Metadon w uzaleznieniu od opiatów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Metadon w uzaleznieniu od opiatów"

Transkrypt

1 Metadon w uzaleznieniu od opiatów W Polsce liczba narkomanów opiatowych, zarejestrowanych w lecznictwie stacjonarnym, wynosi ok. 4000, jednakże ogólną liczbę uzależnionych od opiatów szacuje się na osób... Arykuł ukazał się w: Wiadomosci Psychiatryczne, nr 1, 2002 Urban & Partner Wrocław Metadon w uzaleznieniu od opiatów Methadone in opioid defendence Grzegorz Grzegorzak Poradnia Uzależnień od Substancji Psychoaktywnych SP ZOZ w Zgorzelcu Słowa kluczowe: uzależnienie od opiatów, leczenie substytucyjne, leczenie podtrzymujące metadonem, redukcja szkód Summary The paper presents outline of use of methadone in substitution therapy of opioid addicts focusing on practical issues. Principles of methadone substitution therapy reported in the current bibliography are supplement with personel experience of the author who has been working as a chief of methadone maintenance program in Zgorzelec for over two years. The conclusion is that methadone substitution therapy is not a solution of opioid dependence problem but as far as efficacy of drug free approach seems to be rather poor, methadone treatment is a safe and effective method to improve state of health, psychosocial situation, and quality of life of opioid addicts. Key words: opioid dependence, substitution therapy, methadone maintenance treatment, harm reduction Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 1/16

2 Występ W Polsce liczba narkomanów opiatowych, zarejestrowanych w lecznictwie stacjonarnym, wynosi ok. 4000, jednakże ogólną liczbę uzależnionych od opiatów szacuje się na osób, gdyż do leczenia stacjonarnego trafia ich zaledwie 10-20% [39]. W odróżnieniu od Stanów Zjednoczonych i Europy Zachodniej, gdzie uzależnieni przyjmują narkotyki opiatowe w postaci czystej lub zafałszowanej obojętnymi substancjami, specyfika polskiej narkomanii opiatowej polega na przyjmowaniu,,makiwary" i,,kompotu", produktów domowej, prymitywnej przeróbki słomy makowej. Produkty te zawierają narkotyki opiatowe w zmiennych i nieznanych proporcjach. Do produkcji używane są toksyczne związki, pochodzące z kradzieży w magazynach chemicznych, a sam proces wytwarzania odbywa się bez zachowania elementarnych warunków sanitarnych, co sprawia, że,,użytkownicy kompotu" narażeni są na zakażenia wirusowe i bakteryjne. Stosowanie wspólnych igieł i strzykawek do iniekcji,,kompotu" zwiększa zagrożenie zakażeniem wirusem HIV, a zmienna ilość substancji biologicznie aktywnych sprawia, że przyjmowana dawka może być za każdym razem inna, a efekt jej działania - nieoczekiwany, często zagrażający życiu [45]. Dotychczas stosowane leczenie osób uzależnionych od opiatów polega na odtruwaniu na oddziałach detoksykacyjnych oraz rehabilitacji w ośrodkach dla narkomanów [37]. Skuteczność tego postępowania jest jednak niewielka. Około 50% pacjentów nie jest w stanie ukończyć detoksykacji, w długoterminowych programach rehabilitacyjnych po roku pozostaje nieco ponad 70%, a po dwóch latach zaledwie 1,2% [17]. Zdecydowana większość uzależnionych trwa zatem w nałogowym odurzaniu się opiatami. Środki na zakup narkotyków pochodzą przede wszystkim z kradzieży i innej nielegalnej działalności [11]. Rytm życia wyznaczają na jednym biegunie stany odurzenia, na drugim zaś przeżywane niejednokrotnie bardzo dramatycznie odczucie głodu opiatowego. Odrzucenie przez rodzinę, brak oparcia w kimkolwiek, bezdomność, brak stałych środków utrzymania, a także zły stan zdrowia, stanowią podstawowe wyznaczniki położenia życiowego uzależnionych [40]. W kontekście zarysowanej tu sytuacji pojawia się pytanie o perspektywy rozwoju innych form pomocy uzależnionym. Istotna jest modyfikacja dotychczasowego podejścia do problemu narkomanii opiatowej. Próbą takiej modyfikacji jest tzw. redukcja szkód (harm reduction). W Polsce znane są dwa rodzaje działań wywodzące się z tego podejścia: wymiana igieł i strzykawek oraz leczenie substytucyjne metadonem. Obydwa uważane są za kontrowersyjne, gdyż w odróżnieniu od działań zmierzających do zachowania całkowitej trzeźwości (drug free approach), za cel obierają rozwiązywanie problemów zwią- zanych z nałogowym przyjmowaniem opiatów, nie upierając się przy ich odstawieniu za wszelką cenę. Punktem wyjścia tego rozumowania jest spostrzeżenie, że wiele groźnych powikłań związanych z przyjmowaniem opiatów nie jest skutkiem farmakologicznego działania samego opiatu, lecz takich czynników jak droga podania (szczególnie parenteralna), rytuał zażywania (korzystanie z jednej igły i strzykawki przez wiele osób), nielegalność pochodzenia (kryminalizacja), postać (produkowane bez zastosowania jakichkolwiek norm, zanieczyszczone oraz zakażone przetwory słomy makowej). Lista powikłań jest długa. Najpoważniejsze z nich to ryzyko zakażeń HIV, HBV, HCV, krętkiem bladym, prątkiem gruźlicy, toksoplasma Gondii, toksyczne działanie nieopiatowych substancji zawartych w,,kompocie" (związki amonowe, rozpuszczalniki organiczne), zakrzepowo-zatorowe zapalenie żył, powikłania zatorowe w układzie tętniczym, zakażenia w miejscu podania narkotyku, śmiertelne przedawkowanie, ogólne wyniszczenie skrajnie niehigienicznym trybem życia [2]. Problemy te dotyczą zdecydowanej większości osób z rozpoznaniem narkomanii opiatowej, które nie są w stanie ukończyć całego programu rehabilitacyjnego typu drug free, oraz tych osób, które, nawet pomimo ukończenia takiego programu, wcześniej czy później wracają do nałogowego zażywania narkotyków. Podawanie metadonu doustnie pod kontrolą lekarską stanowi zatem próbę wyjścia naprzeciw potrzebom tej właśnie grupy pacjentów. Nie jest to jednak metoda pozbawiona Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 2/16

3 kontrowersji. Powszechne stosowanie w piśmiennictwie terminu,,leczenie substytucyjne" (substitution therapy) w odniesieniu do podawania metadonu uzależnionym od opiatów budzi wątpliwości. Nie chodzi tu przecież o wyrównywanie niedoboru substancji obecnej fizjologicznie w organizmie człowieka. Zastępowanie jednego narkotyku innym nie leczy uzależnienia jako takiego. Jednak rozpowszechnienie tego terminu w literaturze oraz jego obecność w obowiązujących aktach prawnych dotyczących narkomanii, usprawiedliwia używanie go także w tej pracy. Rys historyczny Pierwszy program substytucyjnego leczenia osób uzależnionych od opiatów metadonem podawanym doustnie, był prowadzony na początku lat sześćdziesiątych w USA przez parę psychiatrów: dr Matie Nyswander i dr. Vincenta Dole'a [10], którzy poszukiwali opiatu wywołującego wolniejszy wzrost tolerancji niż przy stosowaniu heroiny i morfiny [12]. Ich wybór padł na metadon - syntetyczny opiat, opatentowany w 1941 r. przez Bockmula i Ehrharta [4], pracujących w Niemczech dla koncernu IG Farbenindustrie. Za użyciem metadonu przemawiały: dobre wchłanianie się z przewodu pokarmowego, znacznie dłuższy od heroiny i morfiny okres półtrwania oraz zdecydowanie wolniejszy rozwój tolerancji [12]. Opracowany przez Nyswander i Dole tzw. program podtrzymującego leczenia metadonem (methadone maintenance treatment - MMT) prowadzony był na oddziale zamkniętym, z zastosowaniem złożonych procedur mających na celu względy bezpieczeństwa. Chodziło przede wszystkim o niedopuszczenie do przeniknięcia na czarny rynek metadonu używanego do leczenia oraz uniknięcie manipulacji pacjentów w celu przyjmowania wyższych dawek niż zalecano. Wkrótce okazało się jednak, że tak wysoki poziom zabezpieczeń nie był konieczny, regulamin programu ulegał stopniowemu złagodzeniu, zmieniono formułę z oddziału zamkniętego na oddział otwarty, z czasem przekształcając go w oddział nocny, ponieważ większość pacjentów udawała się w ciągu dnia do pracy. Leczenie podtrzymujące metadonem oferowano jedynie osobom o bardzo długiej historii nałogowego przyjmowania heroiny, u których tradycyjne leczenie okazało się nieskuteczne [10]. Nyswander i Dole od początku łączyli podawanie metadonu z intensywną rehabilitacją psychospołeczną [10, 12]. Wyniki uzyskane w programie były na tyle zachęcające, że ta nowa forma leczenia szybko rozpowszechniła się w całych Stanach Zjednoczonych. W roku 1992 liczba programów metadonowych w USA wynosiła ok. 800, obejmując ponad osób; całkowitą liczbę uzależnionych uczestniczących w programach metadonowych w USA na przestrzeni ostatnich 35 lat ocenia się na ok [24]. Obecnie różne rodzaje programów leczenia substytucyjnego prowadzone są w większości krajów europejskich. Powiększyła się także lista środków opiatowych stosowanych w tych programach. Wymienić tu można obok metadonu buprenorfinę - szczególnie chętnie stosowaną we Francji i Belgii, LAAM - charakteryzującą się ok. 72-godzinnym okresem działania, co umożliwia podawanie go 2-3 razy w tygodniu, czy nawet diacetylomorfinę (heroinę) - stosowaną w kilku programach w Austrii. W niektórych krajach (Wielka Brytania, Belgia) leczeniem substytucyjnym zajmują się prywatnie praktykujący psychiatrzy lub lekarze rodzinni [33]. W Polsce, podawanie metadonu uzależnionym od opiatów, w ramach programu metadonowego, rozpoczął Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie w roku Organizatorem tego programu była dr Godwood-Sikorska. Obecnie poza Warszawą działa także kilka innych programów metadonowych (Chorzów, Starachowice, Szczecin, Zgorzelec). Farmakologia metadonu Właściwości fizykochemiczne Metadon (6-dimetyloamino-4,4 difenylo-3-hepaton) ma postać białej, krystalicznej substancji o temperaturze topnienia 233 C, rozpuszczalnej w wodzie, etanolu i chloroformie. Wodny roztwór Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 3/16

4 metadonu jest bezbarwny o bardzo gorzkim smaku [13]. Działanie Metadon, podobnie jak morfina i diacetylomorfina (heroina), działa agonistycznie w stosunku do receptorów opiatowych m oraz k. Analgetycznie działa przede wszystkim lewoskrętny izomer metadonu. Izomer prawoskrętny wpływa depresyjnie na ośrodek oddechowy oraz na działanie agonistyczno-antagonistyczne w stosunku do receptorów opiatowych. Metadon działa depresyjnie na ośrodek kaszlowy i może być stosowany jako lek łagodzący suchy kaszel u osób z nowotworem płuc. Głównym jednak wskazaniem klinicznym metadonu, poza łagodzeniem objawów odstawienia opiatów, jest leczenie bólu [13, 28, 47]. Farmakokinetyka Droga podania wyraźnie wpływa na siłę działania analgetycznego. Dawka parenteralna odpowiada mniej więcej podwójnej dawce doustnej. Działanie analgetyczne pojawia się po minutach od podania parenteralnego dawki 5-10 mg oraz po minutach od podania doustnego dawki 5-15 mg. Pomimo znacznie dłuższego od morfiny czasu półtrwania, czas przeciwbólowego działania metadonu jest porównywalny z morfiną. Wpływ sedatywny metadonu jest słabszy od morfiny. Metadon łatwo wchłania się z przewodu pokarmowego. Przenika przez łożysko oraz do mleka. Podawanie metadonu w iniekcji domięśniowej powoduje miejscową bolesność, a także podrażnienie tkanek w miejscu wkłucia oraz powstawanie zrostów w tkance podskórnej. Mierzalne wartości stężenia metadonu we krwi pojawiają się po 10 minutach od podania podskórnego, a po 30 minutach od podania doustnego. Maksymalne stężenie we krwi pojawia się po 4 godzinach od podania doustnego. Czas półtrwania metadonu w osoczu wynosi ok. 22 godzin (czas półtrwania heroiny - 3 min, morfiny - 2 do 5 godzin). Metadon w 88% wiąże się z białkami osocza, w 44% z albuminami, w 17% z g-globulinami, 5% z a- i b-globulinami. Znaczna część przyjętego metadonu ulega zdeponowaniu w tkankach w niezmienionej postaci, skąd uwalniana jest stopniowo do krwiobiegu. Maksymalne stężenie metadonu w mózgu obserwuje się po godzinach od podania podskórnego lub domięśniowego. Głównym szlakiem metabolicznym jest N-demetylacja. Nieczynne farmakologicznie metabolity metadonu są wydalane z żółcią i z moczem. Jedynie 10% przyjętej dawki wydala się w postaci niezmienionej. Klirens nerkowy metadonu zależy od ph moczu i zwiększa się wraz ze wzrostem jego kwaśności [13, 14, 28]. Zespół odstawienny Zespół odstawienia metadonu może trwać nawet kilka tygodni, objawiając się (podobnie jak zespół odstawienia morfiny) dolegliwościami bólowymi ze strony mięśni i stawów, wysiękiem z nosa, piloerekcją, uczuciem zimna, biegunką, nudnościami i wymiotami, a także obniżeniem nastroju i drażliwością. Bezsenność może utrzymywać się przez kilka miesięcy [13, 16]. Interakcje Opisano liczne interakcje metadonu. Ryfampicyna zmniejsza stężenie metadonu w surowicy krwi i może wywoływać zespół odstawienia. Fenytoina zmniejsza biodostępność metadonu przez zwiększanie klirensu wątrobowego. Klonitydyna nasila działanie przeciwbólowe metadonu. Podawanie pentazocyny może spowodować zespół odstawienia u osób uzależnionych od heroiny, leczonych metadonem. Inhibitory MAO mogą spowodować niekorzystne reakcje. Przyjęcie metadonu jednocześnie z alkoholem powoduje trudne do przewidzenia skutki ze względu na jednoczesny metabolizm wątrobowy obydwu substancji. Metadon nasila działanie depresyjne na o.u.n. innych opioidów, etanolu, wziewnych anastetyków, fenotiazyn, trójpierścieniowych leków Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 4/16

5 przeciwdepresyjnych oraz innych leków o działaniu uspokajającym i nasennym [6, 13]. Działania niepożądane Większość działań niepożądanych metadonu jest niezbyt nasilona i przemija wraz z rozwojem tolerancji. Obserwowano euforię, senność, zawroty głowy, bradykardię i hipotonię, nudności, wymioty, trudności w oddawaniu moczu oraz obrzęki podudzi, przyrost masy ciała, uporczywe zaparcia, wzrost napięcia mięśni gładkich przewodu pokarmowego (skurcz dróg żółciowych, zahamowanie perystaltyki jelit), nadmierne pocenie się, ślinotok, obniżenie poziomu testosteronu i libido, opóźnioną ejakulację, zmniejszenie wydzielania gruczołu krokowego, zaburzenia miesiączkowania, wzrost stężenia ADH i związany z tym wzrost retencji wody, osłabione lub wzmożone łaknienie, depresję ośrodka naczynioruchowego, omdlenia, depresję ośrodka oddechowego, limfocytozę, wzrost stężenia albumin i globulin osoczowych, rumień skóry i pokrzywkę, trudności w oddawaniu moczu [8, 13]. Przedawkowanie W następstwie przedawkowania metadonu występuje głęboka senność i niewydolność oddechowa, która może przejść w osłupienie lub śpiączkę z towarzyszącym oddechem Cheyne'a-Stokesa, znaczna mioza, zanik napięcia mięśni szkieletowych, zimna i wilgotna skóra, bradykardia, niedociśnienie, zatrzymanie akcji serca. Jako antidotum stosuje się dożylnie nalokson w dawce 0,4 mg, powtarzając wstrzyknięcia aż do usunięcia zagrożenia. Metadon ma znacznie dłuższy od naloksonu okres półtrwania, co powoduje, że podawanie antidotum należy powtarzać każdorazowo, gdy po zakończeniu jego działania pojawią się ponownie objawy niewydolności oddechowej. U pacjentów fizycznie uzależnionych od opiatów podanie wskazanej powyżej dawki naloksonu może wywołać ostre objawy abstynencyjne, których nasilenie związane jest ze stopniem uzależnienia fizycznego. W takim przypadku antidotum należy podawać ostrożnie w obniżonych dawkach [13, 23]. Przeciwwskazania Metadon jest przeciwwskazany w przypadku nietolerancji leku. Ostrożnie stosuje się u osób w starszym wieku i osłabionych, u pacjentów cierpiących na poważne zaburzenia czynności nerek i wątroby, kardiomiopatie, niedoczynność tarczycy, chorobę Addisona, powiększenie gruczołu krokowego, zwężenie cewki moczowej, uporczywe zaparcia. Przeciwwskazaniami do stosowania metadonu są także poważne schorzenia układu oddechowego (astma oskrzelowa, przewlekłe choroby zaporowe płuc, serce płucne, hipoksja, hiperkapnia), porfiria, niewyrównana cukrzyca, wzmożone ciśnienie śródczaszkowe. Matki przyjmujące metadon nie powinny karmić piersią, ponieważ lek przenika do mleka [5, 13]. Metadon w leczeniu substytucyjnym Metadon ma wiele zalet predysponujących go do stosowania w terapii substytucyjnej osób uzależnionych od opiatów [45]: 1. Działa wystarczająco silnie, by nie dopuścić do wystąpienia objawów odstawiennych (abstynencyjnych) wywołanych przerwaniem przyjmowania heroiny lub morfiny. 2. Jest skuteczny przy podawaniu doustnym, nie ma zatem potrzeby stosowania iniekcji grożących przeniesieniem HIV Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 5/16

6 3. Podawanie doustne przerywa związek przyczynowy między stanem euforycznym wywołanym przyjęciem narkotyku i złożonym rytuałem, jaki stanowi iniekcja dożylna. 4. Działanie metadonu trwa od 12 do 24 godzin, co pozwala na dawkowanie raz na dobę. 5. Długotrwałe stosowanie metadonu nie wywołuje niekorzystnych ubocznych skutków poza chronicznym zaparciem oraz, niestety, uzależnieniem - co stanowi jego poważną wadę. Podkreśla się wartość terapii metadonowej u ciężarnych narkomanek opiatowych. Stosowanie metadonu u tych pacjentek zmniejsza liczbę powikłań położniczych i zaburzeń u płodu, a także zmniejsza śmiertelność noworodków. Podawanie metadonu w ramach programów pomocy uzależnionym zmniejsza też u ciężarnych narkomanek ryzyko zakażenia się HIV. Należy chronić te pacjentki przed wystąpieniem objawów zespołu odstawiennego opiatów przede wszystkim w pierwszym trymestrze ciąży (ryzyko samoistnego poronienia) oraz w ostatnim trymestrze (ryzyko przedwczesnego porodu) [5, 19, 20]. Dawkowanie Podawanie metadonu rozpoczyna się z chwilą pojawienia się objawów odstawiennych, zwykle od dawki 20 lub 30 mg. Po podaniu tej dawki zaleca się obserwację chorego przez trzy do sześciu godzin. Jeśli w ciągu tego czasu objawy odstawienne nie ustąpią - podaje się kolejne dawki (5-10 mg), aż do całkowitego zniesienia cech zespołu odstawienia opiatów. Zwraca się także uwagę na objawy nietolerancji metadonu, sedację, ewentualne zaburzenia świadomości i zachowania. Postępowanie to prowadzi do ustalenia dawki metadonu znoszącej obiektywne objawy odstawienia opiatów. Jest ona zwykle niższa od dawek koniecznych do eliminacji pragnienia przyjmowania heroiny oraz osiągnięcia blokady efektu gratyfikacyjnego, który ona wywołuje. Na przestrzeni kolejnych dni zwiększa się dawkę o 5-10 mg co 3-4 dni, aż do uzyskania istotnego poziomu redukcji pragnienia przyjmowania heroiny. Dawki mg/dobę u większości pacjentów okazują się wystarczające. Niektórzy autorzy jednak podają, że największą skuteczność, gdy chodzi o redukcję pragnienia przyjmowania opiatów, wykazują dawki wyższe mg/dobę. Rozpiętość pomiędzy indywidualnymi dawkami metadonu może być znaczna. Niektórzy pacjenci uzyskują zadowalające wyniki leczenia przyjmując dawki mg. Opisywano także przypadki pacjentów potrzebujących 180 i więcej mg metadonu do osiągnięcia dobrych wyników leczenia. Prawdopodobieństwo rezygnacji uzależnionych z uczestnictwa w programie znacznie wzrasta, gdy dawki metadonu są niższe niż 60 mg, a jest z kolei stosunkowo niewielkie, gdy dawki metadonu są większe niż 80 mg. U niewielkiego odsetka pacjentów wskazane jest podawanie metadonu w dwóch dawkach w ciągu doby. Związane jest to z genetycznie uwarunkowanym szybkim metabolizmem metadonu u tych osób (rapid metabolisers) [5, 7, 13, 20, 36, 41, 44]. Podawanie metadonu ciężarnym uzależnionym od opiatów Dawka metadonu u kobiet ciężarnych powinna być dobierana szczególnie starannie oraz modyfikowana tak, by zapewnić utrzymywanie w surowicy stężeń zabezpieczających przed wystąpieniem zespołu odstawienia opiatów. Autorzy sugerują dawkę początkową, mieszczącą się w granicach mg/dobę, którą w razie pojawienia się objawów odstawiennych należy zwiększać o 5 mg co 4-6 godzin. Dla większości kobiet dawką wystarczającą jest mg/dobę. U kobiet ciężarnych należy stosować możliwie najniższe dawki metadonu. Nie ma w literaturze wiarygodnych dowodów wskazujących na teratogenne działanie metadonu, należy się natomiast liczyć z pojawieniem się takich powikłań, jak przedterminowy poród, zmniejszenie urodzeniowej masy ciała, obniżenie punktacji w skali Apgar oraz wystąpieniem zespołu abstynencyjnego u noworodka [1, 5, 19, 20, 25, 32} Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 6/16

7 Zasady podawania metadonu w ramach programu pomocy osobom uzależnionym Cele podawania metadonu w ramach programów pomocy osobom uzależnionym Wyodrębnia się tu zwykle cele krótkoterminowe oraz długoterminowe [41]. Za cele krótkoterminowe podawania metadonu uznaje się: 1. Spowodowanie, by jak największa liczba uzależnionych nawiązała kontakt z placówkami opieki zdrowotnej [41]. 2. Zamianę drogi podawania narkotyków z parenteralnej na doustną [29, 31]. 3. Jak najszybsze odsunięcie od osób uzależnionych zagrożeń związanych z przyjmowaniem,,nielegalnych" opiatów [11]. 4. Podtrzymywanie kontaktu uzależnionych z placówką opieki zdrowotnej tak długo, jak to tylko możliwe [17, 29, 41]. 5. Umożliwienie podjęcia procedur diagnostycznych i leczniczych u osób, które tego wymagają, zwłaszcza u nosicieli HIV (poradnictwo przed testem, poradnictwo po teście, badania populacji limfocytów CD4-CD8, badania liczby kopii wirusa w surowicy, antywirusowa terapia wielolekowa) [2, 29, 42]. 6. Ułatwienie badań epidemiologicznych problemów związanych z nałogowym przyjmowaniem opiatów [2, 29]. 7. Umożliwienie przeprowadzenia elementarnej oświaty profilaktycznej i zdrowotnej [43]. Do celów długoterminowych podawania metadonu należą: 1. Podejmowanie prób całkowitego uwolnienia chorych od konieczności przyjmowania opiatów poprzez włączanie ich w programy psychoterapii grupowej i/lub indywidualnej [21, 43, 48]. 2. Rehabilitację i resocjalizację uzależnionych poprzez: - podejmowanie starań o utrzymanie aktywności zawodowej lub powrót do niej [27]; - rozwijanie zdolności adaptacyjnych [27]; - poprawę relacji rodzinnych [21]; - pomoc w podejmowaniu ról społecznych (matki, ojca, pracownika, ucznia) [27]; - rozwijanie więzi interpersonalnych [27, 43]; - pomoc w uwolnieniu się od wpływu grup przestępczych, wykorzystujących uzależnienie do manipulowania osobami nim dotkniętych (zmuszanie do kradzieży, prostytuowania się) [11]; - tworzenie grup samopomocowych [27]. Wskazania do podjęcia leczenia w programie metadonowym Zwolennicy liberalnego podejścia do leczenia substytucyjnego podkreślają, że każda osoba z potwierdzonym rozpoznaniem uzależnienia od opiatów może wynieść korzyści z uczestnictwa w programie metadonowym [32]. Jednak większość publikacji prezentuje następującą listę kryteriów włączania osób uzależnionych do leczenia [3, 9, 22, 41, 42, 49]: 1. Stan przewlekłej zależności od heroiny, trwający rok lub dłużej. 2. Infekcja HIV, a także wysokie ryzyko zakażenia. 3. Współistnienie innych problemów zdrowotnych (choroby somatyczne nie stanowiące bezwzględnych przeciwwskazań dla podawania metadonu), zaburzenia psychiczne, częste epizody przedawkowania. 4. Niepodatność na leczenie tradycyjnymi metodami. 5. Zaburzenia osobowości utrudniające przerwanie przyjmowania heroiny i utrzymywania abstynencji. 6. Wysoki poziom zagrożenia społecznego (prostytuowanie się, aktywność przestępcza, brak pracy, brak wsparcia rodziny, ubóstwo więzi społecznych, bezdomność). 7. Brak dostępności innych rodzajów leczenia i wsparcia psychospołecznego w miejscu Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 7/16

8 zamieszkania pacjenta. Podkreśla się w literaturze, że wiek pacjentów przyjmowanych do leczenia substytucyjnego powinien być powyżej 18 lat (w Polsce powyżej 21 lat) [38]. Rozważa się jednak leczenie pacjentów młodszych letnich, w wyjątkowych, uzasadnionych sytuacjach. Pacjent przyjmowany do programu powinien być w stanie wyrazić świadomą zgodę na poddanie się leczeniu, a co za tym idzie - powinien rozumieć zasady i cele podawania metadonu. Również ciążę kobiety uzależnionej uważa się za istotne wskazanie do rozpoczęcia terapii substytucyjnej metadonem. Przeciwwskazania do uczestnictwa w programie metadonowym [3, 9, 22, 35, 41, 49] 1. Wiek poniżej 16 roku życia (w Polsce poniżej 21 roku życia) [38]. 2. Nietolerancja leku. 3. Schorzenia wątroby, trzustki, nerek lub układu oddechowego. 4. Możliwość rozpoczęcia innego leczenia, rokującego całkowite zaprzestanie przyjmowania heroiny. 5. Uzależnienie od substancji innych niż opiaty. 6. Brak prób podejmowania leczenia w celu całkowitego zaprzestania przyjmowania heroiny w przeszłości. Etapy leczenia w programie metadonowym Serpelloni i wsp. [41] proponują wyróżnienie w długotrwałym leczeniu substytucyjnym metadonem pięciu istotnych praktycznie faz: okresu przygotowawczego, indukcji, stabilizacji oraz odstawiania. Faza wstępna W fazie wstępnej dokonuje się oceny sytuacji zdrowotnej, psychologicznej i społecznej pacjenta. Rozważa się potencjalne korzyści i zagrożenia związane z podawaniem metadonu, analizuje się wskazania i przeciwwskazania do jego podawania oraz określa indywidualne cele uczestnictwa w programie. Bardzo ważnym aspektem jest możliwie najdokładniejsze przedstawienie pacjentowi i jego rodzinie zasad, sensu oraz ryzyka podawania metadonu w ramach programu pomocy uzależnionym. Umożliwia to pacjentowi swobodne i świadome wyrażenie zgody na leczenie, oraz pozwala na uniknięcie nieporozumień i rozczarowań. Sytuacja, w której osoba uzależniona zgłasza się do placówki opieki zdrowotnej, powinna być zawsze wykorzystana do zainicjowania więzi terapeutycznej pomiędzy pacjentem a zespołem poradni. Nie wolno zapominać o przedstawieniu pacjentowi możliwości leczenia w sposób konwencjonalny w ośrodku dla uzależnionych oraz zapoznania go z innymi ofertami pomocy, dostępnymi w danej poradni (wymiana igieł i strzykawek, pomoc w ustaleniu grupy inwalidzkiej, pomoc w uzyskaniu zasiłku z ośrodka pomocy społecznej, uczestnictwo w grupach samopomocowych, podawanie antagonistów receptorów opiatowych (naltrexon). Faza indukcji W fazie indukcji zadaniem lekarza jest dobranie odpowiedniej dawki metadonu, tj. takiej, która zapewnia zarówno eliminację objawów odstawienia heroiny, jak i redukcję pragnienia jej przyjmowania. Istotnymi problemami często pojawiającymi się na tym etapie są:,,dobieranie" przez pacjentów heroiny, unikanie przyjmowania zaleconych dawek metadonu w celu zachowania wrażliwości na działanie heroiny, przyjmowanie innych substancji chemicznych w celu przeżywania Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 8/16

9 zmian świadomości (alkohol, kokaina, amfetamina), próby wynoszenia metadonu poza siedzibę ośrodka realizującego program - w celach handlowych lub po to, by przyjmować jednorazowo większe dawki niż zalecono. Faza stabilizacji Na tym etapie głównym zadaniem zespołu prowadzącego program jest pomoc pacjentom w odnalezieniu się w nowej sytuacji, stworzonej przez uczestnictwo w programie, oraz jej wykorzystanie w celu uwolnienia się od przyjmowania,,nielegalnych" narkotyków oraz do zmiany dotychczasowych wzorców zachowań. Dokonuje się to poprzez rozwijanie więzi terapeutycznej pomiędzy pacjentem a zespołem, włączanie pacjentów w programy psychoterapii grupowej i indywidualnej [48], wspieranie powstawania grup samopomocowych, opracowywanie indywidualnych planów terapii. Nie mniej istotna jest pomoc socjalna, psychoedukacja i psychoterapia rodzin osób uzależnionych, objętych opieką programu [43]. Ważna jest dostępność pomocy lekarskiej w rozwiązywaniu problemów zdrowotnych osób przyjmujących nielegalne środki odurzające od wielu lat. Od intensywności i skuteczności tych działań zależy w dużej mierze powodzenie programu. Czas trwania tego etapu jest bardzo zróżnicowany. Trwa zwykle kilka miesięcy - do momentu, gdy uzależniony ostatecznie zrezygnuje z prób,,dobierania" heroiny, w związku z ustąpieniem kompulsywnego pragnienia jej zażywania oraz utrwaleniem się blokady efektu gratyfikacyjnego heroiny, a objawy uboczne przyjmowania metadonu - w związku z rozwojem tolerancji - zanikną lub ulegną redukcji do minimum. Faza podtrzymująca Na tym etapie leczenia zadaniami programu są: pomoc pacjentowi w utrzymywaniu abstynencji od innych niż metadon substancji psychoaktywnych, zahamowanie pogarszania się jego stanu zdrowia, pomoc w podjęciu i utrzymaniu pracy, podniesienie zdolności przystosowawczych do środowiska, utrzymanie i rozwój stabilnych więzi rodzinnych i innych relacji interpersonalnych, rozszerzanie środowiska społecznego (nawiązywanie i utrzymywanie relacji z ludźmi nieuzależnionymi). Ponadto pomoc w rozwoju nowych aktywności i zainteresowań, zaniechaniu działalności przestępczej i prostytuowaniu się, a także w podniesieniu ogólnej jakości życia. Trudno z góry założyć czas trwania tego okresu. Dla jednych pacjentów będzie to kilka miesięcy, dla innych nawet kilkanaście lat. Nie ma uzasadnionych badaniami podstaw do przerywania podawania metadonu po z góry określonym okresie u osób, które zaprzestały przyjmowania heroiny, podjęły aktywność zawodową czy osiągnęły inne, wymienione wyżej, cele. W literaturze ocenia się przeciętny czas trwania tej fazy na 2-3 lata [41]. Większość autorów podaje, że substytucja metadonem w tym okresie powinna trwać tak długo, jak sobie tego pacjent życzy - jeżeli tylko prowadzi do utrzymania pozytywnych efektów [7, 31, 41, 49]. Obowiązkiem zespołu prowadzącego program powinna być systematyczna ocena sytuacji socjalnej i zdrowotnej pacjenta. Odstawianie metadonu [7, 31, 41] Istnieją następujące wskazania do zaniechania podawania metadonu: 1. Wycofanie zgody pacjenta na uczestnictwo w programie. 2. Nieprzestrzeganie podstawowych zasad regulaminu programu. 3. Niezadowalające wyniki leczenia, a w szczególności przyjmowanie,,nielegalnych" opiatów oraz innych, nie zaordynowanych przez lekarza substancji psychoaktywnych. 4. Pojawienie się chorób stanowiących przeciwwskazania do podawania metadonu Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 9/16

10 5. Pojawienie się możliwości podjęcia innych metod leczenia, rokujących uzyskanie całkowitej abstynencji. 6. Osiągnięcie ustabilizowanej poprawy stanu pacjenta, której wyznaczniki stanowią: całkowita abstynencja od heroiny, alkoholu oraz innych substancji odurzających, a także leków psychotropowych przyjmowanych bez zalecenia lekarza, powrót do aktywności zawodowej, poprawne funkcjonowanie w rolach rodzinnych i społecznych. Ważne jest by pacjent akceptował wówczas próbę odstawienia metadonu. Podstawy prawne leczenia substytucyjnego w Polsce [38, 46] Aktualnie obowiązujące zasady prawne dotyczące stosowania leczenia substytucyjnego określa Ustawa z 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 6 września 1999 r. w sprawie leczenia substytucyjnego. Obydwa akty prawne stwarzają sprzyjające warunki do rozwoju terapii substytucyjnej nie tylko z użyciem metadonu ( 3 pkt 2 rozporządzenia), porządkują kwestie proceduralne, szczegółowo określają warunki administracyjne, kadrowe i lokalowe dla instytucji prowadzących leczenie substytucyjne, pozostawiając jednocześnie dość szerokie kompetencje modyfikowania zasad programu, w tym kryteriów włączania i wyłączania pacjentów, jego kierownikowi. Wykładnia przytaczanych aktów prawnych jest zasadniczo zgodna z opisywanymi tu zasadami zalecanymi przez licznych autorów zajmujących się problematyką terapii substytucyjnej. W art. 6 pkt 10 cytowanej ustawy ustawodawca definiuje leczenie substytucyjne jako:,,stosowanie w ramach leczenia uzależnienia, środka odurzającego lub substancji psychotropowej". Art. 15 tej ustawy określa ogólne zasady prowadzenia programów leczenia substytucyjnego. Zasady szczegółowe zawarte są w przytoczonym tutaj rozporządzeniu. W 1 wskazuje się trzy cele leczenia substytucyjnego: 1. Poprawę stanu psychicznego i somatycznego. 2. Readaptację osób uzależnionych. 3. Ograniczenie rozprzestrzeniania zakażeń HIV i innych. W 2.1 określono kryteria, które powinni spełniać pacjenci przyjmowani do programu: 1. Uzależnienie trwające co najmniej od trzech lat. 2. Ukończone 21 lat. 3. Nieskuteczność podejmowanych prób leczenia metodami tradycyjnymi. 4. Wyrażenie zgody na przetwarzanie danych osobowych w zakresie określonym rozporządzeniem. Zaznaczono jednak ( 2.2), że,,kierownik programu może zakwalifikować do leczenia substytucyjnego pacjentów nie spełniających warunków, o których mowa w ust. 1 pkt 1-3, jeśli przemawiają za tym ważne względy zdrowotne". W rozporządzeniu wymienia się następujące kryteria wyłączania pacjentów z programu: 1. Gdy trzy kolejne badania moczu na obecność innych, niż zaordynowane przez lekarza, substancji psychoaktywnych wypadną dodatnio. 2. Gdy powyżej opisane badania wypadną dodatnio przez pięć razy w ciągu 6 miesięcy. 3. Kierownik programu może wyłączyć również pacjentów, którzy nie przestrzegają innych ważnych wymogów określonych programem. Rozporządzenie nakłada na kierownika programu powinność niezwłocznego zgłaszania każdego przyjętego bądź wypisanego z programu pacjenta do Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, celem umieszczenia w centralnym rejestrze osób pozostających w leczeniu substytucyjnym. Uczestników programu zobowiązuje natomiast do poddawania się badaniu moczu na obecność substancji psychoaktywnych co najmniej raz w miesiącu. Pewną lukę prawną stanowi kwestia ponownego przyjęcia pacjenta do programu, o czym ani ustawa ani rozporządzenie nie Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 10/16

11 wspominają. Autorzy rozporządzenia zauważyli konieczność łączenia terapii substytucyjnej z oddziaływaniami psycho- i socjoterapeutycznymi, a także włączania w terapię rodzin osób uzależnionych ( 6). Doświadczenia własne - ocena skuteczności Charakterystyka populacji uzależnionych od opiatów w Zgorzelcu Poradnia Uzależnień, należąca do Zakładu Opieki Zdrowotnej w Zgorzelcu, od wielu lat obejmuje opieką osoby uzależnione od opiatów i innych substancji psychoaktywnych, zamieszkujących na terenie miasta. W kartotece poradni zarejestrowanych jest ponad 330 uzależnionych. Stały kontakt z poradnią (wizyta przynajmniej raz w miesiącu) utrzymuje ok. 120 osób, z czego większość stanowią pacjenci uzależnieni od opiatów w postaci,,kompotu" przyjmowanego dożylnie lub domięśniowo. Jedynie kilka osób zgłosiło się z prośbą o leczenie z powodu nałogowego przyjmowania heroiny w postaci brown sugar. Niemal 80% narkomanów opiatowych w Zgorzelcu jest zakażonych wirusem HIV. Prawie wszyscy uzależnieni od opiatów w postaci,,kompotu" rozpoczęli przyjmowanie narkotyków w latach osiemdziesiątych. Mają za sobą liczne hospitalizacje na oddziałach detoksykacyjnych oraz przynajmniej kilkakrotne pobyty w ośrodkach rehabilitacyjnych. Żadnemu z narkomanów pozostających pod opieką poradni nie udało się przerwać przyjmowania narkotyków na dłużej niż kilka miesięcy. Podobnie jak w innych miastach Polski [40] tak i w Zgorzelcu, uzależnieni znajdują się w trudnej sytuacji. Wielu z nich nie ma stałego miejsca zamieszkania oraz środków na utrzymanie. Powszechne są trudności w utrzymaniu higieny oraz pogarszający się stan zdrowia. Uzależnieni w większości pozbawieni są wsparcia ze strony swych rodzin czy kogokolwiek innego. Częste są konflikty z prawem, szczególnie kradzieże i chałupnicza produkcja narkotyków. Uzależnione kobiety często usiłują zdobywać środki na utrzymanie prostytuując się. Sytuacja ta skłoniła personel Poradni do poszukiwania alternatywnych metod pomocy uzależnionym. Program metadonowy w Zgorzelcu Program metadonowy w Zgorzelcu prowadzony jest zgodnie z dyspozycjami Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 6 września 1999 r. w sprawie leczenia substytucyjnego (Dz. U. Nr 77 Poz. 873). Podawanie metadonu w ramach programu pomocy uzależnionym od opiatów rozpoczęto w kwietniu 1998 roku. Zakłada się bezterminowe podawanie metadonu, pozostawiając pacjentom możliwość zmniejszania dawek na życzenie, aż do całkowitego odstawienia. Osobom, które wyrażają wolę natychmiastowego przerwania przyjmowania metadonu oferuje się możliwość odtrucia na oddziale detoksykacyjnym w Sieniawce. Do programu kwalifikuje się pacjentów pełnoletnich, zdolnych do świadomego i swobodnego wyrażenia woli, przyjmujących opiaty od wielu lat i po przynajmniej jednej nieudanej próbie leczenia w ośrodku. Przed przyjęciem do programu szczegółowo analizuje się sytuację zdrowotną i społeczną pacjentów. Przeprowadza się rozmowę wyjaśniającą zasady oraz sens podawania metadonu. Proponuje się także podjęcie leczenia tradycyjnego, wskazując, iż daje ono szansę całkowitego uwolnienia się od nałogu. Personel W zgorzeleckim programie metadonowym zatrudnionych jest siedem osób: lekarz kierujący programem, pedagog, dwie pielęgniarki, dwóch instruktorów terapii oraz pracownik socjalny. Przed rozpoczęciem programu personel odbywał szkolenia w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 11/16

12 Warszawie, w Centrum Jellinka w Amsterdamie oraz w Kaleidoscope Project w Londynie. Sposób podawania metadonu Dawki metadonu ustalane są indywidualnie pod kontrolą lekarską. Metadon podawany jest w postaci wodnego roztworu o stężeniu 5 mg/1 ml, przygotowywanego w aptece szpitalnej. Do sporządzenia roztworu używany jest metadon pochodzący z holenderskiej firmy farmaceutycznej BUFA oraz woda do iniekcji. Dawki dobowe przygotowywane są przez aptekę indywidualnie dla każdego pacjenta. Pacjenci zgłaszają się po metadon do poradni raz na dobę, także w soboty, niedziele i święta. Otrzymują roztwór metadonu, który wypijają w obecności pielęgniarki. Wydawanie metadonu do domu możliwe jest tylko w wyjątkowych wypadkach. Monitorowanie abstynencji Abstynencję monitoruje się poprzez badanie przedmiotowe, wywiad, badanie moczu na obecność substancji psychoaktywnych oraz badanie powietrza wydychanego na obecność alkoholu. Do badania moczu stosuje się testy firmy ONTRAK, umożliwiające wykrywanie morfiny, heroiny, kanabinoli, amfetaminy, benzodwuazepin i barbituranów. Stężenie alkoholu w powietrzu wydychanym mierzone jest aparatem typu ALKOTEST. Zasadą jest wykonywanie badania moczu na obecność substancji psychoaktywnych przynajmniej raz w miesiącu. Wsparcie psychologiczne i socjalne Podawaniu metadonu towarzyszą zajęcia psychoterapeutyczne oraz pomoc w prowadzeniu spraw socjalno-bytowych. Terapia grupowa prowadzona jest w wymiarze dwóch godzin tygodniowo. Ma ona charakter edukacyjny, motywacyjny i podtrzymujący. Prowadzone są także indywidualne porady dla pacjentów i ich rodzin. Rezultaty Od kwietnia 1998 roku do programu metadonowego zakwalifikowano 105 osób. W chwili obecnej metadon stale przyjmuje 70 osób. Średnie dawki dobowe wahają się od 40 do 60 mg. Najniższe podawane dawki wynoszą 5 mg, najwyższe 120 mg. U 5 osób uzyskano całkowitą abstynencję od innych niż metadon substancji psychoaktywnych oraz powrót do normalnego trybu życia (podjęcie pracy, uporządkowanie sytuacji rodzinnej, stabilizacja stanu zdrowia, większa dbałość o higienę). U 31 osób uzyskano znaczną poprawę ogólnej sytuacji życiowej, zwłaszcza stanu zdrowia, higieny, a także unormowanie sytuacji rodzinnej. Nie udało się jednak tym osobom podjąć stałego zatrudnienia. W grupie tej obserwuje się sporadyczne używanie substancji psychoaktywnych, zwłaszcza alkoholu i amfetaminy. U 34 osób obserwujemy niewielką poprawę sytuacji życiowej, chociaż,,dobieranie" innych substancji psychoaktywnych jest w tej grupie częste. Nie osiąga jednak poziomu sprzed podawania metadonu. 25 osób zrezygnowało z przyjmowania metadonu, powracając do zażywania heroiny. 3 osoby trafiły do więzienia, 2 osoby podjęły tradycyjne leczenie w ośrodkach dla narkomanów, 5 osób zmarło. U wszystkich przyczyną zgonu był AIDS. Jedna z pozostających w programie narkomanek urodziła dziecko. Poczęcie nastąpiło w kilka miesięcy po zakwalifikowaniu pacjentki do programu. W czasie całej ciąży pacjentka przyjmowała 50 mg metadonu na dobę. Była to jej trzecia ciąża. Przebiegała bez powikłań. Dziecko - dziewczynka, urodziła się o czasie z masą urodzeniową 3100 g oraz 8 pkt w skali Apgar. Zespół odstawienia opiatów u noworodka był miernie nasilony i nie stanowił poważniejszego problemu klinicznego dla Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 12/16

13 pediatrów ze Szpitala Rejonowego w Lubaniu Śląskim, gdzie odbywał się poród. Matka wraz ze zdrowym noworodkiem wypisana została ze szpitala w piątym dniu po porodzie. Ogólnie - w społeczności uzależnionych od opiatów zaobserwowano następujące zmiany: 1) zmniejszyła się umieralność osób uzależnionych od opiatów (w ostatnich 5 latach poprzedzających wprowadzenie programu, liczba zgonów wahała się od 17 do 21). Od 2 kwietnia 1998 r. do 2 kwietnia 1999 r. (pierwszy rok działania programu) miały miejsce 2 zgony, od 2 kwietnia zgony; 2) od 2 kwietnia 1998 r. nie zanotowano ani jednego nowego zakażenia HIV (w ostatnich pięciu latach przed wprowadzeniem programu dochodziło do kilkunastu zakażeń rocznie); 3) zmniejszyła się o 1/3 liczba przestępstw popełnianych przez uzależnionych od opiatów (dane Policji); 4) w Zgorzelcu o około 70% zmniejszyła się liczba interwencji pogotowia ratunkowego u osób używających opiaty. Podsumowanie W okresie ponad trzydziestu lat od wprowadzenia pierwszego programu metadonowego, zebrano bogate doświadczenia dotyczące podawania metadonu osobom uzależnionym, w nadziei na polepszenie ich sytuacji życiowej. Od tego też czasu leczenie substytucyjne wywołuje burzliwe dyskusje. Niekwestionowaną przewagą metod tradycyjnych, zmierzających do radykalnego uwolnienia uzależnionych od potrzeby przyjmowania narkotyków, jest to, że dają nadzieję na wyleczenie w znaczeniu restitutionis ad intergrum. Ich poważną wadą, a zarazem przesłanką do poszukiwania metod alternatywnych (m.in. podawania metadonu), jest niewielki odsetek osób, u których okazują się skuteczne. Obawy przeciwników podawania metadonu, że uczestnictwo w programie metadonowym znacząco zmniejsza motywację do podejmowania prób tradycyjnego leczenia - nie znajdują dostatecznie udokumentowanych podstaw [31]. Gdyby tak jednak było, stanowiłoby to poważny problem etyczny, związany z podawaniem metadonu. Zarówno dane dostępne w piśmiennictwie, jak i doświadczenia własne z dwóch lat prowadzenia programu metadonowego, wskazują wyraźnie na to, że podawanie metadonu w ramach programu leczenia substytucyjnego zdecydowanie poprawia sytuację życiową (zwłaszcza zdrowotną) uzależnionych, prowadzi do przedłużenia ich życia oraz zmniejsza towarzyszące uzależnieniu cierpienie. Wnioski 1. Uzależnienie od opiatów jest istotnym problemem zdrowotnym i społecznym. 2. Konwencjonalne leczenie uzależnienia od opiatów pozwala na utrzymywanie trwałej abstynencji oraz powrót do normalnego życia jedynie nielicznym uzależnionym. 3. Podawanie metadonu w ramach programów pomocy uzależnionym nie stanowi przełomu w leczeniu uzależnienia od opiatów, jednak na obecnym etapie rozwoju metod leczenia narkomanii opiatowej stanowi bezpieczny i skuteczny sposób na poprawę stanu zdrowia oraz sytuacji życiowej uzależnionych, a także jest istotnym elementem profilaktyki zakażeń HIV. PIŚMIENNICTWO 01. Alroomi L.G., Davidson J., Evants T.J.: Maternal narcotic abuse and the newborn. Archives of Diseases in Childhood 1988, 63, 02. Ball J.C., Lange W.R., Miers C.P., Friedman S.R.: Reducing the risk of AIDS through methadone maintenance treatment. Journal of Health Social Behavior 1988, 29, Bell A.O., O'Connor D.: Methadone prescribe's manual. Australian Medical and Professional Society on Alkohol and Other Drugs and NSW Drug and Alkohol Directorate. Comperdown, Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 13/16

14 04. Bockmhl M., Ehrhart G.: Uber eine neue Klasse von spasmolytisch und analgetissch wirkenden Verindungen. Justus Liebigs Ann. Chem. 1949, 561, Brigs G.G., Freeman R.K., Yaffe S.J.: Drugs in pregnancy and lactation: a reference guide to foetal and neonatal risk. 3rd edition. 06. British Medical Association and The Royal Pharmaceutical Society, Appendix 1: Interactions. British National Formulary, 29 March, Caplehorn J.R.M., Bell J.: Methadone dosage and retention of patients in maintenance treatment. Medical Journal of Australia 1991, 154, Cicero i in.: Function of the male sex organs in heroine and methadone users. New England Journal of Medicine 1975, 292, Cooper R.C.: Methadone treatment and AIDS. JAMA 1989, 262, Courtwright D., Joseph H., Des Jarlais D.: An interview with Vincent Dole. Addicts who survived. The University of Tenesee Press/Knoxville 1989, Dally A.: Stabilise, not criminalise, Druglink, 1987, Sept./Oct Dole V.P.: Implications of methadone maintenance for theories of narcotic addiction. JAMA 1988, 260, Dollorey C.: Therapeutic drugs. Methadone hydrochlorid, M92. Churchill Livingstone, Edinburgh Dollorey C.: Therapeutic drugs. Diamorphine hydrochlorid, D74, Churchill Livingstone, Edinburgh Gossop M., Bradley M., Philips G.: An investigation of withdrawal symptoms shown by opiate addicts during and subsequent to 21-day inpatient methadone detoxification procedure. Addictive Behaviors 1987, 12, Gunne L.M., Grobladh L.: The Swedish Methadone Maintenance Program: a controlled study. Drug and Alkohol Dependence 1981, 24, Habrat B.: Leczenie zaburzeń psychicznych, [w:] M. Rzewuska (red.), PZWL, Warszawa 2000, s Hart G.J., Sonnex C., Petheric A.: Risc behaviour amongst injecting drug users attending a drug dependency clinic. British Medical Journal 1989, 298, Kaltenbach K.A., Finnegan L.P.: Prenatal narcotic exposure: perinatal and developmental effects. Neurotoxicology 1989, 10, Kaltenbach K. I in.: Methadone maintenance during pregnancy. State Methadone Treatment Guidelines. U.S. Department of Health and Human Services 1993, Kleber H.S.: Is there a need for,,professional Psychotherapy" in methadone programs? Journal of Substance Abuse Treatment 1984, 1, Langrod J.: Admission policies and procedures. State Methadone Treatment Guidelines. U.S. Department of Health and Human Services 1993, Laurence D.R., Bennet P.N.: Poising drug overdose, antidotes. Clinical Pharmacology 1991, 9, Lundine S., Axelrod D., Martinez J., Poklemba J.J., Saunders M.T., Sobol T.: Anti-drug abuse strategy report. The Governor's Statewide Anti-drug Abuse Council. Albany, New York Maas U., Kattner E., Weingart J.B., Schafer A., Obladen M.: Infrequent neonatal opiate withdrawal following maternal methadone detoxification during pregnancy. Journal Perinatal Medicine 1990, 18, May E.L., Jacobson A.E.: The Comommittee on Problems of Drug Dependence: a legacy of the National Academy of Sciences, a historical account. Drug and Alkohol Dependence 23, McLellan A.T., Luborsky L., Woody G., Goebl L.: Counselor differences in methadone treatment. Problems on Drug Dependence 1987, 28. Moore R.A. i in.: Opiate metabolism and excretion. Bailleers Clinical Anaesthesiology 1987, Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 14/16

15 Nall J.C., Lange W.R., Myers C.P., Friedman S.R.: Reducing the risk of AIDS through methadone maintenance treatment. Journal of Health Social Behavior 1988, 29, Naeye K.L., Blanc W., Khatammee M.A.: Fetal complications of maternal heroine addiction; abnormal growth, infections, and episodes of stress. Journal of Pediatrics 83, Newman R.G.: Methadone treatment: defining and evaluating success. New England Journal of Medicine 1987, 317, Newman R.G., Bashkov S., Calko D.: Results of 313 consecutive live births delivered to patients in the New York City Methadone Maintenance Programme. American Journal of Obstetrics and Gynaecology 1975, 121, Novick D.M., Pascarelli E.F., Joseph H., Salsitz E.A., Richman B.L., Des Jarlais D.C., Anderson M., Dole V.P., Nyswander M.E.: Methadone maintenance patients in general medical practice. JAMA 1988, 259, 2, O'Connor P.G., Selwyn P.A., Schottenfeld R.S.: Medical care for injection-drug users with HIV infection. New England Journal of Medicine 1994, 7, Paxton R., Mullin P., Beattie J.: The effects of methadone maintenance with opioid takers: a review of findings in one British city. British Journal of Psychiatry 132, Payte J.T., Khuri E.T.: Principles of methadone dose determination. State Methadone Treatment Guidelines. U.S. Department of Health and Human Services 1993, Piotrowski A.: Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnych. [w:] A. Bilikiewicz (red.), Psychiatria dla studentów medycyny, PZWL, 1998, s Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 6 września 1999 r. w sprawie leczenia substytucyjnego (Dz. U. Nr 77 Poz. 873). 39. Sierosławski J.: Rozmiary zjawiska narkomanii w Polsce. Serwis Informacyjny Narkomanii, 1995, 2, Sierosławski J.: Diagnoza potrzeb w zakresie pomocy narkomanom w Poznaniu. Alkoholizm i Narkomania 1999, 2, Serpelloni G., Gomma M., Bosso O.: Guidelines about methadone substitution therapy in chronic dependence from heroine - documents of the Heroin Addiction in Europe Conference, Lubljana Sorensen J.L., Batki S.L., Good P., Wilkinson K.: Methadone maintenance program for AIDS affected opiat addicts. Journal of Substance Abuse Treatment 1989, 6, Stark M.J.: A psychoeducational approach to methadone maintenance treatment. Journal of Substance Abuse Treatment 1989, 6, Strain E.C., Stitzer M.L., Liebson I.A., Bigelow G.E.: Methadone dose and treatment outcome. Drug and Alcohol Dependence 1993, 33, Szukalski B.: Opiaty naturalne i syntetyczne. Alkoholizm i Narkomania 1997, 4, Ustawa z dnia 15 kwietnia 1997 roku o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468) oraz Dz.U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 113, poz. 715). 47. Wolff K., Sanderson M., Hay A.M.W., Raistick D.: Methadone concentrations in plasma and their relationship to drug dosage. Clinical Pharmacology 1991, 37, 2, Woody G.E., Luborsky L., McLellan A.T., O'Brien C.P.: Psychotherapy as an adjunct to methadone treatment. Psychopathology and addictive disorders. The Guilford Press, Zweben J.E., Payte J.T.: Methadone maintenance in the treatment of opioid dependence: current perspective. Addiction Medicine (Special issue). West J. Med. 1990, 152, Adres do korespondencji: lek. med. Grzegorz Grzegorzak Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 15/16

16 ul. Rolnika 25/1a Sieniawka Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 16/16

LECZENIE SUBSTYTUCYJNE - PODSTAWOWE INFORMACJE

LECZENIE SUBSTYTUCYJNE - PODSTAWOWE INFORMACJE LECZENIE SUBSTYTUCYJNE - PODSTAWOWE INFORMACJE Co to jest leczenie substytucyjne? Leczenie substytucyjne to farmakologiczna metoda leczenia osób uzależnionych od opioidów, która w połączeniu z opieką socjalną,

Bardziej szczegółowo

SUMMARY OF RISK MANAGEMENT SYSTEM (Streszczenie planu zarządzania ryzykiem)

SUMMARY OF RISK MANAGEMENT SYSTEM (Streszczenie planu zarządzania ryzykiem) Levomethadone Hydrochloride Molteni 5 mg/ml, roztwór doustny, Levomethadoni hydrochloridum Decentralised Procedure no DE/H/3805/001/DC SUMMARY OF RISK MANAGEMENT SYSTEM (Streszczenie planu zarządzania

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXI/266/2011 Rady Miejskiej w Czeladzi z dnia 24 listopada 2011r.

Uchwała nr XXI/266/2011 Rady Miejskiej w Czeladzi z dnia 24 listopada 2011r. Uchwała nr XXI/266/2011 Rady Miejskiej w Czeladzi z dnia 24 listopada 2011r. w sprawie: uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii Miasta Czeladź na lata 2012-2016r. Na podstawie art. 18

Bardziej szczegółowo

BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY

BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY Narkotyki i prawo Posiadanie narkotyków jest czynem karalnym, ale łamanie prawa przez dziecko biorące narkotyki związane bywa także ze zdobywaniem pieniędzy.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

Informacja. Nr 337. Organizacja lecznictwa i rehabilitacji osób uzależnionych

Informacja. Nr 337. Organizacja lecznictwa i rehabilitacji osób uzależnionych KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Organizacja lecznictwa i rehabilitacji osób uzależnionych Sierpień 1995 Grzegorz Ciura Informacja Nr 337 Leczenie i

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń Załącznik nr 2 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia gwarantowanego i, Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 2 Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia..(poz. ) WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 1 Lp. Nazwa

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2)

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) Załącznik B.71. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji: 1) Do programu kwalifikowani są dorośli świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób Dziennik Ustaw 22 Poz. 1386 Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii 2 Roczny pakiet sprawozdawczy sytuacja w zakresie narkotyków > publikacje Charakterystyki

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie opinii na temat programu leczenia substytucyjnego

Wniosek o wydanie opinii na temat programu leczenia substytucyjnego (miejscowość, data) Wniosek o wydanie opinii na temat programu leczenia substytucyjnego składany na podstawie art. 28 Ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179 z dnia

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW YJNEJ 1 2 świadczenia w oddziale psychiatrycznym świadczenia w oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży 4700 4701 4703 4705 oddział psychiatryczny oddział psychiatryczny dla dzieci, oddział psychiatryczny

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Dz. U. nr 3/2000 Poz 44

Dz. U. nr 3/2000 Poz 44 Dz. U. nr 3/2000 Poz 44 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, zasad funkcjonowania i rodzajów zakładów lecznictwa odwykowego oraz udziału

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim. Poczdam, 8 grudnia 2011 roku

Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim. Poczdam, 8 grudnia 2011 roku Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim Poczdam, 8 grudnia 2011 roku 1 Nowe zadania dla samorządów terytorialnych wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.12.2010

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Sinecod; 1,5 mg/ml, syrop 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jeden ml syropu zawiera 1,5 mg butamiratu cytrynian (Butamirati citras). Substancje

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie niepożądanych działań leków

Monitorowanie niepożądanych działań leków Monitorowanie niepożądanych działań leków Anna Wiela-Hojeńska Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Niepożądane działanie leku (ndl) Adverse Drug Reaction (ADR) (definicja

Bardziej szczegółowo

WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T

WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T CO TO JEST MONAR? Stowarzyszenie MONAR działa na terenie całej Polski. W 2013 r. prowadziło 35 poradni profilaktyki i terapii uzależnień,

Bardziej szczegółowo

Tribux Bio 100 mg, tabletki

Tribux Bio 100 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Tribux Bio 100 mg, tabletki Trimebutini maleas Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

wśród narkomanów opiatowych

wśród narkomanów opiatowych Z Warszatatów Badawczych i Doświadczeń Klinicznych Celina Godwod-Sikorska Ocena wdrażania terapii metadonem w zapobieganiu HIV/AIDS wśród narkomanów opiatowych l. Wprowadzenie W Polsce uzależnieni od opiatów

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL, 5 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta. Alerton (Cetirizini dihydrochloridum) 10 mg, tabletki powlekane

Ulotka dla pacjenta. Alerton (Cetirizini dihydrochloridum) 10 mg, tabletki powlekane Ulotka dla pacjenta ależy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek ten jest dostępny bez recepty, aby można było leczyć niektóre schorzenia bez pomocy lekarza.

Bardziej szczegółowo

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy i opiekuńczo-leczniczy Zadaniem zakładu opiekuńczego jest okresowe objęcie całodobową pielęgnacją oraz kontynuacją leczenia świadczeniobiorców

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE)

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE) KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE) Pharmaceutical Care Network Europe 6 kategorii problemów lekowych 6 kategorii przyczyn problemów lekowych 4 kategorie możliwych interwencji 3 kategorie wyników działań

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 13 lutego 2013 r.

UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 13 lutego 2013 r. UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH z dnia 13 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii na 2013 r. stanowiącego część składową strategii rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

w sprawie sposobu prowadzenia badań klinicznych z udziałem małoletnich

w sprawie sposobu prowadzenia badań klinicznych z udziałem małoletnich ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobu prowadzenia badań klinicznych z udziałem małoletnich (Dz. U. z dnia 1 maja 2004 r.) Na podstawie art. 37h ust. 2 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta NALOXONUM HYDROCHLORICUM WZF 400 mikrogramów/ml roztwór do wstrzykiwań Naloxoni hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r.

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r. Załącznik do Zarządzenia nr 74/2014 Prezydenta Miasta Zamość z dnia 9 kwietnia 2014 r. Zasady finansowania realizacji zadania ujętego w Miejskim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę.

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aneks III Poprawki do odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel.

1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel. NARKOTYKI PLACÓWKI STACJONARNE 1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel. (22) 794 02 97 liczba miejsc 30, ubezpieczenie

Bardziej szczegółowo

Nitraty -nitrogliceryna

Nitraty -nitrogliceryna Nitraty -nitrogliceryna Poniżej wpis dotyczący nitrogliceryny. - jest trójazotanem glicerolu. Nitrogliceryna podawana w dożylnym wlewie: - zaczyna działać po 1-2 minutach od rozpoczęcia jej podawania,

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 13/2013 z dnia 21 stycznia 2013 r. o projekcie programu Program wczesnej interwencji wobec młodzieży zagrożonej

Bardziej szczegółowo

Wykaz placówek pomocowych

Wykaz placówek pomocowych Wykaz placówek pomocowych Wykaz placówek leczenia odwykowego lub rehabilitacyjnego i prowadzących terapeutyczne oraz realizujących programy korekcyjno-edukacyjne w obszarze właściwości Sądu Okręgowego

Bardziej szczegółowo

VENTOLIN. Salbutamol w aerozolu pod ciśnieniem. Pojemnik zawiera 200 dawek po 100 ~Lgsalbutamolu. Lek jest uwalniany za pomocą specjalnego dozownika.

VENTOLIN. Salbutamol w aerozolu pod ciśnieniem. Pojemnik zawiera 200 dawek po 100 ~Lgsalbutamolu. Lek jest uwalniany za pomocą specjalnego dozownika. VENTOLIN areozol VENTOLIN Salbutamol w aerozolu pod ciśnieniem. Pojemnik zawiera 200 dawek po 100 ~Lgsalbutamolu. Lek jest uwalniany za pomocą specjalnego dozownika. Ventolin w postaci aerozolu zaleca

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Hcv HCV to wirus zapalenia wątroby typu C EPIDEMIOLOGIA Wg danych Państwowego Zakładu Higieny i Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, uznawanych

Bardziej szczegółowo

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Zespół Leczenia Środowiskowego Wieliczka Paweł Sacha specjalista psychiatra Idea psychiatrycznego leczenia środowiskowego, a codzienna

Bardziej szczegółowo

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 764 Poz. 86 Załącznik B.75. LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.8) ŚWIADCZENIOBIORCY

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL WAŻNE INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA: INSTANYL, AEROZOL DO NOSA LEK STOSOWANY W LECZENIU PRZEBIJAJĄCEGO BÓLU NOWOTWOROWEGO Szanowny Farmaceuto, Należy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA IMIĘ I NAZWISKO PESEL. 1. Czy leczy się Pan/Pani? Jeśli tak to na jakie schorzenie? TAK / NIE 2. Jakie leki przyjmuje Pan/Pani obecnie? TAK / NIE 3. Czy był/a Pan/Pani operowana?

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. 1 ml roztworu do wstrzykiwań zawiera 10 mg fitomenadionu (Phytomenadionum) - witaminy K 1.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. 1 ml roztworu do wstrzykiwań zawiera 10 mg fitomenadionu (Phytomenadionum) - witaminy K 1. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO VITACON, 10 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 ml roztworu do wstrzykiwań zawiera 10 mg fitomenadionu (Phytomenadionum)

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Projekt z dnia 28.11.2014 r. WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 7 Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie preparatów stosowanych w antykoncepcji hormonalnej

Postrzeganie preparatów stosowanych w antykoncepcji hormonalnej Postrzeganie preparatów stosowanych w antykoncepcji hormonalnej Niniejsze opracowanie zostało przygotowane przez firmę Sequence HC Partners Sp. z o.o. Sequence HC Partners Sp. z o.o. nie ponosi odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym farmaceuta współpracuje z pacjentem oraz innym personelem medycznym,

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008 Załącznik do Uchwały Rady Gminy w Kurzętniku z dnia GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008 I. Wstęp. Przeciwdziałanie narkomanii jest jednym z podstawowych i najbardziej

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Cinnarizinum Aflofarm, 25 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 tabletka zawiera 25 mg cynaryzyny (Cinnarizinum). Substancja

Bardziej szczegółowo

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA RAKA TRZUSTKI

EPIDEMIOLOGIA RAKA TRZUSTKI CZY WSPÓŁCZESNE METODY FARMAKOLOGICZNEGO LECZENIA BÓLU NOWOTWOROWEGO WPŁYWAJĄ NA POPRAWĘ JAKOŚCI ŻYCIA PACJENTÓW Z RAKIEM TRZUSTKI? praca wykonywana pod kierunkiem: dr hab. n. med. prof. nadzw. UM Waldemara

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok Załącznik do uchwały RG Nr.. dnia Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok WSTĘP Narkomania jest zjawiskiem ogólnoświatowym. Powstaje na podłożu przeobrażeń zachodzących we współczesnym cywilizowanym

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007

UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007 UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Gl. '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia" 3418, te124 71 32. . Glaxo Sp. z 0.0..

Gl. '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia 3418, te124 71 32. . Glaxo Sp. z 0.0.. Glaxo 111 N Gl.. Glaxo Sp. z 0.0.. Oddzial W warszaw\e Jana Pawia II 34/6 141 Warszawa, A. W PL fax 247129 '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia" 3418, te124 71 32 OZla. IInformacji.. Naukowej 00-141

Bardziej szczegółowo

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Minimalne standardy jakości w redukcji popytu na narkotyki Boguslawa Bukowska Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną kodeinę.

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną kodeinę. Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną kodeinę. Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach informacji o produkcie Uwaga: Zmiany w odpowiednich punktach

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

Tribux Forte 200 mg, tabletki

Tribux Forte 200 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Tribux Forte 200 mg, tabletki Trimebutini maleas Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok.

Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok. Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 08 marca

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008 MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XLII/269/06 Rady Miasta Przeworska z dnia 26 stycznia 2006r. SPIS TRESCI I. Wprowadzenie II. Diagnoza

Bardziej szczegółowo

Standardy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Standardy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Załącznik nr 2 do ogłoszenia konkursu dla podmiotów leczniczych na wybór realizatorów świadczeń opieki zdrowotnej w ramach Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Uchwała Nr VI/32/11 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45)

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 615 Poz. 27 Załącznik B.36. LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M

Bardziej szczegółowo

VI.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego LoperamideDr.Max przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego LoperamideDr.Max przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego LoperamideDr.Max przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1.Omówienie rozpowszechnienia choroby 1. Ostra biegunka: Biegunka to zwiększona

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO Oestrophan 0,25 mg/ml roztwór do wstrzykiwań dla bydła i świń 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI

Bardziej szczegółowo

Hanna Misiołek. Katedra Anestezjologii Intensywnej Terapii i Medycyny Ratunkowej Śląski Uniwersytet Medyczny

Hanna Misiołek. Katedra Anestezjologii Intensywnej Terapii i Medycyny Ratunkowej Śląski Uniwersytet Medyczny PCEA-czy wpływa na czas pobytu chorego w szpitalu? Hanna Misiołek Katedra Anestezjologii Intensywnej Terapii i Medycyny Ratunkowej Śląski Uniwersytet Medyczny ZALECENIA DOTYCZĄCE POSTĘPOWANIA Z BÓLEM POOPERACYJYM

Bardziej szczegółowo