego lub soku, albo 1 szklanka mleka chudego i 1 filiżanka kawy lub herbaty. Ok. 1o. oo przed południem: 400 ml 2 szklanki do wyboru: albo mleka, maślanki, koktajlu mlecznego, albo soku warzywnego lub owocowego rozcieńczonego wodą mineralną. Ok oo na obiad: ml płynów albo zupa, a gdy jej nie ma w jadłospisie, do drugiego dania lub po obiedzie 1 szklanka rozcieńczonego soku lub samej wody mineralnej (niegazowana lub lekko gazowana). Ok oo po południu: 150 ml do wyboru: 1 filiżanka słabej kawy, herbaty lub kakao. Ok oo na kolację 300 ml do wyboru: 1,5 szklanki soku owocowego (może być nektar), maślanki lub piwa słodowego, albo 2 filiżanki herbaty ziołowej (np.z mięty, melisy, szałwii czy dziurawca), owocowej lub kakao. Ok oo przed snem: 200 ml do wyboru: albo wody mineralnej niegazowanej, albo herbaty owocowej lub ziołowej, albo piwa lub rozcieńczonego wina. Na temat składu i ilości planowanego płynu należy porozmawiać z lekarzem rodzinnym lub prowadzącym neurologiem, bądź psychiatrą, czy nie ma jakichkolwiek przeciwwskazań. Towarzyszące schorzenia mogą bowiem ograniczać powyższe zalecenia. Dotyczy to zwłaszcza nadciśnienia 8

10 tętniczego, chorób nerek czy serca oraz przewodu pokarmowego, jak również i innych chorób. Szczególnym zagadnieniem jest zawartość alkoholu w dziennym składzie płynów.jest to często stawiane przez opiekunów pytanie i nie powinien to być temat tabu.jeśli wcześniej nie było nigdy nadmiernego spożywania alkoholu, ani jego złej tendencji lub gdy podaż alkoholu pozostaje w pełnej kontroli opiekuna, nie ma medycznych przeciwskazań.w uzgodnieniu z lekarzem, w odniesieniu do wszystkich przyjmowanych leków, okresowe spożywanie niewielkich porcji alkoholu, tj.szklanki piwa, kieliszka wina czy małego kieliszka mocniejszego alkoholu jest dopuszczalne. Rady i wskazówki Opiekun chorego z chorobą Alzheimera powinien dbać nie tylko o skład diety, ale również o to, żeby była to dieta różnorodna.wcale nie musi ona zawierać drogich i wyszukanych produktów.dobrze przemyśleć sobie jadłospis na cały tydzień, a wtedy uda się z pewnością uwzględnić w diecie wszystkie ważne i lubiane przez chorego produkty. Gdy opiekunem jest mężczyzna, często bez doświadczenia w kuchni, powinien poszukać pomocy w kręgu rodziny lub przyjaciół, bądź szukać pomocy w grupach wsparcia Stowarzyszeń Chorych na Chorobę Alzheimera. Ważny jest też sposób przygotowywania posiłków dla chorych mających ewentualne problemy z żuciem lub połykaniem.z zasady powinno się unikać przygotowywania dużych porcji, dobierać raczej miękkie pokarmy, nie sprawiające trudności w pogryzieniu.pamiętać należy o możliwych kłopotach, które mogą sprawiać protezy zębowe i higienie jamy ustnej po każdym posiłku.jeżeli chory nie ma takich nawyków powinno się Go tego nauczyć we wczesnym etapie choroby. Pamiętać należy o tym jak często chory oddaje stolec.dieta zapierająca może tylko pogłębić ten problem.przemyślana powinna też być z grubsza kaloryczność posiłków, mniej więcej podobna każdego dnia. 9

