Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik"

Transkrypt

1 PERCEPCJA I PRZETWARZANIE SYGNAŁÓW U ROŚLIN Fizjologia i Regulacja Metabolizmu Jarosław Szczepanik Zakład Ekofizjologii Molekularnej Roślin, Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin

2 Plan prezentacji 1 Transdukcja sygnału Transdukcja sygnału w komórce roślinnej Wapń jako wtórny przekaźnik informacji Transdukcja sygnału o stresie oksydacyjnym 2 Percepcja światła Białka biorące udział w percepcji sygnałów świetlnych 3 Komunikacja systemiczna Systemiczne przekazywanie sygnału Systemiczne przekazywanie sygnałów świetlnych Elektrofizjologia 4 Hormony Roślinne hormony i regulatory wzrostu 5 Allelopatia Wykrywanie sąsiadów i ostrzeganie o zagrożeniach

3 Transdukcja sygnału DEFINICJA: Zamiana bodźca zewnętrznego (warunki środowiska, biotyczne i abiotyczne czynniki stresowe) na odpowiedź fizjologiczną komórki i organizmu

4 Etapy transdukcji sygnału w roślinie percepcja sygnału (najczęsciej poprzez receptory) przetworzenie sygnału (np. poprzez wzmocnienie za pośrednictwem wtórnych przekaźników) przekazanie sygnału regulacja specyficznych genów modyfikacja procesów metabolicznych i fizjologicznych odpowiedź rośliny (zmiana funkcjonowania organizmu)

5 Sposoby transdukcji sygnału w komórce receptory zewnątrzkomórkowe (błonowe) dla dużych cząsteczek (białka, cukrowce, aminokwasy) wewnątrzkomórkowe dla małych cząsteczek (jony, etylen) białka sprzęgające (białka G) wtórne przekaźniki informacji (wapń, trójfosforan inozytolu, nukleotydy cykliczne) fosforylacja i defosforylacja białek

6 Systemy transdukcji sygnału JEDNOSKŁADNIKOWY: Jeden receptor (lub jeden system białek błonowych) częśc receptorowa i część katalityczna (kinaza seronino-treoninowa) DWUSKŁADNIKOWY: Dwa białka: sensor i regulator odpowiedzi; zewnętrzna domena sensora wiąże ligand a wewnętrzna jest kinazą (histydynową) ulegającą autofosforylacji po związaniu liganda; aktywowane jest białko regulatorowe oddziaływujące pośrednio lub bezpośrednio na specyficzne geny TRÓJSKŁADNIKOWY: Zewnątrzkomórkowy receptor, białko sprzęgające w błonie oraz efektor (kanał jonowy, enzym); receptor przenosi wzbudzenie na białko sprzęgające, a to z kolei na efektor; w rezultacie wzrost stężenia wtórnego przekaźnika informacji wpływające na własności kinetyczne białek

7 Transdukcja sygnału na przykładzie systemu trójskładnikowego Alberts, 1999

8 Kaskady sygnałowe transdukcja sygnału działa najczęściej jak kaskada przełączników molekularnych (na rysunku receptor sprzężony z białkiem G białko G fossfolipaza C IP 3 kanał wapniowy jony wapnia Alberts, 1999

9 Transdukcja sygnału z udziałem wapnia Snedden i Fromm, 1998

10 Komórkowe rezerwuary wapnia PULA JONÓW WAPNIA [%] ([mm]) (wartości dla komórki niepobudzonej) KOMÓRKA: 100% (~15 mm) wakuola: 70% (~10 mm) ściana komórkowa: 15% (~2 mm) ER: 10% (~1 mm) aparat Golgiego: 10% (~1 mm) Snedden i Fromm, 1998

11 Uruchamianie kanałów wapniowych w tonoplaście tonoplast posiada kilka rodzajów kanałów wapniowych, aktywowanych przez specyficzne bodźce i ścieżki transdukcji sygnału: bramkowane napięciem (Vm, o różnych potencjałach uruchamiajacych), aktywowane przez cykliczne nukleotydy (cadpr) lub IP 3 McAinsh i Hetherington, 1998

12 Dekodowanie sygnału wapniowego wiele bodźców i ścieżek transdukcji sygnału korzysta z pośrednictwa wapnia jako wtórnego przekaźnika wiele szlaków prowadzi do tego samego efektu: wzrostu stężenia jonów wapnia w cytozolu jak odróżnić, który bodziec spowodował tę reakcję? kluczem jest lokalizacja komórkowa, amplituda, wielkość i czas trwania oraz częstotliwość wzrostu stężenia wapnia dodatkowo na sygnaturę wapniową danego bodźca wpływają inne wtórne nośniki informacji McAinsh i Hetherington, 1998

13 Dekodowanie sygnału wapniowego różne sygnatury wapniowe mogą powodować różną odpowiedź tych samych komórek (po prawej stopień rozwarcia komórek szparkowych) dlaczego wapń jest wtórnym przekaźnikiem informacji? tworzy on nierozpuszczalne sole z powszechnymi w komórce fosforanami, stąd ewolucyjna presja na utrzymanie niskiego stężenia tego jonu w cytoplazmie (sekrecja do wydzielonych rezerwuarów) musiała pojawić się wcześnie Ng i McAinsh, 2003

14 Transdukcja sygnału o stresie oksydacyjnym Skróty: HSP białka szoku cieplnego; MAPK kinaza białkowa aktywowana mitogenem; PCD programowana śmierć komórki; ROS reaktywne formy tlenu; SA kwas salicylowy Mittler, 2002

15 ROS a funkcjonowanie plazmodesm dwa mutanty Arabidopsis i tytoniu: ise1, ise2 (increased size exclusion limit) u obydwu 10-krotnie wyższa przepuszczalność plazmodesm (PD) geny ISE1 i ISE2 kodują helikzay RNA : odpowiednio mitochondrialną i chloroplastową u obydwu mutantów niedorozwinięte chloroplasty i chlorozy wzrost przepuszczalności PD w celu zwiększenia dopływu koniecznych do rozwoju liścia substancji? Burch-Smith i in., 2011

16 ROS a funkcjonowanie plazmodesm obydwie mutacje (oraz podanie kwasu salicylohydroksamowego (SHAM) inhibitora oksydazy alternatywnej) prowadzą do spadku zawartości ROS w chloroplastach oraz do przeciwnego efektu w mitochondriach utlenienie mitochondriów (niewielki wzrost ROS) roślina traktuje jako słaby stres, z którym można się uporać (stąd zwiększanie SEL PD) wzrost ROS w chloroplastach po podaniu parakwatu PQ (tam produkowane są wysokie stężenia ROS) interpretowany jako poważny stres oksydacyjny, co prowadzi do zamykania PD funkcjonowanie PD zależy od wzajemnych powiązań (crosstalk) pomiędzy mitochondriami, organellami i jądrem komórkowym Stonebloom i in., 2012

17 Białka zaangażowane w percepcję sygnałów świetlnych

18 Fitochromy dwie formy: P R nieaktywna biologicznie, pochłaniająca światło czerwone P FR aktywna biologicznie, pochłaniajaca daleką czerwień chromoforem są cztery pierścienie pirolowe (synteza w plastydach) kinaza serynowo-treoninowa; po absorbcji światła czerwonego autofosforylacja seryny; P FR może fosforylować inne białka dwie pule: labilna (szybka ubikwitynacja (odkrycie ubikwitynacji) i rozkład na świetle; gen phya) oraz stabilna (P FR stabilne na świetle, pozostałe geny phy (2 4)); mogą działać odmiennie Morelli i Ruberti, 2002

19 Fitochromy stężenie fitochromu jest najwyższe w tkankach o najwyższym stopniu zmian pod wpływem światła fitochromy w różny sposób odbierają natężenie światła (zależne od stężenia P FR ): reakcje zachodzące przy bardzo niskich natężeniach światła (VLFR) są nieodwracalne, kontrolowane przez phya niskie natężenia światła (LFR) wywołują reakcję odwracalną przez FR pod kontrolą phyb wysokie natężenia światła (HIR) wymagają długiego działania bodźca, wywołują reakcje nieodwracalne, głównie pod kontrolą phya Casal i in., 1998

20 Deetiolacja Quail, 2002

21 Fotomorfogeneza i fitochromy fotomorfogeneza procesy rozwojowe zachodzące pod wpływem światła fitochrom A wyzwala podczas deetiolacji transdukcję sygnałów za pośrednictwem białka G oraz wtórnych przekaźników: wapnia i cgmp Quail, 2002

22 Kryptochromy reagują na światło niebieskie chromofory: malonylo-ryboflawina i pteryna u roślin dwa (rzadziej trzy geny) kryptochromu podobne do roślinnych krypochromy występują u zwierząt, gdzie współuczestniczą w działaniu zegara biologicznego oraz percepcji pola magnetycznego współdziałają z innymi receptorami światła

23 Fototropiny kinaza białkowa aktywowana światłem niebieskim chromofory: dwie grupy flawinowe dwa geny: phot1 i phot2 działa za pośrednictwem wapnia w fototropiźmie współdziała z fitochromami Lin, 1999

24 Percepcja UV proces mało poznany jak do tej pory rozpoznano mechanizm działania jednego białka: UVR8 nie posiada chromoforów! za percepcję UV odpowiada piramida tryptofanowa pod wpływem UV dimer rozpada się, a monomery wiążą się z białkiem COP1 (CONSTITUTIVELY PHOTOMORPHOGENIC 1) białko COP1 bierze też udział w percepcji światła przez inne fotoreceptory Gardner i Correa, 2012

25 Transdukcja sygnału Percepcja światła Komunikacja systemiczna Hormony Allelopatia Transport czynników transkrypcyjnych przez PD Roberts i Oparka, 2003 J. Szczepanik BiBS, FiRM: Signaling

26 Systemiczny transport wiroidów w roślinie Ding i in., 1999

27 Systemiczny transport mrna Przenoszenie mutacji Me (Mouse ears) z podkładki do zrazu dzikiego u pomidora Heinlein, 2002

28 Systemiczny transport mrna i białek Przemieszczanie się endogennego białka CmPP16 i jego mrna przez nowo utworzony floem z podkładki dyni do zrazu ogórka Xoconostle-Cazares i in., 1999

29 Sygnały fotoelektrofizjologiczne (PEPS) intensywność światła może być bodźcem, który pozwala roślinom na zapamiętanie fizjologicznego i środowiskowego kontekstu związanego ze stresem czynnikami składającymi się na tą pamięć są: wielkość niefotochemicznego wygaszania wzbudzenia chlorofilu (NPQ), poziom ROS oraz utlenienia glutationu i plastochinonu w chloroplastach po naświetleniu silnym światłem niebieskim i czerwonym sygnały elektryczne są przesyłane sytemicznie do innych liści (nieoświetlanych), w których następuje indukcja odpowiedzi podobna do liścia oświetlonego wcześniejsze uruchomienie PEPS ułatwia walkę ze stresem biotycznym Szechyńska-Hebda i in., 2010

30 Potencjał czynnościowy w ogonku liściowym mimozy Fromm, 1991

31 Sygnały elektryczne w liściu mimozy Fromm, 1991

32 Systemiczny transport sygnałów elektrycznych Efektywna wydajność kwantowa PSII w liściu złożonym mimozy sąsiadującym z podrażnionym Koziolek i in., 2003

33 Reakcje roślin wywołane przez sygnały elektryczne RUCHY rośliny drapieżne (1 cm); mimoza (10 cm) FOTOSYNTEZA, ODDYCHANIE przejściowa indukcja oddychania i fotosyntezy po podrażnieniu podstawy łodygi dyni gorącem lub KCl hormony, zmiana ph podłoża indukują sygnał elektryczny, wywołujący zmiany w fotosyntezie i transpiracji liści już po 3 minutach (wierzba) po zapyleniu łagiewka pyłkowa przenosi sygnał elektryczny stymulujący oddychanie w komórce jajowej po 1 minucie (hibiskus) TRANSPORT FLOEMOWY indukcja rozładunku floemu (mimoza, burak) chłód indukuje sygnał elektryczny przemieszczany wzdłuż liścia kukurydzy, skutkujący zahamowaniem transportu SYNTEZA BIAŁEK sygnał elektryczny wywołany zranieniem lub gorącem jest pzrenoszony wzdłuż ogonka liściowego i indukuje po 4 h ekspresję genu Pin 2 (inhibitor proteinazy) w liściu niezranionym pomidora

34 Hormony i regulatory wzrostu HORMONY wpływają na wzrost i rozwój roślin mają zdolność do przemieszczania się działają w małych stężeniach (rzędu 10-6 M) powszechne w świecie roślin auksyny, gibereliny, cytokininy, kwas abscysynowy, etylen, kwas jasmonowy, brasinosteroidy REGULATORY WZROSTU działają podobnie jak hormony ale w wyższych stężeniach (> 10-4 M) nie są powszechne, często dany związek specyficzny gatunkowo poliaminy, związki fenolowe, kwas salicylowy, HCN

35 Równowaga i działanie plejoropowe w przypadku hormonów często można mówić o działaniu plejotropowym (jeden hormon wpływa na wiele procesów) o kierunku procesów rozwojowych czy reakcji na bodziec decyduje równowaga hormonalna w danej komórce lub tkance różne hormony oddziaływują na siebie (crosstalk): działanie synergistyczne i antagonistyczne

36 Auksyny SYNTEZA pochodne tryptofanu powstają w merystemach (głównie liście), skąd są transportowane bazypetalnie DZIAŁANIE wzrost wydłużeniowy ruchy roślin ukorzenianie dominacja wierzchołkowa rozwój owoców regulacja przepływu przez PD Callis, 2005

37 Gibereliny SYNTEZA izoprenoidy wydłużające się liście, nasiona, części wierzchołkowe pędów i korzeni (ale nie merystemy), węzły u traw, pręciki DZIAŁANIE wzrost na wysokość (mutanty giberelinowe są karłowate; mozna przełamać mutację podając egzogenne GA) przełamanie spoczynku pąków i nasion indukcja kwitnienia indukcja kwaśnej inwertazy mają negatywne regulatory (białka DELLA)

38 Gibereliny odkryte u szalonego ryżu zakażonego grzybem Giberella fujikuroi, produkującym gibreliny ponad 120 znanych GA

39 Cytokininy SYNTEZA pochodne adeniny synteza głównie w merystemach korzeni, zarodkach transport w ksylemie do liści DZIAŁANIE stymulowanie podziałów komórkowych wzrost pędów bocznych opóźnianie starzenia liści indukcja RuBisCO, fotosyntezy, transportu asymilatów stymulacja rozwoju wiązek przewodzących

40 Bakterie i cytokininy niektóre bakterie produkują cytokininy, indukując powstanie specjalnych struktur, w których żyją (na zdjęciu miotła czarownicy na gałęzi jodły balsamicznej zaatakowanej przez Corynebacterium

41 Brasinosteroidy SYNTEZA izoprenoidy powstają we wszystkich tkankach, ale w niskich stężeniach (500 ng/kg nasion rzodkiewnika; 10 mg/250 kg pyłku!) transport floemem i ksylemem DZIAŁANIE wzrost pędów (najaktywniejsze hormony wzrostu) stymulacja podziałów i różnicowania komórek wzrost oporności na stresy przyspieszanie starzenia

42 Kwas abscysynowy SYNTEZA izoprenoid synteza głównie w dojrzałych organach DZIAŁANIE antagonista większości hormonów hamuje wzrost i kiełkowanie stymuluje spoczynek i starzenie w warunkach stresu odpowiada za zamykanie szparek zwiększa odporność na stresy reguluje przepływ przez PD brak ABA w nasionach powoduje kiełkowanie na roślinie macierzystej

43 Etylen SYNTEZA synteza z metioniny (ACC prekursor) powstaje w różnych częściach rośliny szczególnie intensywnie w tkankach merstematycznych, starzejących się, dojrzewających owocach, pod wpływem anoksji lub innych stresów DZIAŁANIE indukcja epinastii dojrzewanie owoców stymulacja kiełkowania przyspieszanie starzenia i opadania organów indukcja wzrostu na grubość, hamowanie wzrostu elongacyjnego

44 Etylen i dojrzewanie owoców etylen przyspiesza dojrzewanie części owoców, tzw. owoców klimakterycznych owoce klimakteryczne: jabłka, banany, figi, mango, pomidory, śliwki, brzoskwinie owoce nieklimakteryczne: cytrusy, winogrona, ananasy, truskawki, arbuzy

45 Jasmonidy SYNTEZA pochodne kwasu linolenowego kwas jasmonowy i ester metylowy kwasu jasmonowego (forma lotna), koniugaty z aa i cukrami DZIAŁANIE podobnie do ABA hamuje wzrost, stymuluje starzenie, dojrzewanie i opadanie organów hamuje fotosyntezę pełni szczególną rolę w odpowiedzi stres UV, ozon, zranienie najważniejszy podczas odpowiedzi na stresy biotyczne (polipetyd systemina indukuje lipazę, ta uwalnia kwas linolenowy)

46 Sposoby komunikacji międzyosobniczej u roślin stosunek światła czerwonego do dalekiej czerwieni (R:FR) chlorofil pochłania R, stąd wysoki udział FR oznacza duże zacienienie ucieczka od sąsiadów, w kierunku wyższego R:FR lotne związki organiczne (BVOC): metylojasmonian, terpeny rolą BVOC jest ochrona sąsiadów (często klony jednego osobnika) przed zagrożeniem ze strony patogena czy roślinożercy, zwabianie drapieżnych owadów lub ptaków, allelopatia

47 Sposoby komunikacji międzyosobniczej Ballare, 1999

48 Allelopatia negatywny lub pozytywny wpływ substancji chemicznych wydzielanych przez roślinę lub pochodzących z jej rozkładu na inne organizmy substancje te mogą hamować kiełkowanie lub/i wzrost roślin

49 Allelopatia Allelopatia mącznicy (zwróć uwagę na brak innych roślin w pobliżu pnia)

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej. Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka

Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej. Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka W ostatnich sezonach z uwagi na niesprzyjające warunki klimatyczne w wielu gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach.

Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach. Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach. TOTIPOTENCJA Zdolności do odtworzenia poszczególnych organów,

Bardziej szczegółowo

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE Anna Czarnecka Źródło: Intercellular signaling from the endoplasmatic reticulum to the nucleus: the unfolded protein response in yeast and mammals Ch. Patil & P. Walter The

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

METODYKA STOSOWANA W ZAKŁADZIE BIOLOGII ROZWOJU ROŚLIN

METODYKA STOSOWANA W ZAKŁADZIE BIOLOGII ROZWOJU ROŚLIN METODYKA STOSOWANA W ZAKŁADZIE BIOLOGII ROZWOJU ROŚLIN Immunolokalizacja wybranych białek i polisacharydów Ksyloglukan u Arabidopsis Kaloza w gametofiach mszaków Immunocytochemia białek cytoszkieletu kortykalnego

Bardziej szczegółowo

MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW ROŚLINNYCH...

MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW ROŚLINNYCH... Hormony roślinne Rośliny, jak wszystkie organizmy, wrażliwe są na bodźce. Bez przerwy docierają do nich informacje zarówno ze środowiska (bodźce zewnętrzne), jak i z różnych części rośliny (bodźce wewnętrzne),

Bardziej szczegółowo

Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe.

Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe. Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe. Są obecne we wszystkich organach rośliny i stanowią główną ich część. Należą do tkanek stałych, jednak nieraz dają początek wtórnym tkankom twórczym. Zbudowane

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia Klucz i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia 1. Litera Nazwa sposobu ułożenia liści na Przykład rośliny łodydze A naprzeciwległe jasnota/ fuksja B skrętolegle krwawnik/ trzykrotka C okółkowe

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

Komórka - budowa i funkcje

Komórka - budowa i funkcje Komórka - budowa i funkcje Komórka - definicja Komórka to najmniejsza strukturalna i funkcjonalna jednostka organizmów żywych zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich

Bardziej szczegółowo

1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń

1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń 1 1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń każdą podaną w tabeli informację, wybierając Prawdę, jeśli jest ona prawdziwa, lub, jeśli jest fałszywa. 1) Ilość

Bardziej szczegółowo

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO)

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Organizmy modyfikowane genetycznie Organizm zmodyfikowany genetycznie (międzynarodowy skrót: GMO Genetically Modified Organizm) to organizm o zmienionych cechach,

Bardziej szczegółowo

Planowanie doświadczeń biologicznych

Planowanie doświadczeń biologicznych Planowanie doświadczeń biologicznych Po realizacji zajęć powinieneś wiedzieć: - co to jest eksperyment biologiczny - jakie są zasady prowadzenia doświadczeń - co to jest problem badawczy, hipoteza i teza

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom rozszerzony przykładowe odpowiedzi:

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom rozszerzony przykładowe odpowiedzi: przykładowe odpowiedzi: Zad. 1 Występuje w tkance podskórnej i okolicach narządów jamy brzusznej, gdzie pełni funkcję amortyzującą wstrząsy. Występuje jako tkanka tłuszczowa brunatna np. w okolicy międzyłopatkowej

Bardziej szczegółowo

Sukces kultur in vitro oparty jest na zjawisku totipotencji, czyli nieograniczonej zdolności komórek do dzielenia się i odtwarzania całego organizmu

Sukces kultur in vitro oparty jest na zjawisku totipotencji, czyli nieograniczonej zdolności komórek do dzielenia się i odtwarzania całego organizmu Rośliny z probówki Kultury in vitro to uprawa części roślin, tkanek, pojedynczych komórek, a nawet protoplastów poza organizmem macierzystym, na sztucznych pożywkach w warunkach sterylnych Sukces kultur

Bardziej szczegółowo

HORT INTEGRA. Ogólnopolska Konferencja Integrowana Produkcja Roślin - Aspekty Praktyczne i Perspektywy, Kielce, 28 XI 2014

HORT INTEGRA. Ogólnopolska Konferencja Integrowana Produkcja Roślin - Aspekty Praktyczne i Perspektywy, Kielce, 28 XI 2014 HORT INTEGRA Ogólnopolska Konferencja Integrowana Produkcja Roślin - Aspekty Praktyczne i Perspektywy, Kielce, 28 XI 2014 Nawożenie integrowanych upraw sadowniczych prof. dr hab. Barbara Wiśniowska-Kielian

Bardziej szczegółowo

Mineralne stymulatory w ogrodnictwie

Mineralne stymulatory w ogrodnictwie Mineralne stymulatory w ogrodnictwie W ogrodnictwie w ostatnich latach rośnie zainteresowanie różnego rodzaju preparatami mającymi korzystny wpływ na kondycję roślin zwłaszcza w stresowych warunkach uprawy

Bardziej szczegółowo

Reakcje zachodzące w komórkach

Reakcje zachodzące w komórkach Reakcje zachodzące w komórkach W każdej sekundzie we wszystkich organizmach żywych zachodzi niezliczona ilość reakcji metabolicznych. Metabolizm (gr. metabole - przemiana) to przemiany materii i energii

Bardziej szczegółowo

Rośliny z probówki. Jak powstają? Alina Trejgell & Agata Stawicka, UMK

Rośliny z probówki. Jak powstają? Alina Trejgell & Agata Stawicka, UMK Rośliny z probówki Jak powstają? I. Dojrzałe i niedojrzałe nasiona szarotka (Leontopodium alpinum) II. Inne organy roślin wyka (Vicia sepium) zarodki zygotyczne pąki kwiatowe wilca (Pharbitis nil) korzeń

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS 1 INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS Nourivit jest produkowany w kilku etapach z naturalnych składników mineralnych w kontrolowanym procesie kruszenia i sortowania bez użycia

Bardziej szczegółowo

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów.

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 201 Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Za rozwiązanie zadań z arkusza konkursowego można uzyskać 60 punktów.

