Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu"

Transkrypt

1 Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu Spis treści 1. Zabójstwo (typ podstawowy, typy kwalifikowane, zabójstwo z afektu)... 1 I. Zagadnienia wstępne... 1 II. Życie ludzkie jako przedmiot ochrony karnomaterialnej Uwagi ogólne Granice morfologiczne życia ludzkiego Granice temporalne życia ludzkiego Zasada równości ochrony życia ludzkiego w prawie karnym Podsumowanie III. Typ podstawowy zabójstwa (art KK) Strona przedmiotowa zabójstwa A. Uwagi ogólne B. Sposoby działania sprawców zabójstw C. Narzędzia działania sprawców zabójstw D. Czas popełnienia zabójstwa E. Miejsca popełnienia zabójstw F. Śmierć człowieka jako skutek zabójstwa G. Związek przyczynowy między działaniem sprawcy a skutkiem śmiertelnym IV. Elementy podmiotowe odpowiedzialności sprawców zabójstw Wina umyślna przestępstwa zabójstwa A. Uwagi ogólne B. Zamiar bezpośredni (dolus directus) popełnienia przestępstwa zabójstwa C. Zamiar ewentualny (dolus eventualis) przestępstwa zabójstwa D. Zamiar nagły w przestępstwie zabójstwa E. Zamiar przemyślany (dolus premeditatus) zabójstwa Zamiar uszkodzenia ciała a skutek śmiertelny objęty winą nieumyślną V. Kwalifikowane typy zabójstw w KK z 1997 r Uwagi ogólne Typy zabójstw kwalifikowanych A. Zabójstwo kwalifikowane ze względu na szczególne okrucieństwo działania sprawcy B. Zabójstwo kwalifikowane w związku z wzięciem zakładnika C. Zabójstwo kwalifikowane w związku ze zgwałceniem D. Zabójstwo kwalifikowane w związku z rozbojem E. Zabójstwo kwalifikowane ze względu na popełnienie w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie Nb 1

2 Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu F. Zabójstwo kwalifikowane przez użycie do jego dokonania materiałów wybuchowych G. Zabójstwo kwalifikowane przez zabicie więcej niż jednej osoby. 64 H. Zabójstwo kwalifikowane przez wcześniejsze prawomocne skazanie za przestępstwo zabójstwa I. Zabójstwo kwalifikowane przez jego dokonanie na funkcjonariuszu publicznym podczas pełnienia obowiązków lub w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych związanych z ochroną bezpieczeństwa ludzi bądź ochroną bezpieczeństwa lub porządku publicznego Uwaga końcowa VI. Zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwione okolicznościami Istota zabójstwa pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami Zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia a działanie w stanie poczytalności ograniczonej VII. Podmiot przestępstwa zabójstwa Uwagi ogólne Dojrzałość podmiotu przestępstwa zabójstwa Poczytalność podmiotu przestępstwa zabójstwa VIII. Usiłowanie i przygotowanie popełniania przestępstw zabójstwa Dzieciobójstwo I. Uwagi wprowadzające II. Dzieciobójstwo rys historyczny III. Dzieciobójstwo aspekt prawnoporównawczy IV. Dane statystyczne V. Przedmiot przestępstwa VI. Strona przedmiotowa VII. Podmiot VIII. Strona podmiotowa IX. Niepoczytalność i ograniczona w znacznym stopniu poczytalność X. Wymiar kary i środków karnych XI. Zbieg przepisów ustawy i zbieg przestępstw Zabójstwo eutanatyczne I. Uwagi wprowadzające II. Eutanazja rys historyczny III. Eutanazja aspekt prawnoporównawczy IV. Dane statystyczne V. Przedmiot VI. Strona przedmiotowa VII. Podmiot VIII. Strona podmiotowa IX. Wymiar kary i środków karnych X. Zbieg przepisów ustawy i zbieg przestępstw Pomoc do samobójstwa I. Uwagi wprowadzające II. Pomoc i nakłanianie do samobójstwa rys historyczny III. Pomoc do samobójstwa aspekt prawnoporównawczy IV. Dane statystyczne V. Przedmiot VI. Strona przedmiotowa VII. Podmiot

3 Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu VIII. Strona podmiotowa IX. Wymiar kary i środków karnych X. Zbieg przepisów ustawy i zbieg przestępstw Nieumyślne spowodowanie śmierci I. Nieumyślne spowodowanie śmierci rys historyczny II. Nieumyślne spowodowanie śmierci aspekt prawnoporównawczy III. Dane statystyczne IV. Przedmiot V. Strona przedmiotowa VI. Podmiot VII. Strona podmiotowa VIII. Wymiar kary i środków karnych IX. Zbieg przepisów ustawy i zbieg przestępstw Przestępstwo przerwania ciąży I. Uwagi ogólne II. Metody przerywania ciąży III. Przedmiot czynu zabronionego IV. Przedmiot ochrony V. Typy czynów zabronionych określone w art KK VI. Odpowiedzialność karna za przerwanie ciąży poza obszarem polskiej jurysdykcji Uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia I. Uwagi wstępne problemy terminologiczne II. Odpowiedzialność za spowodowanie uszkodzeń ciała lub rozstroju zdrowia rys historyczny III. Granice odpowiedzialności karnej za spowodowanie uszkodzenia ciała Ciężki uszczerbek na zdrowiu Uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia A. Uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia dziecka poczętego IV. Strona podmiotowa przestępstw spowodowania uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia Umyślność problematyka zamiaru ogólnego Nieumyślność Kwalifikowane i kwalifikujące uszkodzenie ciała Narażenie życia i zdrowia na niebezpieczeństwo I. Uwagi wstępne II. Odpowiedzialność za narażenie życia lub zdrowia człowieka na niebezpieczeństwo rys historyczny III. Granice odpowiedzialności za indywidualne narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu Zakres przedmiotowy Podmiotowość narażenia IV. Kwalifikowane narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu V. Szczególne wypadki odpowiedzialności karnej związane z narażeniem człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu Literatura: Podręczniki, komentarze, prace zbiorowe: Andrejew, Prawo karne, 1978; tenże, Ustawowe znamiona przestępstwa, Warszawa 1959; tenże, Kwalifikacja prawna czynu przestępnego, Warszawa 1987; Andrejew, Świda, Wolter, KK z komentarzem; Bafia, Mioduski, Siewierski, Komentarz KK, 1987; J. Bardach, Historia państwa i prawa Polski, t. I, Warszawa 1965; 3

4 4 Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu T. Bilikiewicz, Psychiatria kliniczna, Warszawa 1969; G. Bauer, Moderne Verberchensbekämpfung, Lubeka 1970; S. Boduszyński, O zabójstwie ze stanowiska teorii i prawodawstw obowiązujących, Warszawa 1971; G. Brückner, Zur Kriminologie des Mordes, Hamburg 1961; Buchała, Prawo karne, 1980; tenże, Bezprawność przestępstw nieumyślnych i wyłączające ją dozwolone ryzyko, Warszawa 1971; tenże, Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji drogowej, Warszawa 1973; E. Carcon, Code penal annote, t. II, Paris 1956; O. Chybiński, W. Gutenkust, W. Świda, Prawo karne, Część szczególna, pod red. W. Świdy, Warszawa 1980; M. Cieślak, K. Spett, W. Wolter, Psychiatria w procesie karnym, Warszawa 1977; K. Daszkiewicz, Przestępstwa z afektu w polskim prawie karnym, Warszawa 1982; taż, Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu. Rozdział XIX Kodeksu karnego. Komentarz, Warszawa 2000; taż, Kodeks karny z 1997 r. Uwagi krytyczne, Gdańsk 2001; R. Dębski, Pozaustawowe znamiona przestępstwa. O ustawowym charakterze norm prawa karnego i znamionach typu zabronionego nie określonych w ustawie, Łódź 1995; M. Filar, Karalność zakażenia HIV, w: AIDS i prawo karne, pod red. A. J. Szwarc, Poznań 1996; E. Gibson, S. Klein, Murder, A Home Office Research Unit Report, London 1961; S. Glaser, Polskie prawo karne w zarysie, Kraków 1933; Glaser, Mogilnicki, Komentarz KK; W. Grzywo-Dąbrowski, Podręcznik medycyny sądowej dla studentów medycyny i lekarzy, Warszawa 1958; A. Gubiński, Zabójstwo pod wpływem silnego wzruszenia, Warszawa 1961; W. Gutekunst, w: O. Chybiński, W. Gutekunst, W. Świda, Prawo karne. Część szczególna, Warszawa Wrocław 1965; L. Hochberg, Przestępstwa przeciwko życiu, wolności, obyczajności i czci według nowego kodeksu karnego, Warszawa 1969; O. Górniok, S. Hoc, S. M. Przyjemski, Kodeks karny. Komentarz, t. III, Gdańsk 1999; O. Górniok, w: O. Górniok, S. Hoc, S. M. Przyjemski, Z. Sienkiewicz, J. Szumski, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek, Kodeks karny. Komentarz, Gdańsk 2002/2003; B. Hołyst, Zabójstwo, Studium kryminalistyczne i kryminologiczne, Warszawa 1970; P. Horoszowski, Zabójstwo z afektu, Warszawa 1947; A. Jakliński, J. Kobiela, Medycyna sądowa. Podręcznik dla studentów medycyny, Warszawa 1972; H. Janowska, Zabójstwa i ich sprawcy, Warszawa 1974; K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, Warszawa 1973; L. Korzeniowski, Zarys psychiatrii, Warszawa 1969; E. Krzymuski, Wykład prawa karnego ze stanowiska nauki i prawa austriackiego, t. I, Kraków 1911; W. Łuniewski, Zarys psychiatrii sądowej. Część ogólna, Warszawa 1950; J. Makarewicz, Polskie prawo karne. Część ogólna, Lwów Warszawa 1919; Makarewicz, Komentarz KK, 1935; W. Makowski, Kodeks karny obowiązujący czasowo w Rzeczypospolitej Polskiej na ziemiach b. zaboru rosyjskiego, Warszawa 1922; tenże, Komentarz KK, 1933; tenże, Prawo karne. Część ogólna, Warszawa 1920; tenże, Prawo karne. O przestępstwach w szczególności, Warszawa 1924; S. Manczarski, Medycyna sądowa w zarysie, Warszawa 1962; T. Marcinkowski, Medycyna sądowa dla prawników, Warszawa 1975; A. Marek, Kodeks karny. Komentarz. 2 wyd, Warszawa 2005; Marek, Komentarz KK, 2006; Marek, Prawo karne, 2009; B. Michalski, w: Wąsek, Zawłocki, Komentarz KK, t. I; M. Mozgawa (red.), M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik, Kodeks karny. Praktyczny komentarz (Lex/el.); J. Nisenzon, M. Siewierski, Kodeks karny, Łódź 1947; Peiper, Komentarz KK, 1936; S. Pikulski, Wybrane problemy wymiaru kary za zabójstwa w Kodeksie karnym z 1997 r., w: Aktualne problemy prawa karnego, Księga pamiątkowa z okazji jubileuszu 70 urodzin Prof. Andrzeja J. Szwarca, Poznań 2009; tenże, Zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami, w: Węzłowe problemy prawa karnego, kryminologii i polityki kryminalnej. Księga pamiątkowa ofiarowana Prof. A. Markowi, Warszawa 2010; tenże, Zabójstwo z zazdrości, Warszawa 1992; S. Pławski, Przestępstwa przeciwko życiu, Warszawa 1963; E. F. Pobiegajło, Umyszlennyje ubijstwa i borba ż nimi, Woroneż 1965; B. Popielski, J. Kobiela, Medycyna sądowa, Warszawa 1972; B. Popielski, J. Z. Walczyński, Medycyna sądowa, Warszawa 1972; J. Potulski, Komentarz do art. 157a k.k., LEX.el.; S. Raszeja, w: S. Raszeja, W. Nasiłowski, J. Markiewicz, Medycyna sądowa. Podręcznik dla studentów, Warszawa 1993; Rejman, Komentarz KK; J. Sawicki, Przymus leczenia, eksperyment, udzielenie pomocy i przeszczep w świetle prawa, Warszawa 1966; J. Sernell, Problemy nowego prawa karnego, Warszawa 1970; M. Siewierski, w: Bafia, Mioduski, Siewierski, Komentarz KK, 1977; tenże, Kodeks karny i pra-

5 Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu wo o wykroczeniach. Komentarz, Warszawa 1958; K. Sójka-Zielińska, Historia prawa, Warszawa 1981; Śliwiński, Polskie prawo karne, cz. szczególna; tenże, Prawo karne, 1975; Śliwowski, Prawo karne, 1979; Świda, Prawo karne, 1978; M. Tarnawski, Zabójstwo uprzywilejowane w świetle badań akt sądowych i badań ankietowych, Poznań 1985; M. Tarnawski, Zmniejszona poczytalność sprawcy przestępstwa, Warszawa 1976; R. Taubenschlag, Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 1969; L. Tyszkiewicz, w: M. Bojarski, M. Filar, W. Filipkowski, M. Kalitowski, A. Kamieński, L. K. Paprzycki, E. Pływaczewski, W. Radecki, Z. Sienkiewicz, Z. Siwik, W. Radecki, R. A. Stefański, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek, L. Wilk, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2006; L. Wachholz, Medycyna sądowa na podstawie nowego ustawodawstwa polskiego, Warszawa 1933; tenże, Medycyna sądowa, Warszawa 1925; Z. Walczyński, Przewodnik do ćwiczeń z medycyny sądowej, Warszawa 1959; J. Waszczyński, Uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia, w: System prawa karnego. O przestępstwach w szczególności, pod red. I. Andrejewa, L. Kubickiego, J. Waszczyńskiego, t. IV, Część 1, Wrocław Warszawa Kraków Gdańsk Łódź 1985; K. Wiak, Ochrona dziecka poczętego w polskim prawie karnym, Lublin 2001; J. Wojciechowski, Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 1997; W. Wolter, Czynnik psychiczny w istocie przestępstwa, Kraków 1924; tenże, Kodeks karny. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu. Skrypt nr 15, Warszawa 1970; Wolter, Nauka o przestępstwie, Warszawa 1973;; N. I. Zagrodnikow, Prestuplenije protiw żyzni po sowietskomu ugołownomu prawu, Moskwa 1961; E. Zielińska, AIDS i ciąża problemy prawno karne, w: AIDS i prawo karne, pod red. A.J. Szwarca, Poznań 1996; Zoll, Komentarz KK, cz. szczególna, t. II, 2008; A. Zoll, Narażenie na niebezpieczeństwo, w: System prawa karnego. O przestępstwach w szczególności, pod red. I. Andrejew, L. Kubicki, J. Waszczyński, t. IV, Część 1, Wrocław Warszawa Kraków Gdańsk Łódź 1985; tenże, Odpowiedzialność karna za niepowodzenie w uczuciu, Warszawa 1988; Z. Zdrójkowski, w: Zoll, Komentarz KK, t. II, 1999; tenże, w: Komentarz KK, cz. szczególna, t. II, Studia, artykuły, glosy (wybór): I. Andrejew, Glosa do wyroku SN/NK 1015/59, PiP 1961, Nr 12; J. Bednarek, Kryteria ocenne zamiaru zabójstwa o sprawach o usiłowanie pozbawienia życia, SKKiP 1975, Nr 3; tenże, Wymiar kary w sprawach o zabójstwa, PiP 1975, Nr 10 11; M. Bielski, Prawnokarne przypisanie skutku w postaci konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo, PS 2005, Nr 4; W. M. Borowski, Zabójstwo w uniesieniu, GSW 1926, Nr 27; K. Buchała, Niektóre problemy wymiaru kar najsurowszych, PiP 1976, Nr 11; tenże, Przestępne zaniechanie udzielenia pomocy w niebezpieczeństwie grożącym życiu człowieka, PiP 1960, Nr 12; tenże, Niektóre problemy zabójstwa pod wpływem silnego afektu, Pal. 1987, Nr 10 11; tenże, Zabójstwo w afekcie, GP 1987, Nr 543; U. Chmielewska, Praktyka leczenia Świadków Jehowy bez krwi aspekty medyczne, prawne i etyczne, PiM 2003, Nr 13; M. Cieślak, Indywidualne zagrożenie życia (Na marginesie art. 153 projektu kodeksu karnego Polski Ludowej), NP 1952, Nr 4; tenże, Pojęcie niebezpieczeństwa w prawie karnym. Zesz. Nauk. UJ 1954, Nr 1; tenże, Glosa do wyroku SN z r., III K 680/57, OSPiKA 1959, poz. 82; tenże, Glosa do wyroku SN z r., IV KRN 109/70, PiP 1973, Nr 3; K. Daszkiewicz, Art a zmniejszona poczytalność, Pal. 1960, taż, Glosa do wyroku SN z r., III KR 104/83, OSPiKA 1985, Nr 4; taż, Motyw przestępstwa, Pal. 1961, Nr 19; taż, Uchylenie odpowiedzialności lekarza za wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta, Pal. 1999, Nr 1 2; M. Dąbrowska-Kardas, Odpowiedzialność za spowodowanie wypadku komunikacyjnego w świetle regulacji nowego kodeksu karnego z 1997 r., Pal. 1999, Nr 3 4, poz. 35; A. Domański, Problemy kwalifikacji prawnej tzw. błędów w sztuce lekarskiej na tle kodeksu karnego, Prok. i Pr.1999, Nr 9; M. Filar, Odpowiedzialność karna lekarza za zaniechanie udzielenia świadczenia zdrowotnego (nieudzielanie pomocy), PiM 1999, Nr 3, poz. 33; M. Gałązka, Prawnokarna ochrona ludzkiego embrionu in vitro, Prok. i Pr. 2007, Nr 5; A. Grabowska- -Górska, Ocena sądowo-lekarska uszkodzeń ciała w praktyce Zakładu Medycyny Sądowej AM w Łodzi, 1970, AMSiK, t. XXI, Warszawa 1971; W. Grudziński, Z problematyki złego zamiaru ogólnego przy przestępstwach uszkodzenia ciała, Pal. 1963, Nr 10; tenże, Przestępstwa umyślnego uszkodzenia ciała, Warszawa 1968; tenże, Przestępstwa uszkodzenia ciała w różnych ustawach 5

6 6 Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu karnych, NP 1960, Nr 11; W. Grudziński, J. Z. Walczyński, Interpretacja sądowo-lekarska pojęcia choroby zagrażającej życiu, NP 1962, Nr 10; W. Grzywo-Dąbrowski, Uszkodzenie ciała w projekcie Kodeksu karnego (art. 146 i 147). Uwagi lekarza sądowego, PiP 1953, Nr 1 2; W. Grzeszczyk, Omówienie wyroku SN z r., I KR 192/80 (dot. Okoliczności usprawiedliwiających stan silnego wzburzenia, o jakim mowa w art KK), Prob. Praw. 1981, Nr 3; J. Gurgul, Z problematyki sądowo-lekarskiej oceny czynów z art. 155, 156 i 182 kk. Prob.Pra. 1971, Nr 6; T. Hanausek, Uwagi o przestępstwach indywidualnego zagrożenia życia i zdrowia w projekcie k.k., PiP 1963, Nr 8 9; tenże, Kilka uwag o konstrukcji przestępstw narażenia na niebezpieczeństwo w projekcie k.k., NP 1963, Nr 9; Z. Hołda, Glosa do wyroku SN z r., II KR 116/71, NP 1972, Nr 8 9; P. Horoszowski, Afekt w prawie i życiu, Prob. Praw. 1962, Nr 10; B. Kieres, Początek życia ludzkiego w aspekcie ochrony prawno karnej, NP 1976, Nr 2; J. Kobiela, Z. Marek, Opiniowanie sądowo-lekarskie w sprawach przestępstw przeciwko zdrowiu w świetle przepisów kodeksu karnego z dnia 19 kwietnia 1969 r., t. 21, z. 2, AMSiK 1971; V. Konarska-Wrzosek, Uwagi o przestępstwie pozostawienia człowieka w położeniu grożącym niebezpieczeństwem, PiP 1997, Nr 3; R. Krajewski, Przestępstwo uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia dziecka poczętego, Prok. i Pr. 2007, Nr 6; E. Krzymuski, Komisja Kodyfikacyjna, t. 1, z. 1, Protokół III posiedzenia z r.; Z. Kubec, Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, PiP 1969, Nr 11; L. Kubicki, Obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej, PiM 2003, Nr 13; J. Kulesza, Kolizja obowiązków pomocy (art. 162 KK), Prok. i Pr. 2007, Nr 2; M. Kulik, Dotychczasowe nowelizacje kodeksu karnego z 1997 r., Prok. i Pr. 2002, Nr 12; W. Lewkowski, E. Orszański, Obrażenia ciała z art kk w aspekcie sądowo-lekarskim. Materiały VI Szczecińskiego Sympozjum Naukowego. Szczecin Morzeczyn (9 30 września 1974); J. Makarewicz, Czy nowelizować Kodeks karny, Gł. Sąd. 1938, Nr 3; S. Manczarski, Zgony wskutek zabójstw, CSL 1932, t. 5; A. Marek, Odpowiedzialność karna za spowodowanie lekkich uszkodzeń ciała przez sprawcę wypadku w komunikacji, Prok. i Pr. 1999, Nr 3; Z. Mielnik, Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu w ujęciu nowego kodeksu karnego, RPEiS 1997; M. Mozgawa, Ustawowe znamiona czynu zabronionego określonego w art k.k. (naruszenie nietykalności cielesnej), NP 1987, Nr 11 12; O. Nawrot, Antropologia rozdziału XIX Kodeksu karnego, PiM 2009, Nr 20; L. Niedzielski, Rozważania o konstrukcji przestępstw przeciwko zdrowiu w kodeksie karnym, PiP 1977, Nr 12; E. Orszański, Uwagi do orzecznictwa w przypadkach ciężkich uszkodzeń ciała lub ciężkich rozstrojów zdrowia, Lekarz Wojskowy 1978, Nr 3 4; S. Pikulski, Glosa do wyroku z r., IV KR 336/84, NP 1987, Nr 5; tenże, Glosa do postanowienia SN z r., III KK 245/07, SPU 2010, Nr 10; tenże, Życie ludzkie jako przedmiot ochrony karno materialnej, ZNASW 1989, Nr 54; J. Pionkowski, I. Dogiel-Pionkowska, Silne wzburzenie usprawiedliwione okolicznościami, Pal. 1974, Nr 11; S. Pławski, Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu i zdrowiu powszechnemu, NP 1951, Nr 6; J. Polony, Ochrona życia w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, NP 1974, Nr 7 8; B. Popielski, Śmierć człowieka w świetle medycyny i prawa, PK 1970, Nr 88; tenże, Projekty zmian niektórych artykułów kodeksu karnego z rozdziału: Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, NP 1951, Nr 7 8; H. Popławski, Przestępstwa uszkodzenia ciała z art. 156 k.k. a naruszenie nietykalności cielesnej, Pal. 1977, Nr 3 4; tenże, Medyczno-prawne aspekty ciężkich uszkodzeń ciała, NP 1977, Nr 4; B. Puchowski, Przepisy kodeksu karnego o uszkodzeniu ciała (art. 235, 236 i 239) w świetle lekarza, Gł. Sąd. 1935, Nr 9; tenże, Przestępstwa przeciwko zdrowiu jednostki w Kodeksie karnym, Lekarz Polski 1937; W. Radecki, Glosa do wyroku SN z r., IV KRN 14/77, NP 1979, Nr 1; tenże, Usiłowanie zabójstwa z zamiarem ewentualnym w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, Prob. Praw. 1974, Nr 10; S. Raszeja, Kryteria śmierci mózgu a zagadnienie eksplantacji narządów ze zwłok, Prawo i medycyna u progu XXI wieku, pod red. M. Filara, Toruń 1987; F. Rosengarten, Zabójstwo w afekcie, NP 1975, Nr 4; M. Rudzka-Kołakowska, Problematyka sądowo-lekarska i społeczna uszkodzeń ciała, t. 14, Archiwum Medycyny Sądowej 1963; W. Sieradzki, Kodeks karny polski ze stanowiska lekarskiego, Praktyka lekarska 1933, Nr 7; G. Ryman, Problemy prawa karnego w związku z definicją śmierci mózgowej, Pal. 1987, Nr 10 11; tenże, Zabójstwo pod wpływem silnego wzruszenia, Gł. Ław. 1952, Nr 12; M. Szerer, Glosa do wyroku

7 1. Zabójstwo (typ podstawowy, typy kwalifikowane, zabójstwo z afektu) SN z r., II KR 186/71, OSPiKA 1972, Nr 7 8; tenże, Silne wzburzenie jako czynnik zakłóceń czynności psychicznych, WPP 1975, Nr 2; M. Tarnawski, Glosa do wyroku SN z r., III KR 230/84, PiP 1986, Nr 6; W. Wolter, Glosa do wyroku SN z r., II KR 118/72, OSPiKA 1973, Nr 5; G. Wośko, O chorobie zazwyczaj zagrażającej życiu. Materiały VI Szczecińskiego Sympozjum Naukowego, Szczecin Morzeczyn ; tenże, Kwalifikacja sądowo- -lekarska przestępstwa naruszenia nietykalności cielesnej, Materiały VI Szczecińskiego Sympozjum Naukowego, Szczecin Morzeczyn ; W. Wróbel, S. Zabłocki, Glosa do wyroku TK z r., Pal. 2009, Nr 7 8; B. Wróblewski, Prawo karne. Sekcja Wyd. Akad. Koła Prawn. Stud. USB, cz. I, Wilno Zabójstwo (typ podstawowy, typy kwalifikowane, zabójstwo z afektu) I. Zagadnienia wstępne Zabójstwo jest przestępstwem występującym w społeczeństwach ludzkich od bardzo dawnych czasów, o czym informują już dzieła dotyczące dawnej historii prawa. Przykładem tego może być Kodeks Hammurabiego czy też Dekalog. Zmieniają się ustroje i Kodeksy karne, a przestępstwo zabójstwa w takim lub innym kształcie normatywnym pozostaje. Współcześnie we wszystkich państwach na świecie Kodeksy karne przewidują przestępstwa zabójstwa zagrożone najcięższymi karami. W Polsce w Kodeksie karnym z 1932 r. przewidziane było w art przestępstwo zabójstwa jako zbrodnia z ustawowym wymiarem kary więzienia od 5 lat lub dożywotnio albo kary śmierci i był to typ podstawowy zabójstwa. Oprócz tego typu zabójstwa Kodeks ten przewidywał typy uprzywilejowane, tj. zabójstwo z afektu (art ), zagrożone karą więzienia do lat 10, które to przestępstwo również było zbrodnią w rozumieniu art. 12 tego Kodeksu, dzieciobójstwo (art. 226), zagrożone karą więzienia do lat 5 oraz eutanazję (art. 227), zagrożoną karą więzienia do lat 5 lub aresztu. Zabójstwa uprzywilejowane przewidziane w art. 226 i 227 były występkami. Kodeks karny z 1969 r. przewidywał w art podstawowy typ zabójstwa jako zbrodnię zagrożoną karą pozbawienia wolności od 8 lat do kary śmierci oraz trzy typy uprzywilejowane jako występki, tj. w art zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 5 lat, w art. 149 dzieciobójstwo zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 5 lat oraz eutanazję (art. 150) zagrożoną karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 5 lat. W Kodeksie karnym z 1997 r. w art przewidziano typ podstawowy zabójstwa zagrożony karą pozbawienia wolności od 8 lat, karę 25 lat pozbawienia wolności i dożywotnią karę pozbawienia wolności. W art i 3 Kodeks ten przewiduje kwalifikowane typy zabójstwa, które pierwotnie były zagrożone karą pozbawienia wolności od 12 lat, karą 25 lat i karą dożywotniego pozbawienia wolności. Ustawą z r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1363) znowelizowano ustawowe zagrożenie kary kwalifikowanych typów zabójstwa, ustanawiając ustawowy wymiar kary 25 lat pozbawienia wolności i dożywotnio pozbawienia wolności. Zmiana ta spotkała się z ostrą krytyką. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z r. (Dz.U. Nr 66, poz. 533) uchylił obowiązywa- Pikulski 7 1 2

8 Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu nie art. 1 pkt 15 powołanej ustawy zmieniający w zakresie art KK, jako niezgodny z art. 118 ust. 1 i art. 119 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Powodowało to, iż art , a także 3 zostały pozbawione ustawowego wymiaru kary i nie mogły być stosowane. Przesłanki wyodrębniające poszczególne typy kwalifikowane zabójstwa mogły być traktowane przez sądy jako okoliczności obciążające przy wymiarze kary za dane zabójstwo, które było kwalifikowane z art KK. Dopiero ustawą z r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy o policji (Dz.U. Nr 240, poz. 1602), która weszła w życie r. dokonano zmiany w treści art i 3 KK oraz przywrócono ustawowe zagrożenie karą od lat 12, 25 lat pozbawienia wolności albo karą dożywotniego pozbawienia wolności. Warto zauważyć, że wprowadzenie kwalifikowanych typów zabójstwa rozważano już w procesach legislacyjnych dotyczących kodeksów karnych z 1932 r. oraz z 1969 r. Odstąpiono jednak w obydwóch wypadkach od tego zamiaru, aby nie ograniczać swobody sędziowskiej przy wymiarze kary. Uznano bowiem, że ustawowy wymiar kary w typie podstawowym zabójstwa pozwala na wymierzenie przez sąd najwyższych kar przewidzianych w Kodeksie karnym, jeśli zajdzie taka potrzeba ze względu na wyjątkowe okrucieństwo tego czynu. W KK odstąpiono od tej zasady, w zakresie przestępstwa zabójstwa uchwalając jego typy kwalifikowane. W art KK przewiduje zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami z ustawowym zagrożeniem karą od roku do 10 lat. W art. 149 KK przewiduje dzieciobójstwo z ustawowym zagrożeniem karą od 3 miesięcy do 5 lat oraz w art. 150 przewiduje eutanazję z ustawowym zagrożeniem karą od 3 miesięcy do 5 lat. II. Życie ludzkie jako przedmiot ochrony karnomaterialnej 3 1. Uwagi ogólne Bez względu na rozważany typ zabójstwa (podstawowy, kwalifikowany czy też uprzywilejowany) przedmiotem ochrony tego przestępstwa jest zawsze życie ludzkie, którego właściwa ochrona od najdawniejszych czasów, jest przedmiotem szczególnej troski ludzkości. Współczesne cywilizowane narody podnoszą życie ludzkie do najwyższej wartości indywidualnej i społecznej 1. Jest ono bowiem jedynym i niepowtarzalnym dobrem człowieka, a poziom jego ochrony godzi się uznawać za miarę kultury i humanitaryzmu danego społeczeństwa. Największe bowiem barbarzyństwo w historii ludzkości było popełniane na życiu ludzkim 2. Ochrona życia ludzkiego wymaga szczególnej troski. Jak twierdzi M. Cieślak, Bez życia nie ma człowieka, a bez człowieka wszystko co ludzkie traci swój sens na zasadzie contradicto in adiecto. Życie ludzkie jest więc wartością nadrzędną w sensie humanistycznym i takąż rangę trzeba mu przyznać w hierarchii dóbr jako przedmiotów ochrony w sferze prawa karnego 3. Mając na względzie życie ludzkie jako przedmiot ochrony prawnokarnej, należy dążyć do w miarę precyzyjnego określenia jego materii, która warunkuje w konkretnej 1 Por. Marek, Prawo karne, 2011, s ; S. Pikulski, Zabójstwo z zazdrości, Warszawa 1991, s. 61; Buchała, Prawo karne, 1980, s Por. S. Pikulski, Zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami, w: Węzłowe problemy Prawa karnego, kryminologii i polityki kryminalnej, Księga Pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Markowi, Warszawa 2010, s M. Cieślak, Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, w: System Pr. Kar., t. IV, cz. 1, s Pikulski

9 1. Zabójstwo (typ podstawowy, typy kwalifikowane, zabójstwo z afektu) sytuacji możliwość dokonania zabójstwa 4. W ogromnej większości czynów przeciwko życiu ustalenie istnienia życia, jako przedmiotu zamachu nie stwarza większych trudności, jeśli chodzi o granice morfologiczne i temporalne życia ludzkiego. Jednak powstają wątpliwości, których rozstrzygnięcie nie jest w pełni zadawalające przy aktualnym stanie wiedzy o człowieku. Postawiona na wstępie teza o nadrzędności życia ludzkiego w hierarchii wartości chronionych przez prawo karne skłania do rozstrzygania wszelkich wątpliwości na rzecz ochrony tego życia (in dubio pro via humana). Nie wystarcza to jednak do sprostania występującym w tym względzie trudnościom i rozbieżnościom w poglądach, które zmuszają do głębszego zastanowienia się, w następujących kwestiach: 1) w jakiej konkretnej formie życia uczestniczy człowiek w rozumieniu prawa kar nego, 2) od jakiego momentu zaczyna się i w jakim momencie się kończy życie człowieka. 2. Granice morfologiczne życia ludzkiego Na wstępie należy określić, konkretną formę życia w jakiej uczestniczy człowiek w świetle przepisów prawa karnego jako przedmiot czynności wykonawczych przestępstwa zabójstwa. Odnosi się to przede wszystkim do problemu tzw. istot potworkowatych, tj. istot człekokształtnych zrodzonych przez kobietę, lecz odbiegających od przeciętnej oceny człowieka 5. Jest to problem wyjątkowo złożony, dotyczący prawa człowieka do życia oraz etycznych poglądów na istotę człowieka. Niekontrolowany rozwój cywilizacji, przyczynia się w dużym stopniu do zwiększenia narodzin istot potworkowatych. Przykładem może tutaj być promieniowanie powstające w wyniku wybuchów atomowych oraz awarii elektrowni atomowych powodujące w różnym stopniu mutację płodów. Podobne działanie może mieć również używanie przez kobiety w ciąży niektórych środków farmakologicznych (np. talidomid) itp. 6 Pojęcie istota potworkowata jest nieprecyzyjne, budzi duże wątpliwości. W medycynie przez potworkowatość rozumie się wadę rozwojową znacznego stopnia, widoczną na pierwszy rzut oka. Rozróżnia się potworkowatość o cechach ubytku, nadmiaru lub z wadliwym umiejscowieniem narządów albo układów. Potworkowatość o cechach ubytku (np. niedorozwój kończyn, bezczaszkowość, bezmózgowie, beztwarzowość, jednooczność, syrenię czyli jednonożność), potworkowatość o cechach nadmiaru (np. zwiększenie liczby kończyn, wielopalcowość), potworkowatość z wadliwym umiejscowieniem narządów lub całych układów (np. wrodzona przepuklina przeponowa, przepuklina oponowa, torbiel skórzasta, torbiel naskórkowa). Pewną postacią potworkowatości są zroślaki (bliźnięta syjamskie) 7. Z definicji tej wynika, że o potworkowatości w zasadzie decyduje określona wada rozwojowa. Takie rozumienie potworkowatości przyjęto również w prawie karnym 8. Pojęcie to słusznie podał w wątpliwość J. Locke, 4 4 Por. S. Pikulski, Życie ludzkie jako przedmiot ochrony karno materialnej, ZNASW 1989, Nr 54, s Por. L. Lernell, A. Krukowski, Prawo karne, część szczególna, Warszawa 1969, s. 41; Śliwowski, Prawo karne, 1979, s. 351; M. Tarnawski, Zabójstwo uprzywilejowane w ujęciu polskiego prawa karnego, Poznań 1981, s Por O. Chybiński, W. Gutenkunst, W. Świda, Prawo karne, Część szczególna, pod red. W. Świdy, Wrocław Warszawa 1980, s Por. S. Pikulski, Zabójstwo z zazdrości, s Por M. Tarnawski, Zabójstwo uprzywilejowane, s. 26; Śliwiński, Prawo karne, cz. szczególna, s. 154; Makowski, Komentarz KK, 1933, s Pikulski 9

10 5 Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu który wręcz zapytuje Czy wada cielesna ma decydować o potworności, a niedostatek umysłu (składnika znacznie bardziej szlachetnego i wedle potocznego zwrotu znacznie bardziej istotnego) o niej nie decydować? Czy brak nosa lub szyi ma czynić stworzenie potworem i wykluczać je z rodu ludzkiego, a brak rozumu i rozsądku nie? Znaczyłoby to ( ) opierać wszystko na postaci człowieka i szukać dlań miary jedynie po wyglądzie zewnętrznym 9. Podzielając pogląd J. Locka, jednak nie można wykluczyć sytuacji, że dana osoba, nawet przy posiadaniu poważnych zniekształceń fizycznych, będzie pełnowartościowa psychicznie i zdatna do samodzielnego życia w społeczeństwie. Ponadto określenie wada rozwojowa znacznego stopnia, widoczna na pierwszy rzut oka jest nieprecyzyjne i labilne, a w wielu wypadkach może sprawiać trudności w stwierdzeniu potworkowatości. Wyznacza go bowiem kryterium ilościowe opierające się na bliżej nieokreślonych rozmiarach zniekształceń morfologicznych noworodka, których wielkości w praktyce nie da się ustalić 10. W świetle przytoczonej definicji dziecko w pełni fizjologicznie zdrowe, lecz urodzone przykładowo bez dłoni u jednej ręki, należałoby uznać za istotę potworkowatą, czyli za odmieńca będącego czymś pośrednim między człowiekiem a zwierzęciem. Ze wszech miar byłoby niesłuszne uznawanie takiej osoby za istotę potworkowatą. Jest to jedynie człowiek niepełnosprawny od urodzenia. Tak więc granica między zniekształceniami fizycznymi noworodków, charakteryzującymi te istoty jako potworkowate lub niepotworkowate, jest bardzo płynna i ma stosunkowo szeroką strefę, w obrębie której konkretne formy życia będzie można zaliczyć zarówno do istot potworkowatych, jak i niepotworkowatych. Przy czym, wśród noworodków niepotworkowatych należy wyróżnić grupę z różnymi zniekształceniami i ubytkami morfologicznymi, które jeszcze nie powodują potworkowatości, oraz grupę zupełnie normalną. Problem deformacji fizycznych o cechach potworkowatości nie ogranicza się tylko do noworodków. Możliwe jest również wystąpienie takich zniekształceń na skutek oparzeń, okaleczeń lub innych urazów i chorób. Na szczęście jednak wobec tych osób nie wysuwano wątpliwości co do ich właściwości ludzkich. Nie powstał też w tym względzie problem dla prawa karnego. Ponadto, postęp wiedzy medycznej, zwłaszcza w dziedzinie chirurgii, wyłonił jeszcze inny aspekt problemu morfologicznych granic pojęcia życie człowieka, który dotyczy możliwości odłączenia części ze zwłok człowieka, które sztucznie podtrzymuje się w stanie żywym w celu pobrania określonego przeszczepu. Przyjmuje się, że organ odłączony od organizmu człowieka lub zwłok nie podlega ochronie jako życie ludzkie 11. Uznaje się bowiem w prawie karnym, że człowiekiem jest odrębna i samodzielna jednostka psychofizyczna. W poglądach na ochronę życia istot potworkowatych zarysowały się trzy podstawowe stanowiska. Przedstawiciele pierwszego stanowiska uważają, że istotom potworkowatym należy odmówić człowieczeństwa i nie obejmować ich życia ochroną prawnokarną. Wprost opowiadają się za uśmiercaniem tych istot. Jest to niepopularne współcześnie stanowisko, które dominowało w dawniejszych kulturach ludzkich. Dopatrywano się bowiem, że potworek jest owocem kontaktu miłości z diabłem 12. War- 9 J. Locke, Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, t. II, Warszawa 1955, s Por. Marek, Prawo karne, 2009, s B. Popielski, Śmierć człowieka w świetle medycyny i prawa, Prob. Krym. 1970, Nr 88, s Por. Andrejew, Prawo karne, 1978, s Pikulski

11 1. Zabójstwo (typ podstawowy, typy kwalifikowane, zabójstwo z afektu) to wspomnieć, że uśmiercanie potworków występowało w starożytnej Grecji. Wybitny myśliciel owych czasów Arystoteles w poglądach na problem dzieci ułomnych wyraził zapatrywanie, że należałoby zrezygnować z wychowywania takich dzieci i stworzyć prawną możliwość ich usuwania 13. Podobne stanowisko w tym względzie zajął również Platon, który w koncepcji państwa doskonałego nie widział miejsca dla dzieci upośledzonych i nie wykluczał ich eliminowania 14. Na uśmiercanie istot uznanych za potworkowate pozwalało także prawo rzymskie (monstruosos partus sine trade coedunto 15 ). Stanowisko to przetrwało od średniowiecza aż do XIX w. Dopiero w kodeksach karnych w XI w. na ogół uśmiercanie potworków traktowano jako zwykłe zabójstwo 16. Za uśmierceniem istot potworkowatych opowiedział się współcześnie G. Williams, który w poglądzie nawiązującym do dawnej doktryny angielskiej uznał, że należałoby takiej istocie odmówić człowieczeństwa i rozważyć możliwość odebrania jej życia w sposób bezbolesny 17. Przedstawiciele drugiego stanowiska, które powszechnie przyjęła współczesna doktryna prawa karnego, twierdzą, że każda osoba żywa urodzona przez kobietę jest człowiekiem, chociażby miała kształt rażąco różny od normalnego niemowlęcia 18. Formuła ta wyraża praktyczną dyrektywę, będącą niewątpliwie konsekwencją wspomnianej zasady in dublo pro vita 19. W praktyce spełnia ona niezawodnie swoją funkcję, pomimo iż od strony teoretycznej budzi zastrzeżenia wynikające z niejasności pojęcia kobieta i dotyczących go następujących pytań: a) czy każda osoba płci żeńskiej, bez względu na wiek i formę życia jest kobietą? b) w jakiej sytuacji, w omawianym tu względzie, należy uznać, że hermafrodyta jest kobietą? Odpowiadając na pierwsze pytanie, wypada wspomnieć, że w potocznym znaczeniu kobietą jest dorosły człowiek płci żeńskiej. Dorosłość jest tu utożsamiana z pełnoletnością, którą, zgodnie z art KC, uzyskuje się z chwilą ukończenia osiemnastu lat. Wcześniejsze uzyskanie pełnoletności przez kobietę następuje przez zawarcie związku małżeńskiego, co jest możliwe po ukończeniu przez nią lat szesnastu i spełnieniu innych warunków przewidzianych w art KC. W prawie cywilnym osoby fizyczne, w tym i kobiety, dzieli się pod względem wieku na pełnoletnie i małoletnie. Dolna granica małoletniości nie jest określona. W omawianym względzie celowe chyba będzie zrezygnowanie w ogóle z kryterium wieku przy określaniu pojęcia kobiety. Pozwoli to na uniknięcie różnych zastrzeżeń, przykładowo czy osoba płci żeńskiej w wieku lat trzynastu, która urodziła dziecko jest kobietą. W znaczeniu potocznym nie jest jeszcze kobietą. W prawie cywilnym jest uznana za małoletnią kobietę. Zgodnie zaś z przepisami ustawy z r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm.), będzie nazywana osobą nieletnią. W problematyce zabójstwa należy ją po prostu traktować, jako kobietę w rozumieniu, iż jest nią człowiek Arystoteles, Polityka, Warszawa 1964, s Platon, Państwo, t. I, Warszawa 1958, s Por. W. Osuchowski, Zarys rzymskiego prawa prywatnego, Warszawa 1971, s Por. W. Makowski, O przestępstwach w szczególności, Warszawa 1924, s G. Williams, Świętość życia a prawo karne, Warszawa 1960, s W. Wolter, Kodeks karny z komentarzem, Warszawa 1973, s Por. M. Cieślak, Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, w: System Pr. Kar., t. IV, cz. 2, s Pikulski 11

12 8 Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu płci żeńskiej. W seksuologii, bowiem osiągnięcie dojrzałości płciowej przez dziewczęta poniżej 8. roku życia uważa, się za przedwczesną dojrzałość płciową. Jak stwierdza R. Klimek, 70% takich przypadków obejmują stany prawidłowego, jedynie przyspieszonego w wieku kalendarzowym rozwoju biologicznego. Stan taki nazywa się prawdziwą przedwczesną dojrzałością płciową, w odróżnieniu od rzekomej przedwczesnej dojrzałości u podłoża której tkwią zmiany patologiczne. Warto wspomnieć, że wśród opisanych przypadków prawidłowej przedwczesnej dojrzałości płciowej najmłodszą była dziewczynka z początkiem prawidłowych miesiączek w 13. miesiącu życia i porodem w 4. roku życia 20. Wypadki rodzenia istot na tyle fizycznie niekształtnych, że powstaje wątpliwość, czy jest to forma ludzka, należy do wyjątkowych rzadkości, a możliwość, aby matka takiej istoty była w równym stopniu niekształtna, leży już chyba poza zasięgiem prawdopodobieństwa. Gdyby jednak fakt taki zaistniał, to należałoby daną matkę potworkowatą uznać za kobietę, a zrodzoną przez nią formę życia za człowieka 21. Odpowiadając na drugie pytanie dotyczące roli hermafrodytyzmu w określaniu pojęcia kobiety, należy zauważyć, że zjawisko to nie stanowi problemu w omawianym zakresie, raczej rzadko hermafrodyta jest zdatny do urodzenia dziecka. Według R. Klimka, obojnactwem jest zespół chorobowy, w którym występują zarówno męskie, jak i żeńskie pierwszorzędowe, drugorzędowe lub trzeciorzędowe cechy płciowe. Jest to bardzo rzadka jednostka chorobowa i tylko w przypadku jednoczesnego występowania jajnika i jądra mamy do czynienia z prawdziwym obojnactwem. W tym zespole chorobowym pozostałe cechy płciowe wskazują dużą zmienność w budowie wewnętrznej, wyglądzie trzeciorzędnych cech płciowych, jak też orientacji psychoseksualnej. W zależności od kształtu zewnętrznych narządów płciowych osoby takie są wychowywane jako dziewczynki lub jako chłopcy. Oprócz hermafrodytyzmu prawdziwego (obojnactwa prawdziwego) o wiele częstsze są przypadki obojnactwa rzekomego. W zależności od występowania w organizmie jąder lub jajników przyjmuje się odpowiednio obojnactwo rzekome męskie lub obojnactwo rzekome żeńskie 22. Pomijając głębsze omawianie istoty obojnactwa, trzeba jednak przyjąć, że jeśli taka osoba stanie się matką, czyli zajdzie w ciążę czy urodzi dziecko, to tym samym jednoznacznie przesądzi o swojej kobiecości. Należy zauważyć, że prawna ochrona życia dzieci upośledzonych, nie wyłączając istot potworkowatych, została wyraźnie określona w zasadzie 5 Deklaracji Praw Dziecka z r., zgodnie z którą dziecko upośledzone pod względem fizycznym, umysłowym i społecznym należy traktować, wychowywać i otaczać szczególną opieką, z uwzględnieniem jego stanu zdrowia i warunków życiowych. Jest to wyraz szczególnej 20 R. Klimek, Neuroendokrynne aspekty seksuologii, w: Seksuologia biologiczna, pod red. K. Imielińskiego, Warszawa 1985, s Por M. Cieślak, Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, w: System Pr. Kar., t. IV, cz. 2, s. 292 twierdzi on, że: teza o nadrzędności życia ludzkiego w hierarchii wartości chronionych przez prawo karne materialne pociąga za sobą ważną konsekwencję w zakresie stosowania prawa; skłania mianowicie do przyjęcia dyrektywy interpretacyjnej, w myśl której wszystkie możliwe wątpliwości co do ochrony życia ludzkiego powinny być rozstrzygane na rzecz tej ochrony (in dublo pro vita humana). 22 R Klimek, Zaburzenia seksualne w klinice endokrynologicznej, w: Seksuologia kliniczna, pod red. T. Bilikiewicza, K. Imielińskiego, Warszawa 1974, s Pikulski

13 1. Zabójstwo (typ podstawowy, typy kwalifikowane, zabójstwo z afektu) troski w prawie międzynarodowym o życie dzieci upośledzonych oraz zobowiązanie państwa do otoczenia wyjątkową opieką właśnie tych grup dzieci 23. Wypada więc podzielić pogląd o konieczności dołożenia wszelkich starań przy ratowaniu życia istot potworkowatych i otoczenia ich należytą opieką. Traktowanie niekształtnych istot ludzkich jako niepełnowartościowych może rodzić niebezpieczeństwo likwidowania tych istot, które z punktu widzenia określonego systemu prawnego będą oceniane jako niewygodne lub niebezpieczne (np. zbrodnie ludobójstwa dokonywane przez lekarzy hitlerowskich). Wreszcie trzecie stanowisko, którego zwolennicy opowiadają się w zasadzie za prawem do życia istot potworkowatych, lecz w wyjątkowych, szczególnie złożonych wypadkach, w których potworkowatość jest daleko posunięta i nie rokuje możliwości samodzielnego życia przez daną istotę po uzyskaniu pełnoletności, np. niemowlę nie ma ani rąk ani nóg lub swym wyglądem jest zbliżone do zwierzęcia, proponują lub dozwalają ich uśmiercanie. W kontekście znanego procesu w Liege, zakończonego uniewinnieniem matki i lekarza, który zastrzykiem luminalu uśmiercił niemowlę urodzone bez rąk i bez nóg, M. Ossowska wyraziła pogląd, że biorąc pod uwagę los, jaki czeka takie dziecko, pokrzywdzone i wyobcowane w środowisku swoich normalnych rówieśników oraz jego rodziców zużywających się w beznadziejnym zadaniu wychowania tego rodzaju potomstwa, mniejszym złem będzie uśmiercenie takich istot niż skazywanie ich na nieszczęśliwe życie 24. Podobnego zdania jest również T. Kielanowski, który twierdzi, że życie psychiczne niektórych istot potworkowatych daleko odbiega od ludzkiego, a poziom inteligencji zbliżony jest do poziomu umysłowego wielu zwierząt, np. małp, psów. Człowieczeństwo takich istot nie wynika również w sposób oczywisty z ich budowy ciała ani z liczby i kształtu par chromosomów w komórkach. Najczęściej są one porzucane przez własnych rodziców. Podaje w wątpliwość społeczną motywację utrzymywania takich istot przy życiu 25. S. Śliwiński twierdzi, że potworek (monstrum) przykładowo: dziecko o trzech rękach lub jednym oku, istota zrodzona przez kobietę mającą 3 m lub 0,5 m wzrostu jest człowiekiem. Podkreśla jednak, że istota taka powinna mieć postać człowieka nawet zniekształconą. Gdyby dany twór wykazywał cechy zwierzęcia, można wątpić, czy jest człowiekiem (np. istota przystosowana do oddychania skrzelami) 26. Należy zauważyć, iż we wspomnianych poglądach zwolenników trzeciego stanowiska przeważają racje o charakterze pragmatycznym, które w jakimś sensie uzasadniają odmawianie, w szczególnych przypadkach prawa do życia istotom potworkowatym. Przytaczane są również racje humanitarne, wynikające z troski o przyszłe życie danego 9 23 Należy podkreślić, że prawo do życia jest uznawane za naczelną zasadę prawną w wielu aktach prawnych prawa międzynarodowego, publicznego. Przykładowo: art. 3 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z r. stanowi, że każdy człowiek ma prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa. W art. 6 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z r. stwierdza się, że każda istota ludzka ma przyrodzone prawo do życia. Zapisy takie znajdują się także w art. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 4 Amerykańskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 4 Afrykańskiej Konwencji Praw Człowieka, art. I Islamskiej Deklaracji Praw Człowieka. 24 M. Ossowska, Normy moralne, Próba systematyzacji, Warszawa 1970, s i T. Kielanowski, Prawo człowieka do stanowienia o sobie, w: Człowiek, s Śliwiński, Polskie prawo karne, s Pikulski 13

14 Rozdział I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu dziecka i jego rodziców, które jednak w tym ujęciu budzą poważne wątpliwości. Wydaje się bowiem, że właśnie pod względem humanitaryzmu i humanizmu oraz realnego niebezpieczeństwa możliwości uśmiercania, pod pozorem potworkowatości, noworodków niepotworkowatych i z niewielkimi zniekształceniami (czyli względy bezpieczeństwa społecznego), a także szacunek dla życia jako najwyższej wartości indywidualnej (indywidualnie niepowtarzalnej) i społecznej, jak też i fakt odmawiania istocie ludzkiej bycia człowiekiem, przekonywająco przemawiają na rzecz zakazu (absolutnego) uśmiercania noworodków z jakichkolwiek powodów. Zakaz, o którym mowa, dotyczy nie tylko zabijania przez działanie, ale i zaniechanie. Powinno się uznać za ludzką powinność stworzenia warunków zapewniających ochronę życia i zdrowia istotom potworkowatym na równi z innymi istotami ludzkimi, z dołożeniem szczególnej troski o ich byt. Każde bowiem państwo powinno stworzyć prawno-organizacyjne formy szczególnej troski o życie ludzi ułomnych. Za zawodne należy uznać jednoznaczne orzekanie w momencie urodzenia się dziecka o jego życiu w przyszłości. Istnieje bowiem możliwość, że mimo ułomności danego człowieka, on sam i jego otoczenie będą się czuć ze sobą dobrze, a bynajmniej nie będą z tego powodu nieszczęśliwi Granice temporalne życia ludzkiego Przechodząc do omawiania temporalnych granic życia, trzeba zauważyć, że każde życie człowieka zawsze przebiega w określonym czasie. Jako organizm żywy jest bowiem obiektem materialnym o ograniczonym czasie istnienia. Życie człowieka zaczyna się w jakimś momencie. W znaczeniu potocznym początkowy moment życia człowieka wyznacza fakt urodzenia, a końcowy fakt śmierci. Nie wystarcza to jednak do rozstrzygania różnych wątpliwych kwestii, jakie występują w teorii i praktyce prawa karnego, a zwłaszcza dotyczących bytu przestępstwa zabójstwa. W zakresie czasowego określania życia ludzkiego występują różne poglądy. W świetle doktryny chrześcijańskiej ludzkie życie w części duchowej jest nieśmiertelne. Przez śmierć rozumie się oddzielenie duszy od ciała. Znaczy to, że duchowa zasada życia w człowieku (jego dusza) przyjmuje inną relację do tego, co zwykle nazywamy ciałem. Śmierć więc nie jest dla człowieka ani kresem jego bytu, ani tylko przejściem od danej formy egzystencji do innej, które zasadniczo miałyby wspólną istotną cechę (otwartość czasu), ale jest początkiem wieczności, jeżeli w ogóle można mówić o jakimś początku w kontekście wieczności. Przez kres następuje tylko kres biologicznego istnienia człowieka 27. Logiczną konsekwencją tego poglądu jest koncepcja Kościoła rzymskokatolickiego, że płód ludzki jest człowiekiem od momentu jego poczęcia. Z tą właśnie chwilą staje się postacią uduchowioną. Nabywa prawo człowieka do życia, urodzenia się i ochrony prawnej. Za koncepcją tą opowiedzieli się papieże: Pius XII, Jan XXIII, Paweł IV i Jan Paweł II. W tym duchu wypowiedział się również II Sobór Watykański, orzekając, że ludzkie życie powinno być chronione od samego początku, a usuwanie ciąży i dzieciobójstwo jest ohydną zbrodnią S. Wyszyński, W światłach tysiąclecia, Kraków 1961, s W. Lang, Ochrona prawa płodu ludzkiego, w: Człowiek, s. 96; S. Budzyński, W ochronie życia, Kierunki 1981, Nr 8, s. 5. Pikulski

15 1. Zabójstwo (typ podstawowy, typy kwalifikowane, zabójstwo z afektu) Wiara w pośmiertną egzystencję ludzi występuje od niepamiętnych czasów. Już w wielkich kulturach starożytnego świata i wyrastających na ich gruncie systemach myślowych nie przypisywano śmierci charakteru absolutnego. Przyjmowano istnienie równego rodzaju dalszej egzystencji. Nie chciano się pogodzić z absolutną nicością po śmierci. Specjalne ryty miały umożliwić zmarłym owo dalsze życie, które traktowano jako szczególny stan bytu i nicości 29. Wspólne wczesnym kulturom przekonania dotyczące życia i śmierci człowieka ulegały stałym wpływom rozwoju duchowego i materialnego człowieka, zmieniając swój stosunek do tych zagadnień. We współczesnych kulturach poglądy na życie i śmierć ludzką są bardziej zróżnicowane. Znalazły bowiem uznanie poglądy, oparte na podstawach naukowych, które ludzkie życie traktują w kategoriach biologicznych, jako określoną formę materii ożywionej istniejącą w ograniczonym czasie. Czyli jako szczególną formę materii żywej o charakterze psychofizycznym absolutnie śmiertelną 30. Doktryny religijne niewątpliwie kształtują w pewnym sensie stosunek do określonych osób lub grup osób do różnych zagadnień życia społecznego, a więc do omawianej problematyki. W zasadzie jednak nie mają bezpośredniego wpływu na kształtowanie wykładni przepisów prawa karnego. Pomocnymi we właściwym określaniu granic ludzkiego życia dla bytu przestępstwa zabójstwa są, przede wszystkim, osiągnięcia nauk: biologicznych, technicznych i społecznych. Zwłaszcza do nauk biologicznych, a szczególnie medycznych należy naukowe ustalenie rzeczywistych granic ludzkiego życia. Przenosząc wspomniane ustalenie na grunt prawa karnego, należy pamiętać o właściwym ich dostosowaniu do realiów tego prawa, wynikających ze społeczno- -kulturowych uwarunkowań. Przykładowo za uczłowieczeniem płodu bardzo mocno przemawiają argumenty natury biologicznej. Dowiedziono bowiem, że występuje jednolitość rozwoju człowieka od momentu jego poczęcia. Życie przed urodzeniem jest jedną z faz życia człowieka, a wszystko co dzieje się z płodem w okresie prenatalnym, ma swoje konsekwencje po urodzeniu. W rzeczywistości życie ludzkie rozpoczyna się w chwili poczęcia, czyli w momencie połączenia się plemnika z komórką jajową, gdyż w strukturze kodu genetycznego istnieje informacja determinująca cechy genetyczne dla danej jednostki: płeć, wzrost, kolor oczu, kształt twarzy, temperament, psychika 31. Ustalono również, że płód jest istotą samoistną biologicznie, mógłby się rozwijać całkowicie poza organizmem matki i w tym sensie nie jest on częścią jej organizmu. Występuje także niewielka różnica w rozwoju somatycznym noworodka po urodzeniu od stanu, w jakim znajdował się przed urodzeniem 32. Przytoczne argumenty biologiczne jednak w konfrontacji z racjami społeczno-kulturowymi tracą na swej wymowności. Człowiek bowiem jest jednostką psychofizyczną i społeczno-kulturową, uwarunkowaną biologicznie, psychologicznie i społecznie. Noworodek więc różni się od płodu właściwościami natury fizjologicznej i społeczno- -kulturowej. Dziecko po urodzeniu staje się istotą społeczną i nawiązuje bezpośredni kontakt z otoczeniem. Natomiast płód pozostaje w łonie matki i bezpośrednio kontaktuje się tylko z jej organizmem. Nie ma możliwości komunikowania się ze światem ota J. Ratzinger, Śmierć i życie wieczne, Warszawa 1986, s J. Legowicz, Zarys historii filozofii, Warszawa 1983, s S. Budzyński, W obronie życia, Kierunki 1981, Nr 8, s W. Lang, Ochrona prawna płodu ludzkiego, w: Człowiek, s Pikulski 15

T: Lecznictwo sądowo - lekarskie

T: Lecznictwo sądowo - lekarskie T: Lecznictwo sądowo - lekarskie 02.04.2007 KODEKS KARNY CZĘŚĆ OGÓLNA Rozdział I - Zasady odpowiedzialności karnej Art. 1 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod

Bardziej szczegółowo

Przestępstwo zabójstwa w prawie karnym

Przestępstwo zabójstwa w prawie karnym NATALIA CZUBSKA Przestępstwo zabójstwa w prawie karnym Życie ludzkie jest najwyższym dobrem nadrzędnym w sensie humanistycznym, wartością, która o wszystkim przesądza: bez życia nie ma człowieka, a bez

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA GENOWEFA REJMAN ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 11 Spis treści Wstęp 7 Rozdział I Pojęcie odpowiedzialności i różne jej formy 9 1. Analiza odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Karna Cywilna Dyscyplinarna

Karna Cywilna Dyscyplinarna Karna Cywilna Dyscyplinarna ukończone 17 lat czyn zabroniony, bezprawny, zawiniony, o stopniu szkodliwości społecznej większym niż znikomy wina umyślna wina nieumyślna (lekkomyślność świadomie narusza

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. I. Wiadomości ogólne

Spis treści: Wprowadzenie. I. Wiadomości ogólne Spis treści: Wprowadzenie I. Wiadomości ogólne 1. Podstawowe pojęcia i źródła prawa dotyczące wykonywania zawodu psychologa, psychoterapeuty, psychiatry oraz seksuologa 1.1. Podstawowe pojęcia 1.1.1. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Wprowadzenie... 15

Spis treści. Wykaz skrótów Wprowadzenie... 15 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów................................................ 13 Wprowadzenie................................................. 15 ROZDZIAŁ I. Wyłączenie od dziedziczenia jako negatywna

Bardziej szczegółowo

Rozdział XI Przedawnienie

Rozdział XI Przedawnienie Część ogólna 60 Rozdział XI Przedawnienie Art. 101. [Przedawnienie karalności] 1. Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat: 1) 30 gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa,

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE WOBEC NARAŻENIA ŻYCIA I ZDROWIA LUDZKIEGO NA NIEBEZPIECZEŃSTWO

PRAWO KARNE WOBEC NARAŻENIA ŻYCIA I ZDROWIA LUDZKIEGO NA NIEBEZPIECZEŃSTWO MONOGRAFIE PRAWNICZE PRAWO KARNE WOBEC NARAŻENIA ŻYCIA I ZDROWIA LUDZKIEGO NA NIEBEZPIECZEŃSTWO MARCIN DUDZIK Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE MARCIN DUDZIK PRAWO KARNE WOBEC NARAŻENIA ŻYCIA I

Bardziej szczegółowo

WINA jako element struktury przestępstwa

WINA jako element struktury przestępstwa WINA jako element struktury przestępstwa Art. 1 k.k. 1 Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. 2. Nie

Bardziej szczegółowo

Przestępstwo uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia dziecka poczętego

Przestępstwo uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia dziecka poczętego Radosław Krajewski Przestępstwo uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia dziecka poczętego Kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 r. 1 oprócz życia dziecka poczętego chroni również jego zdrowie i prawidłowy

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. (Dz. U. z dnia 2 sierpnia 1997 r.) /Wyciąg/ CZĘŚĆ OGÓLNA. Rozdział I. Zasady odpowiedzialności karnej

USTAWA. z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. (Dz. U. z dnia 2 sierpnia 1997 r.) /Wyciąg/ CZĘŚĆ OGÓLNA. Rozdział I. Zasady odpowiedzialności karnej Dz.U.97.88.553 USTAWA z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. (Dz. U. z dnia 2 sierpnia 1997 r.) /Wyciąg/ CZĘŚĆ OGÓLNA Rozdział I Zasady odpowiedzialności karnej Art. 1. 1. Odpowiedzialności karnej podlega

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002

UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002 UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002 Względna przyczyna odwoławcza w postaci zarzutu rażącej niewspółmierności kary przewidziana w art. 438 pkt 4 zd. 1 k.p.k. może stanowić podstawę wniesienia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05

UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05 UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05 Przedmiotem ochrony przepisu art. 45 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468, w brzmieniu przed nowelizacją

Bardziej szczegółowo

Art. 7. [Zbrodnia i występek] Art. 8. [Sposoby popełnienia przestępstwa] Art. 9. [Umyślność oraz nieumyślność]

Art. 7. [Zbrodnia i występek] Art. 8. [Sposoby popełnienia przestępstwa] Art. 9. [Umyślność oraz nieumyślność] Część ogólna Art. 7. [Zbrodnia i występek] 1. Przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem. 2. Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 albo karą surowszą.

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

2. Formy popełnienia przestępstwa... 19 2.1. Stadialne formy popełnienia przestępstwa... 19 2.2. Zjawiskowe formy popełnienia przestępstwa...

2. Formy popełnienia przestępstwa... 19 2.1. Stadialne formy popełnienia przestępstwa... 19 2.2. Zjawiskowe formy popełnienia przestępstwa... Spis treści Wstęp... 7 1. Definicja i struktura przestępstwa... 9 1.1. Definicja przestępstwa... 9 1.2. Elementy przestępstwa... 9 1.3. Ustawowe znamiona czynu zabronionego... 10 1.4. Podział przestępstw...

Bardziej szczegółowo

m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. dot. RPO-619466-II/09/PS 2009-11- O k

m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. dot. RPO-619466-II/09/PS 2009-11- O k m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH dot. RPO-619466-II/09/PS WPŁ. 2009-11- O k ZAL. NR Pan Janusz

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 Dopuszczalne jest orzeczenie na podstawie art. 42 1 k.k. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, kierowanie którymi nie wymaga posiadania uprawnień

Bardziej szczegółowo

Magister prawa Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego 1982

Magister prawa Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego 1982 Dr hab. Prof. Uniwersytetu Warszawskiego Zbigniew Grzegorz Jędrzejewski Wykształcenie Magister prawa Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego 1982 Stopień naukowy doktora nauk prawnych;

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

USTAWA. z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Uznając, że życie jest fundamentalnym dobrem człowieka,

Bardziej szczegółowo

Katedra Medycyny Sądowej Zakład Prawa Medycznego Akademii Medycznej we Wrocławiu lek. med., mgr prawa Tomasz Jurek KARNA KWALIFIKCJA OBRAŻEŃ CIAŁA

Katedra Medycyny Sądowej Zakład Prawa Medycznego Akademii Medycznej we Wrocławiu lek. med., mgr prawa Tomasz Jurek KARNA KWALIFIKCJA OBRAŻEŃ CIAŁA Katedra Medycyny Sądowej Zakład Prawa Medycznego Akademii Medycznej we Wrocławiu lek. med., mgr prawa Tomasz Jurek KARNA KWALIFIKCJA OBRAŻEŃ CIAŁA Kodeks krany przyjmuje trójstopniowy podział uszczerbku

Bardziej szczegółowo

Prawnokarne konsekwencje naruszenia prawa do informacji oraz obowiązku zachowania tajemnicy

Prawnokarne konsekwencje naruszenia prawa do informacji oraz obowiązku zachowania tajemnicy Prawnokarne konsekwencje naruszenia prawa do informacji oraz obowiązku zachowania tajemnicy dr inż. Agnieszka Gryszczyńska Katedra Prawa Informatycznego Wydział Prawa i Administracji UKSW Konferencja naukowa

Bardziej szczegółowo

Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym. Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej

Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym. Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej Formy zmiany ustawy karnej Penalizacja Depenalizacja Depenalizacja

Bardziej szczegółowo

Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego

Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego (stan prawny: 3 października 2016) Zbigniew Gąszczyk-Ożarowski Zakład Prawa Medycznego Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu PEŁNOLETNOŚĆ Art. 10 k.c. 1.

Bardziej szczegółowo

Wiek a odpowiedzialność karna

Wiek a odpowiedzialność karna Wiek a odpowiedzialność karna Obowiązujące akty prawne Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich ( Dz. U. Nr 35, poz. 228 z późniejszymi zmianami ) Ustawa z dnia 6 czerwca

Bardziej szczegółowo

Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE

Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE 1. Na podstawie badania osób żywych pokrzywdzonych i poszkodowanych; 2. W oparciu o analizę dokumentacji lekarskiej

Bardziej szczegółowo

STUDIA PRAWNICZE. Prawo karne

STUDIA PRAWNICZE. Prawo karne STUDIA PRAWNICZE Prawo karne W sprzedaży: L. Gardocki PRAWO KARNE, wyd. 18 Podręczniki Prawnicze A. Grześkowiak PRAWO KARNE, wyd. 4 Skrypty Becka J. Zagrodnik, L. Wilk PRAWO I PROCES KARNY SKARBOWY, wyd.

Bardziej szczegółowo

II. Nieumyślność Art k. k. z 1932 r. 7 2 k.k. z 1969 r. 9 2 k.k. z 1997 r.

II. Nieumyślność Art k. k. z 1932 r. 7 2 k.k. z 1969 r. 9 2 k.k. z 1997 r. II. Nieumyślność Art. 14. 2 k. k. z 1932 r. Przestępstwo nieumyślne zachodzi zarówno wtedy, gdy sprawca możliwość skutku przestępnego przewiduje, lecz bezpodstawnie przypuszcza, że go uniknie, jak i wtedy,

Bardziej szczegółowo

Ściganie sprawców prowadzenia pojazdów w stanie nietrzeźwości w Polsce. Prof. dr hab. Ryszard A. Stefański

Ściganie sprawców prowadzenia pojazdów w stanie nietrzeźwości w Polsce. Prof. dr hab. Ryszard A. Stefański Ściganie sprawców prowadzenia pojazdów w stanie nietrzeźwości w Polsce Prof. dr hab. Ryszard A. Stefański Art.115 16 k.k. i art.46 ust.3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki Sygn. akt III KK 257/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 sierpnia 2015 r. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

Bardziej szczegółowo

Spis treści. w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne, w zakładzie zamkniętym sprawcy przestępstwa

Spis treści. w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne, w zakładzie zamkniętym sprawcy przestępstwa Przedmowa do 2. wydania... V Przedmowa... VII Wykaz skrótów... XV Rozdział I. Istota środków zabezpieczających.... 1 1. Pojęcie i istota środków zabezpieczających.... 3 2. Środki zabezpieczające a kary

Bardziej szczegółowo

I. Zarys historii polskiego nowożytnego prawa karnego

I. Zarys historii polskiego nowożytnego prawa karnego I. Zarys historii polskiego nowożytnego prawa karnego 1. Zabór austriacki 1787 Józefina 1797 ustawa karna dla Galicji Zachodniej 1804 Franciszkana 1852 Kodeks karny 1878 węgierski kodeks karny (tereny

Bardziej szczegółowo

Niebieska Karta. Rola szkoły w przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

Niebieska Karta. Rola szkoły w przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie Niebieska Karta. Rola szkoły w przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie Aspekty prawne dotyczące ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie adw. Katarzyna Mrozicka-Bąbel Podstawa prawna Ustawa z dnia 29

Bardziej szczegółowo

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży,

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży, brzmienie od 2002-01-01 Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z dnia 7 stycznia 1993 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 78) zmiany: Dz.U. 2001 Nr 154, poz.

Bardziej szczegółowo

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-662364-II-10/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Krzysztof Kwiatkowski Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

PYTANIA EGZAMINACYJNE Z PRAWA KARNEGO MATERIALNEGO CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA

PYTANIA EGZAMINACYJNE Z PRAWA KARNEGO MATERIALNEGO CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA PYTANIA EGZAMINACYJNE Z PRAWA KARNEGO MATERIALNEGO CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA 1. Dokonaj ogólnej charakterystyki rozdziału XVI k.k. 2. Jak jest definiowane ludobójstwo w prawie międzynarodowym i w jakim zakresie

Bardziej szczegółowo

TESTY NA APLIKACJE CZĘŚĆ 3. Warszawa 2011. Aplikacja adwokacko-radcowska Aplikacja komornicza Aplikacja notarialna Aplikacja ogólna

TESTY NA APLIKACJE CZĘŚĆ 3. Warszawa 2011. Aplikacja adwokacko-radcowska Aplikacja komornicza Aplikacja notarialna Aplikacja ogólna 2011 TESTY NA APLIKACJE CZĘŚĆ 3 Aplikacja adwokacko-radcowska Aplikacja komornicza Aplikacja notarialna Aplikacja ogólna Warszawa 2011 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów.................................................

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wybór antropologii filozoficznej Antropologia przyrodnicza i antropologia kulturowa... 31

Spis treści Wybór antropologii filozoficznej Antropologia przyrodnicza i antropologia kulturowa... 31 Wykaz skrótów... Bibliografia... XI XIII Część I. Prawo jako porządek budowany na antropologii Wprowadzenie... 1 Rozdział I. Prawo i antropologia... 17 1. Homo iuridicus... 17 1.1. Porządek prawny a obraz

Bardziej szczegółowo

Tom 4. Nauka o przestępstwie Wyłączenie i ograniczenie odpowiedzialności karnej. Pod redakcją Lecha K. Paprzyckiego

Tom 4. Nauka o przestępstwie Wyłączenie i ograniczenie odpowiedzialności karnej. Pod redakcją Lecha K. Paprzyckiego Tom 4 Nauka o przestępstwie Wyłączenie i ograniczenie odpowiedzialności karnej Pod redakcją Lecha K. Paprzyckiego SYSTEM PRAWA KARNEGO Nauka o przestępstwie. Wyłączenie i ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Granice odpowiedzialności za indywidualne narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu

Granice odpowiedzialności za indywidualne narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu Art. 160. [Narażenie na niebezpieczeństwo] 1. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. 2. Jeżeli

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania karnego i ustawy - Kodeks karny wykonawczy

USTAWA z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania karnego i ustawy - Kodeks karny wykonawczy Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania karnego i ustawy - Kodeks karny wykonawczy Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2005 r.

Bardziej szczegółowo

Uchwała I KZP 16/98 Skład orzekający Sentencja Uzasadnienie faktyczne

Uchwała I KZP 16/98 Skład orzekający Sentencja Uzasadnienie faktyczne Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1998 r. I KZP 16/98 Nie popełnia przestępstwa, kto naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym powoduje

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 15 KWIETNIA 2010 R. III KO 83/09

WYROK Z DNIA 15 KWIETNIA 2010 R. III KO 83/09 WYROK Z DNIA 15 KWIETNIA 2010 R. III KO 83/09 1. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 2009 r., P 11/08, Dz. U. Nr 163, poz. 1363, w wyniku którego utracił moc przepis 2 art. 148 k.k., stanowi

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 29 PAŹDZIERNIKA 2002 R. I KZP 30/02

UCHWAŁA Z DNIA 29 PAŹDZIERNIKA 2002 R. I KZP 30/02 UCHWAŁA Z DNIA 29 PAŹDZIERNIKA 2002 R. I KZP 30/02 W odniesieniu do sprawcy przestępstwa ciągłego (art. 12 k.k.), określony w art. 60 3 k.k. warunek współdziałania z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa

Bardziej szczegółowo

Reżimy odpowiedzialności prawnej lekarzy za błędy medyczne

Reżimy odpowiedzialności prawnej lekarzy za błędy medyczne Reżimy odpowiedzialności prawnej lekarzy za błędy medyczne Łukasz Dyba Radca prawny Kancelaria Prawna Sokrates Janusz Kaczmarek, Łukasz Dyba i Wspólnicy Spółka Komandytowa Wprowadzenie Niniejszy artykuł

Bardziej szczegółowo

Kodeks karny. Stan prawny: wrzesień 2014 roku. Wydanie 2

Kodeks karny. Stan prawny: wrzesień 2014 roku. Wydanie 2 KK Kodeks karny Stan prawny: wrzesień 2014 roku Wydanie 2 SPIS TREŚCI KODEKS KARNY ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) CZĘŚĆ OGÓLNA Rozdział I. Zasady odpowiedzialności karnej

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 17 LISTOPADA 2005 R. II KK 216/05

WYROK Z DNIA 17 LISTOPADA 2005 R. II KK 216/05 WYROK Z DNIA 17 LISTOPADA 2005 R. II KK 216/05 Uchylenie lub zmiana orzeczenia na korzyść współoskarżonych, w trybie określonym w art. 435 k.p.k., nie dotyczy orzeczenia wydanego wobec współoskarżonych

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne 1. Wprowadzenie 2. Ujęcie historyczno-prawne 3. Ujęcie prawno-porównawcze

Spis treści Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne 1. Wprowadzenie 2. Ujęcie historyczno-prawne 3. Ujęcie prawno-porównawcze str. Przedmowa... V Wykaz skrótów... XV Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne... 1 1. Wprowadzenie... 3 2. Ujęcie historyczno-prawne... 8 I. Geneza i rozwój karnoprawnej ochrony

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w pierwotnym brzmieniu

Bardziej szczegółowo

OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA. z dnia 28 lipca 2015 r.

OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA. z dnia 28 lipca 2015 r. OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA z dnia 28 lipca 2015 r. w przedmiocie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej oraz ustawy o działalności leczniczej Krajowa Rada Sądownictwa

Bardziej szczegółowo

Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r.

Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-116-03 Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118

Bardziej szczegółowo

STRONA PODMIOTOWA CZYNU ZABRONIONEGO

STRONA PODMIOTOWA CZYNU ZABRONIONEGO STRONA PODMIOTOWA CZYNU ZABRONIONEGO I. UMYŚLNOŚĆ Art. 9. 1 k.k. Czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Kary 1. System środków reakcji prawnokarnej. Rys historyczny 2. Kara grzywny

Spis treści Rozdział I. Kary 1. System środków reakcji prawnokarnej. Rys historyczny 2. Kara grzywny Przedmowa..................................................... V Wykaz skrótów.................................................. XVII Rozdział I. Kary................................................ 1

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r.

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. BAS-WAL-923/10 Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. Opinia prawna w sprawie konsekwencji braku przepisów prawnych w Prawie budowlanym, regulujących lokalizację i budowę farm wiatrowych I. Teza opinii Brak

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161 POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161 Definicja wypadku przy pracy Za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie: nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60 POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60 Definicja wypadku przy pracy Za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie: nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące

Bardziej szczegółowo

Zabójstwo w prawie karnym

Zabójstwo w prawie karnym LILIANA WOJDYŁA Zabójstwo w prawie karnym Zabójstwo należy do najpoważniejszych przestępstw, gdyż godzi w największą wartość człowieka jego życie. Życie ludzkie jest dobrem nadrzędnym w sensie humanistycznym,

Bardziej szczegółowo

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Wolności i prawa jednostki w. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Red.: Mariusz Jabłoński Wprowadzenie Wykaz skrótów Część I. Koncepcja konstytucyjnego

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Tomasz Artymiuk SSN Dorota Rysińska (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Tomasz Artymiuk SSN Dorota Rysińska (sprawozdawca) Sygn. akt III KO 112/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 kwietnia 2013 r. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Tomasz Artymiuk SSN Dorota Rysińska (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów...9 Akty prawne...9 Periodyki...10 Inne...11 Wykaz najczęściej powoływanej literatury...11 Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń...13 CZĘŚĆ OGÓLNA...15 Rozdział I Zasady

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie przestępczością, związaną z przemocą w rodzinie wśród funkcjonariuszy Policji za okres od dnia 1 stycznia do 30 czerwca 2014 roku.

Zagrożenie przestępczością, związaną z przemocą w rodzinie wśród funkcjonariuszy Policji za okres od dnia 1 stycznia do 30 czerwca 2014 roku. Zagrożenie przestępczością, związaną z przemocą w rodzinie wśród funkcjonariuszy Policji za okres od dnia 1 stycznia do 30 czerwca 2014 roku. Przemoc w rodzinie stanowi niewątpliwie problem wstydliwy i

Bardziej szczegółowo

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 CO TO TAKIEGO? (ang. organ transplantation) zabiegi medyczne polegające na przeniesieniu organu lub tkanki z jednego osobnika na drugiego albo w ramach jednego organizmu

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

Spis treści Rozdział I. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Wykaz skrótów... XI Rozdział I. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej... 1 1. Wprowadzenie. Rozwój rozwiązań prawnych... 1 2. Umiejscowienie regulacji w systemie

Bardziej szczegółowo

KILKA UWAG O WYBRANYCH SKUTKACH W GRUPIE PRZESTĘPSTW PRZECIWKO ZDROWIU.

KILKA UWAG O WYBRANYCH SKUTKACH W GRUPIE PRZESTĘPSTW PRZECIWKO ZDROWIU. MAŁGORZATA TRYBUS KILKA UWAG O WYBRANYCH SKUTKACH W GRUPIE PRZESTĘPSTW PRZECIWKO ZDROWIU. Streszczenie Zaprezentowana praca poświęcona jest analizie wybranych skutków w grupie przestępstw przeciwko zdrowiu.

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Dr n. med. Grażyna Rogala-Pawelczyk Uniwersytet Medyczny w Lublinie Warszawa 09.04.2011 ZAWÓD System czynności czy prac, który jest wewnętrznie spójny, skierowany

Bardziej szczegółowo

Niepoczytalność sprawcy jako okoliczność wyłączająca winę

Niepoczytalność sprawcy jako okoliczność wyłączająca winę EDYTA TRZYNA-KLOC Niepoczytalność sprawcy jako okoliczność wyłączająca winę We współczesnej doktrynie prawa karnego podkreśla się, że przypisanie sprawcy winy może nastąpić jedynie wówczas, gdy sprawca

Bardziej szczegółowo

W toku przeprowadzonych przez pracowników mojego Biura wizytacji szpitali

W toku przeprowadzonych przez pracowników mojego Biura wizytacji szpitali RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena Lipowicz RPO-726171-V-13/GH 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 55! 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Jarosław Gowin Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015 PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM Warszawa, 02.04.2015 WYKŁAD NR 6 1. Odpowiedzialność prawna lekarza w ogólności 2. Odpowiedzialność karna Mechanizm procesowy Ryzyko dla lekarza 3. Odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki 1.1. Podstawowe pojęcia etyki ogólnej, niezbędne do zrozumienia zasad etyki lekarskiej i bioetyki..................................... 1 1.2. Pojęcia dobra

Bardziej szczegółowo

W sprawie zasadności regulacji art k.k.

W sprawie zasadności regulacji art k.k. czasopismo Prawa karnego i nauk penalnych Rok XIV: 2010, z. 1 ISSN 1506-1817 Piotr Gensikowski W sprawie zasadności regulacji art. 60 7 k.k. W przepisach ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny 1

Bardziej szczegółowo

Prawo cywilne I. Podmiot. Osoby fizyczne Wykład 2 Podmioty prawa cywilnego: Osoby fizyczne

Prawo cywilne I. Podmiot. Osoby fizyczne Wykład 2 Podmioty prawa cywilnego: Osoby fizyczne Prawo cywilne I Wykład 2 Podmioty prawa cywilnego: Osoby fizyczne Podmiot Art. 1 KC dualizm podmiotów prawa cywilnego Historycznie: j.g.u Podmioty prawa cywilnego Osoby fizyczne Osoby prawne Problem tzw.

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 29 października 2004 r., III CZP 58/04

Uchwała z dnia 29 października 2004 r., III CZP 58/04 Uchwała z dnia 29 października 2004 r., III CZP 58/04 Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski Sędzia SN Zbigniew Strus Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 6 LUTEGO 2004 R. ( WK 27/03 )

WYROK Z DNIA 6 LUTEGO 2004 R. ( WK 27/03 ) WYROK Z DNIA 6 LUTEGO 2004 R. ( WK 27/03 ) Sprawca, który znajdując się w stanie nietrzeźwości prowadzi pojazd i nie zachowując przy tym należytej ostrożności powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

CHWAŁA Z DNIA 21 PAŹDZIERNIKA 2003 R. I KZP 33/03

CHWAŁA Z DNIA 21 PAŹDZIERNIKA 2003 R. I KZP 33/03 CHWAŁA Z DNIA 21 PAŹDZIERNIKA 2003 R. I KZP 33/03 Karta uprawniająca do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego nie jest rzeczą ruchomą w rozumieniu art. 284 1 k.k. Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz.

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wstęp Rozdział I. Status prawny podmiotu chronionego Rozdział II. Rodzice a dziecko poczęte

Spis treści Wykaz skrótów Wstęp Rozdział I. Status prawny podmiotu chronionego Rozdział II. Rodzice a dziecko poczęte Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 15 Rozdział I. Status prawny podmiotu chronionego... 23 1. Uwagi wstępne... 23 2. Sytuacja dziecka poczętego w polskim prawie... 32 3. Status prawny dziecka poczętego de lege

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 20 LISTOPADA 2000 R. I KZP 31/2000

UCHWAŁA Z DNIA 20 LISTOPADA 2000 R. I KZP 31/2000 UCHWAŁA Z DNIA 20 LISTOPADA 2000 R. I KZP 31/2000 Zagrożonym niewypłacalnością w rozumieniu art. 300 1 k.k. może być każdy dłużnik podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Przewodniczący: sędzia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część A. Pytania egzaminacyjne. Część ogólna 1. Wykaz skrótów XIII. Rozdział I. Zagadnienia wstępne 1 Pytania 1 2

Spis treści. Część A. Pytania egzaminacyjne. Część ogólna 1. Wykaz skrótów XIII. Rozdział I. Zagadnienia wstępne 1 Pytania 1 2 Spis treści Wykaz skrótów XIII Część A. Pytania egzaminacyjne Część ogólna 1 Rozdział I. Zagadnienia wstępne 1 Pytania 1 2 Rozdział II. Ustawa karna i jej obowiązywanie 4 Pytania 3 11 Rozdział III. Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie

Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie Warszawa dn. 8 stycznia 2016 r. Dr hab. prof. nadzw. Mirosław Karpiuk Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez Trybunał

Bardziej szczegółowo

Niepoczytalność i jej konsekwencje karnoprawne

Niepoczytalność i jej konsekwencje karnoprawne NATALIA SOŁTYS Niepoczytalność i jej konsekwencje karnoprawne W obecnych czasach wszystkie cywilizowane systemy prawne normują kwestie odpowiedzialności karnej oraz pomocy osobom dotkniętym zaburzeniami

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia w służbie zdrowia

Klauzula sumienia w służbie zdrowia MICHAŁ BALICKI Klauzula sumienia w służbie zdrowia Podstawowym zadaniem klauzuli sumienia jest zapewnienie lekarzom, pielęgniarkom oraz położnym możliwości wykonywania zawodu w zgodzie z własnym sumieniem.

Bardziej szczegółowo

PRZESTĘPSTWO NIEUDZIELENIA POMOCY W NIEBEZPIECZEŃSTWIE (ART. 162 K.K.)

PRZESTĘPSTWO NIEUDZIELENIA POMOCY W NIEBEZPIECZEŃSTWIE (ART. 162 K.K.) CZASOPISMO PRAWA KARNEGO I NAUK PENALNYCH Rok XII: 2008, z. 2 ISSN 1506-1817 JAN KULESZA PRZESTĘPSTWO NIEUDZIELENIA POMOCY W NIEBEZPIECZEŃSTWIE (ART. 162 K.K.) Przestępstwo nieudzielenia pomocy w niebezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

! Cotygodniowa audycja w każdą środę po godz. 11:00 w Programie 1 Polskiego Radia.

! Cotygodniowa audycja w każdą środę po godz. 11:00 w Programie 1 Polskiego Radia. Czy rzeczywiście polskie przepisy łagodnie traktują pijanych kierowców? Czy tylko za spożycie alkoholu czeka nas odpowiedzialność karna? Jakiego rodzaju zachowania na drogach kodeks karny oraz kodeks wykroczeń

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy...

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... Wykaz skrótów... 11 Przedmowa do wydania drugiego... 13 Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... 20 ROZDZIAŁ 1. Pojęcie, rodzaje

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne 1. Wprowadzenie 2. Ujęcie historyczno-prawne 3. Ujęcie prawno-porównawcze

Spis treści Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne 1. Wprowadzenie 2. Ujęcie historyczno-prawne 3. Ujęcie prawno-porównawcze str. Przedmowa..................................................... V Wykaz skrótów.................................................. XV Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne........

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt V KK 176/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 sierpnia 2013 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński SSN Roman Sądej Protokolant Anna Kowal na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Bioetyka teologiczna cz. 10

Bioetyka teologiczna cz. 10 Bioetyka teologiczna cz. 10 Transplantacje Wykład dla studentów II roku Instytutu Nauk o Rodzinie KUL Transplantacja zastąpienie chorego (zniszczonego lub wadliwie działającego) organu przez Organ lub

Bardziej szczegółowo

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Dr Ewa Kulesza Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Współcześnie obowiązujące przepisy prawa, także przepisy prawa międzynarodowego, przepisy

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA PRZESTĘPSTW

KLASYFIKACJA PRZESTĘPSTW KLASYFIKACJA PRZESTĘPSTW - ze względu na wagę czynu - ze względu na formy winy - ze względu na formę czynu - ze względu na znamię skutku - ze względu na tryb ścigania - ze względu na typizację przestępstwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Małgorzata Sobieszczańska

POSTANOWIENIE. Protokolant Małgorzata Sobieszczańska Sygn. akt II KK 12/16 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 lutego 2016 r. SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jerzy Grubba SSN Józef Szewczyk Protokolant Małgorzata Sobieszczańska

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2010 r.

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2010 r. Warszawa, dnia 6 kwietnia 2010 r. Opinia o ustawie o zmianie ustawy Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (druk nr 829)

Bardziej szczegółowo

USTAWA Kodeks rodzinny i opiekuńczy z dnia 25 lutego 1964 r.

USTAWA Kodeks rodzinny i opiekuńczy z dnia 25 lutego 1964 r. USTAWA Kodeks rodzinny i opiekuńczy z dnia 25 lutego 1964 r. (tekst pierwotny: Dz.U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59) (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., Nr 131, poz. 788) TYTUŁ I MAŁŻEŃSTWO DZIAŁ I ZAWARCIE MAŁŻEŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Ustawa. z dnia. 2014 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny. Art. 1

Ustawa. z dnia. 2014 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny. Art. 1 Ustawa z dnia. 2014 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny Art. 1 W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. 1997 Nr 88 poz. 553 z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany: 1) W art. 44 6 otrzymuje

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny. (druk nr 69)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny. (druk nr 69) Warszawa, 21 stycznia 2016 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny (druk nr 69) I. Cel i przedmiot ustawy Przedłożona Senatowi ustawa o zmianie ustawy Kodeks karny z dnia 15 stycznia 2016 r.

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA 1. Adwokat w postępowaniu przygotowawczym - przebieg czynności

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Do Czytelnika Wykaz skrótów Słowo wstępne... 17

Spis treści. Do Czytelnika Wykaz skrótów Słowo wstępne... 17 Spis treści Do Czytelnika........................................................ 13 Wykaz skrótów....................................................... 15 Słowo wstępne.......................................................

Bardziej szczegółowo

Art. 35. [Formy kary ograniczenia wolności] 1. 2. Art. 36. [Obowiązki przy karze ograniczenia wolności] 1. 2.

Art. 35. [Formy kary ograniczenia wolności] 1. 2. Art. 36. [Obowiązki przy karze ograniczenia wolności] 1. 2. Część ogólna Art. 35. [Formy kary ograniczenia wolności] 1. Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne jest wykonywana w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym. 2. W stosunku do osoby

Bardziej szczegółowo