11 Niewskazane jest też uleganie, dla świętego spokoju niedobrym upodobaniom chorego: objadaniu się słodyczami, nadmiernym słodzeniem płynów, tłustemu jedzeniu, spożywaniu tylko pieczywa białego, czy też nieregularnemu jedzeniu, o różnych dziwnych porach.pod kontrolą, w przypadku tendencji do niekontrolowanego spożywania posiłków, powinna być zawartość lodówki. Niektórzy chorzy mają tendencję do przetrzymywania pokarmów w jamie ustnej, na co też opiekun powinien zwrócić szczególną uwagę.problemem może być chomikowanie pokarmów w różnych dziwnych miejscach.należy się do tego też odnieść ze spokojem.chory nie robi tego bowiem na złość opiekunowi. Osobnym zagadnieniem jest sytuacja, w której chory nie jest w stanie sam połknąć treści stałych czy płynnych.może to doprowadzić do wyniszczenia organizmu.należy taki problem bezwzględnie zgłosić lekarzowi prowadzącemu, który podejmie odpowiednie (gastrochirurgiczne) działania do zapewnienia właściwego odżywiania. 10

12 NOTATKI 11

13 12 NOTATKI

14 Skrócona informacja o leku: Postać farmaceutyczna: Ebixa tabletki 10 mg, krople doustne.jedna tabletka i 1 g roztworu zawierają 10 mg memantyny chlorowodorku, (ekwiwalent 8,31 mg memantyny). Wskazanie: choroba Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego. Dawkowanie: dorośli: maksymalna dawka wynosi 20 mg na dobę. Tabletki i krople: w pierwszych trzech tygodniach dawkę należy zwiększać stopniowo, o 5 mg co tydzień do 20 mg: pierwszy tydzień 5 mg (pół tabletki lub 10 kropli raz na dobę), drugi tydzień 10 mg (jedna tabletka 10 mg lub 20 kropli raz na dobę), trzeci tydzień 15 mg (półtorej tabletki lub 30 kropli raz na dobę), czwarty tydzień 20 mg (dwie tabletki lub 40 kropli raz na dobę).lek można przyjmować z posiłkiem lub niezależnie od posiłków.osoby w podeszłym wieku: Powyżej 65.roku życia, dawka dobowa 20 mg.dzieci i młodzież poniżej 18.roku życia: bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały ustalone.pacjenci z niewydolnością wątroby: nie zaleca się podawania leku u pacjentów z ciężkim zaburzeniem czynności wątroby.upośledzenie czynności nerek: przy klirensie kreatyniny ml/min, modyfikacja dawkowania nie jest konieczna.przy klirensie kreatyniny ml/min, dawkę zmniejszyć do 10 mg.jeżeli leczenie jest dobrze tolerowane przez 7 dni to można zwiększyć dawkę do 20 mg.przy klirensie kreatyniny 5-29 ml/min dawka powinna wynosić 10 mg. Przeciwwskazania: nadwrażliwość na substancję czynną lub pomocniczą. Ciąża i laktacja: Ciąża: Brak danych dotyczących ekspozycji u kobiet w ciąży.nie stosować u kobiet w ciąży, chyba że jest to absolutnie konieczne.laktacja: Kobiety przyjmujące lek Ebixa nie powinny karmić piersią. Szczególne ostrzeżenia oraz środki ostrożności: Zaleca się zachowanie ostrożności u pacjentów chorych na padaczkę.unikać równoczesnego stosowania antagonistów NMDA: amantadyna, ketamina, dekstrometorfan.należy monitorować pacjentów, u których występują czynniki mogące prowadzić do wzrostu ph moczu, ze świeżo przebytym zawałem serca, z niewyrównaną zastoinową niewydolnością krążenia, źle kontrolowanym nadciśnieniem tętniczym. Interakcje z lekami: Leki z grupy antagonistów NMDA (patrz Przeciwwskazania) oraz cymetydyna, ranitydyna, prokainamid, chinidyna, chinina, nikotyna.ebixa in vitro nie hamuje aktywności enzymów cytochromu P-450. Działania niepożądane: Najczęściej: zaparcia, zawroty głowy, ból głowy, nadciśnienie tętnicze, senność. Zdarzenia niepożądane mają łagodne lub umiarkowane nasilenie. Przedawkowanie: w opisanym przypadku przedawkowania, pacjent przeżył do 400 mg memantyny.objawy ze strony CUN (m.in.niepokój, omamy wzrokowe, senność, stupor, psychoza) ustąpiły nie pozostawiając trwałych następstw.zaleca się leczenie objawowe.podmiot odpowiedzialny posiadający pozwolenie na dopuszczenie do obrotu: H.Lundbeck A/S, Ottiliavej 9, DK Valby, Dania.Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu NR (tabletki) i NR (krople doustne) wydane przez Ministra Zdrowia.Data opracowania: Lundbeck Poland Sp.z o.o. ul.krzywickiego Warszawa tel.(0-22) fax (0-22) EBX 8/2008/1

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Żywienie a nastrój. Składniki odżywcze wpływające na nastrój:

Żywienie a nastrój. Składniki odżywcze wpływające na nastrój: Żywienie a nastrój dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Katedra i Zakład Dietetyki SGGW w Warszawie Składniki odżywcze wpływające na nastrój: Kwas foliowy Witamina B 6 Witamina B 12 Witamina D Witamina C Kwasy

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany w oparciu o doniesienia naukowe oraz przyjęte

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać?

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Komponując codzienne posiłki z ulubionych produktów spożywczych zwykle nie zastanawiamy się nad ich wpływem na nasz organizm

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak Podstawy żywienia w sporcie Aneta Sojak Właściwe żywienie i nawodnienie = Osiągnięcie sukcesu Energia do pracy mięśni Adaptacja do wysiłku Skuteczna regeneracja (zmniejszenie procesów katabolicznych) Zły

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

Zasada trzecia. Zasada czwarta

Zasada trzecia. Zasada czwarta Zdrowe odżywianie jest podstawą zachowania zdrowego organizmu. Przestrzegając dziesięciu podstawowych zasad właściwego żywienia, wykorzystamy dostępne pożywienie w najbardziej efektywny dla naszego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Twój Program Odchudzania

Twój Program Odchudzania Twój Program Odchudzania Warto wiedzieć Według Amerykańskich naukowców za to, że kobiety tyją szybciej i łatwiej odpowiedzialny jest mózg, jak i uwarunkowania genetyczne! Dowiedziono, że kobiety są bardziej

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko KATEGORIE ŻYWIENIOWE WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA WIERSZE NA ZDROWIE

Bardziej szczegółowo

Sałatka owocowa czy tabletka - gdzie są lepsze witaminy?

Sałatka owocowa czy tabletka - gdzie są lepsze witaminy? Sałatka owocowa czy tabletka - gdzie są lepsze witaminy? Witaminy i składniki mineralne należą obok białek, tłuszczów i węglowodanów do podstawowych składników odżywczych, bez których funkcjonowanie żadnego

Bardziej szczegółowo

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 1. Cel główny Uczeń ocenia swój sposób żywienia Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 2. Cele szczegółowe Uczeń: ocenia wielkość porcji poszczególnych grup produktów spożywczych identyfikuje

Bardziej szczegółowo

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI Opracowała: Dr n. med. Dorota Waśko-Czopnik specjalista chorób wewnętrznych, dietetyk Leczenie operacyjne polegające na całkowitym usunięciu trzustki, niekiedy wraz z sąsiadującymi

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH dr inż. Dominika Głąbska Zakład Dietetyki Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW warzywa i owoce są istotnym elementem codziennej

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Zdrowie to stan pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby i kalectwa. Na zdrowie mają wpływ: -styl życia

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r.

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia w stołówkach i asortymentu w sklepikach szkolnych szansą na poprawę sposobu żywienia i stanu zdrowia dzieci i młodzieży. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA. mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA. mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów ZŁE NAWYKI ŻYWIENIOWEKONSEKWENCJE zmniejszona wydolność fizyczna dziecka, płaskostopie, skrzywienia

