Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce"

Transkrypt

1 Sebastian Drobczyński Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce Podstawowe założenie złożoność czynników decydujących o porażce wyborczej Założeniem niniejszego opracowania1 jest próba zdefiniowania błędów popełnianych podczas organizacji kampanii wyborczych, a na ich podstawie podanie przyczyn klęsk wyborczych. Autor ma bowiem na celu wywołanie wśród specjalistów szerokiej dyskusji dotyczącej analizy przyczyn klęsk wyborczych komitetów, a następnie wskazanie działań niezbędnych do realizacji sukcesu wyborczego, rozumianego jako zdobycie mandatów. Ze względu na charakter pracy (w tym jej możliwości objętościowych) autor świadomie nie dokonuje podziału popełnianych błędów ze względu na charakter wyborów (samorządowe, parlamentarne czy prezydenckie) czy też wielkość okręgów wyborczych. Co więcej, nie dokonuje podziału błędów na te popełniane przez komitety wyborcze funkcjonujące na rynku politycznym przez dłuższy czas (czyli kojarzące się na przykład ze znanymi i cieszącymi się poparciem społecznym partiami politycznymi) i na błędy komitetów, które powstają ad hoc, czyli jedynie na potrzeby kampanii wyborczej. Autor artykułu nie rości sobie jednocześnie prawa do zdefiniowania zbioru zamkniętego błędów popełnianych przez sztaby wyborcze, wręcz przeciwnie poprzez dalsze badania 1 Podstawowe tezy niniejszego artykułu miałem możliwość wygłosić podczas warsztatów organizowanych przez Wyższą Szkołę Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu w maju 2010 roku. Do udziału w warsztatach zostali zaproszeni specjaliści reprezentujący różne ośrodki akademickie w Polsce, które zajmują się badaniami nad marketingiem politycznym. Okres warsztatów zbiegł się z przygotowaniami do samorządowej kampanii wyborczej, co jednoznacznie miało wpływ na wybrany przeze mnie temat wystąpienia. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:18

2 108 SEBASTIAN DROBCZYŃSKI oraz przy pomocy specjalistów z różnych dziedzin nauki będzie dążył do jego poszerzania. Autor pracy, na podstawie swojego kilkunastoletniego doświadczenia w dziedzinie marketingu politycznego2, przyjął tezę, że nie można jednoznacznie wskazać jednego czynnika odpowiedzialnego za brak sukcesu wyborczego komitetu. Splot czynników decydujących zarówno o sukcesie, jak i o porażce wyborczej jest na tyle duży, że nie można zaszeregować go do jednej grupy zdarzeń. Co więcej, aby zrozumieć sztukę budowy kampanii wyborczej komitetu, począwszy od budowy strategii wyborczej, poprzez harmonogram działań, a kończąc na obronie przed kontratakami przeciwników należy sięgnąć do różnych dziedzin nauki, takich jak: socjologia, psychologia, marketing, zarządzanie zespołami ludzkimi, których duża rozpiętość tematyczna najlepiej obrazuje tezę o wielości czynników wpływających na klęski wyborcze. Istota wyborów Wybory do organów przedstawicielskich państwa są nieodłącznym elementem formy rządów zwanych demokratycznymi. To bowiem w demokracji pośredniej idea suwerenności ludu (narodu) jest realizowana za pośrednictwem reprezentantów wyłonionych w demokratycznych wyborach3. Wybory definiowane są jako metoda służąca wyłonieniu spośród kandydatów osób, które mają piastować określone obieralne stanowiska lub urzędy publiczne. Metoda ta stała się jednym z najbardziej skutecznych narzędzi służących okresowemu egzekwowaniu przez suwerena odpowiedzialności politycznej osób pełniących funkcje publiczne. W drodze demokratycznych wyborów określona ekipa polityczna zdobywa tymczasową inwestyturę do rządzenia państwem, będącą efektem wyrażenia przez społeczeństwo w indywidualnym akcie głosowania swoistego votum zaufania dla grupy liderów politycznych. W praktyce wybory są niczym innym jak formą zbiorowej decyzji podjętej przez określoną wspólnotę polityczną co do układu rywalizacyjnych powiązań między partiami tworzącymi parlamentarny system partyjny, determinującą sam fakt zaistnienia partii na arenie parlamentarnej oraz jej siłę polityczną, warunkowaną 2 Sebastian Drobczyński od 1997 roku czynnie uczestniczy w przygotowaniu i prowadzeniu zwycięskich kampanii politycznych i wyborczych; między innymi jako szef sztabu, rzecznik prasowy, doradca polityczny. Twórca wielu udanych kampanii politycznych i wyborczych, zarówno samorządowych, jak i parlamentarnych. Autor strony Internetowej: 3 M. Chmaj, W. Sokół (red,), Mała encyklopedia wiedzy politycznej, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 1996, s. 53. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:18

3 109 Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce w znacznym stopniu przez rozmiar zdobytej reprezentacji. Wybory jako akt polityczny, kreujący określoną politykę państwa i selekcjonujący osoby odpowiedzialne za jej realizację, zostały zdominowane przez partie polityczne, i to one decydują o wstępnej selekcji kandydatów, charakterze kampanii wyborczej i strategiach politycznych. Partyjni kandydaci są również głównymi beneficjentami w tej rywalizacji politycznej. Ta partyjna orientacja wyborów może przybierać różne formy i zakres, a decyduje o tym ustawodawca adaptując określone instytucje w ramy ordynacji wyborczej. W procesie rywalizacji wyborczej uczestniczą więc partie polityczne oraz wyborcy, i w ostatecznym rozrachunku wynik tej rywalizacji pozostaje produktem wzajemnych oddziaływań pomiędzy tymi podmiotami. Sukces partii politycznej uzależniony jest od możliwości kontrolowania określonego segmentu elektoratu, na tyle dużego, by jego głosy pozwoliły na odniesienie zwycięstwa wyborczego. Partie polityczne rywalizują więc na rynku wyborczym i dla własnego bezpieczeństwa starają się go kontrolować, czyli zawęzić. Oznacza to, iż przy użyciu różnych metod dążą do stworzenia relatywnie silnych powiązań z częścią elektoratu i zapewnienia sobie w ten sposób stabilnej klienteli wyborczej4. Należy w tym miejscu zaznaczyć, iż największą szansę zdobycia władzy w kraju mają główne siły polityczne funkcjonujące na rynku politycznym, jednakże zgodnie z zasadami demokratycznymi prawo ubiegania się o mandaty przedstawicielskie do poszczególnych organów państwa przysługuje również pozostałym uczestnikom życia politycznego i społecznego. Z punktu widzenia marketingu politycznego wybory są traktowane jako główna, finalna transakcja rynku politycznego. Akt wyborczy osoby uprawnionej do głosowania oznacza aprobatę dla obranego przez siebie towaru politycznego (partii, programu, polityków), czyli nabycie towaru oraz wyrażenie zgody na sprawowanie władzy przez wybranych polityków5. W literaturze znaleźć można dwa przeciwstawne stanowiska na temat funkcji wyborów rywalizacyjnych. Pierwsze traktuje wybory jako mechanizm, za pomocą którego społeczeństwo rozlicza polityków za ich działalność, a jednocześnie zmusza ich do przedstawiania programów, które są odzwierciedleniem oczekiwań społecznych. Pogląd ten kładzie nacisk na oddolne funkcje wyborów, w tym rekrutację polityków, reprezentację, tworzenie rządu, wpływanie na program polityczny. Drugie stanowisko, bardziej radykalne, definiuje wybory, jako narzędzie sprawowania kontroli przez rząd i elitę 4 A. Antoszewski i R. Herbut (red.), Leksykon politologii, Wydawnictwo Atla 2, Wrocław 1998, s J. Muszyński, Leksykon marketingu politycznego, Wydawnictwo Atla 2, Wrocław 2001, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:18

4 110 SEBASTIAN DROBCZYŃSKI polityczną nad społeczeństwem. Zgodnie z tym poglądem społeczeństwo jest bierne, podatne na wpływy, a tym samym łatwiejsze do rządzenia. Pogląd ten odwołuje się do odgórnych funkcji wyborów, takich jak: uzyskiwanie legitymacji, kształtowanie opinii publicznej i wzmacnianie elit. Należy jednak pamiętać, iż w rzeczywistości wybory dają zarówno rządzącym, jak i społeczeństwu możliwość wpływania na siebie nawzajem.6 Do najważniejszych funkcji wyborów zaliczyć możemy: 1. Rekrutowanie polityków: w państwach demokratycznych wybory są podstawowym źródłem politycznej rekrutacji, z uwzględnieniem także procesu nominacji kandydatów przez partie. Politycy więc zwykle posiadają talenty i umiejętności, które związane są z agitacją, takie jak: charyzma, umiejętności krasomówcze oraz prezencja niekoniecznie przydatne do pełnienia obowiązków wobec swojego okręgu wyborczego, do pracy w komisjach czy kierowania rządowymi ministerstwami. Wyborów zazwyczaj nie organizuje się do obsadzania urzędów, na przykład: w służbie cywilnej czy sądownictwie, które wymagają wiedzy specjalistycznej lub doświadczenia. 2. Tworzenie rządu: wybory mają bezpośredni wpływ na tworzenie rządu tylko w takich państwach, jak Stany Zjednoczone, Francja i Wenezuela, w których egzekutywa jest bezpośrednio wybierana. W bardziej rozpowszechnionych systemach parlamentarnych wybory mają największy wpływ na formowanie rządu w przypadku, gdy system wyborczy daje jednej partii zdecydowaną większość w parlamencie. Reprezentacja proporcjonalna może oznaczać, że rząd jest formowany za pośrednictwem umów powyborczych oraz że rządy mogą powstawać i być zmieniane bez potrzeby organizowania wyborów. 3. Zapewnienie reprezentacji: uczciwe i konkurencyjne wybory są narzędziem, za pomocą którego społeczeństwo przesyła rządowi żądania. Mając niewielkie możliwości stosowania mechanizmu odwołania z urzędu i inicjatywy ludowej, elektorat nie posiada skutecznych środków, które gwarantowałyby, że powierzony przez niego mandat będzie realizowany, poza możliwością wymierzenia kary w następnych wyborach. Ponadto rządy pochodzące z wyborów nigdzie nie stanowią mikrokosmosu całego społeczeństwa. 4. Wpływanie na program polityczny: z pewnością wybory powstrzymują rządy od realizowania radykalnych i bardzo niepopularnych programów politycznych, ale tylko w radykalnych przypadkach, kiedy jedna kwestia dominuje w kampanii wyborczej, można uznać, że mają bezpośredni wpływ na politykę. Pojawiają się głosy, że spektrum możliwych opcji politycznych 6 M. Harrop, W.L. Miller, Elections and Voters. A Comparative Introduction, Basingstoke, Palgrave, 1987, w: Politologia, A. Heywood, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:18

5 111 Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce przedstawianych w wyborach jest zazwyczaj tak wąskie, że rezultat może mieć jedynie marginalne znaczenie dla kształtowania polityki. Inni sugerują, że program rządu jest kształtowany bardziej przez warunki natury praktycznej, takie jak stan gospodarki, niż przez wybory. 5. Edukowanie wyborców: kampania wyborcza dostarcza elektoratowi ogromnej liczby informacji na temat partii, kandydatów, programów, obecnych wyników pracy rządu czy systemu politycznego. Jednakże prowadzi to do edukacji jedynie wtedy, gdy dostarczana informacja i sposób jej podania wywołuje zainteresowanie społeczeństwa i stymuluje debatę, a nie apatię i alienację. Ponieważ celem kandydatów jest perswazja, a nie edukacja, mają oni silną skłonność do podawania niepełnych i zniekształconych informacji. 6. Uzyskiwanie legitymacji: powodem, dla którego nawet reżimy autorytarne są zainteresowane organizacją wyborów, nawet jeśli nie są to wybory rywalizacyjne, jest fakt, że wybory sprzyjają uzyskaniu legitymizacji, dostarczając uzasadnienia dla systemu rządów. Dzieje się tak, ponieważ rytuał związany z prowadzeniem kampanii w pewien sposób nadaje wyborom charakteru uroczystego i podnosi ich rangę. