Temat numeru: Sądownictwo dla obywatela. Dobre praktyki: Aplikacja i kariera. Opinie: Psychiatra w postępowaniu. Zorientowani na klienta

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Temat numeru: Sądownictwo dla obywatela. Dobre praktyki: Aplikacja i kariera. Opinie: Psychiatra w postępowaniu. Zorientowani na klienta"

Transkrypt

1 1/2014 Kwartalnik Informacyjny Ministerstwa Sprawiedliwości ISSN Publikacja bezpłatna Dobre praktyki: Psychiatra w postępowaniu Aplikacja i kariera Zorientowani na klienta Opinie: Szmidt, Bożałkińska, Kulesza, Kąkol, Szlęzak Temat numeru: Sądownictwo dla obywatela

2 Zapraszamy na stronę internetową Ministerstwa Sprawiedliwości Zajrzyj, a znajdziesz: aktualne informacje na temat działalności resortu łatwy dostęp do bazy projektów aktów prawnych aktualną i przejrzystą listę teleadresową sądów powszechnych, tłumaczy przysięgłych, komorników sądowych, syndyków przeglądarkę ksiąg wieczystych wyszukiwarkę podmiotów wpisanych do KRS Ministerstwo Sprawiedliwości, Aleje Ujazdowskie 11, Warszawa

3 Od redakcji Spis treści nr 1/2014 Aktualności 4. Grzegorz Płatek: Obywatel ma głos. Czwarty etap deregulacji 5. Jerzy Ferenz: Niebezpieczni pod kontrolą finał prac nad ustawą o postępowaniu wobec tzw. zaburzonych sprawców najcięższych przestępstw 6. Andrzej Augustyniak: Profesjonaliści o pomocy najmłodszym. Relacja z 10. konferencji Pomoc dzieciom ofiarom przestępstw 7. Justyna Kowalczyk: Sądy w statystyce. Nowy portal internetowy MS 8. Artur Strumnik: Budżet wciąż rosnący, czyli plan wydatków sądownictwa na 2014 r. 10. Beata Wiraszka-Bereza: Karne (r)ewolucje. Podsumowanie czteroletniej kadencji Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego 12. Szymon Janczarek: ETPCz przegląd orzeczeń Trybunału z ostatniego kwartału Wokanda 15. Temat numeru Filip Gołębiewski: Okiem Kowalskiego. Co boli interesantów w sądach? 18. Temat numeru Marta Kube: Co z tą sprawnością? Szybkość postępowań jako najważniejszy czynnik oceny sądów przez obywateli 20. Jerzy Ferenz: Egzamin z kontradyktoryjności. Podsumowanie dyskusji o nowym k.p.k. 22. Katarzyna Bombicka-Kapuścińska: Spółka za złotówkę nowa formuła spółek z o.o. 25. Waldemar Szmidt: W drodze po koronę, czyli asesor wraca do sądów Dobre praktyki 29. Elżbieta Skupień: Psychiatra w sądzie: badanie oświadczeń woli 32. Standard ETPCz Szymon Janczarek: Strasburg a działania policji Aplikacja i kariera 35. Paweł Nowak: Zorientowani na klienta. O praktycznych przejawach otwartości na potrzeby odbiorców usług prawniczych 37. Marcin Piechocki: Mecenas transgraniczny. Zasady przepływu prawników w UE, możliwości kariery ponad granicami 39. Andrzej Dryszel: Szkolenia KSSiP sprawdzone pozycje i nowości w ofercie na 2014 r. 22 Spółka za złotówkę 35 Pro-klienci Opinie 42. Waldemar Szmidt: Awantura o podpis. O uchwale SN w sprawie przenoszenia sędziów na inne miejsca służbowe 44. Urszula Bożałkińska: Immunitet na odszkodowania. Dlaczego regres odszkodowawczy nie dotyczy sędziów i prokuratorów? 46. Witold Kulesza: Sądowa obraza sprawiedliwości. Komentarz do wyroku ETPCz w sprawie śledztwa katyńskiego 48. Cezary Kąkol: Zażalenie dla każdego, czyli krytyka rozszerzenia uprawnienia do kwestionowania rozstrzygnięć prokuratury 50. Andrzej Szlęzak: Więcej rozumu, mniej pamięci. Głos w dyskusji o jakości kształcenia uniwersyteckiego prawników Varia 53. Książki prawnicze Rafał Reiwer: odszkodowanie za błędy wymiaru sprawiedliwości, instytucja gravemen, odpowiedzialność karna sędziów i prokuratorów za zbrodnie sądowe, system postępowania w sprawach nieletnich Felieton 55. Sobczak Wyznanie win. Kto w sądach uderzy się w pierś za wieloletnie procesy? 56. Dubois Popłoch w prokuraturze. O logice krytyków nowego k.p.k. 15 Sądy dla obywatela 1

4 Od redakcji 1/2014 KwartalniK Informacyjny ministerstwa sprawiedliwości Fot. Krzysztof Wojciewski ISSN Publikacja bezpłatna Dobre praktyki: Psychiatra w postępowaniu Aplikacja i kariera Zorientowani na klienta Opinie: Szmidt, Bożałkińska, Kulesza, Szlęzak Temat numeru: Sądownictwo dla obywatela kwartalnik Ministerstwa Sprawiedliwości nr Redakcja, tel : Artur Pawlak (redaktor naczelny) Milena Domachowska (sekretarz redakcji) Kolegium redakcyjne: prof. Jacek Gołaczyński (przewodniczący) Jarosław Bełdowski SSR Agnieszka Błach-Jóźwik dr Adam Bodnar Łukasz Bojarski SNSA Jacek Czaja prof. Zbigniew Ćwiąkalski SSN Stanisław Dąbrowski SSN Katarzyna Gonera prof. Andrzej Herman SSA Krzysztof Józefowicz SSN Grzegorz Misiurek prof. Alojzy Nowak prof. Marek Safjan prof. Jacek Widło prof. Bohdan Zdziennicki prof. Andrzej Zoll Wydawca: Ministerstwo Sprawiedliwości Al. Ujazdowskie 11, Warszawa Skład, druk i dystrybucja: Pracownia C&C, Warszawa Nakład: 10 tys. egz. Grafika na okładce Dan4th / Flickr & PantherMedia Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych. Stanowiska prezentowane przez autorów niebędących pracownikami Ministerstwa Sprawiedliwości są ich prywatnymi opiniami. Numer zamknięto 23 grudnia 2013 r. Publikacja bezpłatna. Dystrybucja do sądów powszechnych i prokuratur wszystkich szczebli, wydziałów prawa szkół wyższych oraz największych kancelarii prawniczych. Szanowni Czytelnicy, Przed Wami kolejne wydanie kwartalnika. Jego tematem przewodnim jest kwestia otwartości sądownictwa na potrzeby klienta laika, podatnika, obywatela. W ostatnim czasie dwie organizacje pozarządowe Fundacja Court Watch Polska oraz Fundacja Forum Obywatelskiego Rozwoju opublikowały doroczne diagnozy stanu sądownictwa, które spotkały się z dużym zainteresowaniem środowiska prawniczego. Pierwsza oparta była na wnioskach z programu obywatelskiego monitoringu sądów, druga na analizie powszechnie dostępnych danych statystycznych odnośnie sprawności postępowań w poszczególnych okręgach i apelacjach. Łamy oddajemy dzisiaj współautorom tych opracowań. Po to, by z pierwszej ręki dowiedzieć się, jakie uwagi do pracy sądów mają ich klienci (Okiem Kowalskiego str. 15). Po to także, by przekonać się, że szybkość postępowań jest pierwszym kryterium w społecznej ocenie pracy sędziów i całego wymiaru sprawiedliwości (Co z tą sprawnością? str. 18). Szczerze polecam lekturę tych artykułów, gdyż bez uważnego wsłuchania się środowiska prawniczego w oczekiwania obywateli, bez próby pozyskania wsparcia społecznego, nie uda się zbudować nowoczesnego, cieszącego się szacunkiem Polaków wymiaru sprawiedliwości. W tym numerze kwartalnika publikujemy również pogłębione analizy na inne aktualne tematy, którymi żyje środowisko profesjonalistów m.in. artykuł podsumowujący dyskusję wokół przyjętego przez Sejm nowego modelu procesu karnego (Egzamin z kontradyktoryjności str. 20), opis rozwiązań projektu spółki beznominałowej (Spółka za złotówkę str. 22), także artykuł przybliżający rozwiązania przywracające instytucję asesora sądowego (W drodze po koronę str. 25). Na kolejnych stronach jak w każdym wydaniu znajdziecie Państwo opis dobrych praktyk z sali rozpraw, informacje przydatne w kształtowaniu kariery prawniczej, omówienia aktualnego orzecznictwa ETPCz, także sporo ciekawej publicystyki pióra sędziów, prokuratorów, prawników korporacyjnych oraz przedstawicieli nauki. Zapraszam do lektury, Artur Pawlak redaktor naczelny 2

5 Aktualności Na straży praw rodziny Minister Sprawiedliwości Marek Biernacki ustanowił swojego pełnomocnika ds. konstytucyjnych praw rodziny. Została nim Anna Andrzejewska, socjolog i działaczka organizacji pozarządowych. Zadaniem, jakie postawił Minister Sprawiedliwości przed pełnomocnikiem, jest upowszechnianie problematyki ochrony praw rodziny oraz analiza tworzonego i obowiązującego prawa z perspektywy jego wpływu na sytuację rodzin. Priorytetem tych działań będzie opracowanie rozwiązań służących wzmocnieniu sądownictwa rodzinnego, w tym szerszemu korzystaniu w tego rodzaju sprawach z dobrodziejstw instytucji mediacji mówi Anna Andrzejewska, która urząd pełnomocnika pełni od 6 września 2013 r. Anna Andrzejewska ma 38 lat, ukończyła socjologię w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych UW. Jest jedną z inicjatorek powstania oraz działaczką Związku Dużych Rodzin Trzy plus, prowadzi kursy dla obecnych i przyszłych rodziców. Państwo, zapisami Konstytucji RP, w sposób szczególny chroni podstawową komórkę społeczną jaką jest rodzina oparta na małżeństwie kobiety i mężczyzny. Niestety, dziś coraz częściej zdarza się, że ta podstawowa komórka stawiana jest w gorszej sytuacji prawnej niż rodziny tworzone przez osoby stanu wolnego bądź niezwiązane małżeństwem. Mam tu na myśli nie tylko praktykę prawa rodzinnego, ale również zagadnienia prawa pracy czy podatkowe mówi Anna Andrzejewska. Pełnomocnik kieruje pracami Zespołu ds. Konstytucyjnych Praw Rodziny, w którego skład wchodzą znani w środowisku rodzinników sędziowie: Agnieszka Rękas, Ewa Korszeń oraz dr Paweł Jaros, były Rzecznik Praw Dziecka. Pracują w nim także eksperci MS Grzegorz Płatek i Jerzy Ferenz (jednocześnie sekretarz zespołu). Jedną z pierwszych inicjatyw pełnomocnika było wobec głosów środowisk społecznych wskazujących na rzekomą powszechną dyskryminację ojców w postępowaniach z zakresu k.r.i.o. zainspirowanie badań aktowych odnośnie skutków Prawa ręka informatyzacji Prezes Rady Ministrów z dniem 30 września 2013 r. na wiosek prof. Jacka Gołaczyńskiego odwołał go z funkcji Podsekretarza Stanu w MS. Profesor nadal, obecnie w randze pełnomocnika ministra, nadzoruje proces informatyzacji wymiaru sprawiedliwości. feminizacji sądownictwa rodzinnego oraz praktyki sądów w sprawach, w których ojcowie składają wnioski o przyznanie im władzy rodzicielskiej. Badania takie zlecono Instytutowi Wymiaru Sprawiedliwości w Warszawie. Nie przyszłam do Ministerstwa po to, by pouczać środowisko prawnicze, jestem tutaj, by wspólnie z sędziami, kuratorami i organizacjami pozarządowymi poszukać praktycznych rozwiązań gwarantujących poszanowanie praw rodziny. Pierwszym moim krokiem będzie opracowanie białej księgi przepisów, które dziś albo dyskryminują rodzinę opartą na małżeństwie, albo nie dają jej tylu pożytecznych udogodnień, którymi cieszą się inne związki deklaruje Anna Andrzejewska. red Fot. Krzysztof Wojciewski Fot. Splorp / Flickr Jacek Gołaczyński funkcję wiceministra pełnił przez ponad półtora roku. Wcześniej przez lata związany był z resortem, najpierw jako szef zespołów powoływanych do realizacji projektów informatyzacji sądownictwa i elektronizacji procedur sądowych, następnie jako koordynator krajowy wdrożeń informatycznych w wymiarze sprawiedliwości. Profesor jest autorem koncepcji i jednym z inicjatorów wprowadzenia do porządku prawnego instytucji elektronicznego postępowania upominawczego, która ukróciła praktyki dłużników skutecznie uchylających się od regulowania drobnych zobowiązań. W okresie pełnienia funkcji wiceministra, prof. Gołaczyński nadzorował reformę EPU w celu ograniczenia możliwości dochodzenia roszczeń w e-sądzie (do wierzytelności, które stały się wymagane w okresie trzech lat od wniesienia powództwa) oraz uszczegółowienia identyfikacji stron postępowania (wymóg podania numeru PESEL lub KRS pozwanego). Jako członek kierownictwa MS, profesor nadzorował również m.in. wdrożenie systemu nagrywania rozpraw sądowych (tzw. e-protokół), budowę wspólnego dla wszystkich sądów portalu informacyjnego (umożliwiającego stronom bieżący wgląd w stan ich spraw) oraz portalu orzeczeń (zapewniającego dostęp do treści wyroków), usprawnił funkcjonowanie sądowych rejestrów (zmiany w dostępie do informacji i odpisów z KRS oraz integracja KRK z KRS). W zdecydowanej większości projekty te narodziły się wcześniej również z jego inspiracji. Profesor jest sędzią Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, kierownikiem Centrum Badań Problemów Prawnych i Ekonomicznych Komunikacji Elektronicznej Uniwersytetu Wrocławskiego, a także członkiem Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego. Z chwilą ustąpienia ze stanowiska wiceministra, objął funkcję pełnomocnika Ministra Sprawiedliwości koordynatora krajowego ds. wdrożeń systemów teleinformatycznych w sądach powszechnych. red 3

6 Aktualności Deregulacja: obywatel ma głos Odpowiadając na duże zainteresowanie społeczne procesem uwalniania zawodów regulowanych, Ministerstwo Sprawiedliwości opracowało narzędzie, dzięki któremu obywatele mogą przekazywać dostrzeżone przez siebie problemy w dostępie do tych profesji. Na stronie internetowej MS udostępniono specjalną ankietę, która jest pierwszym i kluczowym elementem tzw. IV transzy deregulacji. Prowadzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości proces deregulacji dostępu do zawodów podzielony został na trzy ustawy (tzw. transze), z których pierwsza, obejmująca m.in. zawody prawnicze (notariusz, komornik, adwokat, radca prawny), weszła w życie 23 sierpnia 2013 r. (cześć przepisów obowiązuje od 1 stycznia 2014 r.). Drugi projekt ustawy jest obecnie przedmiotem prac w Sejmie w Nadzwyczajnej Komisji ds. związanych z ograniczeniem biurokracji, a trzeci został w listopadzie 2013 r. przekazany pod obrady Komitetu Stałego Rady Ministrów. Fot. Gasholein / Flickr Elastyczny legislator Deregulacja rozpatrywana jest przeważnie w kontekście jej potencjalnych ekonomicznych skutków, ewentualnie społecznych emocji i wątpliwości, jakie wzbudza, zwłaszcza wśród objętych nią grup zawodowych. Niezależnie od powyższego, uwalnianie dostępu do zawodów to ciekawy przykład elastyczności administracji rządowej. Choć formalnym koordynatorem legislacyjno-organizacyjnym całego procesu jest Minister Sprawiedliwości, to w działania zaangażowani byli merytoryczni przedstawiciele pozostałych ministerstw co stało się koniecznością przy opracowywaniu projektów ustaw obejmujących tak złożoną i różnorodną materię. Punktem wyjścia był przegląd wszystkich zawodów regulowanych wskazanych na listach Komisji Europejskiej oraz Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Było to konieczne do oceny, czy obowiązujące regulacje są niezbędne i adekwatne do celu, jaki w zamierzeniu miały realizować. Następnie przystąpiono do bieżącej współpracy z właściwymi ministerstwami celem wypracowania zapisów ustawowych wdrażających uzgodnione wcześniej rozwiązania. Choć przyjęty sposób działania okazał się skuteczny, bo zapewnił sprawne zarządzanie procesem i stały kontakt ze specjalistami, to niósł za sobą pewne ograniczenia. Jednym z najistotniejszych była analiza jedynie tych zawodów, które umieszczone zostały na wspomnianych listach. W efekcie, podczas opracowywania projektów ustaw deregulacyjnych, napotkano na szereg zawodów nieujętych w tych dokumentach. W toku prac do Ministerstwa Sprawiedliwości napływały również głosy obywateli zgłaszających nieznane administracji rządowej utrudnienia w wykonywaniu zawodów. Dialog on-line Wskazane przez obywateli w ankiecie problemy zostaną wstępnie przeanalizowane we współpracy z odpowiedzialnymi merytorycznie ministrami. Skutkiem tej analizy będzie ocena zasadności danej propozycji oraz opracowanie sposobu rozwiązania wskazanego problemu, co również zostanie, w drugim etapie konsultacji on-line, poddane społecznej dyskusji. Na każdym etapie procesu przewidziano zatem możliwość aktywnego udziału w nim obywateli i umożliwiono ich dialog z rządowymi fachowcami. Skutkiem wspomnianej analizy będzie wygenerowanie listy problemów, których rozwiązanie powinno przybrać formę zmian ustawowych. Powyższa koncepcja przed jej wdrożeniem skonsultowana została przez Ministra Sprawiedliwości z pozostałymi ministrami i zdobyła przychylne oceny. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaoferował współdziałanie m.in. w zakresie zaangażowania w inicjatywę środowisk uczelnianych, czego skutkiem był wspólny list obu ministrów do rektorów uczelni wyższych z prośbą o zainteresowanie ankietą studentów. Ministrowie wskazywali też, ze projekt stanowi ciekawy przykład pozyskiwania opinii obywateli już na etapie prelegislacyjnym. To swego rodzaju precedens pozwalający obywatelom wpłynąć na zakres i przedmiot planowanego aktu prawnego dotychczas, co do zasady, konsultacjami społecznymi objęte były propozycje opracowane przez administrację, a dyskusji i ewentualnym modyfikacjom podlegał jedynie szczegółowy sposób wdrożenia zakładanego rozwiązania. Dotychczasowe prace deregulacyjne były prawdopodobnie największym i najbardziej szczegółowym przeglądem zawodów regulowanych w Polsce. Przeprowadzone analizy wykazały szereg niepokojących reguł i tendencji odnośnie tych profesji. Za przykład może posłużyć tzw. podwójne egzaminowanie polegające na nieuwzględnianiu w egzaminach zawodowych (np. inżynierowie, doradcy podatkowi itp.) egzaminów zdawanych przez kandydatów na studiach, co prowadzi do dublowania ich zakresów. Najpoważniejszym skutkiem tego mechanizmu jest obniżenie rangi egzaminów uczelnianych, a tym samym całego szkolnictwa wyższego. Podobne spostrzeżenia będą przedmiotem dalszych analiz i skutkować będą ponownym przeglądem wszystkich zawodów regulowanych. Wnioski z takiego przeglądu będą również uwzględnione w projekcie IV ustawy deregulacyjnej. Niezależnie od wspomnianych prac legislacyjnych, Ministerstwo Sprawiedliwości współpracuje z Komisją Europejską w oparciu o komunikat COM(2013)676 z 2 października 2013 r., który zaleca przeprowadzenie przez państwa członkowskie wzajemnej oceny regulacji zawodów. Grzegorz Płatek Autor jest pracownikiem MS, ekspertem w Departamencie Strategii i Deregulacji 4

7 Aktualności Niebezpieczni pod kontrolą W tym roku na wolność wyjdą pierwsi groźni przestępcy, którym w wyniku moratorium z 1989 r. karę śmierci zastąpiono karą 25 lat pozbawienia wolności. Prace nad rozwiązaniami umożliwiającymi izolację oraz terapię takich osób dobiegły końca. Parlament nad wspomnianymi rozwiązaniami procedował w ekspresowym tempie. Projekt ustawy o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób wpłynął do Sejmu 17 lipca 2013 r. Prace w komisjach trwały nieco ponad trzy miesiące i 23 października 2013 r. Sejm uchwalił ustawę. 13 grudnia 2013 r. podpisał ją prezydent, jednocześnie z uwagi na argumenty wskazujące na ryzyko nieposzanowania praw i wolności konstytucyjnych zapowiadając, że skieruje ją do Trybunału Konstytucyjnego aby ostatecznie wyjaśnić wątpliwości natury konstytucyjnej. Liczne wątpliwości Nowej regulacji od samego początku towarzyszyła krytyka ze strony praktyków i teoretyków prawa oraz polityków różnych środowisk. Przyjęcie ustawy przez obie izby parlamentu niewiele zmieniło w tym zakresie. Przede wszystkim zarzuca się, że proponowane rozwiązania łamią podstawową zasadę prawa karnego nieretroaktywności. Innymi słowy, zdaniem przeciwników nowych rozwiązań, uchwalone przepisy stwarzają możliwość stosowania sankcji karnych wobec osób, które popełniły czyn przed wejściem ustawy w życie. Co więcej, podnosi się także groźbę wystąpienia zjawiska ponownego ukarania sprawcy za czyn, za który poniósł już odpowiedzialność karną na podstawie wyroku sądu sprzed prawie dwudziestu pięciu lat. Emocje są bardzo charakterystyczne dla debaty dotyczącej wspomnianej ustawy. Padają określenia od łagodnych, twierdzących, że ustawa jest bublem, po bardzo mocne oskarżenia o hipokryzję jej twórców, czy też porównywania nowej regulacji z bezprawiem na miarę III Rzeszy. Komitet Helsiński stanął na stanowisku, że wprowadzenie takich regulacji będzie stanowiło naruszenie praw człowieka. Wydaje się jednak, że parlamentarzyści zauważyli potrzebę rozwiązania problemu bez względu na podnoszone argumenty. Podczas głosowania w Sejmie tylko trzech posłów opowiedziało się przeciwko ustawie. Stan wyższej konieczności Ustawa ma też swoich zwolenników. Na łamach Gazety Wyborczej prof. Andrzej Zoll bronił potrzeby istnienia omawianej regulacji, powołując się na stan wyższej konieczności. Przekonani o prawidłowości wprowadzanych zmian i konieczności ich wejścia w życie są również przedstawiciele rządu minister Marek Biernacki oraz podsekretarz stanu w MS Michał Królikowski. Obaj deklarują gotowość podania się do dymisji w przypadku, gdyby Trybunał zakwestionował zgodność omawianej regulacji z ustawą zasadniczą. Zdaniem zwolenników nowej regulacji, ani zasada retroaktywności nie zostanie złamana, ani nie dojdzie do sytuacji, kiedy ktoś poniósłby odpowiedzialność karną po raz drugi za ten sam czyn. Warunkiem zastosowania środków izolacyjnych po odbyciu kary nie będzie bowiem wcześniejszy czyn zabroniony, lecz zagrożenie, jakie obecnie stwarza dana osoba. Autorzy nowych rozwiązań zachęcają do zweryfikowania poglądów na temat celu stosowania środków prawnych zawartych w przyjętej ustawie. Nie powinniśmy mówić o karze, lecz o potrzebie przeprowadzenia terapii w specjalistycznym ośrodku, dzięki której konkretne osoby będą mogły wrócić do społeczeństwa. Co pół roku będzie dochodziło do weryfikacji każdego z uczestników terapii, co do skutków prowadzonej terapii podkreśla wiceminister Michał Królikowski. Trzy przesłanki W art. 1 ustawy ustawodawca wymienia przesłanki konieczne, by konkretny sprawca mógł zostać objęty jej reżimem. Po pierwsze, nowe prawo dotyczy jedynie osób, które odbywają prawomocnie orzeczoną karę pozbawienia wolności wykonywaną w systemie terapeutycznym lub w zakładzie karnym typu zamkniętego w wyznaczonym oddziale lub celi, w warunkach zapewniających wzmożoną ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwo zakładu. Jako drugi warunek występuje wymóg stwierdzenia u nich zaburzenia psychicznego w postaci upośledzenia umysłowego, zaburzenia osobowości lub zaburzenia preferencji seksualnych w trakcie postępowania wykonawczego. Wreszcie ostatnia przesłanka wskazuje, że zaburzenia te muszą mieć taki charakter lub takie nasilenie, że zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej, zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 10 lat. Izolacja lub dozór Ustawa przewiduje dwie formy postępowania z groźnymi sprawcami terapią zamkniętą w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym lub nadzór prewencyjny. O konieczności terapii będzie orzekał sąd okręgowy w składzie trzech sędziów zawodowych, na podstawie obligatoryjnej opinii dwóch biegłych psychiatrów, a w sprawach osób z zaburzeniami osobowości ponadto biegłego psychologa, zaś w przypadku osób z zaburzeniami preferencji seksualnych ponadto biegłego lekarza seksuologa lub certyfikowanego psychologa seksuologa. Sędziowie wydziałów cywilnych, wyznaczeni do orzekania w zakresie reżimu omawianej ustawy, będą najlepszym gwarantem prawomocności stosowanych środków. Warto zwrócić uwagę, że analogiczne rozwiązanie obowiązuje w sprawach o ubezwłasnowolnienie oraz dotyczących przymusowego leczenia w szpitalu psychiatrycznym. Nadzór prewencyjny będzie sprawowany przez komendanta powiatowego (miejskiego, rejonowego) policji również na podstawie wyroku sądu. Policja, w celu realizowania tego nadzoru, będzie mogła prowadzić czynności operacyjno-rozpoznawcze dotyczące osoby stwarzającej zagrożenie, jak również weryfikować, gromadzić i przetwarzać informacje udzielane przez tę osobę oraz uzyskane w wyniku czynności operacyjno-rozpoznawczych. Jerzy M. Ferenz Autor jest praconikiem Ministerstwa Sprawiedliwości, ekspertem w Departamencie Prawa Karnego Fot. KennKiser/stock.xchng 5

8 Aktualności Profesjonaliści o pomocy najmłodszym pokrzywdzonym Jubileuszowa, dziesiąta konferencja Pomoc dzieciom ofiarom przestępstw była okazją do wymiany doświadczeń między sędziami, prokuratorami, biegłymi psychologami oraz kuratorami pracującymi z pokrzywdzonymi nieletnimi. Fot. FDN / Robert Makowski Konferencja, organizowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości, Urząd Miasta Stołecznego Warszawy oraz Fundację Dzieci Niczyje, odbyła się w dniach października 2013 r. w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie. Tak jak w poprzednich latach, jej tematem przewodnim była pomoc dzieciom, które doświadczyły różnych form przemocy i wykorzystywania, a także ochrona praw dzieci uczestniczących w procedurach prawnych. Tradycyjnie, program konferencji przewidywał sesje plenarne, wykłady i warsztaty w mniejszych grupach. Ta konferencja bowiem kładzie szczególny nacisk na praktyczne przygotowanie osób mających kontakt z pokrzywdzonymi dziećmi do ich ochrony i udzielania pomocy. Kolejne przyjazne pokoje W pierwszym dniu konferencji wręczone zostały kolejne certyfikaty przyjaznych pokoi przesłuchań jest ich już 77. Certyfikaty otrzymały: Sąd Rejonowy w Goleniowie, Sąd Rejonowy Poznań Nowe Miasto i Wilda, Sąd Rejonowy w Wyszkowie, Sąd Rejonowy w Łomży, Sąd Rejonowy w Białymstoku, Sąd Okręgowy w Opolu, Sąd Rejonowy w Kędzierzynie Koźlu, Wręczenie certyfikatów przyjaznych pokoi przesłuchań Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Gryfinie, Sąd Rejonowy w Lipnie Wydziały Zamiejscowe w Rypinie, Centrum Medyczne VOLTA w Warszawie, Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno-Konsultacyjny w Chełmie. Po sesji inauguracyjnej poświęconej polityce ochrony praw dzieci, odbyły się trzy sesje plenarne Dziecko w sądzie podmiotowość dzieci uczestniczących w sprawach rodzinnych prof. Nikolasa Crichtona z Wielkiej Brytanii, Jak rozmawiać z dzieckiem o jego traumatycznych doświadczeniach prof. Bengt Soderstrom ze Szwecji oraz Kiedy dzieci krzywdzą dzieci przekraczanie granic seksualnych między dziećmi prof. Lucyny Wrońskiej z Niemiec. Dziesięć popołudniowych sesji równoległych skierowanych było m.in. do sędziów, prokuratorów i biegłych psychologów, członków zespołów interdyscyplinarnych i osób pracujących z dziećmi ofiarami przemocy i wykorzystywania seksualnego. W trakcie pierwszego dnia poruszony został problem opiekuna/kuratora małoletniego pokrzywdzonego w toku postępowania karnego. Uczestnicy konferencji zastanawiali się, czy właściwym rozwiązaniem kwestii reprezentacji takiego małoletniego nie byłoby ustanawianie dla niego kuratora osoby o wykształceniu prawniczym, przez sąd karny właściwy do rozpoznania sprawy, nie zaś przez sąd rodzinny. Pierwszy dzień konferencji zakończył się projekcją filmu Pożegnanie z niewinnością Davida Schwimmera, w którym 14-letnia Annie poznaje na czacie dwa lata starszego Charliego. Czy aby tylko dwa lata starszego? Film opowiada o tragicznych konsekwencjach, jakie przynosi jej spotkanie z Charliem. Sztuka pytania i słuchania Dzień drugi konferencji to trzy sesje plenarne: Ile jest w Polsce krzywdzonych dzieci?, Dziecko ofiara wykorzystywania seksualnego, Dziecko jako ofiara manipulacji i oszustwa konsumenckiego, a także dziesięć sesji równoległych. Dla sędziów, prokuratorów i kuratorów sądowych najciekawsze były sesje poświęcone ochronie prawnej dzieci. Jedną z najbardziej wartościowych była sesja poświęcona przesłuchiwaniu małoletnich świadków Mniej pytań, więcej odpowiedzi rekomendacje dla osób przesłuchujących dzieci, oparta na ubiegłorocznym wykładzie prof. Thomasa D. Lyona ze Stanów Zjednoczonych. Sędziowie i prokuratorzy zgromadzeni licznie w sali plenarnej mogli zapoznać się z modelowymi instrukcjami porozumiewania się z małym świadkiem i technikami skłaniania go do złożenia wyczerpujących zeznań. Osoby uczestniczące w przesłuchaniach mogły poznać typy pytań otwartych, zamkniętych czy sugerujących, czyli takich, jakie są dobre lub złe dla właściwego przesłuchania dziecka. Na zakończenie sesji każdy z jej uczestników otrzymał płytę z filmem celem szczegółowego zapoznania się z przedstawionymi w nim technikami oraz pokazania go innym sędziom i prokuratorom uczestniczącym w przesłuchaniach. Andrzej Augustyniak Autor jest prokuratorem delegowanym do Ministerstwa Sprawiedliwości, pracuje w Wydziale ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie 6

9 Aktualności Sądy w statystyce Ministerstwo uruchomiło portal internetowy Informator Statystyczny Wymiaru Sprawiedliwości. ISWS to dostępne dla każdego źródło statystyk na temat sprawności funkcjonowania polskiej Temidy. Uruchomiony w październiku 2013 r. portal (www.isws.ms.gov. pl) jest inicjatywą umożliwiającą każdemu zainteresowanemu wyrobienie poglądu na temat kondycji sądów powszechnych, a także weryfikację obiegowych opinii na ten temat. Prezentowane w portalu dane ułatwiają odbiorcy analizę efektywności i skuteczność wymiaru sprawiedliwości. Porównania i rankingi Na uwagę zasługuje w szczególności zawartość zakładek Porównania krajowe i Porównania międzynarodowe. Dzięki publikowanym w nich danym można w prosty sposób sprawdzić, jak funkcjonuje wymiar sprawiedliwości na wybranym obszarze terytorialnym oraz porównać go z innymi obszarami pod względem wybranych statystyk. Obecnie zamieszczone w portalu informacje umożliwiają uzyskiwanie transparentnej wiedzy o wynikach poszczególnych apelacji i okręgów sądowych na tle ogólnopolskim. Wartością dodaną działu Porównania krajowe jest wizualna prezentacja wskaźników według jednolitych, transparentnych kryteriów pozwalających na rzetelną oceną wyników sądów, co w zamierzeniu twórców portalu ma sprzyjać osiąganiu przez sądy jak najlepszych notowań w zakresie m.in. sprawności postępowań czy opanowywania wpływu spraw. W szczególności interesująca jest prezentacja odsetka spraw rozpatrywanych przez sądy pierwszej instancji, w których czas trwania postępowań przekracza 12 miesięcy. Analizując wartości tego wskaźnika za I półrocze 2013 r. zauważyć można duże różnice w wynikach poszczególnych apelacji (od 3,93 proc. do 11,68 proc. wszystkich spraw). Pozyskana wiedza powinna posłużyć dogłębnej analizie czynników wpływających na taki stan rzeczy, a w konsekwencji powodować działania ukierunkowane na skrócenie czasu trwania postępowań. Szersze spojrzenie na polski wymiar sprawiedliwości na tle innych państw dają informacje publikowane w zakładce Porównania międzynarodowe. Źródłem tych danych jest raport Europejskiej Komisji na rzecz Efektywności Wymiaru Sprawiedliwości (CEPEJ) pt. Evaluation of European Judicial Systems. Edition Ich mankamentem co wynika z metodologii raportu jest niestety to, że dotyczą one 2010 r., dopiero w połowie 2014 r. będą dostępne informacje za 2012 r. Nie tylko dla sądów Użytkownicy portalu mogą również korzystać z zakładki Dobre praktyki, której zawartość powstała w oparciu o opracowanie MS pt. Modernizacja procesów zarządzania kadrami wymiaru sprawiedliwości. Zamieszczane porady pozwalają na dostęp, w szczególności pracownikom sądów, do dobrych pomysłów i inicjatyw wypróbowanych w innych jednostkach organizacyjnych wymiaru sprawiedliwości. Przy każdej z zamieszczonych na portalu praktyk opisano cel jej wdrożenia, narzędzia niezbędne do implementacji takiej praktyki, opis jej funkcjonowania, korzyści, koszt wdrożenia, a także wyszczególnienie innych nakładów lub czynności koniecznych do wdrożenia danego rozwiązania. Praktyki budzące największe zainteresowanie użytkowników Fot. Archiwum portalu to Wdrażanie rozwiązań informatycznych wspierających prace orzeczniczą a także Ustalenie jednolitych zasad dotyczących wynagrodzeń w sądzie. Podanie do publicznej wiadomości wspomnianych porad jest ukierunkowane na usprawnienie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości poprzez stosowanie sprawdzonych w sądach dobrych rozwiązań. Z kolei dostępna w portalu zakładka Baza statystyczna z jednej strony dedykowana jest pracownikom sądów (poprzez publikacje obowiązujących wzorów formularzy oraz opis metodologii badań statystycznych), z drugiej przedstawicielom mediów, pracownikom nauki oraz studentom. Prezentowane tu statystyki odnośnie działalności wymiaru sprawiedliwości grupowane są m.in. według dziedzin prawa, instancji, orzecznictwa, wykonawstwa, struktury resortu oraz podziału administracyjnego kraju. W ten sposób portal umożliwia rozpropagowanie bogatej bazy statystycznej Ministerstwa Sprawiedliwości w zainteresowanych środowiskach, w szczególności danych dotyczących orzecznictwa z zakresu prawomocnie skazanych osób dorosłych i orzeczeń wydanych wobec nieletnich na podstawie przestępstw stypizowanych w artykułach kodeksu karnego i w ustawach szczególnych. Dane prezentują rodzaj orzeczonej kary, szczegółowy jej wymiar, płeć i wiek osoby skazanej, miejsce popełnienia przestępstwa (miasto, wieś, województwo), częstość występowania powrotu do przestępczości, informację o recydywie i dane o obywatelstwie skazanych cudzoziemców. Wskazane informacje w zdecydowanej większości są pozyskiwane i opracowywane na potrzeby interesantów kontaktujących się z MS w drodze zapytań o informację publiczną i stanowią źródło późniejszych opracowań, publikacji bądź prac naukowych. Nowy portal internetowy Ministerstwa Sprawiedliwości w praktyczny sposób realizuje imperatyw otwarcia wymiaru sprawiedliwości na interesantów, a przez to na kontrolę i ocenę społeczną. Ułatwienie odbiorcom wewnętrznym i zewnętrznym, w tym organizacjom rządowym i pozarządowym, dostępu do informacji statystycznej o działalności sądów powszechnych również na tle innych państw poszerza dostęp obywateli do wymiaru sprawiedliwości oraz, w konsekwencji, wzmacnia ich ochronę prawną. Justyna Kowalczyk Autorka jest pracownikiem Ministerstwa Sprawiedliwości, naczelnikiem Wydziału Statystycznej Informacji Zarządczej w Departamencie Strategii i Deregulacji 7

10 Aktualności Budżet wciąż rosnący Projekt budżetu sądów na 2014 r., pomimo trudnej sytuacji gospodarczo-ekonomicznej państwa, zakłada zwiększenie wydatków. Na działalność orzeczniczą oraz zapewnienie warunków do sprawnej pracy sądów przewidziano o 250 mln zł więcej niż rok wcześniej. Utrzymująca się kryzysowa sytuacja gospodarczo-ekonomiczna, której widoczną konsekwencją w sektorze finansów publicznych stała się w ostatnich miesiącach nowelizacja ustawy budżetowej na 2013 r., sprawia, że projekt budżetu na 2014 r. jest kolejnym planem finansowym sporządzonym w warunkach istotnych ograniczeń po stronie wydatkowej. Powyższe determinuje również kształt projektu planu wydatków sądownictwa powszechnego. Odnotować jednak należy, że zarówno ograniczenie planu wydatków sądownictwa w ramach nowelizacji budżetu na 2013 r., jak i restrykcyjne zasady konstruowania projektu planu finansowego na 2014 r., nie wpłynęły w sposób istotny na zmniejszenie wysokości środków publicznych przeznaczanych na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. W przypadku nowelizacji budżetu na 2013 r., ograniczenie planu wydatków o 82 mln zł było relatywnie niewielkie w ujęciu procentowym wyniosło bowiem ok. 1,3 proc. pierwotnie planowanych wydatków. Projekt budżetu sądów na 2014 r. zakłada natomiast zwiększenie poziomu wydatków w stosunku do roku poprzedniego zarówno w odniesieniu do nakładów planowanych w pierwotnej ustawie budżetowej, jak i do wielkości wynikających z ustawy znowelizowanej. Analogicznie jak w ubiegłych latach, cały projekt budżetu państwa, a w konsekwencji również budżet sądownictwa, został opracowany z uwzględnieniem tzw. dyscyplinującej reguły wydatkowej (mającej charakter ustawowy por. art. 112a i 112b ustawy o finansach publicznych), zgodnie z którą wydatki budżetowe nie mogą przekraczać łącznych wydatków roku poprzedniego, powiększonych o wskaźnik inflacji plus jeden punkt procentowy. Z kolei, z uwagi na mechanizm zamrożenia wydatków na wynagrodzenia (na poziomie ustawy budżetowej na 2013 r.), kwestia ewentualnego zwiększenia wysokości funduszu wynagrodzeń w sektorze publicznym została w praktyce wyłączona z obszaru autonomicznych decyzji poszczególnych ministrów. W rezultacie, w projekcie budżetu sądów powszechnych mogły zostać zabezpieczone środki jedynie na podwyżki, kształtowanych na odrębnych zasadach, wynagrodzeń sędziów oraz powiązanych z nimi wynagrodzeń referendarzy oraz uposażeń sędziów w stanie spoczynku. Priorytet: działalność orzecznicza Plan wydatków sądownictwa na 2014 r. został ustalony na poziomie niemal 6,5 mld zł i jest wyższy od wydatków zaplanowanych w pierwotnej ustawie budżetowej na rok 2013 o 2,7 proc. W porównaniu do skorygowanego planu wydatków sądownictwa w znowelizowanej ustawie budżetowej na 2013 r., poziom wydatków wzrasta faktycznie o ponad 4 proc. W ujęciu wartościowym oznacza to nakłady wyższe o ponad 250 mln zł W strukturze budżetu sądownictwa na 2014 r. największą pozycję (niemal czwarta część budżetu), w łącznej kwocie przekraczającej 1,45 mld zł, stanowią wydatki na zapewnienie profesjonalnej kadry orzeczniczej. W porównaniu do 2013 r., wynagrodzenia sędziów wzrosną o 3,31 proc. zgodnie ze wzrostem podstawy ustalania tych wynagrodzeń (przeciętne wynagrodzenie w gospodarce w II kwartale 2013 r.). Środki na podwyżkę wynagrodzeń sędziów to łącznie ponad 43 mln zł. W związku z powiązaniem z wynagrodzeniami sędziów czynnych zawodowo, dostosowanie uposażeń sędziów w stanie spoczynku i uposażeń rodzinnych do zwiększonej podstawy ich wymiaru wymagać będzie dodatkowych 8 mln zł, zaś podwyżka wynagrodzeń referendarzy dalszych 6 mln zł. Plan wydatków sądownictwa powszechnego wg ustawy budżetowej lata Drugą pod względem wielkości grupę wydatków (20 proc. budżetu sądownictwa) stanowią środki na zapewnienie kadry wspomagającej sędziów w realizacji zadań związanych z procesem sprawowania wymiaru sprawiedliwości. W łącznej kwocie 1,29 mld zł obejmuje ona wynagrodzenia asystentów sędziów oraz urzędników sądowych zatrudnionych w wydziałach merytorycznych sądów powszechnych. Na realizację zadań z zakresu ochrony prawnej (wynagrodzenia referendarzy sądowych) zabezpieczone zostały natomiast środki w wysokości 210 mln zł. Obok wyżej wskazanych, w projekcie budżetu zapewnione zostały środki w sposób bezpośredni związane z kosztami prowadzenia postępowań sądowych, obejmujące m.in. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu, koszty doręczeń wezwań i pism sądowych, należności z tytułu wydanych opinii, wynagrodzenia biegłych, rekompensaty pieniężne dla ławników za czas wykonywania czynności w sądzie, zwroty kosztów diet, przejazdów, noclegów dla ławników, biegłych i świadków, koszty egzekucji i zabezpieczenia komorniczego, itp. w łącznej wysokości 647 mln zł. Biorąc pod uwagę środki na wykonywanie orzeczeń sądu przez kuratorską służbę sądową, zaplanowane na poziomie 616 mln zł, na szeroko rozumianą działalność orzeczniczą sądów i realizację orzeczeń projekt budżetu państwa na 2014 r. gwarantuje kwotę przekraczającą 4,2 mld zł. 8

11 Aktualności Realizacja zasadniczych zadań związanych z rozpatrywaniem spraw sądowych i ochroną prawną oraz wykonaniem orzeczeń sądowych obejmuje zatem 2/3 planowanych wydatków w części budżetu państwa odpowiadającej sądom powszechnym. Zadania pomocnicze Pozostałe środki z projektu budżetu przeznaczone są na zapewnienie warunków i infrastruktury niezbędnych do realizacji zadań merytorycznych sądownictwa. Zaplanowano je w łącznej wysokości 1,9 mld zł. W tej grupie wydatków ujęte zostały środki na utrzymanie nieruchomości sądowych, zapewnienie obsługi organizacyjnej i administracyjnej sądów, a także utrzymanie i rozwój infrastruktury informatycznej. W ramach powyższych kategorii, obok wynagrodzeń urzędników sądowych zatrudnionych w oddziałach sądów, realizujących zadania pomocnicze (finanse, kadry, administracja, logistyka, itp.), zabezpieczone zostały także środki finansowe na zakupy usług zewnętrznych, koszty mediów, zakupy materiałów i wyposażenia, zobowiązania publiczno-prawne oraz pozostałe wydatki związane z bieżącym utrzymaniem i funkcjonowaniem jednostek organizacyjnych sądownictwa. W ramach omawianej grupy wydatków, istotną kategorią pozostają także wydatki majątkowe (inwestycyjne), w ramach których zdecydowana większość (299 mln zł z puli 363 mln zł) obejmuje wydatki z przeznaczeniem na podnoszenie standardów funkcjonowania sądów, w szczególności poprzez ograniczanie niedoboru powierzchni użytkowej w budynkach sądów. Z uwagi na obostrzenia zewnętrzne wynikające z założeń projektu budżetu państwa na 2014 r., wydatki inwestycyjne musiały zostać zaplanowane z ograniczeniem do inwestycji kontynuowanych, bez możliwości uwzględnienia inwestycji noworozpoczynanych. Z uwagi na pierwszoplanowe znaczenie dla usprawnienia pracy sądów, bardzo istotną pozycję w planie budżetu podobnie jak w latach ubiegłych stanowią wydatki związane z projektami w obszarze informatyzacji sądownictwa. Na ich realizację zaplanowano kwotę 64 mln zł wydatków o charakterze inwestycyjnym, natomiast łączny budżet wydatków związanych z utrzymaniem i rozwojem infrastruktury informatycznej sądów z uwzględnieniem zarówno wydatków majątkowych, jak i bieżących wynosi ok. 225 mln zł. 15,2% 6,3% 9,5% Struktura budżetu sądownictwa w 2013 r. układ zadaniowy 0,3% 1,1% 4,6% 3,8% 3,5% 3,3% 10,0% wynagrodzenia sędziów czynnych zawodowo 22,4% 19,9% zł kadra orzecznicza (wynagrodzenia sędziów czynnych zawodowo) zł wsparcie merytoryczne procesu sprawowania wymiaru sprawiedliwości (głównie wynagrodzenia asystentów sędziego i urzędników wydziałów merytorycznych) zł koszty postępowań sądowych (z wyłączeniem ryczałtów kuratorskich) zł ochrona prawna referendarze sądowi zł kuratorska służba sądowa zł utrzymanie nieruchomości zł wsparcie organizacyjne i administracyjne (m.in. wynagrodzenia urzędników sądowych realizujących zadania pomocnicze, koszty zakupu usług zewnętrznych, materiałów i wyposażenia, podatki, opłaty, itp.) zł utrzymanie i rozwój infrastruktury informatycznej zł działalność inwestycyjna zł zewnętrzny nadzór administracyjny MS nad działalnością sądów powszechnych zł odszkodowania SP wypłacane przez sądy zł uposażenia sędziów w stanie spoczynku i uposażenia rodzinne Optymalizacja wykorzystania zasobów Projekt budżetu sądownictwa na 2014 r. to projekt napięty, z ograniczeniami wynikającymi z uwarunkowań zewnętrznych. Niemniej, kontynuowany jest trend wzrostu nakładów na sądownictwo, zaś zwiększenie wydatków osiągnęło maksymalny, dopuszczalny w obecnych uwarunkowaniach prawnych, poziom. W warunkach istotnych ograniczeń finansów publicznych, za krytyczny element zarządzania sądami należy przyjąć jakkolwiek banalnie postulat ten by nie brzmiał optymalne wykorzystanie dostępnych środków. Niezbędne jest zatem kontynuowanie trendu przejścia, z podejścia ukierunkowanego na pozyskiwanie z budżetu państwa coraz wyższych środków finansowych, do orientacji na maksymalizację efektów w ramach posiadanych zasobów. W obszarze kadrowym postulat ten oznacza m.in. prowadzenie polityki elastycznego zatrudniania i wynagradzania. W tym kontekście należy zaznaczyć, że w projekcie budżetu na 2014 r. zaplanowano utworzenie 129 dodatkowych etatów referendarzy sądowych. Etaty te jednak nie powstaną na bazie dodatkowych funduszy z budżetu państwa, ale w ramach dostępnych środków finansowych, bez zwiększania funduszu wynagrodzeń podobnie jak miało to miejsce w przypadku 100 etatów sędziowskich i 81 asystenckich w 2013 r. W sferze finansowej bezwzględnym wymogiem staje się natomiast wykorzystywanie, w coraz szerszym stopniu, nowoczesnych metod i narzędzi zarządczych, które pozwalają na podejmowanie decyzji o alokacji środków w obszary wymagające doinwestowania, bez nadmiernego ryzyka powodowania zakłóceń w pozostałych obszarach funkcjonowania sądu, gdzie generowane są oszczędności. W taki właśnie model wpisuje się Zintegrowany System Rachunkowości i Zarządzania Kadrami (ZSRK), który na początku 2014 r., po pilotażowym wdrożeniu w apelacji wrocławskiej, zostanie uruchomiony we wszystkich sądach. Obecnie w sądach powszechnych funkcjonuje ponad 1,5 tys. niezależnych aplikacji informatycznych, istnieją różne plany kont w rachunkowości oraz zróżnicowane procedury. Wprowadzenie ZSRK wpłynie na obniżenie kosztów administrowania systemami oraz znacznie usprawni pozyskiwanie informacji i sporządzanie sprawozdań. Zarówno w obszarze finansowym, jak i statystycznym (odnoszącym się do meritum działalności sądów, tj. sprawowania wymiaru sprawiedliwości), możliwe będzie dokonywanie bardziej złożonych analiz dotyczących efektywności i skuteczności działania poszczególnych sądów, wielowymiarowych analiz porównawczych oraz analiz obciążenia pracą. W połączeniu z przygotowywanymi zmianami w zakresie wdrożenia rachunku kosztów oraz rozwoju budżetu zadaniowego powstanie zatem kompleksowy system monitorowania oraz raportowania danych finansowych, kadrowych i statystycznych na potrzeby zarządzania sądownictwem. Sposób zarządzania, w którym efektywne funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości nie jest zależne jedynie od dodatkowego strumienia środków z budżetu państwa, ale od zdolności do optymalnego wykorzystania posiadanych zasobów (kadrowych, finansowych i rzeczowych), to kluczowe wyzwanie dla sądownictwa zarówno w obecnych realiach budżetowych, jak i przy stale rosnącej liczbie spraw wpływających do polskich sądów. Artur Strumnik Autor jest pracownikiem Departamentu Budżetu i Efektywności Finansowej w MS 9

12 Aktualności Karne (r)ewolucje Od opracowania nowego modelu procesu karnego, przez stypizowane przestępstwa stalkingu, po projekt nowelizacji Kodeksu karnego oto dorobek czterech lat pracy Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego pod przewodnictwem prof. Andrzeja Zolla. W listopadzie 2013 r. minęła jej dotychczasowa kadencja. Ostatnie posiedzenie plenarne działającej przy Ministrze Sprawiedliwości Komisji w kadencji odbyło się 5 listopada ub.r. W tym dniu prof. dr hab. Andrzej Zoll, przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, przekazał na ręce ministra Marka Biernackiego projekt nowelizacji części ogólnej i szczególnej Kodeksu karnego, będący zwieńczeniem prac mijającej kadencji. Profesor podsumował również dokonania Komisji, informując, że w ostatnich czterech latach opracowała ona projekty trzech ustaw i ponad 50 opinii prawnych, zorganizowała sześć konferencji naukowych oraz wydała trzy numery biuletynu KKPK. Pod tymi danymi statystycznymi kryją się znaczące rozwiązania, które bądź funkcjonują już w polskim porządku prawnym, bądź niebawem znajdą w nim swoje miejsce. Uporczywe nękanie Kiedy 3 grudnia 2009 r. Komisja formułowała priorytety i tworzyła plan działania zakładający zmianę obowiązującego modelu postępowania karnego, nie przypuszczano, że pierwszym zadaniem legislacyjnym, z którym przyjdzie zmierzyć się jej członkom, będzie nowelizacja prawa karnego materialnego. Do Komisji skierowano bowiem raport z badań Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości dotyczących sytuacji nienoszących znamion przemocy ani groźby karalnej, które jednak wywołują stan zagrożenia u ofiar bądź zmuszają ich do określonych zachowań. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego podzieliła wnioski z raportu co do braku odpowiedzialności karnej za stosowanie tego typu przemocy. Zaproponowała jednocześnie wprowadzenie nowego typu czynu zabronionego skierowanego przeciwko wolności, ściganego na wniosek, w ramach którego odpowiedzialności karnej podlegałaby osoba uporczywie nękająca inną osobę lub naruszająca jej prywatność, wywołująca poczucie zagrożenia Od lewej: prof. Piotr Hofmański, od grudnia 2013 r. przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej, oraz prof. Andrzej Zoll, przewodniczący Komisji ustępującej kadencji u takiej osoby lub osoby jej najbliższej (tzw. stalking). Kryminalizacji miało również podlegać podszycie się pod inną osobę i wykorzystanie wizerunku takiej osoby lub jej danych osobowych w celu wyrządzenia jej szkody osobistej lub majątkowej. Czyn ten w typie podstawowym zagrożony byłby karą pozbawienia wolności do trzech lat, a w typie kwalifikowanym, ze względu na targnięcie się pokrzywdzonego na życie w granicach od roku do 10 lat. Projekt stosownej nowelizacji Kodeksu karnego, przewidujący również możliwość orzeczenia środka karnego w postaci zakazu kontaktowania się sprawcy stalkingu z pokrzywdzonym, został skierowany jako inicjatywa rządowa do Sejmu w lipcu 2010 r. 25 lutego 2011 r. Sejm przyjął tę ustawę, wprowadzając nowy typ czynu zabronionego w zasadzie w kształcie proponowanym przez Komisję. Funkcjonuje on w polskim porządku prawnym począwszy od 6 czerwca 2011 r. Jak wynika z danych statystycznych Ministerstwa Sprawiedliwości, w 2012 r. osądzono ogółem 601 osób za przestępstwa z przedmiotowego art. 190a k.k., zaś w I półroczu 2013 r. już 512 osób. Proces karny: nowe zadania sądu i stron W okresie, gdy Sejm przyjmował ustawę o tzw. stalkingu, powołany z grona Komisji Kodyfikacyjnej zespół ds. nowelizacji prawa karnego procesowego pod przewodnictwem prof. dr. hab. Piotra Hofmańskiego zakończył prace nad projektem obszernej nowelizacji dokonującej zmiany modelu procesu karnego, w szczególności głęboko ingerującej w kształt postępowania przed sądem I i II instancji. Najogólniej ujmując, przedłożone rozwiązania zasadniczo zmieniają rolę stron i sądu w procesie karnym. Sąd, dotychczas aktywnie poszukujący dowodów, zamieni się w arbitra obserwatora działań stron w procesie dowodzenia, zaś prokurator w czynnego oskarżyciela, który przed sądem dowiedzie tez oskarżenia. Jednocześnie projekt przewidywał rozszerzenie możliwości stosowania trybów konsensualnych i instytucji sprawiedliwości naprawczej tak, by proces obejmował wyłącznie te sprawy, których w inny sposób nie udało się zakończyć. Wspomniane opracowanie Komisji stało się podstawą do stworzenia rządowego projektu. W listopadzie 2012 r. został on wniesiony do Sejmu, zaś 27 września 2013 r. parlament przyjął przedłożenie rządowe. Ustawa o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego i niektórych innych ustaw została ogłoszona w dniu 25 października 2013 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1247) i w swej głównej części wejdzie w życie 1 lipca 2015 r. Fot. Krzysztof Wojciewski Ochrona małoletnich pokrzywdzonych W ramach reformy procesu karnego, Komisja podjęła prace nad zmianami mającymi na celu wzmocnienie ochrony małoletnich pokrzywdzonych i świadków uczestniczących w procesie. Przede wszystkim rozszerzyła specjalny tryb przesłuchania takich osób, nie tylko na ofiary przestępstwa handlu ludźmi, ale również 10

13 Aktualności Nowe typy przestępstw W projekcie nowelizacji Kodeksu karnego Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego nie bez zmian pozostawiła jego cześć szczególną. Przewidziano szereg zmian w zakresie przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu i bezpieczeństwu w komunikacji (zob. artykuł Racjonalnie o zbrodniach i przestępstwach gospodarczych NW nr 4/2013). Istotne propozycje zmian dotyczą także zapisów Rozdziału XIX poświęconego przestępstwom przeciwko życiu i zdrowiu. Przede wszystkim propozycja zmiany dotyczy przestępstwa zabójstwa i polega na rezygnacji z typów kwalifikowanych określonych w art i 3 k.k. Projekt wprowadza również pojęcie dziecka poczętego zdolnego do samodzielnego życia poza organizmem matki i proponuje generalną zasadę, aby przepisy przewidujące odpowiedzialność karną za czyny skierowane przeciwko życiu i zdrowiu człowieka miały także zastosowanie do czynów skierowanych przeciwko życiu i zdrowiu takiego dziecka. Propozycje Komisji wypełniają także dotychczasową lukę ustawową, a więc brak typu czynu zabronionego polegającego na nieumyślnym spowodowaniu uszczerbku na zdrowiu dziecka poczętego niezdolnego do życia poza organizmem matki. W zakresie przestępstw przeciwko czci i nietykalności cielesnej, zgodnie z projektem, Komisja sugeruje złagodzenie odumożliwiła jego stosowanie także wobec osób, które ukończyły 15 lat gdy istnieje obawa, że bezpośrednia obecność oskarżonego przy przesłuchaniu mogłaby oddziaływać krępująco na zeznania świadka lub wywierać negatywny wpływ na jego stan psychiczny. Co istotne, nagrywanie tego rodzaju przesłuchania nie było dotychczas obligatoryjne, obligatoryjne nie było również jego odtworzenie przed sądem. Projekt opracowany przez Komisję zmieni tą sytuację i zobowiązał sąd do korzystania z zapisów przesłuchania małoletnich podczas rozprawy. Rozwiązania zaproponowane przez Komisję w zakresie szczególnego trybu przesłuchania małoletnich świadków i pokrzywdzonych stały się integralną częścią inicjatywy poselskiej, podjętej w zakresie ochrony ofiar przestępstw przeciwko wolności seksualnej z art k.k., na które miał być rozszerzony właśnie szczególny sposób przesłuchania. Ustawa wprowadzająca tego rodzaju rozwiązania została ogłoszona w dniu 26 lipca 2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 849) i wejdzie w życie z dniem 27 stycznia 2014 r. Kary i środki zabezpieczające Ostatnie dwa lata swojej kadencji Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego poświęciła tematyce prawa karnego materialnego. Przekazany Ministrowi Sprawiedliwości 5 listopada 2013 r. projekt nowelizacji Kodeksu karnego zawiera szereg propozycji zmian zarówno w części ogólnej, jak i szczególnej tej kodyfikacji. Przede wszystkim zwracają uwagę propozycje odnośnie kar i środków karny chociaż Komisja nie rozszerzyła katalogu kar, to jednak znacznie rozszerzyła ich formy i zasady wymiaru. Najbardziej istotne zmiany dotknęły karę ograniczenia wolności. W obowiązującym stanie prawnym kara ta może polegać na wykonywaniu prac społecznie użytecznych, dokonywaniu potrąceń z wynagrodzenia za pracę oraz ograniczeniu w zakresie swobody zmiany miejsca pobytu i obowiązku udzielania wyjaśnień co do przebiegu wykonania kary. W propozycji Komisji, oprócz tych obowiązków i potrąceń, sąd będzie mógł orzec o obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego. Obowiązek pozostawania w miejscu stałego pobytu kontrolowany za pomocą środków technicznych trwałby maksymalnie 12 miesięcy i nie mógłby być dłuższy niż 24 godziny w stosunku tygodniowym oraz 12 godzin w stosunku dziennym. To nie jedyny przykład zastosowania środków systemu dozoru elektronicznego w Kodeksie karnym proponowany przez Komisję Kodyfikacyjną. Także w przypadku wymierzenia kary pozbawienia wolności w rozmiarze nieprzekraczającym dwóch lat, sąd mógłby orzec, że po odbyciu określonej części kary, nie dłuższej jednak niż trzy miesiące, pozostałą jej część skazany odbywa w systemie dozoru elektronicznego. Z kolei przy orzeczeniu kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej dwóch lat z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, sąd mógłby ustalić długość odbywania tej kary w systemie dozoru elektronicznego, z tym, że okres odbywania kary w tym systemie nie mógłby być krótszy niż trzy miesiące i dłuższy niż sześć miesięcy. Dozór elektroniczny znalazłby zastosowanie nie tylko w przypadku kar, ale również w przy orzekaniu środków zabezpieczających Komisja Kodyfikacyjna przewidziała elektroniczną kontrolę miejsca pobytu jako odrębny środek, polegający na dozorowaniu osoby przy użyciu środków technicznych. Nowa kadencja, nowy skład 17 grudnia 2013 r. odbyło się plenarne posiedzenie inaugurujące prace Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego w kadencji , pod przewodnictwem prof. dr hab. Piotra Hofmańskiego. W skład Komisji weszli: prof. UJ dr hab. Włodzimierz Wróbel (zastępca przewodniczącego), prokurator Prokuratury Krajowej w stanie spoczynku Igor Dzialuk, prof. dr hab. Tomasz Grzegorczyk, prof. UW dr hab. Michał Królikowski, SSN Michał Laskowski, prof. UKSW dr hab. Jarosław Majewski, prof. UG dr hab. Sławomir Steinborn, SSO dr Wojciech Sych, Prokurator Prokuratury Apelacyjnej Janusz Śliwa, prof. dr hab. Stanisław Waltoś, dr hab. Małgorzata Wąsek-Wiaderek, prof. UAM dr hab. Paweł Wiliński, SSN Stanisław Zabłocki, prof. UAM dr hab. Robert Zawłocki oraz prof. dr hab. Andrzej Zoll. Tego dnia członkowie Komisji zarysowali kierunki prac w bieżącej kadencji. Wśród nich wskazano na potrzebę przeglądu przepisów prawa karnego wykonawczego pod kątem ewentualnej przyszłej reformy, przeglądu przepisów prawa materialnego i procesowego o wykroczeniach, monitorowania wejścia w życie reformy postępowania karnego, rozważenia możliwości wypracowania projektu ustawy o współpracy międzynarodowej w sprawach karnych, a także pracy nad zagadnieniami procesowymi związanymi z: wykorzystaniem informacji pozyskanych operacyjnie, postępowaniem z dokumentami opatrzonymi klauzulami przewidzianymi w ustawie o ochronie informacji niejawnych (m.in. dostęp do akt w tym zakresie, procesowe ich wykorzystanie, itd.) oraz przeglądem zakazów dowodowych (ze szczególnym uwzględnieniem tych, które powiązane są z informacjami operacyjnymi i niejawnymi). red powiedzialności karnej za przestępstwo zniesławienia za pomocą środków masowego komunikowania, ustalając ustawowe zagrożenie na poziomie grzywny i ograniczenia wolności. Zaostrzenie odpowiedzialności nastąpiłoby natomiast w przypadku przestępstw z art. 256 k.k. karą do trzech lat pozbawienia wolności zagrożone ma być propagowanie ustrojów totalitarnych i mowa nienawiści. Z całością propozycji Komisji Kodyfikacyjnej odnośnie kształtu Kodeksu karnego można zapoznać się za pośrednictwem strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości (www.ms.gov.pl zakładka Działalność / Komisje Kodyfikacyjne). Projektowana regulacja, zgodnie z zamierzeniami Komisji, winna wywołać dyskusję co do kierunku zmian w zakresie prawa karnego materialnego. Beata Wiraszka-Bereza Autorka jest prokuratorem, sekretarzem Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego 11

14 Rys. Łukasz Jagielski ETPCz Prezentujemy omówienie najciekawszych wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zapadłych w sprawach polskich od września do listopada 2013 r. Trybunał we wspomnianym okresie wydał 8 wyroków, naruszenie postanowień Konwencji stwierdzając w trzech spośród nich. Dotyczyły one tak prawa do życia w aspekcie proceduralnym (Przemyk przeciwko Polsce, wyrok z 17 września 2013 r.), jak i prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego (El Kashif przeciwko Polsce, wyrok z 19 listopada 2013 r. oraz Wereda przeciwko Polsce, wyrok z 26 listopada 2013 r.). W kolejnych trzech rozpatrywanych sprawach (Brzuszczyński przeciwko Polsce, wyrok z 17 września 2013 r., Matusik przeciwko Polsce, wyrok z 1 października 2013 r., Błaja News Sp. z o.o. przeciwko Polsce, wyrok z 26 listopada 2013 r.) Trybunał nie dopatrzył się nieprawidłowości w praktyce organów krajowych co do odpowiednio bezpośredniego przesłuchania świadka w postępowaniu karnym, nadmiernej długości postępowania oraz poszanowania swobody wypowiedzi. W pozostałych dwóch wyrokach Trybunał nie podjął merytorycznego rozstrzygnięcia w przypadku skargi Plechanow przeciwko Polsce 15 października 2013 r. skreślił sprawę z listy skarg w zakresie dotyczącym przyznania słusznego zadośćuczynienia, zaś w przypadku skargi Matrakas i inni przeciwko Polsce i Grecji 7 listopada 2013 r. uznał ją za niedopuszczalną wobec Polski. Nieskuteczność postępowania W głośnej sprawie Przemyk przeciwko Polsce, po raz pierwszy od czasu wyroku Ciechońska przeciwko Polsce z 14 czerwca 2011 r., Trybunał stwierdził naruszenie przez władze polskie prawa do życia chronionego treścią Artykułu 2 Konwencji. W obu przypadkach chodziło o naruszenie aspektu proceduralnego tego prawa. Tym razem Trybu- Fot. Szymon Janczarek nał dokonał oceny skuteczności (a raczej jej braku) postępowania karnego dotyczącego śmiertelnego pobicia przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej w maju 1983 roku Grzegorza Przemyka. Postępowanie w tej sprawie, w ramach wyznaczonych jurysdykcją temporalną Trybunału w sprawach polskich (od 1 maja 1993 r.), toczyło się lat Siedziba Europejskiego Trybunału Praw Człowieka siedemnaście i zakończył 28 lipca 2010 r. umorzeniem z uwagi na przedawnienie karalności czynu. ETPCz zwrócił w szczególności uwagę na to, że aż pięciokrotnie uchylano wyroki sądów pierwszej instancji, zaś sprawa przekazywana była do ponownego rozpoznania, przy czym tego rodzaju decyzje sądów odwoławczych uzasadniano w szczególności błędami w zakresie rekonstrukcji stanu faktycznego. Trybunał podkreślił przy tym, że przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania stanowi z reguły konsekwencję błędów popełnionych przez sądy niższej instancji, a powtarzanie się tego rodzaju rozstrzygnięć w ramach jednego postępowania wskazuje na poważną słabość funkcjonalną systemu sądowego. Zresztą ocena dokonana w tym względzie przez Trybunał nie odbiega w sposób znaczący od tego, co wcześniej stwierdził Sąd Najwyższy wydając orzeczenie kończące ostatecznie po- stępowanie w sprawie i określając sposób jego prowadzenia mianem porażki wymiaru sprawiedliwości. Ponownie o zasadzie bezpośredniości W sprawie Brzuszczyński przeciwko Polsce Trybunał po raz kolejny zajmował się problematyką potencjalnego naruszenia prawa do rzetelnego procesu, chronionego Artykułem 6 Konwencji w związku z formułowanym przez skarżącego zarzutem skazania go na karę 15 lat pozbawienia wolności za m.in. pomocnictwo do dokonania zabójstwa, wyłącznie na podstawie zeznań świadka, w którego przesłuchaniu skarżący nie mógł uczestniczyć z uwagi na samobójstwo tego świadka. W jego ocenie, tak obciążające go zeznania, które zostały złożone w toku postępowania przygotowawczego przez nieżyjącego współsprawcę, jak i pozostała część materiału dowodowego, miały wyłącznie charakter poszlakowy. Dokonując oceny, Trybunał podkreślił, iż nieobecność świadka musi być właściwie usprawiedliwiona, a w przypadku, gdy wyrok skazujący opiera się wyłącznie lub w decydującym stopniu na wyjaśnieniach złożonych przez osobę, której oskarżony nie miał możliwości zadawać pytań czy to na etapie postępowania przygotowawczego, czy w trakcie procesu wystąpić może ograniczenie prawa do obrony stojące w sprzeczności z gwarancjami Konwencji. Rozstrzygając tę sprawę, Trybunał w pierwszej kolejności odwołał się do ugruntowanego już standardu, zgodnie z którym odstępstwa od zasady bezpośredniego zapoznania się przez oskarżonego z dowodem w sprawie są dopuszczalne jedynie wyjątkowo. W sytuacji, w której skazanie oparte jest wyłącznie lub w przeważającej 12

15 Aktualności Na Wokandzie ETPCz O swobodzie wypowiedzi Z kolei sprawa zainicjowana skargą Błaja News Sp. z o.o. dotyczyła artykułu opublikowanego w 2007 r. w wydawanym przez skarżącą tygodniku Fakty i Mity, zawieczęści na zeznaniach osoby, w przesłuchaniu której oskarżony nie uczestniczył, jego prawo do obrony może zostać ograniczone tylko w stopniu dającym się pogodzić z gwarancjami przewidzianymi w Artykule 6 Konwencji. Z tej reguły wynikają dwie konsekwencje. Po pierwsze, musi istnieć przyczyna uzasadniająca nieobecność świadka na rozprawie, a po wtóre tego typu skazanie poddane jest szczegółowemu badaniu przez Trybunał. W sprawie Brzuszczyński niewątpliwie wystąpiła przyczyna uzasadniająca nieobecność głównego świadka na rozprawie (samobójstwo), a za uznaniem tych zeznań za część materiału dowodowego przemawiało dobro wymiaru sprawiedliwości. Bez wątpienia również zeznania te stanowiły zasadniczy dowód przeciwko skarżącemu. Tym niemniej, Trybunał w pełnym zakresie zaaprobował sposób postępowania sądów krajowych wskazując m.in., że kwestia wiarygodności zeznań zmarłego świadka stanowiła zasadniczy przedmiot rozważań sądu pierwszej instancji w 135 stronnicowym uzasadnieniu wyroku, który niezwykle kompleksowo i rygorystycznie dokonał oceny zgromadzonych dowodów. Ponadto, sądy krajowe odwołały się również do innych dowodów potwierdzających zeznania zmarłego świadka, a obrona pomimo tego, że nie miała możliwości brania udziału w przesłuchaniu znając tożsamość świadka, mogła wskazywać np. na motywy, którymi mógł on kierować się ewentualnie pomawiając skarżącego. W tym kontekście sądy uwzględniły także zeznania osób mogących zdyskredytować zeznania głównego świadka. Trybunał podkreślił, że w tej sprawie wiarygodność osoby głównego świadka i jego zeznań zostały szczegółowo zbadane, a sądy krajowe wyjaśniły, dlaczego brak jest podstaw do uznania, że zmarły świadek celowo pomawiał skarżącego. W związku z powyższym, Trybunał nie stwierdził naruszenia Konwencji. Bezprawne pozbawienie wolności W kolejnych dwóch wyrokach wydanych między wrześniem a listopadem 2013 r. Trybunał odnosił się do kwestii bezprawnego pozbawienia wolności skarżących. W sprawie Wereda przeciwko Polsce Trybunał za naruszenie Konwencji uznał dwudniowe opóźnienie w zwolnieniu skarżącego z aresztu tymczasowego (środek zapobiegawczy został uchylony 19 maja 2008 r., zaś do zwolnienia skarżącego doszło dopiero 21 maja 2008 r.). Trybunał ponownie odwołał się przy tym do utrwalonego już orzecznictwa, wskazując, że przy zwolnieniu osoby pozbawionej wolności może dojść do pewnego opóźnienia z przyczyn organizacyjno-administracyjnych, ale nie powinno ono przekroczyć kilku godzin. W sprawie tej Trybunał stwierdził zatem naruszenie Artykułu 5 ust. 1 Konwencji, tym bardziej, że w toku postępowania nie wykazano, by władze krajowe ograniczyły do minimum opóźnienie w wykonaniu decyzji o zwolnieniu skarżącego. W sprawie El Kashif przeciwko Polsce doszło z kolei do naruszenia Artykułu 5 ust. 3 Konwencji w zakresie, w jakim nakazuje on niezwłoczne postawienie osoby tymczasowo aresztowanej przed sędzią lub innym urzędnikiem uprawnionym do wykonywania władzy sądowej. W tym przypadku tymczasowe aresztowanie do listu gończego zostało zastosowane wobec skarżącego pod jego nieobecność, w konsekwencji zmiany przez niego dotychczasowego miejsca zamieszkania bez powiadomienia o tym sądu. Sam skarżący po zatrzymaniu, przez 16 dni pozbawienia wolności, nie został postawiony przed sądem, w tym również wówczas, gdy są II instancji rozstrzygał w przedmiocie zażalenia obrońcy skarżącego na postanowienie o jego tymczasowym aresztowaniu. W sprawie El Kashif Trybunał dopatrzył się także naruszenia Artykułu 5 ust.1 lit. c Konwencji, wskazując, iż wprawdzie tymczasowe aresztowanie skarżącego z powołaniem się na obawę ucieczki i ukrywania przed wymiarem sprawiedliwości było przewidziane prawem krajowym, to nie sposób uznać, by było konieczne i proporcjonalne do celu, jaki miało wywołać. Zdaniem ETPCz świadczy o tym szereg okoliczności skarżący nie był uprzednio karany, miał stałe miejsce zamieszkania w Polsce, ponadto zarzucany mu czyn był zagrożony wyłącznie karą grzywny. Co prawda, w toku postępowania skarżący zmienił miejsce zamieszkania nie informując o tym sądu, co zgodnie z prawem krajowym powinien był uczynić, jednakże nie zostało wykazane, że 16 dni pozbawienia wolności było konieczne do ustalenia miejsca jego zamieszkania lub dokonania z jego udziałem konkretnych czynności procesowych. Ponadto, pomimo stosownych wniosków obrońcy, władze krajowe nie rozważyły możliwości zastosowania wobec skarżącego środków mniej restrykcyjnych w szczególności doprowadzenia go przez policję. rającego zarzuty, że osoba, której dotyczył, będąca w owym czasie prokuratorem, była zamieszana w handel narkotykami. W szczególności skarżąca zarzucała, że prokurator była obecna przy zakupie narkotyków przez jej byłego męża, na jednej z łódzkich ulic od osób, przeciwko którym w tamtym czasie toczyły się postępowania karne. W sprawie tej ingerencję w sferę swobody wypowiedzi stanowił wyrok sądu cywilnego uwzględniający powództwo o ochronę dóbr osobistych wniesione przez prokurator opisaną w spornym artykule. Kwestią kluczową było zbadanie kwestii konieczności tej ingerencji w społeczeństwie demokratycznym, tzn. czy odpowiadała ona pilnej potrzebie społecznej, czy była proporcjonalna do prawnie uzasadnionego celu, jak również, czy przyczyny wskazane przez władze krajowe były w tym zakresie odpowiednie i wystarczające. Trybunał potwierdził wprawdzie, że osobista integralność prokuratora może stanowić przedmiot uzasadnionego zainteresowania opinii publicznej, tym niemniej funkcjonariuszowi publicznemu należy również zapewnić ochronę przed obraźliwymi i znieważającymi atakami, które mogą oddziaływać na sposób wykonywania przez niego obowiązków i zniszczyć zaufanie publiczne zarówno do niego samego, jak i do urzędu, który sprawuje. Zakres tego rodzaju ochrony zależy od szczególnych okoliczności konkretnej sprawy. Wprawdzie skarżący powoływał się na swój obowiązek powiadomienia opinii publicznej o istotnej kwestii cieszącej się jej zainteresowaniem, to jednak fakt, że sprawa dotyczyła prokuratora, nie zwalniał go z obowiązku dostarczenia wystarczającej podstawy faktycznej dla tego typu zarzutów. Trybunał podkreślił, iż sądy krajowe uznały stwierdzenia zawarte w artykule, odnoszące się do postępowania prokuratora w zakresie zaangażowania w handel narkotykami, za niepoparte przez dowody. Nadto, Sąd Najwyższy w swojej szczegółowej analizie tej sprawy odwołał się do orzecznictwa ETPCz oraz zasad korzystania ze swobody wypowiedzi, odnotowując w szczególności rozróżnienie pomiędzy wypowiedziami o faktach a opiniami, jak również dokonując wyważenia pomiędzy występującymi w sprawie konkurencyjnymi dobrami. Dlatego też Trybunał uznał podejście zaprezentowane przez sądy krajowe za zgodne z zasadą swobody wypowiedzi, gwarantowaną przez Artykuł 10 Konwencji. Szymon Janczarek Autor jest sędzią delegowanym do pełnienia funkcji prawnika w Radzie Europy Departamencie Wykonywania Wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 13

16 Sieć Ośrodków Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem Doświadczenie Profesjonalizm Wsparcie Ośrodki prowadzone są przez wyspecjalizowane organizacje pozarządowe i działają pod patronatem Ministerstwa Sprawiedliwości. Ofiara przestępstwa otrzyma w nich bezpłatną informację prawną oraz pomoc psychologiczną. 16 wojewódzkich Ośrodków Pomocy zaprasza osoby pokrzywdzone przestępstwem do kontaktu telefonicznego lub osobistego. zachodniopomorskie Stowarzyszenie SOS dla Rodziny ul. Energetyków Szczecin tel. (91) tel. (91) zgłoszenia: lubuskie Lubuskie Stowarzyszenie na Rzecz Kobiet BABA Stary Rynek Zielona Góra tel. (68) pomorskie Centrum Interwencji Kryzysowej Polskiego Czerwonego Krzyża Pl. ks. Gustkowicza Gdańsk tel. (58) tel. (58) wielkopolskie Caritas Archidiecezji Gnieźnieńskiej ul. Orła Białego Gniezno tel. (61) dolnośląskie Stowarzyszenie Pomocy Akson ul. Bora Komorowskiego Wrocław tel./fax (71) (telefon czynny całą dobę) kujawsko-pomorskie Stowarzyszenie Azyl na Rzecz Pomocy Kobietom i Dzieciom Ofiarom Przemocy ul. Brzozowa Toruń tel. (56) opolskie Stowarzyszenie Godność i Praca Centrum Integracji Społecznej ul. Krakowska 32A Opole tel./fax (77) tel. (77) Pełna lista ośrodków, ich filii oraz pozostałych organizacji pomocy dla pokrzywdzonych: warmińsko-mazurskie Elbląskie Centrum Mediacji i Aktywizacji Społecznej ul. Związku Jaszczurczego 17/ Elbląg tel łódzkie Stowarzyszenie Bezrobotnych i Osób Działających na Rzecz Bezrobotnych Wszyscy razem - In Corpore ul. Franciszkańska Łódź tel. (42) tel. (42) śląskie Śląska Fundacja - Błękitny Krzyż ul. Dzwonkowa 138u Jaworze tel./fax (33) podlaskie Centrum Aktywności Społecznej PRYZMAT ul. Kościuszki Suwałki mazowieckie tel. (87) Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia ul. Korotyńskiego Warszawa tel./fax (22) tel. (22) porady prawne: świętokrzyskie Centrum Interwencji Kryzysowej Caritas Diecezji Kieleckiej ul. Urzędnicza 7b Kielce tel. (41) kontakt dla stron: małopolskie Krakowskie Forum Organizacji Społecznych KraFOS ul. B. Komorowskiego Kraków tel. (12) lubelskie Katolickie Stowarzyszenie Pomocy Oosbom Potrzebującym AGAPE ul. Bernardyńska Lublin tel. (81) podkarpackie Stowarzyszenie Wspierania Zasobów Ludzkich Nowy Horyzont ul. Reformacka Rzeszów tel. (17)

17 Okiem Kowalskiego Wokanda Temat numeru: Sądownictwo dla obywatela W sądach z roku na rok zaobserwować można pozytywne zmiany odczuwalne dla obywateli. Wciąż jednak zdarzają się zjawiska niepożądane, jak nieuzasadnione ograniczanie jawności rozpraw, spóźnienia rozpraw czy niewłaściwa kultura ich prowadzenia. Jakie uwagi do jakości pracy sędziów ma przysłowiowy Kowalski? Spośród wielu możliwych optyk, za pomocą których oceniane są polskie sądy, niezwykle ważną, choć często pomijaną, jest optyka obywatelska. Zgodnie z nią poprawność proceduralna postępowania w sądzie jest równie ważna co odpowiedź na pytanie, czy sąd oferuje obywatelowi rzetelne rozstrzygnięcie sporu w atmosferze szacunku i godności, czy jest raczej instytucją o nadmiernej liczbie procedur, posługującą się niezrozumiałą terminologią prawniczą, z wyniosłymi bądź aroganckimi pracownikami. Perspektywa obywatelska zaczyna być w sądach coraz częściej brana pod uwagę, m.in. dzięki inicjatywom organizacji pozarządowych. Jedną z takich organizacji jest Fundacja Court Watch Polska, która od 2010 r. prowadzi projekt obywatelskiego monitoringu sądów. Wnioski z ostatniej obserwacji, prowadzonej od lipca 2012 r. do lipca 2013 r., zaprezentowano w raporcie opublikowanym na początku października 2013 r. W całej Polsce 450 wolontariuszy przeprowadziło obserwacje prawie 7 tys. rozpraw sądowych. Znaczna część obserwatorów Fundacji to studenci prawa, a zatem przyszli adwokaci, radcowie prawni, ale także sędziowie. Ponieważ nie weszli oni jeszcze w korporacyjne tryby funkcjonowania w którymś z prawniczych zawodów, można z dużym prawdopodobieństwem zakładać, że reprezentują obywatelski punkt widzenia. Autorzy tegorocznego raportu skupiają się przede wszystkim na pozytywnych zmianach, jakie zanotowano w sądach, w których w ostatnich trzech latach dokonano największej liczby obserwacji. Nie zapominają też o wielu nieprawidłowościach będących udziałem polskiej Temidy. Zaobserwowane w salach sądowych zjawiska zakwalifikowano w raporcie do czterech kategorii spraw: jawność postępowania, przestrzeganie praw stron, organizacja pracy sądu oraz traktowanie uczestników postępowania. Rys. Łukasz Jagielski Jawność postępowania Stopień realizacji zasady jawności prezentowany jest w raporcie za pomocą zarówno możliwości uczestnictwa publiczności w dowolnej jawnej rozprawie, jak i poprzez wskazywanie na rozmaite bariery i utrudnienia dla obywateli zidentyfikowane w gmachu sądu. I tak, podobnie jak w latach ubiegłych, obserwatorzy odnotowali w niektórych sądach zwyczaj legitymowania obywateli przez ochronę tuż po wejściu do budynku. Pozbawianie publiczności anonimowości odbywa się również w salach rozpraw (sędziom zdarza się spisywać dane z dowodów osobistych osób chcących obserwować posiedzenie bądź rozprawę). Sprawia to, że obywatele przebywając w sądzie mają czasem odczucie, że są w miejscu obcym i nieprzyjaznym, o utrudnionej dostępności. Największymi nieprawidłowościami w tym zakresie, jakie odnotowują autorzy raportu, są: zastrzeżenia sędziów do obecności lub robienia notatek przez publiczność, wypraszanie obywateli z sal rozpraw, instrumentalne traktowanie możliwości wyłączania jawności rozprawy w jej trakcie (po to, by uniemożliwić publiczności udział w rozprawie, mimo braku obiektywnych przesłanek), czy wymaganie pisemnej zgody prezesa danego sądu na uczestnictwo obywatela w jawnej rozprawie. Stosunkowo najwięcej zastrzeżeń do obecności publiczności zanotowano w Sądzie Rejonowym w Tarnowie (24 proc. z wszystkich 25 obserwacji), w trójmiejskich sądach rejonowych (Gdańsk-Północ 21 proc. z 29 obserwacji, Gdańsk-Południe 18 proc. z 28 obserwacji, Sopot 16 proc. ze 102 obserwacji) oraz w Sądzie Rejonowym w Bielsku-Białej (16 proc. z 32 obserwacji). Co warte odnotowania, w aż 12 spośród 44 sądów, w których dokonano największej liczby obserwacji (od 18 do 93), nie odnotowano tego typu problemów. W całej Polsce średnio w 6 na 100 przypadków rozpraw sędziowie mieli zastrzeżenia do udziału publiczności lub robienia przez nią notatek. Wyjątkowo nieprzychylnie niektórzy sędziowie odnosili się do faktu sporządzania notatek przez obserwatorów Court Watch Polska. W raporcie przywołana jest następująca wypowiedź obserwatora przyglądającego się rozprawie karnej w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy: Po posiedzeniu sędzia zatrzymała mnie, kiedy próbowałem z niego wyjść i kazała się przedstawić i zapytała co robię na jej sali sądowej i po co robiłem notatki, i powiedziała, że jak jestem obserwatorem to mam obowiązek poinformować o tym sąd, a nie wchodzić na rozprawę jak do stodoły. Powyższe prowadzi do wniosku, że niektóre sądy mają problem ze stosowaniem zasady jawności. Jest ich oczywiście zdecydowana mniejszość, zaś sami autorzy raportu przywołują wiele pozytywnych przykładów przestrzegania tej zasady przez sędziów prowadzących rozprawy. Respektowanie praw stron Negatywnym zjawiskiem, na które przedstawiciele Fundacji zwracają uwagę od samego początku prowadzenia monitoringu, jest przebywanie w sali sądowej prokuratora lub pełnomocnika którejś ze stron 15

18 Wokanda Temat numeru: Sądownictwo dla obywatela poza czasem trwania rozprawy. Praktyka taka ma negatywne konsekwencje dla postrzegania sądu przez uczestników procesu, u których powstaje przekonanie, że w ten sposób jedna ze stron ma większy dostęp do sądu niż druga. Skutkuje to, zdaniem autorów raportu, zasadniczymi wątpliwościami obywateli co do bezstronności sądu. Dzięki temu, że praktyka pozostawania prokuratorów lub pełnomocników którejś ze stron w salach rozpraw monitorowana jest już od trzech lat, w tegorocznym raporcie możliwe było zdiagnozowanie dwóch tendencji. Po pierwsze, w większości analizowanych sądów skala zjawiska zmniejszyła się. Po drugie, pozytywne zmiany można zaobserwować przede wszystkim w sądach, w których monitoring prowadzony jest z dużą regularnością i intensywnością. Tak stało się w sądach w Olsztynie i Toruniu (w większym stopniu) oraz Warszawie i Krakowie (w mniejszym stopniu). W wielu miejscach skala tego zjawiska jest jednak wciąż niepokojąca. Najgorzej pod tym względem wypadł Sąd Okręgowy w Lublinie (obecność prokuratora lub pełnomocnika którejś ze stron odnotowano tam w przypadku 31 proc. z 13 obserwacji), Sąd Rejonowy w Zamościu (28 proc. z 25 obserwacji), Sąd Rejonowy Lublin- -Zachód (25 proc. z 16 obserwacji). W pozostałych sądach, w których zaobserwowano tę praktykę, wskaźnik ten pozostaje Fot. Łukasz Januszewski na poziomie poniżej 20 proc. spraw, zaś w 11 spośród 44 analizowanych sądów nie odnotowano jej w ogóle. Badając praktyczne przestrzeganie prawa stron do rzetelnego procesu, autorzy raportu zwracają również uwagę na sposób protokołowania monitorowanych rozpraw. Zdaniem obserwatorów, protokołowanie wiernie odwzorowywało przebieg 51 proc. z nich, w 27 proc. pomijało tylko nieistotne informacje, zaś w 1 proc. przypadków pominięte zostały informacje ważne. Najkorzystniej w tym zestawieniu wypadł Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, gdzie w 85 proc. z 48 obserwowanych spraw stwierdzono właściwe, z perspektywy obserwatora, utrwalanie przebiegu rozprawy, a tylko w 2 proc. budziło ono wątpliwości. Na drugim końcu tego zestawienia znalazł się Sąd Rejonowy w Dębicy, gdzie w 26 proc. z 93 obserwowanych spraw sposób protokołowania budził wątpliwości. Obserwatorzy przede wszystkim wskazywali na zbytnie skracanie wypowiedzi świadków przez sędziów oraz pomijanie istotnych zdaniem wolontariuszy Fundacji fragmentów ich wypowiedzi. Organizacja i kultura rozpraw Z perspektywy obywatelskiej, niezwykle istotne wydaje się być to, w jaki sposób organizacja pracy sądu wpływa na sposób traktowania uczestników postępowań. Spóźnianie terminów rozpoczęcia rozpraw czy ich odwoływanie bez wcześniejszego poinformowania uczestników może być z perspektywy sądowego personelu bez znaczenia, jednak dla interesanta sądu są to najbardziej frustrujące praktyki. Choć punktualność wydaje się mieć coraz większe znaczenie dla sędziów, to nadal daleko tu do ideału. W poprzednim cyklu ponad połowa na 4005 obserwacji rozpoczęła się niepunktualnie (54 proc.). Tegoroczny raport pokazuje pewną poprawę, gdyż proporcje odwróciły się punktualnie rozpoczęło się 55 proc. rozpraw i posiedzeń (z obserwowanych prawie siedmiu tysięcy). Także w tym roku obalony został mit, że rozprawy i posiedzenia opóźniają się ze względu na wcześniejsze opóźnienia w salach rozpraw. Zostało to ustalone dzięki porównaniu opóźnień pierwszych i kolejnych spraw z wokand ogłoszonych danego dnia w każdym z badanych sądów. Okazuje się, że rozprawy, które widnieją na wokandzie jako pierwsze, rozpoczynają się z opóźnieniem częściej niż sprawy kolejne (55 proc. obserwowanych pierwszych spraw z wokand rozpoczynało się punktualnie, kolejne już w 58 proc. przypadków). Fot. Krzysztof Wojciewski Najgorzej pod względem spóźnień wygląda sytuacja w Sądzie Rejonowym Gdańsk-Południe (72 proc. opóźnionych rozpraw z 28 obserwowanych), Sądzie Rejonowym w Bielsku-Białej (69 proc. opóźnionych rozpraw z 22) oraz Sądzie Okręgowym w Warszawie i Sądzie Okręgowym w Gdańsku (odpowiednio, 67 i 66 proc. z 56 i 31 spraw). Dla porównania, w Sądzie Okręgowym w Zielonej Górze, Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie oraz Sądzie Rejonowym w Mysłowicach mniej niż 15 proc. obserwowanych rozpraw odbyło się z opóźnieniem. Średnia długość opóźnienia dla poszczególnych sądów wyniosła od pięciu minut (Sąd Rejonowy w Mysłowicach) do 41 minut (Sąd Apelacyjny w Warszawie). Podkreślić należy, że sędziowie częściej wyjaśniają przyczyny opóźnień lub przepraszają za nie niż zaobserwowano to w poprzednim cyklu monitoringu (16 proc. spraw w 2011 r., 22 proc. w tym roku). Najbardziej pozytywne zmiany w tym względzie odnotowano w sądach o największej liczbie obserwacji, głównie w Olsztynie i Krakowie. Jeśli chodzi o sposób traktowania uczestników rozpraw, autorzy raportu podkreślają, że podobnie jak w poprzednich latach doświadczenie obserwatorów wynoszone z sal rozpraw jest w tym zakresie bardzo dobre lub dobre. Istnieją jednak przypadki zachowań zdecydowanie niekulturalnych i nader emocjonalnych. Ku zaskoczeniu autorów raportu, kolejny rok z rzędu potwierdziło się, że stosunkowo większej liczby niewłaściwych zachowań obserwatorzy doświadczyli w sądach okręgowych niż w rejonowych. Oto przykładowe wypowiedzi, jakie sędziowie kierowali do uczestników postępowań: Jak ma pani problemy to trzeba wziąć relanium, bo zachowuje się pani jak małpa w cyrku (Sąd Rejonowy w Busku Zdroju), Dla mnie to jest chore, proszę pani. Mówię to jako osoba 16

19 Wokanda Temat numeru: Sądownictwo dla obywatela prywatna (Sąd Rejonowy w Olsztynie), Według mnie pan dawno powinien siedzieć w więzieniu; Pan jest oszustem. Oszukał pan swojego chlebodawcę, a w tym kraju trudno jest o pracę; Co pan zrobił z pieniędzmi, które pan ukradł? Nie zatrudniłbym pana nawet na najniższym stanowisku (Sąd Okręgowy w Olsztynie), Pani leczy się od pięciu lat, więc to wszystko, co Pani mówi, to i tak trzeba dzielić przez trzy (Sąd Rejonowy dla Krakowa Podgórza). Na szczęście, skala tego typu zjawisk nie jest duża. Największą odnotowano w Sądzie Rejonowym w Białymstoku i Sądzie Rejonowym Gdańsk-Północ (po 10 proc. przypadków na 29 obserwowanych spraw w obu sądach), Sądzie Okręgowym w Gdańsku (9 proc. przypadków na 46 spraw), Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Podgórza, Sądzie Okręgowym w Olsztynie, Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia oraz Sądzie Rejonowym Gdańsk-Południe (po 8 proc. przypadków na, odpowiednio, 153, 313, 51 i 26 obserwowanych spraw). Słowo o metodologii Raport Obywatelski Monitoring Sądów 2012/2013 powstał na bazie 6938 obserwacji dokonanych w 125 sądach powszechnych (w tym trzech sądach apelacyjnych oraz 30 sądach okręgowych), czterech wojewódzkich sądach administracyjnych, Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz w Sądzie Najwyższym. Monitoring prowadzony był w oparciu o metody powszechnie przyjęte w naukach społecznych, przede wszystkim metodę obserwacji uczestniczącej. Sposób doboru sądów był dla obserwatorów całkowicie dowolny, obserwowano zarówno sprawy karne, jak i cywilne. Wolontariusze Fundacji wyposażeni zostali w formularze obserwacji przygotowane wcześniej przez zespół Court Watch Polska i konsultowane z przedstawicielami środowiska prawniczego. Zawierają one szereg szczegółowych pytań, na które wolontariusze odpowiadają w trakcie dokonywania obserwacji w salach rozpraw, ale również umożliwiają im bardziej wyczerpujące opisanie co ciekawszych zjawisk oraz odnotowanie konkretnych wypowiedzi sędziów. Podkreślić należy, że autorzy raportu są socjologami, dlatego ich podejście nie jest zogniskowane na formalnej realizacji praw przysługujących uczestnikom procesu sądowego, tylko na społecznym odczuciu realizacji owych praw. Przyjęta metodologia badania sprawia, że jego wyniki nie mają charakteru ściśle reprezentatywnego. Główną zaletą jest jego poglądowy charakter oraz możliwość dokonywania Rozprawa porównań między konkretnymi sądami szczególnie tymi, w których dokonano największej liczby obserwacji. Najnowszy raport z monitoringu sądów mówi wiele o stanie polskiego sądownictwa. Jak podkreślają jego autorzy, większość wolontariuszy Fundacji wychodzi z sądów zbudowana, z ugruntowanym poczuciem zaufania do instytucji trzeciej władzy, odnotowawszy wiele przykładów zwiększających autorytet sądu. Niemniej, w wielu aspektach i wielu przypadkach jest jeszcze dużo do poprawienia, by obywatel był w gmachu sądu traktowany z należytym szacunkiem, jako podmiot we własnym przekonaniu rzetelnego, bezstron- Ankieta dot. przebiegu rozprawy/posiedzenia Obserwator:... / data:... Miasto:.. Sąd:.. Wydział:.... Sygnatura:.. Przewod. składu:... Posiedzenie Nr sali:... Przedmiot sprawy (art.): Lp Pytanie Tak Nie N/N 1. Czy ta rozprawa (posiedzenie) jest pierwszą/ym tego dnia w tej sali? 2. Czy rozprawa (posiedzenie) umieszczona/e na wokandzie się odbyła/o? Jeśli nie, to jaki był sposób poinformowania, jaka przyczyna, czy było wywołanie? 3. Jeśli nie to, czy ktoś poza Tobą czekał nie wiedząc o jej/jego odwołaniu? Jeśli tak, to kim była ta osoba lub osoby? 4. Czy rozpoczęcie było punktualne? Jeśli nie, to ile minut opóźnienia: Jaka była przyczyna opóźnienia, kto się spóźnił? 5. Jeśli rozpoczęcie było niepunktualnie, czy ktoś wyjaśnił/przeprosił? Kto to zrobił. Zapisz co powiedział. 6. Czy wywołanie rozprawy/posiedzenia było słyszalne na holu? 7. Czy sędzia miał zastrzeżenia do Twojej obecności lub robienia przez Ciebie notatek w trakcie rozprawy? *Jeśli tak, opisz sytuację i słowa sędziego. 8. Czy sędzia wiedział, że jesteś Obserwatorem Fundacji Court Watch Polska? 9. Czy strony (lub oskarżony) miały profesjonalnego pełnomocnika? 10. Czy na sali byli bliscy stron lub oskarżonego? 11. C Czy na sali była publiczność niezwiązana ze stronami? Kto to był? 12. Czy prokurator lub pełnomocnik którejś strony był obecny na sali rozpraw przed rozpoczęciem rozprawy, po jej zakończeniu lub w czasie przerwy? Jeśli tak, opisz dokładnie sytuację (kto to był, czy był tam razem z sędzią lub którąś ze stron, czy drzwi do sali były w tym czasie zamknięte, jak długo)? 13. Czy sędzia sprawiał wrażenie nieprzygotowanego do rozprawy, np. widać było, że nie znał akt sprawy, mylił fakty, zadawał tylko ogólne pytania? Jeśli tak, opisz co mogło o tym świadczyć, jak prowadził rozprawę? 14. Czy zdarzyło się, że sędzia zwrócił się do kogoś na sali w sposób niekulturalny lub agresywny? *Jeśli tak, opisz sytuację, zacytuj słowa. 15. Czy sędzia wysłuchał obu stron i zapytał każdą ze stron lub oskarżonego/obwinionego, czy ma jakieś pytania lub coś do dodania? Jeśli nie to kogo pominął, czy w ogóle zwracał się bezpośrednio do stron? 16. Czy sędzia dawał równe warunki przedstawienia swojego stanowiska obu stronom, traktował obie strony tak samo? *Jeśli nie, opisz sytuację. 17. Dyktując do protokołu sędzia: odwzorowywał wiernie przebieg rozprawy, pomijał tylko nieistotne informacje, pomijał także istotne informacje, poprawiał tylko lub uzupełniał protokolanta który pisał sam, nie dyktował do protokołu, nagrywanie (e-protokół). Jeśli posiedzenie było ostatnim w sprawie (zakończyło się postępowanie): 18. Ogłoszenie wyroku: odbyło się natychmiast, po przerwie, zaplanowane na koniec dnia, zostało odroczone na inny dzień, ma odbyć się przez wyłożenie wyroku w sekretariacie. 19. Czy poza odwołaniem się do przepisów prawa, sędzia w sposób zrozumiały uzasadnił wyrok (podał ustne motywy rozstrzygnięcia)? w sposób wyczerpujący i zrozumiały dla uczestników wyjaśnił powody podjętej decyzji, zrobił to w sposób zrozumiały lecz lakoniczny, zrobił to w sposób niezrozumiały dla uczestników, podał tylko podstawę prawną i nie wyjaśnił dlaczego podjął decyzję, w ogóle nie uzasadniał ustnie podjętej decyzji. 20. Czy sąd w sposób zrozumiały poinformował strony o możliwości, terminie i sposobie zaskarżenia? Dlaczego nie? Formularz ankiety, jaką wypełniają wolontariusze Fundacji Court Watch Polska obserwujący sprawy sądowe nego i sprawiedliwego postępowania. Obserwacje rozpraw prowadzą również do wniosku, że znaczna część niekorzystnych dla obywateli zjawisk mogłaby zostać usunięta bez większych kosztów oraz zmian uregulowań prawnych. Tak jest chociażby w kwestii sędziowskich spóźnień czy pozostawiania otwartych drzwi do sal rozpraw, w których poza czasem trwania posiedzeń przebywa sędzia oraz prokurator lub pełnomocnik jednej ze stron. Raport dostępny jest do pobrania na stronie internetowej Filip Antoni Gołębiewski Autor jest socjologiem, współpracownikiem Fundacji Court Watch Polska 17

20 Wokanda Temat numeru: Sądownictwo dla obywatela Co z tą sprawnością? Analiza statystyk dotyczących orzecznictwa prowadzi do przekonania, że w Polsce mimo wysokich nakładów budżetowych na sądownictwo w zbyt wielu przypadkach obywatele mają do czynienia ze sprawiedliwością spóźnioną. Tymczasem niedostateczna sprawność postępowań to dla interesantów sądów najważniejsza przyczyna, dla której niejednokrotnie wystawiają oni niskie oceny całemu wymiarowi sprawiedliwości. Rys. Łukasz Jagielski Autorem celnej maksymy, że sprawiedliwość spóźniona to niesprawiedliwość (Justice delayed is justice denied) jest William Ewart Gladstone, czterokrotny premier Wielkiej Brytanii w latach W Polsce prawo do szybkiego rozstrzygnięcia sprawy stanowi podstawę postępowania sądowego. Art. 45 Konstytucji wskazuje, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Zasada ta znajduje odzwierciedlenie w poszczególnych kodyfikacjach. Zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie nastąpiło na pierwszym posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Podobnie, w treści art. 2 Kodeksu postępowania karnego zapisano, że celem ustawodawcy jest, by rozstrzyganie spraw następowało w rozsądnym terminie. Podstawowe oczekiwanie obywatela Kryteria oceny wymiaru sprawiedliwości przez przeciętnego obywatela nie są skomplikowane. Polacy oczekują jedynie, że ich sprawy w sądach będą rozstrzygane szybko i sprawnie, że kontaktom z instytucjami wymiaru sprawiedliwości oraz związanymi z nimi procedurami prawnymi nie będą musieli poświęcać nadmiernych środków i swojego czasu. Tymczasem jak wynika z badania opinii społecznej opublikowanego przez CBOS w styczniu 2013 r. przytłaczająca większość ankietowanych, bo 84 proc., uważa, że najważniejszym problemem wymiaru sprawiedliwości w Polsce jest przewlekłość postępowań sądowych. Z kolei spośród osób, które same lub ich bliscy miały kontakt z sądami i negatywnie oceniły ich działanie, 51 proc. za największą słabość polskiej Temidy uznało właśnie przewlekłość postępowań i opieszałość sądzenia (R. Boguszewski O przestrzeganiu prawa i funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości w Polsce, CBOS, Komunikat nr 4763, 12 stycznia 2013 r.). W listopadzie ub.r. fundacja Forum Obywatelskiego Rozwoju przygotowała analizę Sądy na wokandzie Przejrzystość i wydajność pracy. Celem autorów tego opracowania było m.in. przygotowanie wiarygodnego rankingu na podstawie powszechnie dostępnych danych statystycznych Ministerstwa Sprawiedliwości, bez uwzględniania kwestii skomplikowania procedur sądowych szybkości postępowań prowadzonych w sądach okręgowych i apelacyjnych (patrz tabela przyp. red.). Przeprowadzona analiza potwierdziła typowe bolączki, jakie są udziałem polskiego sądownictwa, tj. nierówne obciążenie sprawami sądów w poszczególnych okręgach, a także znacząco większe obciążenie pracą sądów w dużych miastach niż w mniejszych ośrodkach. Liderami zestawienia w kategorii szybkości postępowań zostały zatem sądy z miast takich jak Legnica (103 tys. mieszkańców, dane za GUS) i Łomża (63 tys. mieszkańców), a sądy warszawskie (1,7 mln mieszkańców) oraz sąd w Krakowie (756 tys. mieszkańców) znalazły się na jego końcu. Nie ulega wątpliwości, że w ostatnich latach w sądach miało miejsce wiele pozytywnych zmian (proces informatyzacji, nagrywanie rozpraw, system e-sądu). Jednak, jak pokazuje m.in. wspomniane badanie CBOS, obywatele tych zmian nie odczuwają. Sytuacja taka powinna zatem wywołać głęboką refleksję u osób odpowiedzialnych za jakość sądzenia oraz zainspirować działania, które zwiększą u Polaków zadowolenie z jakości obsługi ich spraw w sądzie. Temida sprawna czy niesprawna? Czas trwania postępowań w różnych okręgach sądowych w Polsce jest bardzo zróżnicowany. Dysproporcje te można zidentyfikować analizując statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości za 2012 r. dotyczące choćby czasu trwania postępowań dla spraw cywilnych procesowych. I tak, w kategorii spraw trwających od 12 miesięcy do 2 lat, w Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim tych spraw było 45, podczas gdy w Sądzie Okręgowym w Warszawie aż Porównania takie wprost prowadzą do wniosku, że sieć sądów i rozkład zatrudnienia nie są dostosowane do obciążeń mierzonych liczbą i stopniem skomplikowania wpływających do sądów spraw. Rzecz jasna, trudno jest porównywać sądy w aglomeracjach z sądami mającymi siedziby poza dużymi ośrodkami miejskimi. Droga obywatela do sprawiedliwości w dużych miastach trwa zazwyczaj dłużej niż w mniejszych ośrodkach. Wynika to oczywiście z większej liczby spraw wpływających do tych sądów, a także z większej skali ich skomplikowania. Ważną przyczyną niedostatecznej efektywności polskiej Temidy jest też zbyt szeroka kognicja sądów. W Polsce przyjęto zasadę pełnego dostępu obywatela do sądu, co powoduje, że rozpatruje on nadmierną ilość spraw rodzajowo. Powyższe nie powinno jednak deprecjonować zasadniczej obserwacji dotyczącej wadliwego rozkładu spraw w sądach. Tezę o niedostatecznej efektywności wymiaru sprawiedliwości potwierdza przygotowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych raport z wykonywania przez Polskę wyroków Europejskiego Trybunału 18

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego. (druk nr 359)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego. (druk nr 359) Warszawa, 27 maja 2013 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego (druk nr 359) I. Cel i przedmiot ustawy Przedłożona Senatowi ustawa o zmianie ustawy Kodeks

Bardziej szczegółowo

I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI RADCY PRAWNEGOORAZ PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU RADCÓW PRAWNYCH

I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI RADCY PRAWNEGOORAZ PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU RADCÓW PRAWNYCH WYKAZ ZAGADNIEŃ OMAWIANYCH W OBRĘBIE POSZCZEGÓLNYCH PRZEDMIOTÓW OBOWIĄZUJĄCYCH NA KOLOKWIUM ROCZNYM I R O K U A P L I K A C J I W ROKU SZKOLENIOWYM 2010 I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

USTAWA z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 27 lipca 2001 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1082. o Krajowej Radzie Sądownictwa Art. 1. 1. Krajowa Rada Sądownictwa, zwana dalej Radą, realizuje

Bardziej szczegółowo

POMOC PRAWNA W POSTĘPOWANIU KARNYM

POMOC PRAWNA W POSTĘPOWANIU KARNYM Ministerstwo Sprawiedliwości POMOC PRAWNA W POSTĘPOWANIU KARNYM Co to jest? Jak z niej korzystać? Publikacja przygotowana dzięki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej 2 Jesteś pokrzywdzonym, podejrzanym

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt V KK 176/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 sierpnia 2013 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński SSN Roman Sądej Protokolant Anna Kowal na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel Sygn. akt II KK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 grudnia 2012 r. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz

Bardziej szczegółowo

Zadania kuratorów sądowych

Zadania kuratorów sądowych Krzysztof Jędrysiak Kierownik IV Zespołu Kuratorskiej służby Sądowej w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Woli Zadania kuratorów sądowych Kurator sądowy w strukturze Sądu Zawodowy kurator sądowy dla dorosłych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie Karty audytu wewnętrznego w Ministerstwie Spraw

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 16.03.2015. Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji. Szanowny Panie Komendancie,

Warszawa, 16.03.2015. Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji. Szanowny Panie Komendancie, Warszawa, 16.03.2015 Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji Szanowny Panie Komendancie, Organizacje tworzące Koalicję na rzecz CEDAW zwracają się do Pana Komendanta z prośbą

Bardziej szczegółowo

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Etapy postępowania karnego 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Postępowanie przygotowawcze Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa lub wszczęcie postępowania

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki Sygn. akt III KK 257/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 sierpnia 2015 r. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

Bardziej szczegółowo

ZAŻALENIE. na postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia ( )

ZAŻALENIE. na postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia ( ) Katowice, dnia ( ) r. L.Dz.W../2015 Sygn. RO-12/UPR4/2014/AF Sąd Rejonowy Zamiejscowy z siedzibą w P. za pośrednictwem: Prokuratura Rejonowa w T. Ośrodek Zamiejscowy w P. sygn. akt. 5 Ds 234/15 ZAŻALENIE

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

OCENA SKUTKÓW REGULACJI Nazwa projektu Projekt rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie Państwowej Komisji do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego Ministerstwo wiodące i ministerstwa

Bardziej szczegółowo

1. Polska 2030- Trzecia Fala Nowoczesności" - długookresowa strategia rozwoju postępowania przekracza

1. Polska 2030- Trzecia Fala Nowoczesności - długookresowa strategia rozwoju postępowania przekracza Plan działalności na rok 2013 dla Sądu Rejonowego w Zgierzu Część A: Najważniejsze cele do realizacji w roku 2013 Lp. Planowana wartość do osiągnięcia na koniec roku, którego dotyczy Najważniejsze zadania

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Sprawiedliwości - działania i plany. Konferencja prasowa

Ministerstwo Sprawiedliwości - działania i plany. Konferencja prasowa Ministerstwo Sprawiedliwości - działania i plany Konferencja prasowa Pierwsze exposé : skrócenie czasu orzekania, deregulacja zawodów Projekty zrealizowane Usprawnienie pracy sądów Skrócenie i uproszczenie

Bardziej szczegółowo

Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r.

Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-116-03 Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118

Bardziej szczegółowo

projekt z dnia 30 września 2015 r. z dnia 2015 r.

projekt z dnia 30 września 2015 r. z dnia 2015 r. projekt z dnia 30 września 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru zeznania o wysokości dochodu z zagranicznej spółki kontrolowanej obowiązującego w zakresie

Bardziej szczegółowo

m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. dot. RPO-619466-II/09/PS 2009-11- O k

m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. dot. RPO-619466-II/09/PS 2009-11- O k m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH dot. RPO-619466-II/09/PS WPŁ. 2009-11- O k ZAL. NR Pan Janusz

Bardziej szczegółowo

Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra Sprawiedliwości do reprezentowania Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych.

Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra Sprawiedliwości do reprezentowania Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Warszawa, 29 września 2014 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII kadencja Prezes Rady Ministrów DKRM 140 112 (8)/14 Pan Radosław Sikorski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1999 r. Nr 83, poz. 931; 2004 r. Nr 68, poz. 623, z 2005 r. Nr 25,

Bardziej szczegółowo

1. ZAŁOŻENIA 2. OSOBY UCZESTNICZĄCE W SZKOLENIU

1. ZAŁOŻENIA 2. OSOBY UCZESTNICZĄCE W SZKOLENIU Wytyczne do prowadzenia szkoleń w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie (na lata 2012-2013) (na podstawie art.8, pkt 5 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie) 1. ZAŁOŻENIA Przepisy ustawy

Bardziej szczegółowo

Izolowanie sprawcy przemocy i pomoc ofiarom z perspektywy pracy kuratora sądowego.

Izolowanie sprawcy przemocy i pomoc ofiarom z perspektywy pracy kuratora sądowego. Izolowanie sprawcy przemocy i pomoc ofiarom z perspektywy pracy kuratora sądowego. Przygotował: Krzysztof Stasiak Kurator okręgowy Sądu Okręgowego w Gdańsku Sąd Okręgowy Administracja i inne jednostki

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA. z dnia 16 grudnia 2011 r.

STANOWISKO KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA. z dnia 16 grudnia 2011 r. STANOWISKO KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA z dnia 16 grudnia 2011 r. w przedmiocie wykonywania orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Do Krajowej Rady Sądownictwa zwrócił się Pełnomocnik Ministra Spraw

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w pierwotnym brzmieniu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak Pan ZSRI5 OO/4/20 14/MM Marek Michalak Kwestię uregulowania treści wokandy sądowej określa zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 roku w sprawie organizacji i zakresu działania salą, w

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1992 Nr 75 poz. 376 UCHWAŁA. TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO z dnia 30 września 1992 r. (W. 5/92)

Dz.U. 1992 Nr 75 poz. 376 UCHWAŁA. TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO z dnia 30 września 1992 r. (W. 5/92) Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 1992 Nr 75 poz. 376 UCHWAŁA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO z dnia 30 września 1992 r. (W. 5/92) w sprawie wykładni art. 44 ust. 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne

Bardziej szczegółowo

Sąd Rejonowy w Jaworze. ul. Klasztorna 5. 59-400 Jawor. tel. 76 754-40-01. faks 76 870-28-85 NIP 695-152-25-28 REGON 361437148

Sąd Rejonowy w Jaworze. ul. Klasztorna 5. 59-400 Jawor. tel. 76 754-40-01. faks 76 870-28-85 NIP 695-152-25-28 REGON 361437148 Sąd Rejonowy w Jaworze tel. 76 754-40-01 faks 76 870-28-85 NIP 695-152-25-28 REGON 361437148 Uprzejmie informujemy, że od 29 września do 30 października 2015 roku Kasa Sądu będzie nieczynna. Znaki opłaty

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 2006 r. PROKURATURA KRAJOWA PR I 070/7/06

Warszawa, dnia 2006 r. PROKURATURA KRAJOWA PR I 070/7/06 PROKURATURA KRAJOWA Warszawa, dnia 2006 r. PR I 070/7/06 I N F O R M A C J A dotycząca prowadzenia w 2005 r. postępowań przygotowawczych w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę

Bardziej szczegółowo

z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego w postępowaniu karnym 1)

z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego w postępowaniu karnym 1) Wstępny projekt z dnia 5 czerwca 2014 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A S P R AW I E D L I W O Ś C I z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego

Bardziej szczegółowo

W projektowanej ustawie położono szczególny nacisk na rozwój profilaktyki, jako skutecznej formy pomocy w sytuacjach, gdy w rodzinie nie występuje

W projektowanej ustawie położono szczególny nacisk na rozwój profilaktyki, jako skutecznej formy pomocy w sytuacjach, gdy w rodzinie nie występuje UZASADNIENIE Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. Nr 180, poz. 1493), po kilku latach funkcjonowania, wymaga zmian w celu bardziej skutecznej walki ze zjawiskiem

Bardziej szczegółowo

OMÓWIENIE WPROWADZONYCH ZMIAN W USTAWIE

OMÓWIENIE WPROWADZONYCH ZMIAN W USTAWIE OMÓWIENIE WPROWADZONYCH ZMIAN W USTAWIE Nowelizacja ustawy zakłada rozszerzenie form udzielanej pomocy ofiarom przemocy w rodzinie o możliwość m.in. bezpłatnego badania lekarskiego dla ustalenia przyczyn

Bardziej szczegółowo

Pani. Maria Teresa Romer

Pani. Maria Teresa Romer Warszawa, 12 maja 2008 r. Pani Maria Teresa Romer Prezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich IUSTITIA W odpowiedzi na pismo z dnia 16 kwietnia 2008 r., uprzejmie informuję, że Minister Sprawiedliwości podziela

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca) Sygn. akt II KK 27/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 18 lutego 2015 r. SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Art. 1.

USTAWA z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Art. 1. USTAWA z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) wprowadza się

Bardziej szczegółowo

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości Marek Michalak Pan ZSRI5OO42O 14/KW Praw Dziecka brakiem realizacji prawa dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców, proszę działań legislacyjnych. mających na celu zabezpieczenie praw i dobra dzieci w tym

Bardziej szczegółowo

Rozdział IV. Realizacja zadań nadzorczych

Rozdział IV. Realizacja zadań nadzorczych Rozdział IV Realizacja zadań nadzorczych 143 Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie w 2010 r. realizował zadania nadzorcze przewidziane w 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października

Bardziej szczegółowo

21 maja 2014. VI konferencja z cyklu Informatyzacja wymiaru sprawiedliwości

21 maja 2014. VI konferencja z cyklu Informatyzacja wymiaru sprawiedliwości VI konferencja z cyklu Informatyzacja wymiaru sprawiedliwości Zinformatyzowane postępowanie wieczystoksięgowe nowym narzędziem w pracy prawnika 21 maja 2014 Pałac Lubomirskich, Warszawa patronat patronat

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. w sprawie danych niezbędnych do właściwego monitorowania realizacji i ewaluacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA NAUKOWA PT. RADCA PRAWNY JAKO OBROŃCA I PEŁNOMOCNIK W PROCESIE KARNYM

KONFERENCJA NAUKOWA PT. RADCA PRAWNY JAKO OBROŃCA I PEŁNOMOCNIK W PROCESIE KARNYM KONFERENCJA NAUKOWA PT. RADCA PRAWNY JAKO OBROŃCA I PEŁNOMOCNIK W PROCESIE KARNYM W dniu 2 czerwca 2015 r. na Wydziale Prawa i Administracji w Poznaniu odbyła się Konferencja Naukowa pt. Radca prawny jako

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Monika Kos, radca ministra Departament Polityki Wydatkowej Warszawa, 13 stycznia 2015 r. Program prezentacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 maja 2009 r.

Warszawa, dnia 19 maja 2009 r. Warszawa, dnia 19 maja 2009 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk Sygn. akt V KK 359/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 grudnia 2014 r. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa do szóstego wydania... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa do szóstego wydania... 15 Spis treści Wykaz skrótów............................................... 13 Przedmowa do szóstego wydania.............................. 15 Wprowadzenie............................................... 17

Bardziej szczegółowo

Ochrona małoletnich ofiar Polska perspektywa. Kraków, 5 listopada 2014 roku.

Ochrona małoletnich ofiar Polska perspektywa. Kraków, 5 listopada 2014 roku. Ochrona małoletnich ofiar Polska perspektywa Kraków, 5 listopada 2014 roku. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 X 2012 r. ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia

Bardziej szczegółowo

efektywności instytucji publicznych

efektywności instytucji publicznych Działania KPRM zorientowane na zwiększenie efektywności instytucji publicznych W oczach obywatela nie jest tak źle! Osobiste doświadczenia Polaków związane z załatwianiem różnego rodzaju spraw urzędowych

Bardziej szczegółowo

STATUT Ogólnopolskiego Forum Rad Rodziców i Organizacji Rodzicielskich. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT Ogólnopolskiego Forum Rad Rodziców i Organizacji Rodzicielskich. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT Ogólnopolskiego Forum Rad Rodziców i Organizacji Rodzicielskich Rozdział I Postanowienia ogólne Art. 1. Ogólnopolskie Forum Rad Rodziców i Organizacji Rodzicielskich, zwane dalej Forum, jest obywatelską

Bardziej szczegółowo

Art. 35. [Formy kary ograniczenia wolności] 1. 2. Art. 36. [Obowiązki przy karze ograniczenia wolności] 1. 2.

Art. 35. [Formy kary ograniczenia wolności] 1. 2. Art. 36. [Obowiązki przy karze ograniczenia wolności] 1. 2. Część ogólna Art. 35. [Formy kary ograniczenia wolności] 1. Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne jest wykonywana w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym. 2. W stosunku do osoby

Bardziej szczegółowo

r inybu,dowanycen,r p~

r inybu,dowanycen,r p~ M INISTER w /V PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Warszawa,«maja 20,5, DPR-V-021-7-AD/AG/l 4/15 Pan Artur Radziwiłł Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów W nawiązaniu do pisma znak: PW6 071 11? rm rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki Sygn. akt III KK 54/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 lipca 2014 r. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

Bardziej szczegółowo

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A.

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A. SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z OCENY SYTUACJI SPÓŁKI W ROKU 2014 WRAZ Z OCENĄ SYSTEMU KONTROLI WEWNĘTRZNEJ I SYSTEMU ZARZĄDZANIA ISTOTNYM RYZYKIEM Zgodnie z częścią III, punkt

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1293).

- o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1293). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów DMPiA 140-43(1)/07 Warszawa, 28 marca 2007 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Uprzejmie przekazuję stanowisko Rady

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Anna Błaszczak Zespół Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

Przekazuję przyjęte przez Radę Ministrów stanowisko wobec poselskiego projektu ustawy:

Przekazuję przyjęte przez Radę Ministrów stanowisko wobec poselskiego projektu ustawy: Warszawa, 6 sierpnia 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA 140 130(4)/08 Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Warszawa, czerwiec 2014 r. Dotychczas podjęte inicjatywy Szefa Służby Cywilnej W latach

Bardziej szczegółowo

Marek Michalak. RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, września 2013 roku Rzecznik Praw Dziecka. ZSR SOO/l 3/2013/ER

Marek Michalak. RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, września 2013 roku Rzecznik Praw Dziecka. ZSR SOO/l 3/2013/ER Kodeks S RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, września 2013 roku Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak ul. Przemysłowa 30132, 00-450 Warszawa ZSR SOO/l 3/2013/ER Pan Marek Biernacki Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

w dniach 17-20 lipca 2012 roku

w dniach 17-20 lipca 2012 roku 1. Informacje i komunikaty. PORZĄDEK OBRAD KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA w dniach 17-20 lipca 2012 roku ( godz. 9 00 sala posiedzeń KRS) Projekt z dnia 9 lipca 2012 r. 2. Informacje i propozycje rozstrzygnięć

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 289/14. Dnia 19 listopada 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Sądej

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 289/14. Dnia 19 listopada 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Sądej Sygn. akt V KK 289/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 19 listopada 2014 r. SSN Roman Sądej na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 19 listopada 2014r.,

Bardziej szczegółowo

Mediacja w sprawach karnych

Mediacja w sprawach karnych Mediacja w sprawach karnych Etapy mediacji selekcja spraw i skierowanie sprawy do mediacji spotkanie mediatora osobno ze stronami wspólne spotkanie sprawcy i pokrzywdzonego w obecności mediatora kontrola

Bardziej szczegółowo

Zinformatyzowane postępowanie wieczystoksięgowe nowym narzędziem w pracy prawnika. Pałac Lubomirskich, Warszawa

Zinformatyzowane postępowanie wieczystoksięgowe nowym narzędziem w pracy prawnika. Pałac Lubomirskich, Warszawa VI konferencja z cyklu Informatyzacja wymiaru sprawiedliwości Zinformatyzowane postępowanie wieczystoksięgowe nowym narzędziem w pracy prawnika 21 maja 2014 Pałac Lubomirskich, Warszawa patronat naukowy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne, w zakładzie zamkniętym sprawcy przestępstwa

Spis treści. w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne, w zakładzie zamkniętym sprawcy przestępstwa Przedmowa do 2. wydania... V Przedmowa... VII Wykaz skrótów... XV Rozdział I. Istota środków zabezpieczających.... 1 1. Pojęcie i istota środków zabezpieczających.... 3 2. Środki zabezpieczające a kary

Bardziej szczegółowo

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o.

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest spółką handlową, nabywającą osobowość prawną z chwilą wpisu do Krajowego

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym.

WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym. Kazimierz Postulski WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym. Tezy wykładu: 1. Cel, kierunki i zakres proponowanych zmian 2. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

bezpiecznie i nawet nie przewiduje się możliwości zapytania dziecka, gdzie chce być przesłuchane i kto powinien w tej czynności mu towarzyszyć.

bezpiecznie i nawet nie przewiduje się możliwości zapytania dziecka, gdzie chce być przesłuchane i kto powinien w tej czynności mu towarzyszyć. Unormowania zawarte w art. 185a i art. 185b K.p.k. mają zapobiegać traumatycznym przeżyciom dzieci, zeznających w charakterze świadków (często także będących pokrzywdzonymi), zwłaszcza podczas procesowego

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIA RZĄDU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE

DZIAŁANIA RZĄDU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE DZIAŁANIA RZĄDU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE 1. Ustawa z dnia 10 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw 2. Nowy Krajowy

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rady Nadzorczej z działalności Wawel S.A. za 2013 rok

Sprawozdanie Rady Nadzorczej z działalności Wawel S.A. za 2013 rok Sprawozdanie Rady Nadzorczej z działalności Wawel S.A. za 2013 rok I. Zakres działalności Rady Nadzorczej Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej obejmuje okres od 01.01.2013 do 31.12.2013, podczas

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projekt zmiany ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym (KRK) stanowi dostosowanie obowiązujących przepisów do decyzji Rady 2005/876/WSiSW z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie wymiany

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA INSTYTUT RZECZOZNAWSTWA MOTORYZACYJNEGO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA INSTYTUT RZECZOZNAWSTWA MOTORYZACYJNEGO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA INSTYTUT RZECZOZNAWSTWA MOTORYZACYJNEGO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: INSTYTUT RZECZOZNAWSTWA MOTORYZACYJNEGO w dalszych postanowieniach statutu zwane

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia stycznia 2007 r. D E C Y Z J A Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA 1. Adwokat w postępowaniu przygotowawczym - przebieg czynności

Bardziej szczegółowo

KOMORNIK SĄDOWY. Kod zawodu: 261904

KOMORNIK SĄDOWY. Kod zawodu: 261904 KOMORNIK SĄDOWY Kod zawodu: 261904 1 1. Zadania zawodowe Komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym. Komornik działa przy sądzie rejonowym, ale sam nie jest organem władzy sądowniczej, gdyż nie sprawuje

Bardziej szczegółowo

Druk nr 2693 Warszawa, 5 marca 2004 r.

Druk nr 2693 Warszawa, 5 marca 2004 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Druk nr 2693 Warszawa, 5 marca 2004 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Zgłaszanie przypadków nieprawidłowości i nadużyć finansowych do Komisji Europejskiej w Polsce

Zgłaszanie przypadków nieprawidłowości i nadużyć finansowych do Komisji Europejskiej w Polsce Tylko do użytku służbowego Zgłaszanie przypadków nieprawidłowości i nadużyć finansowych do Komisji Europejskiej w Polsce Seminarium na temat środków zwalczania korupcji i nadużyć finansowych w ramach europejskich

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNY KOMITET RATOWNIKÓW MEDYCZNYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

SPOŁECZNY KOMITET RATOWNIKÓW MEDYCZNYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA SPOŁECZNY KOMITET RATOWNIKÓW MEDYCZNYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Społeczny Komitet Ratowników Medycznych w dalszych postanowieniach statutu zwane

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZARZĄDU spółki pod firmą W Investments S.A. z siedzibą w Warszawie

REGULAMIN ZARZĄDU spółki pod firmą W Investments S.A. z siedzibą w Warszawie REGULAMIN ZARZĄDU spółki pod firmą W Investments S.A. z siedzibą w Warszawie 1 1. Niniejszy Regulamin określa szczegółowy tryb działania Zarządu spółki pod firmą W Investments S.A. z siedzibą w Warszawie.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r.,

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r., Sygn. akt III KK 217/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 listopada 2013 r. SSN Michał Laskowski na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada

Bardziej szczegółowo

o współpracy rozwojowej 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne

o współpracy rozwojowej 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/8 USTAWA z dnia 16 września 2011 r. o współpracy rozwojowej 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2011 r. Nr 234, poz. 1386, z 2013 r. poz. 1283. Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1.

Bardziej szczegółowo

Zespół do spraw Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Zespół do spraw Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Zespół do spraw Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ZARZĄDZENIE NR 6 PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 23 stycznia 2015 r. zmieniające zarządzenie w sprawie utworzenia Zespołu do spraw Europejskiego Trybunału

Bardziej szczegółowo

Informacja z przebiegu II posiedzenia Komitetu Audytu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

Informacja z przebiegu II posiedzenia Komitetu Audytu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej Informacja z przebiegu II posiedzenia Komitetu Audytu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej W dniu 22 października 2010 r. odbyło się drugie posiedzenie Komitetu Audytu w Ministerstwie Pracy i Polityki

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH DOLiS 035 711/15/BG Warszawa, dnia 2 marca 2015 r. Pani Joanna Kluzik-Rostkowska Minister Edukacji Narodowej Aleja Szucha 25 00 918 Warszawa WYSTĄPIENIE Na

Bardziej szczegółowo

Zakończone zostało śledztwo nadzorowane przez Prokuraturę Okręgową w Legnicy od grudnia 2008 roku p-ko lekarzom podejrzanym o poświadczanie nieprawdy

Zakończone zostało śledztwo nadzorowane przez Prokuraturę Okręgową w Legnicy od grudnia 2008 roku p-ko lekarzom podejrzanym o poświadczanie nieprawdy S p r a w a l e k a r s k a z a k o ń c z o n a Zakończone zostało śledztwo nadzorowane przez Prokuraturę Okręgową w Legnicy od grudnia 2008 roku p-ko lekarzom podejrzanym o poświadczanie nieprawdy w dokumentacji

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury 1)

USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury 1) Kancelaria Sejmu s. 1/8 USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury 1) Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1410. Art. 1. 1. Tworzy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRACY RADY ŁAWNICZEJ przy SĄDZIE OKRĘGOWYM w WARSZAWIE

REGULAMIN PRACY RADY ŁAWNICZEJ przy SĄDZIE OKRĘGOWYM w WARSZAWIE REGULAMIN PRACY RADY ŁAWNICZEJ przy SĄDZIE OKRĘGOWYM w WARSZAWIE Na podstawie art.175 3 Ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sadów powszechnych (Dz. U. nr 98 poz. 1070, z późn. zm.); Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

NOTATKA DLA Ministra Finansów Pawła Szałamachy

NOTATKA DLA Ministra Finansów Pawła Szałamachy Warszawa, dnia 15 grudnia 2015 r. Departament Prawny PR1.022.258.2015.GTA NOTATKA DLA Ministra Finansów Pawła Szałamachy Departament Prawny przedkłada, w załączeniu, projekt rozporządzenia Ministra Finasnów

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE Z DNIA 11 STYCZNIA 2011 R. V KK 361/10

POSTANOWIENIE Z DNIA 11 STYCZNIA 2011 R. V KK 361/10 POSTANOWIENIE Z DNIA 11 STYCZNIA 2011 R. V KK 361/10 W świetle przepisu art. 53 27 k.k.s., należność publicznoprawna uszczuplona czynem zabronionym jest to wyrażona liczbowo kwota pieniężna, od której

Bardziej szczegółowo

Ustawa o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996 r. (Dz. U. Nr 106, poz. 489 ze zm.)

Ustawa o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996 r. (Dz. U. Nr 106, poz. 489 ze zm.) Ustawa o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996 r. (Dz. U. Nr 106, poz. 489 ze zm.) (tekst ujednolicony, opracowany na podstawie: Dz. U. Nr 106, poz. 489, z 1997 r. Dz. U. Nr 121, poz. 770

Bardziej szczegółowo

K A N C E L A R I A D W O K A

K A N C E L A R I A D W O K A K A N C E L A R I A D W O K A C K AG R Z E G O R Z K I E L I S Z C Z Y Oferta usług doradztwa prawnego świadczonych przez Kancelarię Adwokacką Grzegorza Kieliszczyka Warszawa 2014 1 PREZENTACJA KANCELARII

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38 DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 29 września 2014 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka UZASADNIENIE

POSTANOWIENIE. Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka UZASADNIENIE Sygn. akt III KK 460/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 maja 2014 r. SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Grzegorczyk SSA del. do SN Jacek Błaszczyk Protokolant

Bardziej szczegółowo

usunięcie założeń dotyczących umów, dla których nie został ustalony harmonogram spłat,

usunięcie założeń dotyczących umów, dla których nie został ustalony harmonogram spłat, UZASADNIENIE Niniejsza ustawa wdraża do polskiego porządku prawnego dyrektywę Komisji 2011/90/UE z dnia 14 listopada 2011 r. zmieniającą część II załącznika I do dyrektywy 2008/48/WE Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO W PRZEMYŚLU RADOSNA JESIEŃ. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO W PRZEMYŚLU RADOSNA JESIEŃ. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO W PRZEMYŚLU RADOSNA JESIEŃ. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie Przyjaciół Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w Przemyślu Radosna

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 8 stycznia 2010 r.

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 8 stycznia 2010 r. Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu USTAWA z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks karny wykonawczy oraz ustawy - Prawo ochrony środowiska

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH Luty 2014 issn 2391-5781 nr 5 OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH Praktyczne porady Instrukcje krok po kroku Wzory Ochrona danych dotyczy także informacji publicznych Tajemnica bankowa w świecie Big data Ochrona

Bardziej szczegółowo

Obowiązuje od 21.11.2005 r. USTAWA. z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

Obowiązuje od 21.11.2005 r. USTAWA. z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie Kancelaria Sejmu s. 1/6 Obowiązuje od 21.11.2005 r. USTAWA Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493. z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie W celu zwiększenia

Bardziej szczegółowo