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

Zdrowy talerz ucznia. mgr inż. Justyna Siwiela-Tomaszczyk lic. Ewa Stepek

Zdrowy talerz ucznia. mgr inż. Justyna Siwiela-Tomaszczyk lic. Ewa Stepek mgr inż. Justyna Siwiela-Tomaszczyk lic. Ewa Stepek Zdrowy talerz ucznia Powiatowy program profilaktyki i promocji zdrowia w celu zmniejszania zachorowalności i śmiertelności z powodu chorób układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej 1 Zasady ogólne 1. Częstość i regularność posiłków 2. Śniadanie - najważniejszy posiłek dnia 3. Ostatni posiłek -2 godz. przed snem 4. Posiłek budulcem

Bardziej szczegółowo

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia Zasady układania jadłospisów, zmiany w wykorzystywanych dotychczas produktach spożywczych, obliczanie wartości odżywczej posiłku, przykładowy jadłospis dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska

Bardziej szczegółowo

Miejsce mięsa w diecie

Miejsce mięsa w diecie Miejsce mięsa w diecie Walory zdrowotne mięsa od dawna są przedmiotem kontrowersyjnych poglądów wśród ludzi. Jedni widzą w mięsie znakomite źródło niezbędnych składników odżywczych, inni natomiast przypisują

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia.

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Nieprawidłowe odżywianie w wieku niemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym: hamuje rozwój

Bardziej szczegółowo

Opracowanie Aneta Wiśniewska

Opracowanie Aneta Wiśniewska Opracowanie Aneta Wiśniewska 1. Zdrowe, racjonalne żywienie jako warunek prawidłowego wzrostu i rozwoju 2. Zasady racjonalnego żywienia 4 U 3. Przykłady wielkości porcji do Piramidy Żywienia 4. Zalecane

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka Obecny styl życia i towarzyszące mu zmiany, także w naszym sposobie odżywiania się, zmniejszają zdolność uczenia się, sprzyjają przemęczeniu psychicznemu i fizycznemu, powodują drażliwość a nawet agresję.

Bardziej szczegółowo

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach?

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach? Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie Dane: Imię: Nazwisko: Data ur. Nr. Tel: E-mail: Wzrost: Waga: Obwód bioder: Obwód talii: Podstawowe Informacje: Miejsce pracy Godziny pracy Aktywność Fizyczna Aktualny

Bardziej szczegółowo

Dieta wspomagająca zdolności poznawcze dzieci

Dieta wspomagająca zdolności poznawcze dzieci Dieta wspomagająca zdolności poznawcze dzieci Właściwa dieta pozwala uzyskać i utrzymać przez całe życie możliwie najwyższą sprawność intelektualną, w tym zdolności uczenia się, zapamiętywania i koncentracji

Bardziej szczegółowo

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował.

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował. Specjaliści od zdrowego żywienia biją na alarm. Jemy za mało ryb morskich, co oznacza, że w organizmie przeciętnego Polaka brakuje nienasyconych kwasów Omega 3, uważanych przez wielu naukowców za złoty

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia Masa ciała Wzrost.

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Żywienie i aktywność fizyczna mają wpływ na rozwój psychofizyczny

Bardziej szczegółowo

Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy mitochonrialne > Mitoceutyki

Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy mitochonrialne > Mitoceutyki Glinka Agency Zapraszamy do sklepu www.multistore24.pl mail;sklep@multistore24.pl Warszawa tel. +48 602 395 051 Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal Zdrowe żywienie w cukrzycy Lista wymienników 1 porcji produktów**

Bardziej szczegółowo

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności Motto: Prawidłowe żywienie jest konieczne nie tylko dlatego, aby zapobiec chorobom, ale

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych DIETA 1200 kcal Dzień I * miarach I śniadanie 290 Musli z rodzynkami i orzechami 2 łyżki 30 g 112 Mleko 0.5 % tłuszczu 1 szklanka 250 ml 97 Grejpfrut 1 szt., średni 350 g 81 II śniadanie 251 Chleb żytni

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie jest to sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie jest to sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. ZDROWE ODŻYWIANIE Zdrowe odżywianie jest to sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Istotne jest zmniejszenie ryzyka wystąpienia

Bardziej szczegółowo

TRĄDZIK A ZDROWIE. Materiał opracowała: Jolanta Gęca

TRĄDZIK A ZDROWIE. Materiał opracowała: Jolanta Gęca Materiał opracowała: Jolanta Gęca TRĄDZIK A ZDROWIE Cera trądzikowa jest problemem dotykającym najczęściej młodych ludzi w okresie dojrzewania. Często jednak problem z cerą przedłuża się i posiadanie w

Bardziej szczegółowo

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie)

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) Dlaczego stara piramida żywieniowa jest zła? Po pierwsze okazuje się, że węglowodany w ilości sugerowanej przez

Bardziej szczegółowo

Kiedy słyszymy słowo dieta to z wielu stron pojawiają się znaki zakazu. Czasem sprawia to wrażenie, że najbezpieczniej jeść korzonki, jagody i kwaśny

Kiedy słyszymy słowo dieta to z wielu stron pojawiają się znaki zakazu. Czasem sprawia to wrażenie, że najbezpieczniej jeść korzonki, jagody i kwaśny Kiedy słyszymy słowo dieta to z wielu stron pojawiają się znaki zakazu. Czasem sprawia to wrażenie, że najbezpieczniej jeść korzonki, jagody i kwaśny jogurt a całą resztę zostawić samobójcom, którzy jedzą

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016 CIĄŻA I KARMIENIE PIERSIĄ > Model : 4075211 Producent : MERCK KGAA FEMINATAL N - Podwójne zdrowie dziecka i mamy Zestaw witamin i minerałów dla kobiet w ciąży i karmiących piersią - najczęściej stosowany

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA CELE: 1. Zapoznanie dzieci z Piramidą Zdrowia pożądanym modelem zdrowego odżywiania. 2. Zapoznanie dzieci z produktami ważnymi w ich diecie. 3. Podjęcie

Bardziej szczegółowo

Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie

Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM opracowane przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie 1. Jedz

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

Najbardziej rozpowszechnione błędy żywieniowe: nieregularność spożywania posiłków; niespożywanie pierwszego śniadania przed wyjściem do szkoły oraz drugiego w szkole; nieprawidłową częstość konsumpcji

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE MA ZNACZENIE. Opracowanie prezentacji: Agnieszka Danielewicz, dietetyk, edukator społeczny w cukrzycy

ŻYWIENIE MA ZNACZENIE. Opracowanie prezentacji: Agnieszka Danielewicz, dietetyk, edukator społeczny w cukrzycy ŻYWIENIE MA ZNACZENIE Opracowanie prezentacji: Agnieszka Danielewicz, dietetyk, edukator społeczny w cukrzycy Oczekiwania wobec Młodych Wyniki w nauce Osiągnięcia w sporcie Przebojowość Pewność siebie

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja Zestaw 1 Krupnik Waga 1 porcji - 400 g I porcja 10 porcji g kg Kasza jęczmienna perłowa 15,0 0,150

Bardziej szczegółowo

Dieta i zdrowie naszych dzieci

Dieta i zdrowie naszych dzieci Dieta i zdrowie naszych dzieci Czego potrzebuje uczące się dziecko? Żelazo To dzięki niemu dotleniona krew dopływa do każdej komórki mózgu, dostarczając składniki odżywcze i zwiększając sprawność myślenia.

Bardziej szczegółowo

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Instrukcje: Proszę opisać w poniższym kwestionariuszu Pana/Pani przeciętną dietę. Proszę opisać 2 przykładowe dni tygodnia

Bardziej szczegółowo

W zdrowym ciele zdrowy duch Ulotka informacyjna dla rodziców przygotowana przez klasę VI w ramach programu Trzymaj formę

W zdrowym ciele zdrowy duch Ulotka informacyjna dla rodziców przygotowana przez klasę VI w ramach programu Trzymaj formę W zdrowym ciele zdrowy duch Ulotka informacyjna dla rodziców przygotowana przez klasę VI w ramach programu Trzymaj formę Wybierz zdrowie! Oto pięć powodów, dla których warto wybrać zdrowy styl życia: Rzadziej

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo