Książka streszczeń WYSTĄPIENIA PLENARNE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Książka streszczeń WYSTĄPIENIA PLENARNE"

Transkrypt

1 Książka streszczeń WYSTĄPIENIA PLENARNE Daniel Bąk Pracownia Psychologiczna JA-TY, Warszawa Program Pomocy Psychologicznej i Rozwoju Osobistego dla Osób LGBTQ "Tęczówka", Warszawa SPRAWNIE CZY PRZYJEMNIE? CZYLI O TYM, ŻE SEKS I SEKSUALNOŚĆ MAJĄ GENDER Żyjemy w heteronormatywnej rzeczywistości społeczno-kulturowej. Heteronorma jest ufundowana na założeniu o istnieniu dwóch i tylko dwóch tożsamości genderowych (genderów): kobiecej i męskiej, mających stanowić naturalną konsekwencję istnienia dwóch typów ciała: kobiecego i męskiego. W ten sposób posiadanie kobiecego ciała powinno skutkować identyfikowaniem się danej osoby z kobiecym genderem, męskiego z męskim. W rzeczywistości istnienie takiej zależności nie jest naturalne, a naturalizowane, o czym zaświadczają choćby historie osób trans- oraz interseksualnych. Tożsamości genderowe: kobieca i męska, są konstruktami społeczno-kulturowymi, a więc narracjami na temat

2 kobiecości i męskości, tworzonymi w danym społeczeństwie, w określonym czasie historycznym. Identyfikując się, jako kobiety i mężczyźni, opisujemy i przeżywamy siebie przez pryzmat tych narracji (chyba, że w jakimś momencie życia świadomie zdecydujemy inaczej). Dotyczy to nas wszystkich, zarówno psychoterapeutek/ów, jak i klientek/ów. W heteronormatywnym świecie ciała muszą mieć gender: narracje na temat ciała, jego funkcji i właściwości, powinny być zgodne z narracjami odnośnie do genderu, przypisanego temu ciału. Wśród wielu funkcji/właściwości ciała są te, najbardziej w naszej kulturze eksponowane i stabuizowane zarazem: seks i seksualność. W dominującej narracji kulturowej na temat kobiecości znajdziemy m.in.: delikatność, złożoność, nieodgadnioność, zmienność, szukanie zmysłowej przyjemności; o mężczyznach dowiemy się natomiast m.in.: brak subtelności, prostota, niezmienność, nastawienie na rezultaty. W ten sam sposób konstruowane są kobieca i męska seksualność oraz seks. Genderowe przeciwieństwa dają biegunowy obraz seksualności i seksu kobiet oraz mężczyzn. W szczególności: (1) podkreśla się większą złożoność cyklu reakcji seksualnych kobiety, w porównaniu z tym cyklem u mężczyzny, (2) przeciwstawia się płynność orientacji seksualnej kobiet stabilności orientacji u mężczyzn, (3) mężczyzna ma być możliwie sprawnym partnerem seksualnym dla kobiety; kobieta natomiast podczas seksu ma koncentrować się przede wszystkim na odczuwaniu przyjemności, (4) seksualność kobieca istnieje w ścisłym związku z poświęconą jej sztuką i duchowością; mężczyźni, kulturowo, raczej nie doświadczają swojej seksualności na tym poziomie. Co ważne, w odniesieniu do sytuacji, w których istotną rolę odgrywa biologia (np. cykl reakcji seksualnych u kobiet i mężczyzn), nie chodzi o podważanie faktów biologicznych, ale poddanie refleksji sposobu, w jaki są one wbudowywane w społeczno-kulturową narrację na temat seksu i seksualności. Opisywane powyżej zależności mogą mieć wpływ na sposób i zakres pomocy, niesionej przez psychoterapeutki/ -ów klientkom/ -om, w ich trudnościach z obszaru seksualności, genderu i seksu. Przykładem mogą być zgłoszenia, związane z brakiem orgazmu (obydwie płcie), brakiem/niepełną erekcją u mężczyzny, brakiem seksu w parze, czy niepewnością, co do własnej orientacji seksualnej. Mężczyznom pomaga się być bardziej sprawnymi kochankami, często nie zachęcając ich jednocześnie do eksplorowania własnej seksualności, w jej cielesnym i duchowym aspekcie. W swojej seksualności powinni być jednoznaczni i niezawodni, niekoniecznie refleksyjni i wrażliwi na różnorodność doznań płynących z ciała. Kobiety z kolei zaprasza się do poszukiwania przyjemności, otwarcia na

3 eksplorację własnej seksualności w jej różnych aspektach: cielesnym, duchowym oraz tym, związanym ze sztuką. Kobiety dostają, kulturowo, prawo, by poznawać swoją seksualność w grupie (czasem bardzo intymne warsztaty); w przypadku mężczyzn kończyłoby się to prawdopodobnie podejrzeniem [sic!] o homoseksualność. Badaniu oraz opisowi takich właśnie różnic w niesieniu pomocy kobietom i mężczyznom także z uwzględnieniem specyfiki pomocy niesionej przez kobiety/mężczyzn poświęcone będzie niniejsze wystąpienie. W prezentacji wykorzystany będzie przegląd aktualnej literatury oraz doświadczenia autora z prowadzenia warsztatów rozwojowych dla psychoterapeutek/ów, na temat ich własnej seksualności i genderu (w kontekście wykonywania przez nie/nich zawodu pomocowego). Szymon Chrząstowski Katedra Psychologii Klinicznej Dziecka i Rodziny Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego DLACZEGO NIEKTÓRZY PSYCHOTERAPEUCI SĄ SCEPTYCZNI WOBEC TERAPI OPARTEJ NA DOWODACH? W wystąpieniu zostaną omówione główne założenia praktyki terapeutycznej opartej na dowodach (evidence based practice tj. EBP). Podejście to znajduje co raz większą popularność w psychiatrii oraz psychoterapii. Przedstawione będą zarówno zalety EBP, jak i jego ograniczenia. Sympatycy oraz przeciwnicy tego podejścia zarzucają sobie wzajemnie nieetyczne postępowanie (Gupta, 2014). Nie starają się zrozumieć przeciwnego stanowiska, skupiając się na obronie własnych racji (Witkowski, 2009). Szczególna uwaga zostanie poświęcona niektórym źródłom sceptycyzmu psychoterapeutów wobec EBP takimi jak naiwny realizm, podzielnie niesprawdzonych założeń dotyczących ludzkiej natury, błędne rozumienie statystyki, uproszczone spostrzeganie EBP, czy wreszcie tradycyjny sposób kształcenia terapeutów (Lilinfeld i in., 2013). Z drugiej strony przytoczone będą argumenty konstrukcjonistów społecznych wskazujące na ograniczone możliwości poznania i wyjaśnienia zjawisk zachodzących w psychoterapii (Burr, 1995). Przedstawione zostaną także współczesne trendy rozwoju podejścia EBP. Wystąpienie zamknie krótka prezentacja

4 metod, które mają udowodnione działanie w przypadku terapii rodzinnej osób dorosłych i dzieci (Carr, 2014). Bogdan de Barbaro Zakład Terapii Rodzin Katedry Psychiatrii UJ CM, Kraków PSYCHOTERAPIA AKTUALNE PROBLEMY Aktualne dyskusje wokół psychoterapii można sprowadzić do trzech obszarów: 1. Czym jest psychoterapia? (Częścią medycyny? Niesieniem pomocy na wszelkie ludzkie problemy?). Pojawia się pokusa jednoznaczności i opowiedzenia się po stronie psychoterapii zorientowanej medycznie lub po stronie psychoterapii dobrej na wszystko. Trudno jest nam przyjąć, że od kontekstu społecznego, kulturowego, ekonomicznego i politycznego zależy, która wersja psychoterapii jest bardziej użyteczna. 2. Jaki model psychoterapii jest najlepszy? (Eklektyczny? Integratywny? Monistyczny?) Nieco mniejszym uznaniem cieszy się podejście pluralistyczne, choć właśnie ono moim zdaniem najbardziej odzwierciedla wielowersyjność rzeczywistości, mnogość teoretycznych perspektyw oraz ułomność wiedzy pewnej. 3. Jak należy badać psychoterapię? W naukach biologicznych i w medycynie dominują badania ilościowe, co sprawia, że od psychoterapeutów oczekuje się, by przyjęli tę metodę jako obowiązkową. Natomiast badania jakościowe, które pozwalają wniknąć w istotę procesu psychoterapii nie cieszą się dostatecznym uznaniem. Wyzwaniem dla badaczy jest łączenie obu tych modeli. Uczestnicząc w tych sporach popadamy w mniemanie, że walczymy o prawdę. Tymczasem, jesteśmy jedynie uczestnikami dyskursu z nadzieją, że nasz okaże się dominującym.

5 Barbara Józefik Pracownia Psychologii i Psychoterapii Systemowej Katedra Psychiatrii UJ CM, Kraków GENDER - LEKCJA DO ODROBIENIA W ostatnim czasie gender znalazło się w centrum ostrego sporu ideologicznego. Oczywiście - w naszym kraju, bo w kulturze zchodnioeuroepejskiej, z którą się identyfikujemy, nauki genderowe i rezultaty analiz formułowane w ich ramach, od lat są uznane i włączane do praktyki życia społecznego. Ideologizacja dyskursu związanego z rozumieniem kobiecości/męskości utrudnia swobodne i krytyczne zapoznanie się z dorobkiem refleksji nad definiowaniem i wyznacznikami kulturowej tożsamości płciowej. Wciąż stoi przed nami pogłębiona dyskusja nad znaczeniem takiego a nie innego rozumienia i doświadczania męskości/kobiecości dla konstruowania pojęć i koncepcji w psychoterapii, w tym w terapii rodzin oraz ich wpływem na praktykę: budowanie relacji terapeutycznej, rozumienie trudności i konfliktów w relacjach, formułowanie celów terapii, podejmowanie lub nie określonych wątków w procesie terapii. Niepoddane refleksji aspekty własnej kobiecości/męskości stanowić mogą nierozeznane przez psychoterapeutkę/psychoterapeutę przesłanki wpływając istotnie na przebieg terapii i dlatego powinny być przedmiotem pracy własnej, podobnie jak inne obszary osobistych doświadczeń. Eugenijus Laurinaitis Uniwersytet w Wilnie, Litwa PSYCHOTERAPIA W EUROPIE 2014 Psychoterapia i psychoterapeuci w Europie spotykają się z wieloma przeszkodami i problemami w swojej pracy. Nie bacząc na ogromną ilość artykułów badawczych, efektywność i skuteczność psychoterapii jest nadal kwestionowana, a zawód psychoterapeuty - nadal w wielu krajach Unii Europejskiej - niepewny. Najważniejsze problemy i wyzwania dla psychoterapii europejskiej w 2014 roku to: 1. regulacja ustawodawcza zawodu w krajach UE; 2. szkolenie akademickie w psychoterapii (SFU etc.); 3.

6 rozróżnienie psychoterapii, consultingu i technik pozanaukowych (Ustawa Austriacka 2014); 4. badania naukowe i praktyka w psychoterapii problemy i rozwiązania (Konferencja Wileńska); 5. zawód superwizora w Europie Quo vadis? Te i inne aktualne procesy będą omawiane w odniesieniu do różnych krajów Europy, w tym również Polski. Anna Król-Kuczkowska Pracownia Psychoterapii HUMANI, Poznań O MENTALIZACJI I MICIE NEUTRALNOŚCI Przez długi czas klasyczna interpretacja w psychoterapii uznawana była za podstawowe narzędzie pracy zwłaszcza w kontekście docierania do nieświadomości. Nazywana terapeutycznym skalpelem, i jako taki poniekąd stosowana, nadawała również kształt i dynamikę samej relacji terapeutycznej jako szczególnego rodzaju zabiegu, jaki jest dokonywany na pacjencie. Opisywała więc to, w jaki sposób terapeuta oddziałuje na pacjenta, wzbudzając w nim zmianę. W ostatnich dekadach coraz więcej mówimy o intersubiektywnym wymiarze pracy terapeutycznej wielu znakomitych praktyków, jak np. Karen Maroda czy Paul Wachtel, opisuje wnikliwie dynamikę pracy relacyjnej w psychoterapii. Również naukowcy i badacze, jak np. Allan Schore, Mark Solms, Daniel Stern czy Edward Tronick dowiedli, że proces psychoterapii nie tylko jest współtworzony przez obie strony relacji, ale również oddziałuje zarówno na pacjenta, jak i terapeutę w sposób świadomy i nieświadomy. Pojawiły się również takie nurty, które opierając swoje założenia na doniesieniach z pola neuronauki podkreślają wagę nieinterpretacyjnego, lub przynajmniej nie tylko interpretacyjnego sposobu pracy z głębiej zaburzonymi pacjentami. Należy do nich choćby praca w oparciu o mentalizację, narzucająca terapeucie dość aktywną i otwartą rolę w procesie terapeutycznym i wymagającą od niego wyjścia poza wycofaną, neutralną pozycję (P.Fonagy, A.Bateman). Większość badań nad psychoterapią pokazuje, że pacjenci kończący z sukcesem swoje leczenie zazwyczaj pamiętają dwa rodzaje oświadczeń terapeutycznych, które wedle nich miały decydujący i leczący na nich wpływ. Pierwszym z tych doświadczeń jest interpretacja, która zmieniła ich wewnętrzny świat. Drugim doświadczeniem są szczególne momenty autentycznego międzyludzkiego

7 spotkania, które pomogły w inny sposób doświadczyć pacjentowi relacji z terapeutą, a przez to i samego siebie (D. Stern i inni). Te doniesienia badawcze zakładają, że wiele z terapii kończy się niepowodzeniem lub przedwczesnym przerwaniem procesu nie z powodu nietrafnych interpretacji, ale z powodu niewykorzystanych okazji znaczącego spotkania się dwojga ludzi pacjenta i terapeuty. Spotkania, które nota bene, ma zdolność głębokiego wpływania nie tylko na pacjenta, ale i na terapeutę. W moim wystąpieniu przedstawię interpretację i moment spotkania jako dwa odrębne, choć wpływające na siebie, zjawiska w psychoterapii. Skupię się na tym drugim i związanym z nim aspekcie relacyjnym pracy terapeutycznej. Opiszę relacyjność psychoterapii szczególnie w kontekście współtworzenia zmiany, procesów mentalizacji i zjawisk przywiązaniowych. Jerzy Mellibruda Katedra Psychologii Uzależnień, Przemocy i Sytuacji Kryzysowych Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Warszawa ZMIANA I PROCES PSYCHOTERAPII POSZUKIWANIE INTEGRACJI TEORII I METOD ORAZ NOWE WYZWANIA 1. Stopniowo przemijają tradycyjne podziały na szkoły i podejścia w psychoterapii. Twierdzenia o wyższej skuteczności i przewadze jednej szkoły nad innymi nie znalazły potwierdzenia w badaniach empirycznych. Coraz rzadziej pojawia się sugestia, że psychoterapeuta powinien określać swoja przynależność do określonego podejścia i postępować oraz myśleć w sposób zgodny z koncepcjami i zasadami obowiązującymi w obrębie tego podejścia. Systematyczna ocena skuteczności zostaje przeniesiona do codziennej praktyki współpracy terapeutycznej z poszczególnymi pacjentami. Dla rozumienia pacjenta bardziej użyteczna okazuje się empatyczna wyobraźnia terapeuty niż wierność wobec klasycznych teorii tworzonych w XX wieku. Terapeuci coraz częściej używają różnych metod i technik dobieranych elastycznie ze względu na specyfiką indywidualności pacjenta i jego problemów. 2. Wyniki neuroobrazowania mózgu pokazują coraz szerszy zakres biologicznych zmian tworzonych przez wpływ czynników psychologicznych i środowiskowych. Utrwalanie się śladów doświadczeń osobistych inicjowanych przez te czynniki dokonuje się w mózgu oraz zmienia jego struktury i

8 funkcjonowanie. Dotyczy to zarówno śladów minionych doświadczeń jak i bieżących oraz obejmuje to również wpływ doświadczeń uzyskiwanych w trakcie psychoterapii. Zakończył się długi okres radykalnego separowania zjawisk i procesów psychologicznych od biologicznych i biochemicznych. 3. Uzyskiwanie przez pacjenta w trakcie psychoterapii doświadczeń tworzących zmiany osobiste jest najważniejszym zadaniem. Doświadczenie jest subiektywnym stanem, który obejmuje treści umysłowe, emocjonalne, somatyczne i percepcyjne oraz tendencje behawioralne. Relacja oraz stosowane metody powinny tworzyć warunki służące do powstawania i utrwalania u pacjenta takich doświadczeń, które przyczynią się do pożądanych zmian osobistych. 4. Zmiana osobista dorosłej osoby jest procesem, który koryguje utrwalone ślady wcześniejszych doświadczeń tworzące schematyczne formy funkcjonowania osobistego. W procesie psychoterapii należy tworzyć warunki do reaktywowania śladów minionych doświadczeń, do korektywnych i nowych doświadczeń, do ograniczania wpływu dysfunkcjonalnych schematów i rozwijania umiejętności potrzebnych do satysfakcjonującego życia. 5. W dorobku różnych szkól psychoterapeutycznych znajdujemy różne praktyczne pomysły tworzenia takich warunków. Psychoterapeuta coraz częściej staje przed wyzwaniem wypracowania własnego stylu pracy psychoterapeutycznej, w którym elastycznie korzysta z zasobów różnych podejść ale koncentruje się na poszukiwanie tego, co będzie służyć poszczególnym pacjentom, dla których pracuje. Zofia Milska Wrzosińska Laboratorium Psychoedukacji, Warszawa JAK DZIAŁA PSYCHOTERAPIA W PODEJŚCIU KRÓTKOTERMINOWYM PSYCHODYNAMICZNYM Omówiona zostanie trudność udzielenia precyzyjnej i popartej dowodami odpowiedzi na pytanie, jak działa psychoterapia w ogóle, w tym również krótkoterminowa psychoterapia psychodynamiczna. Przedstawiona zostanie geneza tego podejścia (w tym historyczne powody zarówno wiary, jak i niewiary w jego przydatność), a także jego współczesna pozycja. Treścią wystąpienia będą również hipotezy dotyczące mechanizmów głębokiej

9 zmiany strukturalnej następującej w rezultacie krótkoterminowej psychoterapii psychodynamicznej. Maciej Musiał Ośrodek Psychoterapii Psychoanalitycznej Trójmiasto w Sopocie PSYCHOANALIZA JAKO LECZENIE I POZNAWANIE UMYSŁU Zakłada się, że relacje z wewnętrznymi obiektami wraz z podstawowymi problemami psychicznymi i ich objawami są rozgrywane / aktualizowane w przeniesieniu z analitykiem. Analiza relacji przeniesieniowo - przeciwprzeniesieniowej umożliwia osiągnięcie wglądu czyli nabywania wiedzy o swojej nieświadomości poprzez świadome doświadczenie. Te rapeutyczne działanie psychoanalizy opiera się również na innych czynnikach leczących tj. korektywne doświadczenie emocjonalne oraz identyfikacja z obiektem kontenerującym. Wartość terapeutyczną przypisuje się również settingowi i zasadom postępowania analitycznego. Irena Namysłowska Warszawski Ośrodek Psychoterapii i Psychiatrii JAK DZIAŁA SYSTEMOWA TERAPIA RODZIN Terapia rodzin jest dialogiem między rodziną - systemem w kryzysie, w opresji a terapeutą - systemem desygnowanym do udzielania pomocy. Ten dialog ma szansę być inny niż ten, który rodzina prowadziła dotąd. Członkowie rodziny często mówią w trakcie terapii: Teraz rozmawiamy inaczej niż dotąd. Zgodnie z założeniami konstruktywizmu i konstrukcjonizmu społecznego terapeuta, mimo iż neutralny na początku terapii jest tylko uczestnikiem dialogu nadając temu dialogowi kierunek, pomagając rodzinie zrozumieć, jakie przeszkody doprowadziły do szukania przez nią pomocy i jak inaczej można rozumieć rzeczywistość mapę świata oraz jakie nowe znaczenia nadawać różnym faktom. Istotnym fragmentem tego dyskursu jest analiza tego, jak przekazy

10 transgeneracyjne i mity rodzinne wpływają na przeszłość, teraźniejszość i przyszłość rodziny i jakie ma to znaczenie dla myślenia rodziny o sobie i o świecie, a także o relacjach rodzinnych. Tak więc terapeuta staje się ekspertem od prowadzenia dialogu, od stwarzania przestrzeni do rozmowy, a zamiast pozostawania neutralnym podtrzymuje w sobie stan zaciekawienia rodziną. Jednocześnie jego sposób komunikowania się z członkami rodziny stwarza szansę na modelowanie rodzinnej komunikacji i transakcji oraz pozwala przyjrzeć się sposobom interakcji emocjonalnej sięgając często do pierwotnych wzorów przywiązania poszczególnych członków rodziny i ich wpływu na bieżący klimat emocjonalny. Nie ma powodu aby sądzić, że przeniesienie i przeciwprzeniesienie nie są ważne w terapii rodzin, choć długo ich znaczenie dla procesu terapii było pomijane. W pewnym sensie w procesie terapii rodzina uczy się myślenia systemowego, ma szansę powiązać dysfunkcję jednego z członków rodziny (tzw. identyfikowanego pacjenta) bardziej z relacjami w systemie niż z jego indywidualną problematyką lub choroba, oraz zrozumieć znaczenie, jakie ma ona dla całego systemu rodzinnego. Używając metafory - niewypowiedziane staje się wypowiedzianym, szept staje się głośny, niektóre okna zostają otwarte, podobnie jak drzwi zamkniętych szaf, a rodzina swobodnie może swobodnie kontynuować zatrzymaną wędrówkę po kole cyklu życia. Jerzy Pawlik Ośrodek Psychoterapii Rasztów, Warszawa GRUPA ANALITYCZNA: ZJAWISKA I PROCESY TERAPEUTYCZNE W każdej grupie, w tym i w grupie terapeutycznej, występuje wiele zjawisk, które w sposób niespecyficzny mogą wpływać na złagodzenie symptomów choroby i poprawę samopoczucia uczestników grupy. I tak, sam fakt uczestnictwa w grupie może zmniejszać poczucie społecznej izolacji pacjenta, może mu dostarczać poczucia oparcia w innych, zmniejszać jego przesadne wyobrażenie o wyjątkowości swojej choroby itp. Znaczenia tego typu niespecyficznych wpływów uczestnictwa w grupie nie należy w żadnym wypadku lekceważyć. Trzeba jednak zdać sobie sprawę z tego, że ich wartość jest tym bardziej ograniczona, z im poważniejszymi i i głębszymi zaburzeniami mamy do czynienia. Istota tych wpływów polega bowiem na doraźnej redukcji lęku i uczuć związanych z frustracją.

11 Działają one głównie na drodze izolowania pacjenta od trudności interpersonalnych i wewnętrznych problemów. W analitycznej psychoterapii grupowej decydujące znaczenie będą miały zjawiska i procesy odnoszące się do specyficznych uwarunkowań nerwicowych czy osobowościowych zaburzeń pacjenta. W dużej mierze wynikają one z analitycznej sytuacji terapeutycznej, na którą składają się warunki i materiał terapii (odpowiedni dobór uczestników grupy oraz stały lub względnie stały ich skład, czas i miejsce spotkań grupy, czas trwania leczenia itp.), zachodzące w grupie interakcje oraz rola i działania podejmowane przez terapeutę (analityka). Warunki leczenia i zdefiniowane ogólne zasady uczestnictwa w grupie tworzą określoną strukturę sprzyjającą narastaniu poczucia bezpieczeństwa uczestników grupy i umożliwiają w coraz większym stopniu otwartą, autentyczną wymianę uczuć i poglądów. Nieskrępowana, swobodnie rozwijająca się dyskusja (odpowiednik psychoanalitycznej metody wolnych skojarzeń) umożliwia w znacznym stopniu dotarcie do dziecięcych i fantazyjnych aspektów przeżyć i doświadczeń pacjentów i sprzyja pogłębianiu interakcji zachodzących w grupie. Szczególną rolę w tworzeniu poczucia bezpieczeństwa członków grupy i ułatwianiu swobodnej ekspresji ich zachowań i reakcji uczuciowych pełni terapeuta grupowy. Wymienione najważniejsze elementy sytuacji terapeutycznej (warunki, w których przebiega leczenie, oparcie komunikacji grupowej na zasadzie swobodnej niekontrolowanej dyskusji), zachodzące w grupie interakcje i szczególna rola terapeuty, stanowią podstawę zjawisk i procesów, prowadzących do wyleczenia pacjenta. Należą do nich: Powtórzenie zasadniczych dla pacjenta konfliktów wewnętrznych i problemów międzyludzkich, wgląd, procesy projekcyjne, odzwierciedlanie (mirroring), przeżycie korektywnych emocjonalnych doświadczeń i inne. Janina Pietrzak Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego PROBLEM PŁCI PSYCHOLOGICZNEJ W INTERAKCJACH MIĘDZYLUDZKICH Płeć psychologiczna wpływa na interakcje międzyludzkie na różne sposoby -- przyczynia się do tego, jak my się zachowujemy oraz jak inni nas odbierają. Czym jednak jest? Nie można jej utożsamiać z płcią biologiczną, wyglądem, osobowością, ani rolą społeczną. Płeć psychologiczna jest funkcją przekonań o tym, jakie cechy są przypisywane kobietom i

12 mężczyznom w społeczeństwie, a więc zależy zarówno od kultury jak i doświadczeń danej jednostki. Te przekonania wpływają z kolei na samoocenę, oceny innych i nawigację świata społecznego. W tym wystąpieniu spróbuję naświetlić, jak w Polsce postrzegamy kobiety i mężczyzn, jak nasze przekonania się zmieniają z czasem i jak to wpływa na oceny poszczególnych osób w naszym otoczeniu. Agnieszka Popiel Wydział Psychologii, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Warszawa PRZEDŁUŻONA EKSPOZYCJA I EMOCJONALNE PRZETWARZANIE TRAUMY- HABITUACJA CZY NARRACJA? Przedłużona ekspozycja (PE) jest uznaną i skuteczną metodą leczenia PTSD. Autorka PE Edna Foa, odwołując się do bioinformacyjnej teorii lęku Langa, zakłada, że kluczowym mechanizmem umożliwiającym emocjonalne przetworzenie traumatycznego doświadczenia jest aktywacja struktury strachu i dostarczenie nowych informacji podczas ekspozycji. Wskaźnikiem poprawy stanu pacjenta jest habituacja zarówno podczas sesji jak i pomiędzy sesjami, mierzona np. subiektywnymi jednostkami dyskomfortu (SUDS). Jednak wraz ze zmianą nasilenia dyskomfortu w procesie terapii zmienia się także opowieść o traumatycznym doświadczeniu. Narracja staje się bogatsza w szczegóły, spójna, proces rekonstrukcji zdarzenia staje się podstawą nadania nowych znaczeń. Spojrzenie z obu tych perspektyw na proces terapii metodą przedłużonej ekspozycji na przykładzie rezultatów psychoterapii ponad 200 pacjentów leczonych z powodu PTSD w programach TRAKT i wybranych transkryptów ekspozycji stanowić będzie zaproszenie do dyskusji na temat terapii traumy. Literatura: Foa, E.B., Hembree, E.A. & Rothbaum, B.O. (2013). Przedłużona ekspozycja w terapii PTSD. Sopot: GWP. Popiel, A., Zawadzki, B., Pragłowska, E. & Teichman, Y. (w druku). Prolonged Exposure, Paroxetine and the Combination in the Treatment of PTSD Following a Motor Vehicle Accident. A Randomized Clinical Trial - The "TRAKT" Study. van Minnen A, Wessel I, Dijkstra T, Roelofs K. (2002). Changes in PTSD patients' narratives during prolonged exposure therapy: a replication and extension. J Trauma Stress.15(3):

13 Jacek Prusak Instytut Psychologii Akademii Ignatianum, Kraków CHRZEŚCIJAŃSTWO WOBEC GENDER Słowo gender stało się pojęciem, które przeniknęło do świadomości społecznej w Polsce za sprawą aktywności medialnej środowisk związanych z Kościołem katolickim. W debacie publicznej nabrało ono znaczenia negatywnego ( genderyzm, ideologia gender itp.), i stało się pojęciem zbiorczym do opisu wszelkiego typu zagrożeń społecznych. W niniejszym wystąpieniu zarysowane zostaną historyczne uwarunkowania ambiwalentnego rozumienia płci społeczno-kulturowej w Kościele katolickim z zaznaczeniem miejsc spornych oraz przestrzeni dialogu z naukami o gender (gender studies). Katarzyna Schier Katedra Psychologii Klinicznej, Uniwersytet Warszawski PSYCHOTERAPIA DOROSŁYCH DZIECI CZYLI OSÓB, KTÓRE DOŚWIADCZYŁY ODWRÓCENIA RÓL W RODZINIE W wystąpieniu przedstawię rozumienie zjawiska parentyfikacji czyli odwrócenia ról w rodzinie. Scharakteryzuję emocjonalne, instrumentalne oraz seksualne odwrócenie ról czyli sytuację, gdy dziecko poświęca własne potrzeby uwagi, bezpieczeństwa i uzyskiwania wsparcia w rozwoju, po to, aby dostosować się do potrzeb rodzica i troszczyć o nie. Chwilę uwagi poświęcę opisowi mechanizmu powstawania parentyfikacji, odwołując się do wyników własnych badań empirycznych. Przedstawię tezy na temat istoty psychoterapii osób, które doświadczyły odwrócenia ról w rodzinie. Zostaną one zilustrowane przy pomocy przykładu klinicznego. Gustaw Sikora London Clinic of Psychoanalysis

14 praktyka prywatna, Londyn PARĘ UWAG O PRZYMUSIE POWTARZANIA, KLUCZOWYM ZAGADNIENIU DLA OSIĄGNIĘCIA ZMIANY W TERAPII PSYCHOANALITYCZNEJ Różne rodzaje psychoterapii stawiają sobie różne cele i w związku z tym w trakcie pracy terapeuci trafiają na odmienne trudności. W swoim wystąpieniu zajmę się problemem charakterystycznym dla psychoterapii psychoanalitycznej, który w innych rodzajach terapii może mieć minimalne znaczenie lub w ogóle być niezauważany. Przymus powtarzania, jeden z kluczowych konceptów Freuda, ciągle w dużej mierze pozostaje nierozwikłaną zagadką. Mimo to wydaje się mało obecny we współczesnym piśmiennictwie psychoanalitycznym. Kwestia ta jest odmiennie podejmowana i wyjaśniana przez różne szkoły psychoanalityczne. Dla jasności mojego rozumienia zjawiska przymusu powtarzania przedstawię krótką ilustrację kliniczną. Omawiając ją pokażę, jak rozumiem to zjawisko i jakie siły psycho-dynamiczne są w nie - moim zdaniem - zaangażowane. Dyskutując różne rozumienie przymusu powtarzania, szczególną uwagę poświęcę stanowiskom Josepha Sandlera i jego uczniów oraz współczesnym kontynuatorom tradycji kleinowskiej w psychoanalizie. Odniosę się do kluczowej różnicy zdań dotyczącej roli popędu śmierci w przymusie powtarzania. W rozważaniu tym użyje miedzy innymi nowych koncepcji neurobiologicznych, szczególnie wynikających z prac Fristona i jego zespołu, moim zdaniem rzucających nowe światło na teorie popędów. Oczywiście, nie przedstawię ostatecznych konkluzji, niemniej postaram się przedstawić zarówno stanowisko autorytetów w tej dziedzinie jak i swój własny pogląd. Rafał Styła Katedra Psychopatologii i Psychoterapii Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego

15 CZY PSYCHOTERAPIA MOŻE BYĆ JESZCZE BARDZIEJ SKUTECZNA? CO PODPOWIADAJĄ NA TEN TEMAT WYNKI BADAŃ NAUKOWYCH? W trakcie wystąpienia zostanie podjęta refleksja na temat tego, czy psychoterapia jako metoda pomocy psychologicznej może być jeszcze bardziej skuteczna. Zostanie dokonany przegląd i krytyczna analiza możliwych źródeł wzrostu efektywności psychoterapii takich jak odkrywanie nowych mechanizmów leczących, tworzenie nowych modeli terapeutycznych, implementowanie systemów informacji zwrotnych, prowadzenie terapii według podręczników, selekcja do zawodu psychoterapeuty, tworzenie systemów superwizji całych zespołów terapeutycznych, wzrost jakości programów szkolenia, kontrola ze strony stowarzyszeń zawodowych, tworzenie pozytywnego wizerunku psychoterapeuty i psychoterapii. Anna Tanalska Dulęba Pracownia Terapii i Rozwoju, Warszawa JAK DZIAŁA PSYCHOTERAPIA PERSPEKTYWA GESTALT Jak działa psychoterapia? Co to znaczy, że psychoterapia działa? Że pomaga? Co to znaczy, że pomaga? Najpierw spróbuję się zmierzyć za znaczeniem tych terminów. Większość badań pokazuje i większość psychoterapeutów zapewne się zgodzi że psychoterapia swoje działanie opiera przede wszystkim na relacji między psychoterapeutą a pacjentem; psychoterapia Gestalt nie jest pod tym względem wyjątkowa, choć niewątpliwie przywiązuje do relacji wagę szczególną. Postaram się pokazać, jak z perspektywy tej szkoły rozumiana jest relacja terapeutyczna i do których jej aspektów przedstawiciele tej orientacji przywiązują wagę szczególną. Podejmę próbę odpowiedzi na pytanie Jak i dlaczego ten sposób konstruowania relacji terapeutycznej działa. Na koniec omówię inne aspekty podejścia Gestalt, które sama uważam za szczególnie pomocne terapeucie w jego dziele pomagania pacjentowi. Katarzyna Walewska Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego

16 JAK DZIAŁA PSYCHOTERAPIA W PODEJŚCIU PSYCHOANALITYCZNYM Od samego początku formułowania przez Zygmunta Freuda techniki psychoterapii kuracji słowem istnieje zgodność we wszystkich jej późniejszych nurtach, że jest to leczenie zaburzeń psychicznych poprzez zmianę psychiczną i pod wpływem działania psychologicznego. Warte przypomnienia jest twierdzenie Freuda sformułowane w czasach powstawania psychoterapii, gdy źródłem cierpienia psychicznego była na ogół operesja superego, że w wyniku kuracji zmienia się dynamika pomiędzy sferami świadomą i nieświadomą: Tam, gdzie było ego, ma być id. Transgeneracyjna ewolucja zawodu psychoanalityka przynosi kolejne modele, takie jak zaproponowany przez Konrada Steina (1971), mówiący o relacyjności w parze leczony-leczący: podwójne spotkanie dwu osób w ich wymiarach psychicznych: świadomym i nieświadomym. Natomiast według André Greena zasadniczą w psychoterapii rolę odgrywa poszerzanie pola części przedświadomej, mieszczącej doświadczenie psychiczne, co nazywa on oswajaniem tygrysa. Poszerzanie pola doświadczenia wewnętrznego ułatwia pacjentowi np. podejmowanie świadomych decyzji. Green postuluje ponadto wzięcie pod uwagę przez analityka konieczności wyrównywania poprzez terapię zdeficytowanych funkcji pierwotnych, pochodnych kompleksu martwej matki. Autorka wystąpienia przedstawi własne przemyślenia, dotyczące czynników zmieniających w psychoterapii, sformułowane na podstawie doświadczenia w pracy z pacjentami w różnym wieku, o różnej psychopatologii oraz leczonych w różnych settingach. Podzieli się doświadczeniami na temat sposobu korzystania z zasobów teoretycznych, klinicznych i osobowościowych analityka, proponując skonstruowany przez siebie model. W swym modelu wyróżni czynniki powtarzalne i niepowtarzalne, a także cechy osobowościowe psychoterapeuty, które mają szczególny wpływ na zmianę psychiczną. Autorka ponadto odniesie się do zbieżnych z psychoanalitycznymi sformułowań charakterystycznych dla innych nurtów, takich jak terapia systemowa czy gestalt (np. tło/ figura i przedświadome/ świadome) Szersze omówienie poglądów autorki można odnaleźć w pozycjach literatury: Progi narodzin. Rola teorii w procesie analitycznym, Katarzyna Walewska,2011, WUJ Uwagi na temat techniki psychoanalitycznej, Katarzyna Walewska, 2002, Dialogi

17 Cezary Żechowski Katedra Psychologii Klinicznej UKSW, Ośrodek Psychoterapii i Badań nad Więzią, NTPP, IPP, PTPP, Warszawa OD INTERPRETACJI DO INTERSUBIEKTYWNOŚCI U podstaw psychoanalizy, od jej powstania do dnia dzisiejszego, leży koncepcja nieświadomych procesów psychicznych, w których istotną rolę odgrywają emocje i popędy, w tym ich konflikt z uwewnętrznionymi normami i zasadami obowiązującymi w danej kulturze oraz próby podejmowane przez ja przezwyciężenia tego konfliktu poprzez znalezienie kompromisu z rzeczywistością. Innymi słowy w modelu tym, zwanym modelem popędowym, podstawowym obszarem badań są procesy emocjonalno-motywacyjne oraz możliwości regulacyjne jednostki, które ściśle wiążą się z jej rozwojem oraz jej indywidualną historią życia. Model ten w zaczym stopniu posługuje się interpretacją, a wgląd we własne życie wewnętrzne, który uzyskujemy inicjuje zmianę w wewnętrznym świecie człowieka. W trakcie rozwoju psychoanalizy model popędowy został uzupełniony o model relacyjny, w którym podkreśla się znaczenie świadomej i nieświadomej relacji pomiędzy osobami w regulowaniu i przetwarzaniu emocji, kontroli impulsów, empatii, wglądzie i refleksyjności. Model ten leży u podstaw teorii przywiązania, psychoanalizy relacyjnej i intersubiektywnej. Codzienna praktyka terapeuty psychodynamicznego oscyluje zwykle pomiędzy jednym i drugim modelem terapii.

18 SESJE TEMATYCZNE Sesja tematyczna: MARIA ORWID - INSPIRACJE Klinika Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży, Szpital Uniwersytecki, Kraków W tym roku mija pięć lat od śmierci Prof. Marii Orwid, twórczyni i pierwszej kierownik Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży UJ CM, naszej szefowej i nauczycielki. Pragniemy uczcić jej pamięć poprzez naszą osobistą bieżącą refleksję nad wciąż zmieniającymi się i konfrontującymi z nowymi wyzwaniami obszarami jej zawodowych zainteresowań. Zapraszamy do udziału w sesji. Barbara Józefik TERAPIA RODZIN, FEMINIZM, GENDER Celem krótkiej prezentacji będzie próba zreflektowania znaczenia problematyki wnoszonej do terapii rodzin przez feminizm oraz gender studies. Dla terapeutów rodzinnych szczególnie ważne są wyniki badań i analiz studiów genderowych, gdyż ilustrują jak rozumienie kobiecości i męskości w kulturze i w danej rodzinie współtworzy relacje w parze i rodzinie. Zróżnicowane i zmieniające się wzorce kulturowe dotyczące kobiecości i męskości powinny zatem być przedmiotem analiz i stanowić ważny aspekt refleksji terapeutycznej. Obejmuje to także zagadnienie tożsamości kulturowej psychoterapeutów, ich sposobu definiowania kobiecości/męskości, stereotypów jakie uruchamiają się, gdy analizowana jest rola kobiet, mężczyzn, matek, ojców, córek, synów w rodzinie. Maciej Pilecki, Kinga Widelska PSYCHOTERAPIA ADOLESCENTÓW Psychoterapia osób w okresie adolescencji jest istotnym wyzwaniem profesjonalnym. Z perspektywy psychodynamicznej istotnym zadaniem tej fazy rozwoju jest konfrontacja z

19 wewnętrznymi dziecięcymi reprezentacjami rodziców oraz wytworzenie własnego ja, które nosi znamiona wyjątkowości i indywidualności. Procesy te znajdują swoje odzwierciedlenie również w gabinecie psychoterapeutycznym, gdzie terapeuta staje się obiektem doświadczającym adolescencyjnych pragnień, lęków, konfliktów, regresji. Również zmieniający się świat konfrontuje nas z nowymi wyzwaniami dotyczącymi zarówno kontekstów rodzinnych, kulturowych, psychopatologicznych naszych pacjentów. Często konfrontowani jesteśmy z koniecznością rozważania modyfikacji przyjętych założeń, zasad settingu a czasem wręcz paradygmatów myślenia. Krzysztof Szwajca TRAUMA Psychiatria umieściła traumę, uraz psychiczny w centrum swojego zainteresowania stosunkowo niedawno. Znaczącą rolę w tym procesie odegrał zespół młodych psychiatrów z krakowskiej Kliniki Psychiatrii z udziałem Marii Orwid. Jednak kontakt z traumą rodzi napięcie, uruchamia obrony psychiczne i próby bagatelizowanie problemu. Ambiwalencja traumy dotyczy jednostek i społeczeństw, dyskursy społeczne, w tym dyskurs akademicki, nie są od niej wolne. Specjaliści zdrowia psychicznego oswoili traumę, wtłoczyli w ramy konstruktu zespołu stresu pourazowego, opracowali narzędzia badawcze i metody terapeutyczne. Skutkuje to jednak nazbyt uproszczonym i redukcjonistycznym oglądem zjawiska, szczególnie niewystarczającym w przypadku przewlekłej traumy interpersonalnej. Przedmiotem analizy będzie ewoluująca psychiatryczna narracja o traumie i zmieniające się rozumienie jej znaczenia dla życia człowieka. Ryszard Izdebski POCZĄTKI PRACY Z RODZINĄ W DIADZIE TERAPEUTYCZNEJ. TERAPIA SYSTEMOWA NA TERENIE DOMU Celem prezentacji będzie pokazanie początku drogi zawodowej terapeuty rodzinnego. Wymagać to będzie cofnięcia się o ponad trzydzieści lat i zreflektowania mojej pracy z rodzinami w różnopłciowych diadach terapeutycznych. Pierwszą kobietą z którą przyszło mi pracować była Maria Orwid. To Jej odwadze zawdzięczam pierwsze spotkania rodzinne

20 z udziałem trzech pokoleń zaangażowanych w problem. Dzięki niej doświadczyłem w praktyce mocy genogramu i doceniłem zarówno "chorobowy" jak i sanacyjny wpływ odkrywanej przeszłości rodzinnej. Kolejne etapy terapeutycznego zanurzenia w system rodzinny i badania poszerzanego o środowisko kontekstu życia pacjenta opisane zostaną w dalszej części wystąpienia. Sesja tematyczna: HIPNOZA DZIAŁA. JAK? ZASTOSOWANIE HIPNOZY KLINICZNEJ W PROCESIE PSYCHOTERAPII Polski Instytut Ericsonowski, Łódź W wystąpieniach zawarte będą zagadnienia związane z zastosowaniem hipnozy ericksonowskiej w praktyce psychoterapeutycznej. Przedstawione zostaną teoretyczne podstawy i naukowe badania nad współczesną kliniczną hipnozą oraz jej różnorodne aplikacje w rozwiązywaniu problemów pacjentów takich jak: zaburzenia jedzenia, dysfunkcje seksualne, trudności w związku pary, utrata zdrowia po wypadku komunikacyjnym i zaburzenia osobowości. W studiach przypadków ukazane zostaną miejsce i rola hipnozy, jako skutecznej i przyspieszającej proces zmiany metody terapii. Krzysztof Klajs, Katarzyna Szymańska NAUKOWE BADANIA NAD HIPNOZĄ W wystąpieniu dokonane zostanie: a. Podsumowanie wyników ok. 200 doniesień z badań naukowych, prowadzonych w ostatnim dwudziestoleciu, nad efektywnością hipnozy w terapii (źródło: Dirk Ravenstrof, 2014). Badania te obejmowały ok.10 tys. pacjentów. Uwzględniono w nich grupy kontrolne i sprawdzono długoterminowe efekty terapii. Połowa tych badań dotyczyła zastosowań medycznych, 1/3 w psychosomatyce a pozostałe w rozwiązywaniu problemów psychologicznych takich jak lęk, depresja, zaburzenia odżywiania, uzależnienia i zaburzenia osobowości. Hipnoterapia w szerokim zastosowaniu okazała się metodą istotnie skuteczną, czas leczenia przy jej zastosowaniu krótki, a skutki trwałe. Niedyrektywna

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła

Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła Książka jest praktycznym przewodnikiem po psychoterapii. Opowiada o tym: - dla kogo psychoterapia

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA:. Podstawy Kod przedmiotu: 104 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

www.salvate.pl Małgorzata Kalinowska" prowadząca:" psychoanalityk jungowski

www.salvate.pl Małgorzata Kalinowska prowadząca: psychoanalityk jungowski S A L V A T E K A T O W I C E www.salvate.pl J U N G O W S K A A N A L I Z A M A R Z E Ń S E N N Y C H C Y K L S E M I N A R Y J N Y prowadząca:" Małgorzata Kalinowska" psychoanalityk jungowski JUNGOWSKA

Bardziej szczegółowo

Szkolenie składa się z czternastu 10-cio godzinnych zjazdów, które odbywają się raz w miesiącu.

Szkolenie składa się z czternastu 10-cio godzinnych zjazdów, które odbywają się raz w miesiącu. SZKOLENIE Z ZAKRESU PSYCHOTRAUMATOLOGIII PRAKTYCZNEJJ W WARSZAWIE SZKOLENIE JEST ADRESOWANE DO OSÓB PRACUJĄCYCH W OBSZARZE PREWENCJI, PROFILAKTYKI, INTERWENCJI ORAZ POMOCY OSOBOM DOTKNIĘTYM TRAUMĄ. KURS

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii. (Dz. U...r.)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii. (Dz. U...r.) ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii (Dz. U....r.) Na podstawie art. 8 pkt 2 ustawy z dnia o niektórych zawodach medycznych (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNE PRAKTYKI PSYCHOLOGICZNE

SPECJALISTYCZNE PRAKTYKI PSYCHOLOGICZNE SPECJALISTYCZNE PRAKTYKI PSYCHOLOGICZNE Specjalistyczne praktyki psychologiczne to praktyki psychologiczne pogłębione o specjalistyczne szkolenie ułatwiające wejście do zawodu psychologa i psychoterapeuty.

Bardziej szczegółowo

Program kursu. Uwaga: daty spotkań mogą ulec zmianie ze względu na harmonogram uczelni.

Program kursu. Uwaga: daty spotkań mogą ulec zmianie ze względu na harmonogram uczelni. Program kursu Daty zajęć: 21 i 22 listopada 2015 9 i 10 stycznia 2016 6 i 7 lutego 5 i 6 marca 9 i 10 kwietnia 7 i 8 maja 11 i 12 czerwca Uwaga: daty spotkań mogą ulec zmianie ze względu na harmonogram

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili.

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. (Sokrates) Czym jest pomaganie? Pomaganie jest działaniem, w które

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. Zna podstawowe zagadnienia etyczne w psychoterapii i ich tło społeczne.

WIEDZA. Zna podstawowe zagadnienia etyczne w psychoterapii i ich tło społeczne. Nazwa studiów: SZCZEGÓŁOWE PROBLEMY PSYCHOTERAPII I ROK 2015/2016 II ROK 2016/2017 Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna podstawowe zagadnienia etyczne

Bardziej szczegółowo

Konferencja,,Przywiązanie: od teorii do praktyki"

Konferencja,,Przywiązanie: od teorii do praktyki Konferencja,,Przywiązanie: od teorii do praktyki" Wspólnie organizowana przez: Sekcję Naukową Terapii Rodzin Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, Sekcję Naukową Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO Załącznik nr 1 ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO I Program szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności udzielania profesjonalnej pomocy psychologicznej obejmuje: 1) Trening interpersonalny

Bardziej szczegółowo

Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ. Maria Nalberczak

Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ. Maria Nalberczak Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ Maria Nalberczak PLAN WYPOWIEDZI Neuronauka -> Neuropsychologia Zaburzenia neuropsychologiczne Holistyczna metoda rehabilitacji neuropsychologicznej

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS I. Założenia podstawowego modułu szkoleniowego dla AON 2 II. Warsztat

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1 Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1 Spis treści Wstęp (Helena Sęk)... 13 Rozdział 1 Psychologia kliniczna jako dziedzina badań i praktyki (Helena Sęk)... 19 1.1. Źródłaidrogirozwojupsychologiiklinicznej...

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Niwelowanie

Bardziej szczegółowo

Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym.

Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym. Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym. Problemy: 1. zagrożenie dla narcystycznej integralności 2. poczucie utraty kontroli 3. zależnośd 4. lęk przed opuszczeniem 5.

Bardziej szczegółowo

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota)

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota) Ośrodek Rozwoju Edukacji Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Koninie wpisany w rejestr ewidencji Marszałka Województwa Wielkopolskiego Nr DE.III.1.5471.54/3/2014 działający przy Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Systemowa terapia rodzin./ Moduł 104..: Wybrane zagadnienia z psychoterapii. 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Systemic family

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 6 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Rodzaje badań bezpośrednich Porównanie

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek. Mgr Ewa Wyrzykowska

OPIS PRZEDMIOTU. Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek. Mgr Ewa Wyrzykowska OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia kliniczna dorosłego Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek psychologia

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii Kod S-PP modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu Specjalność - Poziom studiów Forma studiów Rok studiów I nforma cje ogólne Podstawy psychoterapii

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski (red.) - Inteligencja emocjonalna. Spis treści

Księgarnia PWN: Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski (red.) - Inteligencja emocjonalna. Spis treści Księgarnia PWN: Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski (red.) - Inteligencja emocjonalna Spis treści Wprowadzenie (Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski)....... 11 Część I. Teoria 1. Inteligencja emocjonalna:

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r.

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r. Specjalności w ramach studiów na kierunku psychologia studia jednolite magisterskie Program kształcenia przewiduje dwie specjalności do wyboru przez studentów począwszy od 6 semestru (3 roku studiów).

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Art therapy and elements of bodywork. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Art therapy and elements of bodywork. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Arteterapia i elementy pracy z ciałem Art therapy and elements of bodywork Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Alina Krzemińska Zespół dydaktyczny Dr Alina Krzemińska

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA SZKOLENIE:

ZAPROSZENIE NA SZKOLENIE: Z ZAPROSZENIE NA SZKOLENIE: UMIEJĘTNOŚCI: ODWAGA I RYZYKO W PROCESIE DOKONY- WANIA ZMIAN ROZWOJOWYCH I ORGANIZACYJNYCH W FIRMIE Zespół Projektu Firmy Rodzinne ma przyjemność zaprosić na szkolenie: Umiejętności:

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji Trenerskiej Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej

System Certyfikacji Trenerskiej Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej System Certyfikacji Trenerskiej Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej przyjęty uchwałą Zarządu nr Z/11/2015 z dn. 28 sierpnia 2015 r. ZAŁOŻENIA 1. Certyfikat jakości prowadzenia szkoleń antydyskryminacyjnych

Bardziej szczegółowo

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI BARBARA KUBICKA - KLUCZNY Cross-coaching nowoczesne narzędzie rozwoju w organizacji Zarówno o coachingu indywidualnym jak i zespołowym powiedziano

Bardziej szczegółowo

TRENING INTERPERSONALNY PLUS

TRENING INTERPERSONALNY PLUS Jesteśmy członkiem: Pomagamy: TRENING INTERPERSONALNY PLUS KURS PRACY NA PROCESIE GRUPOWYM Z TRENINGIEM INTERPERSONALNYM ZAŁOŻENIA I PROGRAM NAUCZANIA ZAŁOŻENIA KURSU....... 2 DLACZEGO WARTO?....... 3

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Aneta Jendrzej - psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu KRYZYSY MAŁŻEŃSKIE

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

dr Kazimierz Gelleta dr Kazimierz Gelleta

dr Kazimierz Gelleta dr Kazimierz Gelleta (1) Nazwa przedmiotu Podstawy psychoterapii (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Rok akademicki 2015/2016 Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA

PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA I. Informacje ogólne Jednostka organizacyjna Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Język wykładowy Rodzaj modułu kształcenia (obowiązkowy/fakultatywny) Poziom

Bardziej szczegółowo

O SEKSUALNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

O SEKSUALNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH O SEKSUALNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH pod redakcją Antoniny Ostrowskiej Instytut Rozwoju Służb Społecznych Warszawa 2007 Wstęp... 9 Antonina Ostrowska Seksualność osób niepełnosprawnych...11 Rola seksualności

Bardziej szczegółowo

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Informacje o usłudze Numer usługi 2016/02/03/7294/2820 Cena netto 6 300,00 zł Cena brutto 6 300,00 zł Cena netto za godzinę 0,00 zł Cena brutto

Bardziej szczegółowo

Praca dotowana z funduszy przeznaczonych na badania statutowe Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego

Praca dotowana z funduszy przeznaczonych na badania statutowe Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego Recenzenci: dr hab. Katarzyna Schier, profesor UW prof. dr hab. Aleksandra Łuszczyńska Redakcja: Magdalena Pluta Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright by Wydawnictwo Naukowe

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i umiejętności) Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

TRENING INTERPERSONALNY

TRENING INTERPERSONALNY PIERWSZY ROK STUDIUM PSCYHOTERAPII ZJAZD SOBOTY NIEDZIELE 1/1 TRENING INTERPERSONALNY 2/1 PSYCHOTERAPIA GRUPOWA SZKOLENIOWA/W PODEJŚCIU PSYCHODYNAMICZNYM/ PODSTAWY PSYCHOPATOLOGII I PSYCHOLOGII KLINICZNEJ

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie metody dramy i psychodramy w edukacji. Copyright by Danuta Anna 1

Zastosowanie metody dramy i psychodramy w edukacji. Copyright by Danuta Anna 1 Zastosowanie metody dramy i psychodramy w edukacji 1 Funkcje psychodramy i dramy 1. Diagnostyczna procedury badawcze, techniki projekcyjne, eksperyment i obserwacja 2. Terapeutyczna czynniki leczące w

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku 1 Już przed narodzeniem dziecka rodzina zmienia się i przygotowuje

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

I Konferencja z cyklu "Praktyczne aspekty pomocy dziecku i rodzinie w sytuacjach kryzysowych Rodzina w trakcie rozwodu i rozstania

I Konferencja z cyklu Praktyczne aspekty pomocy dziecku i rodzinie w sytuacjach kryzysowych Rodzina w trakcie rozwodu i rozstania I Konferencja z cyklu "Praktyczne aspekty pomocy dziecku i rodzinie w sytuacjach kryzysowych Rodzina w trakcie rozwodu i rozstania Warszawa, dnia 24 września 2015r. Patronatem honorowym konferencję objęli

Bardziej szczegółowo

Niewypłacalność gospodarstw domowych. Przyczyny, skutki, przeciwdziałanie. Beata Świecka

Niewypłacalność gospodarstw domowych. Przyczyny, skutki, przeciwdziałanie. Beata Świecka Niewypłacalność gospodarstw. Przyczyny, skutki, przeciwdziałanie. Beata Świecka Zadaniem pracy jest ukazanie istoty niewypłacalności, przyczyn, skutków oraz identyfikacji sygnałów wczesnego ostrzegania

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Praktyczna diagnoza kliniczna dziecka w relacji z opiekunem wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka zachowań problemowych dzieci i młodzieży Opracowała: mgr Małgorzata Pawlik

Profilaktyka zachowań problemowych dzieci i młodzieży Opracowała: mgr Małgorzata Pawlik Company Profilaktyka zachowań problemowych dzieci i młodzieży Opracowała: mgr Małgorzata Pawlik Plan szkolenia 1. Zabawy integrujące grupę, zapoznanie się uczestników, sprawy organizacyjne( czas trwania,

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

MODUŁ praktyczny do bloku zajęć specjalizacyjnych - opis. tryb stacjonarny

MODUŁ praktyczny do bloku zajęć specjalizacyjnych - opis. tryb stacjonarny MODUŁ praktyczny do bloku zajęć specjalizacyjnych - opis tryb stacjonarny Nazwa modułu Warunki uczestnictwa Adresaci modułu i cel zajęć Zjawiska w psychoterapii klinicznej praktyczne zastosowanie w pracy

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNE WYMIARY KSZTAŁTOWANIA TOŻSAMOŚCI RELIGIJNEJ. Tożsamość indywidualna a tożsamość społeczna jako wymiar religijności Halina Mielicka

SPOŁECZNE WYMIARY KSZTAŁTOWANIA TOŻSAMOŚCI RELIGIJNEJ. Tożsamość indywidualna a tożsamość społeczna jako wymiar religijności Halina Mielicka Tożsamości religijne w społeczeństwie polskim. Socjologiczne studium przypadków. redakcja naukowa Maria Libiszowska-Żółtkowska Pytanie o tożsamość pojawia się wtedy, gdy podważona zostanie oczywistość

Bardziej szczegółowo

SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o

SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o potwierdzenie statusu osoby uczestniczącej w programie

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii,

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii, SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Wybrane aspekty terapii zaburzeń seksualnych./ Moduł 109..: Psychologia miłości. 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Selected aspects

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

Teambuilding budowanie zespołu

Teambuilding budowanie zespołu Teambuilding budowanie zespołu Opis szkolenia: Praca zespołowa jest to jedna z najbardziej cenionych i potrzebnych umiejętności pracowników w większości firm. Zgrany i zaangażowany zespół nie może pracować

Bardziej szczegółowo

DROGA DO SIEBIE. Program edukacyjny dla osób chorych na schizofrenię i chorobę afektywną dwubiegunową, ich bliskich i terapeutów.

DROGA DO SIEBIE. Program edukacyjny dla osób chorych na schizofrenię i chorobę afektywną dwubiegunową, ich bliskich i terapeutów. DROGA DO SIEBIE Program edukacyjny dla osób chorych na schizofrenię i chorobę afektywną dwubiegunową, ich bliskich i terapeutów. CSR w branży farmaceutycznej CSR to dobrowolna strategia biznesowa uwzględniająca

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3 KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3 Nazwa w j. ang. Psychological bases of education and teaching

Bardziej szczegółowo

Terapia interakcji: rodzic dziecko

Terapia interakcji: rodzic dziecko Teresa Kaczmarek, Małgorzata Dąbrowska, Zofia Pakuła Terapia interakcji: rodzic dziecko (z doświadczeń Ośrodka Wczesnej Interwencji w Warszawie) Od wielu lat prowadzimy w Ośrodku Wczesnej Interwencji w

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PLACÓWKĄ ZARZĄDZANIE PO WROCŁAWSKU prof. UWr Kinga Lachowicz-Tabaczek Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, HR Projekt Wrocław

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia kliniczna adolescenta. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Psychologia. jednolite studia magisterskie.

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia kliniczna adolescenta. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Psychologia. jednolite studia magisterskie. OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia kliniczna adolescenta Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 010/011 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 2

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 2 Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 2 Spis treści Wstęp (Helena Sęk)... 13 Rozdział 1 Zakres zastosowań psychologii klinicznej. Obszary tradycyjne i współczesne (Helena Sęk)...

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości Zaburzenia osobowości U dzieci i młodzieży nie rozpoznajemy zaburzeń osobowości, a jedynie nieprawidłowy rozwój osobowości. Zaburzenia osobowości: Zaburzenia osobowości definiujemy jako głęboko utrwalone

Bardziej szczegółowo

Homoseksualizm czy homoseksualności?... Jacek Bomba

Homoseksualizm czy homoseksualności?... Jacek Bomba Wstęp........................................................................ Grzegorz Iniewicz, Magdalena Mijas, Bartosz Grabski Część I Historia, perspektywy, terminologia Rozdział 1. Homoseksualizm

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Terapia krótkoterminowa./ Moduł 103.: Psychoterapia - miedzy teorią a praktyką 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Brief therapy

Bardziej szczegółowo

mgr Monika Jarosławska

mgr Monika Jarosławska mgr Monika Jarosławska Psycholog, psychoteraputa, psychoonkolog. Pracuje z osobami z zaburzeniami nerwicowymi, lękowymi, obsesyjno - kompulsywnymi, osobowości. Ma doświadczenie w pracy z pacjentami chorymi

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ OSOBISTA. CYKL WARSZTATÓW natalis- psychoterapia dla pracowników firm

EFEKTYWNOŚĆ OSOBISTA. CYKL WARSZTATÓW natalis- psychoterapia dla pracowników firm EFEKTYWNOŚĆ OSOBISTA CYKL WARSZTATÓW natalis- psychoterapia dla pracowników firm Efektywność osobista Cele: Rozwinięcie umiejętności interpersonalnych i intrapersonalnych Odkrycie swojego potencjału i

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Dr Wiesław Ślósarz. Zakład Psychologii Klinicznej Instytut Psychologii Uniwersytet Wrocławski

Dr Wiesław Ślósarz. Zakład Psychologii Klinicznej Instytut Psychologii Uniwersytet Wrocławski Dr Wiesław Ślósarz Zakład Psychologii Klinicznej Instytut Psychologii Uniwersytet Wrocławski Małżeństwo miejscem uczenia się rozwiązywania problemów adaptacyjnych Lądek Zdrój, 29 maj 2003r. Publikacja

Bardziej szczegółowo