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH

Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH I. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawową wiedzą na temat pomiarów elektrofizjologicznych żywych komórek metodą Patch

Bardziej szczegółowo

NAWOŻENIE DOLISTNE W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH

NAWOŻENIE DOLISTNE W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH NAWOŻENIE DOLISTNE W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH 1 NAWOŻENIE DOLISTNE W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH ZESPÓŁ NAWOZOWY PODZIAŁ TERYTORIALNY Nikt do tej pory nie stworzył i nie stworzy w najbliższym czasie jednego,

Bardziej szczegółowo

Komentarz do matury z biologii rozszerzonej 2015

Komentarz do matury z biologii rozszerzonej 2015 Komentarz do matury z biologii rozszerzonej 2015 Zad. 1 dotyczyło analizy drzewa filogenetycznego i danych zamieszczonych w tabeli. Na zajęciach analizowaliśmy drzewka filogenetyczne ustalając np. stopień

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli

Ekstrakt z Chińskich Daktyli Ekstrakt z Chińskich Daktyli Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle Pomagają zachować sprawność Poprawiają odporność Wspomagają pracę żołądka

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

OŚWIETLENIE LED DO OGRODNICTWA. www.growy.com.pl www.neonica.pl Neonica Growy LED www.growy.com.pl strona 1

OŚWIETLENIE LED DO OGRODNICTWA. www.growy.com.pl www.neonica.pl Neonica Growy LED www.growy.com.pl strona 1 OŚWIETLENIE LED DO OGRODNICTWA www.growy.com.pl www.neonica.pl Neonica Growy LED www.growy.com.pl strona 1 SPIS TREŚCI Jeśli nie lampa sodowa, to co? 4 W jaki sposób światło wpływa na wzrost roślin? 5

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu z biochemii (studia niestacjonarne)

Zagadnienia do egzaminu z biochemii (studia niestacjonarne) Zagadnienia do egzaminu z biochemii (studia niestacjonarne) Aminokwasy, białka, cukry i ich metabolizm 1. Aminokwasy, wzór ogólny i charakterystyczne grupy. 2. Wiązanie peptydowe. 3. Białka, ich struktura.

Bardziej szczegółowo

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi Nr zad. KLUCZ ODPOWIEDZI konkurs biologiczny ETAP SZKOLNY Max punktów 1. 3 pkt. A. Wpływ niedoboru pierwiastków/ N, P, K na wzrost/ rozwój tytoniu w kulturze wodnej. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Bardziej szczegółowo

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie:

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie: Nawóz dolistny: Basfoliar Kelp P-Max Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Grupa Rolnik jest wyłącznym dystrybutorem nawozu płynnego otrzymany z ekstraktu alg Ecklonia maxima z dodatkiem NPK (4++2). Basfoliar

Bardziej szczegółowo

HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE

HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE Są to związki należące do grupy steroidów, które charakteryzują się wykazywaniem istotnych aktywności biologicznych typu hormonalnego. Docierając do komórki docelowej,

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Połączenia komórek

Bardziej szczegółowo

Budowa i funkcje komórek nerwowych

Budowa i funkcje komórek nerwowych Budowa i funkcje komórek nerwowych Fizjologia Komórki nerwowe neurony w organizmie człowieka około 30 mld w większości skupione w ośrodkowym układzie nerwowym podstawowa funkcja przekazywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego

Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego Podlaski Sławomir Jubileusz 90-lecia urodzin Prof. dr hab. B. Geja i 90-lecia powstania Katedry Fizjologii Roślin Budowa handlowego nasienia buraka cukrowego

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011

Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011 Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011 KOD UCZNIA.. ( wpisuje uczeo) Informacja dla Komisji Konkursowej ( komisja wypełnia po sprawdzeniu

Bardziej szczegółowo

SILVIT. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn SiO2 Aminokwasy 100 25 1,25 0,25 150 +

SILVIT. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn SiO2 Aminokwasy 100 25 1,25 0,25 150 + SILVIT Biosytmulatory i antystresanty płynne. Preparat nawozowy o właściwościach stymulujących, zawiera aktywny krzem w pełni przyswajalny przez rośliny. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn

Bardziej szczegółowo

(przekaźniki II-go rzędu)

(przekaźniki II-go rzędu) (przekaźniki II-go rzędu) Gabriel Nowak, Małgorzata Dybała Receptory i mechanizmy przekazywania sygnału (J.Z. Nowak, J.B. Zawilska, red.) Wyd. Nauk. PWN, Warszawa, 2004 Zakład Cytobiologii i Histochemii,

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. BIOCHEMIA BIOCHEMISTRY Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Prof. dr hab. Maria Filek Zespół dydaktyczny dr Anna Barbasz dr Elżbieta Rudolphi-Skórska dr Apolonia Sieprawska

Bardziej szczegółowo

Zadania maturalne z biologii - 3

Zadania maturalne z biologii - 3 Koło Biologiczne Liceum Ogólnokształcące nr II w Gliwicach 2015-2016 Zadania maturalne z biologii - 3 Zadania: Zad. 1(Wiktoria Wnuk, Weronika Żak, Tomasz Gojowy 2D) Na podstawie wykresu odpowiedz na pytania.

Bardziej szczegółowo

Budowa i zróżnicowanie neuronów - elektrofizjologia neuronu

Budowa i zróżnicowanie neuronów - elektrofizjologia neuronu Budowa i zróżnicowanie neuronów - elektrofizjologia neuronu Neuron jest podstawową jednostką przetwarzania informacji w mózgu. Sygnał biegnie w nim w kierunku od dendrytów, poprzez akson, do synaps. Neuron

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA TREŚĆ WYKŁADÓW Budowa i biologia skóry. Typy skóry. Funkcje skóry. Układ odpornościowy skóry. Starzenie się skóry. Przenikanie przez skórę. Absorpcja skórna.

Bardziej szczegółowo

Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II

Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II Zasady oceniania: Za rozwiązanie zadań z arkusza II można uzyskać maksymalnie 50 punktów. Model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale nie

Bardziej szczegółowo

Pięć minut dla Twojego zdrowia! Copyright profit Sp. z o.o.

Pięć minut dla Twojego zdrowia! Copyright profit Sp. z o.o. Pięć minut dla Twojego zdrowia! Piramida zdrowia i witalności Trzy filary zdrowia to Aktywność fizyczna Racjonalne odżywianie Zarządzanie stresem (relaks) Szlachetne zdrowie Nikt się nie dowie Jako smakujesz,

Bardziej szczegółowo

Herbicydy z grupy regulatorów wzrostu

Herbicydy z grupy regulatorów wzrostu Herbicydy z grupy regulatorów wzrostu Tadeusz Praczyk Instytut Ochrony Roślin Paostwowy Instytut Badawczy w Poznaniu Grupy chemiczne Pochodne kwasów fenoksykarboksylowych: 2,4-D, dichlorprop, MCPA, MCPB,

Bardziej szczegółowo

Organelle komórkowe. mgr Zofia Ostrowska

Organelle komórkowe. mgr Zofia Ostrowska Organelle komórkowe mgr Zofia Ostrowska 1. Wyróżniamy dwa typy komórek 2. Eucaryota Zadanie 34. (2 pkt) Matura 2006 p.r. Komórki żywych organizmów są bardzo różnorodne. Poniższe rysunki przedstawiają komórkę

Bardziej szczegółowo

Geny i działania na nich

Geny i działania na nich Metody bioinformatyki Geny i działania na nich prof. dr hab. Jan Mulawka Trzy królestwa w biologii Prokaryota organizmy, których komórki nie zawierają jądra, np. bakterie Eukaryota - organizmy, których

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Wykład 5 Droga od genu do

Bardziej szczegółowo

Wykład 5. Remodeling chromatyny

Wykład 5. Remodeling chromatyny Wykład 5 Remodeling chromatyny 1 Plan wykładu: 1. Przebudowa chromatyny 2. Struktura, funkcje oraz mechanizm działania kompleksów remodelujących chromatynę 3. Charakterystyka kompleksów typu SWI/SNF 4.

Bardziej szczegółowo

PRZEBIEG EGZAMINU LICENCJACKIEGO DLA KIERUNKU ZASTOSOWANIA FIZYKI W BIOLOGII I MEDYCYNIE specjalność BIOFIZYKA MOLEKULARNA

PRZEBIEG EGZAMINU LICENCJACKIEGO DLA KIERUNKU ZASTOSOWANIA FIZYKI W BIOLOGII I MEDYCYNIE specjalność BIOFIZYKA MOLEKULARNA PRZEBIEG EGZAMINU LICENCJACKIEGO DLA KIERUNKU ZASTOSOWANIA FIZYKI W BIOLOGII I MEDYCYNIE specjalność BIOFIZYKA MOLEKULARNA W trakcie egzaminu licencjackiego student udziela ustnych odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej

Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej Optymalne odżywienie roślin jest jednym z podstawowych czynników decydujących o prawidłowej odporności

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii Życie jest procesem chemicznym. Jego podstawą są dwa rodzaje cząsteczek kwasy nukleinowe, jako nośniki informacji oraz białka, które tę informację wyrażają w postaci struktury i funkcji komórek. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/press.html?print=1

Bardziej szczegółowo

Metabolizm komórkowy i sposoby uzyskiwania energii

Metabolizm komórkowy i sposoby uzyskiwania energii Metabolizm komórkowy i sposoby uzyskiwania energii Metabolizm całokształt reakcji chemicznych i związanych z nimi przemian energii zachodzący w komórkach. Podstawa wszelakich zjawisk biologicznych. Metabolizm

Bardziej szczegółowo

Droga impulsu nerwowego w organizmie człowieka

Droga impulsu nerwowego w organizmie człowieka Droga impulsu nerwowego w organizmie człowieka Impuls nerwowy Impuls nerwowy jest zjawiskiem elektrycznym zachodzącym na powierzchni komórki nerwowej i pełni podstawową rolę w przekazywaniu informacji

Bardziej szczegółowo

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne Embriologia roślin nasiennych A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów

Bardziej szczegółowo

Część V: Przekazywanie sygnałów. DO WYKŁADÓW Z PODSTAW BIOFIZYKI IIIr. Biotechnologii prof. dr hab. inż. Jan Mazerski

Część V: Przekazywanie sygnałów. DO WYKŁADÓW Z PODSTAW BIOFIZYKI IIIr. Biotechnologii prof. dr hab. inż. Jan Mazerski MATERIAŁY PMCNICZE D WYKŁADÓW Z PDSTAW BIFIZYKI IIIr. Biotechnologii prof. dr hab. inż. Jan Mazerski PRZEKAZYWANIE SYGNAŁÓW Cechą charakterystyczną układów żywych jest zdolność do zachowywania wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II TEST Z CYTOLOGII GRUPA II Zad. 1 (4p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. a/ podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce, b/ nazwij elementy oznaczone cyframi 2 i 5 oraz określ

Bardziej szczegółowo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą byd wykorzystywane przez jego Użytkowników

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Biologia Poziom roszerzony

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Biologia Poziom roszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Biologia Poziom roszerzony Listopad 2012 W niniejszym schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe poprawne. W tego typu ch należy

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces...

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces... Egzamin część I Zadanie 1. (0 1) Krokodyla przedstawionego można opisać następująco: A. wąż, zmiennocieplny, drapieżca, jajorodny B. gad, stałocieplny, wody ciepłe C. drapieżca, gad, zmiennocieplny, jajorodny

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PRÓBNA MATURA Z OPERONEM. Biologia. Poziom rozszerzony. Listopad 2014. Poprawna odpowiedź i zasady przyznawania punktów

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PRÓBNA MATURA Z OPERONEM. Biologia. Poziom rozszerzony. Listopad 2014. Poprawna odpowiedź i zasady przyznawania punktów Vademecum Biologia KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PRÓBNA MATURA Z OPERONEM nowa BIOLOGIA zakres rozszerzony Biologia Poziom rozszerzony KOD WEWNĄTRZ Zacznij przygotowania do matury już dziś Listopad 2014

Bardziej szczegółowo

6. Z pięciowęglowego cukru prostego, zasady azotowej i reszty kwasu fosforowego, jest zbudowany A. nukleotyd. B. aminokwas. C. enzym. D. wielocukier.

6. Z pięciowęglowego cukru prostego, zasady azotowej i reszty kwasu fosforowego, jest zbudowany A. nukleotyd. B. aminokwas. C. enzym. D. wielocukier. ID Testu: F5679R8 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Na indywidualne cechy danego osobnika ma (maja) wpływ A. wyłacznie czynniki środowiskowe. B. czynniki środowiskowe i materiał genetyczny. C. wyłacznie

Bardziej szczegółowo

Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych

Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych 1.WskaŜ prawidłową kolejność ukazującą stopniowe komplikowanie się budowy organizmów. A. komórka tkanka organizm narząd B. organizm narząd komórka tkanka C. komórka

Bardziej szczegółowo

Janek pozostawił zestaw doświadczalny w pomieszczeniu o temperaturze pokojowej, a po 48 godzinach dokonał obserwacji.

Janek pozostawił zestaw doświadczalny w pomieszczeniu o temperaturze pokojowej, a po 48 godzinach dokonał obserwacji. Zadanie 1. (0-1) Uczniowie przeprowadzili doświadczenie z siewkami rzodkiewki. Przygotowali trzy zestawy doświadczalne, z których każdy zawierał tę samą liczbę jednakowych siewek. Każdy zestaw siewek naświetlali

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA Z BIOCHEMII

ĆWICZENIA Z BIOCHEMII ĆWICZENIA Z BIOCHEMII D U STUDENTfiW WYDZIAŁU LEKARSKIEGO Pod redakcją Piotra Laidlera, Barbary Piekarskiej, Marii Wróbel WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO ĆWICZENIA Z BIOCHEMII DLA STUDENTÓW WYDZIAŁU

Bardziej szczegółowo

Actipol EDTA Zn 15 cynk

Actipol EDTA Zn 15 cynk Chelat cynku na bazie EDTA Actipol EDTA Zn 15 cynk Gwarantowany skład: 15% cynku chelat EDTA Charakterystyka i zasada działania Chelaty to związki kompleksowe, w których odpowiedni związek organiczny połączony

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA I BIOLOGIA EKSPERYMENTALNA ROŚLIN

BIOTECHNOLOGIA I BIOLOGIA EKSPERYMENTALNA ROŚLIN BIOTECHNOLOGIA I BIOLOGIA EKSPERYMENTALNA ROŚLIN Udział w międzynarodowych projektach badawczych: Rodzaj projektu: międzynarodowy, współfinansowany Nr grantu: 2904/FAO/IAEA/2013/0 Temat: Pakiet narzędzi

Bardziej szczegółowo

Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Rolnictwo Tytuł przedmiotu Projektowanie terenów zielonych Imię, nazwisko i tytuł/stopień

Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Rolnictwo Tytuł przedmiotu Projektowanie terenów zielonych Imię, nazwisko i tytuł/stopień Studia stacjonarne Projektowanie terenów zielonych Piątek od 8.00 do 9.30 Wykład 1. Ochrona Krajobrazu Historycznego (na przykładzie The National Trust). Lista Dziedzictwa Kultury i Natury UNESCO wprowadzenie,

Bardziej szczegółowo

Błona komórkowa grubość od 50 do 100 A. Istnieje pewna różnica potencjałów, po obu stronach błony, czyli na błonie panuje pewne

Błona komórkowa grubość od 50 do 100 A. Istnieje pewna różnica potencjałów, po obu stronach błony, czyli na błonie panuje pewne Błona komórkowa grubość od 50 do 100 A Istnieje pewna różnica potencjałów, po obu stronach błony, czyli na błonie panuje pewne napięcie elektryczne, zwane napięciem na błonie. Różnica potencjałów to ok.

Bardziej szczegółowo

Budowa komórkowa organizmów Składniki plazmatyczne i nieplazmatyczne komórki - budowa i funkcje

Budowa komórkowa organizmów Składniki plazmatyczne i nieplazmatyczne komórki - budowa i funkcje Budowa komórkowa organizmów Składniki plazmatyczne i nieplazmatyczne komórki - budowa i funkcje KOMÓRKA najmniejszy samoodtwarzający się żywy układ biologiczny ciało komórki tworzy protoplazma, którą oddziela

Bardziej szczegółowo

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Zalety w porównaniu z analizą trankryptomu: analiza transkryptomu komórki identyfikacja mrna nie musi jeszcze oznaczać

Bardziej szczegółowo

Immunologia komórkowa

Immunologia komórkowa Immunologia komórkowa ocena immunofenotypu komórek Mariusz Kaczmarek Immunofenotyp Definicja I Charakterystyczny zbiór antygenów stanowiących elementy różnych struktur komórki, związany z jej różnicowaniem,

Bardziej szczegółowo

Nowe terapie choroby Huntingtona. Grzegorz Witkowski Katowice 2014

Nowe terapie choroby Huntingtona. Grzegorz Witkowski Katowice 2014 Nowe terapie choroby Huntingtona Grzegorz Witkowski Katowice 2014 Terapie modyfikujące przebieg choroby Zahamowanie produkcji nieprawidłowej huntingtyny Leki oparte o palce cynkowe Małe interferujące RNA

Bardziej szczegółowo

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki.

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. Zaznacz prawidłową definicję komórki. A. jednostka budulcowa tylko bakterii i pierwotniaków B. podstawowa jednostka budulcowa i funkcjonalna wszystkich organizmów

Bardziej szczegółowo

OCENA Rozprawy doktorskiej mgr Aksany Varabyovej Biogeneza dysmutazy ponadtlenkowej 1 w mitochondrialnej przestrzeni międzybłonowej

OCENA Rozprawy doktorskiej mgr Aksany Varabyovej Biogeneza dysmutazy ponadtlenkowej 1 w mitochondrialnej przestrzeni międzybłonowej prof. dr hab. Barbara Zabłocka Pracownia Biologii Molekularnej Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN ul. Pawińskiego 5, 02-106 Warszawa tel: 22-60 86 486 e-mail: bzablocka@imdik.pan.pl

Bardziej szczegółowo

www.california-fitness.pl www.calivita.com

www.california-fitness.pl www.calivita.com DRIVERADE branica.pl SKONCENTROWANA OCHRONA AKTYWNEGO CZŁOWIEKA Unikalny zestaw składników uwzględniający potrzeby współczesnego człowieka Ekstrakt z guarany Witamina C Lecytyna Witamina E Cholina Selen

Bardziej szczegółowo

Organizmy Modyfikowane Genetycznie Rośliny transgeniczne

Organizmy Modyfikowane Genetycznie Rośliny transgeniczne Organizmy Modyfikowane Genetycznie Rośliny transgeniczne Co to GMO? GMO to organizmy, których genom został zmieniony metodami inżynierii genetycznej w celu uzyskania nowych cech fizjologicznych (lub zmiany

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

Podstawy struktury Eukariota

Podstawy struktury Eukariota Podstawy struktury Eukariota Ćwiczenie 1 Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna rośliny. 1. Budowa i działanie mikroskopu 2. Zasady wykonywania rysunku spod mikroskopu 3.

Bardziej szczegółowo

Mięśnie. dr Magdalena Markowska

Mięśnie. dr Magdalena Markowska Mięśnie dr Magdalena Markowska Zjawisko ruchu 1) Jako możliwość przemieszczania przestrzennego mięśnie poprzecznie prążkowane 2) Pompa serce 3) Jako podstawa do utrzymywania czynności życiowych mięśnie

Bardziej szczegółowo

Temat: Budowa i funkcje korzenia.

Temat: Budowa i funkcje korzenia. Temat: Budowa i funkcje korzenia. Korzeń to część podziemna organizmu roślinnego (organ wegetatywny) przystosowana do wypełniania określonych funkcji: Umocowania rośliny w podłożu. Pobierania z gleby wody

Bardziej szczegółowo

KLUCZ ODPOWIEDZI I PUNKTACJA ARKUSZ I CZĘŚĆ I ZADANIA ZAMKNIĘTE

KLUCZ ODPOWIEDZI I PUNKTACJA ARKUSZ I CZĘŚĆ I ZADANIA ZAMKNIĘTE KLUCZ ODPOWIEDZI I PUNKTACJA ARKUSZ I CZĘŚĆ I ZADANIA ZAMKNIĘTE Nr zadania Poprawne odpowiedzi Liczba punktów Nr zadania Poprawne odpowiedzi Liczba punktów D 0-4 A 0-2 C 0-5 B 0-3 D 0-6 B 0-4 C 0-7 C 0-5

Bardziej szczegółowo

Seminarium Wpływ realizacji studyjnych wizyt na rozwój kompetencji zawodowych kadry akademickiej

Seminarium Wpływ realizacji studyjnych wizyt na rozwój kompetencji zawodowych kadry akademickiej Seminarium Wpływ realizacji studyjnych wizyt na rozwój kompetencji zawodowych kadry akademickiej 13 wrzesień 2011 rok sala Rady Wydziału Biologii, ul. Oczapowskiego 1A Projekt POKL. 04.01.01-00-178/09

Bardziej szczegółowo

1. Na podanej sekwencji przeprowadź proces replikacji, oraz do obu nici proces transkrypcji i translacji, podaj zapis antykodonów.

1. Na podanej sekwencji przeprowadź proces replikacji, oraz do obu nici proces transkrypcji i translacji, podaj zapis antykodonów. mrna 1. Na podanej sekwencji przeprowadź proces replikacji, oraz do obu nici proces transkrypcji i translacji, podaj zapis antykodonów. GGA CGC GCT replikacja CCT GCG CGA transkrypcja aminokwasy trna antykodony

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i ochrona przyrody

Zagrożenia i ochrona przyrody Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Zagrożenia i ochrona przyrody wskazuje zagrożenia atmosfery powstałe w wyniku działalności człowieka, omawia wpływ zanieczyszczeń atmosfery

Bardziej szczegółowo

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 Spis treści Przedmowa 11 1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 1.1. Wprowadzenie 13 1.2. Biotechnologia żywności znaczenie gospodarcze i społeczne 13 1.3. Produkty modyfikowane

Bardziej szczegółowo

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny Równowaga kwasowozasadowa Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny Krytyka pojęcia ph ph = log [H + ] ph [H+] 1 100 mmol/l D = 90 mmol/l 2 10 mmol/l D = 9 mmol/l 3 1 mmol/l 2 Krytyka pojęcia

Bardziej szczegółowo

Monika Bekalarska. Temat: Transport w roślinie.

Monika Bekalarska. Temat: Transport w roślinie. Monika Bekalarska Temat: Transport w roślinie. 1) Tkanki przewodzące: jest to typowy przykład tkanki stałej niejednorodnej. Jej zadaniem jest przewodzenie wody z podziemnych części roślin do liści oraz

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?)

FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?) Wstęp do biologii 3. FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2015 KOMÓRKA elementarnym osobnikiem wyodrębnienie błoną od środowiska przestrzenne

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Program wykładu 1. Jakie

Bardziej szczegółowo

Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. explorer 21

Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. explorer 21 Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. 21 Działaj już od siewu Sukces w uprawie kukurydzy jest budowany już od pierwszych stadiów rozwoju. riorytetem jest stworzenie warunków do jak

Bardziej szczegółowo

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku!

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku! Nowość w ochronie truskawek!...i życie nabiera smaku! Edycja 2015 Luna w Polsce i na świecie Grupa produktów Luna to kilka formulacji fungicydów dostosowanych do lokalnych potrzeb w różnych krajach. Wspólną

Bardziej szczegółowo

etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy

etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy Temat: Białka Aminy Pochodne węglowodorów zawierające grupę NH 2 Wzór ogólny amin: R NH 2 Przykład: CH 3 -CH 2 -NH 2 etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy

Bardziej szczegółowo

Konspekt z przedmiotu biologia realizowany w klasie II gimnazjum przez nauczyciela Sabinę Gądek

Konspekt z przedmiotu biologia realizowany w klasie II gimnazjum przez nauczyciela Sabinę Gądek Konspekt z przedmiotu biologia realizowany w klasie II gimnazjum przez nauczyciela Sabinę Gądek TEMAT : Komórka najmniejsza funkcjonalna część organizmu. Cele: zdobycie wiadomości na temat najmniejszej

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo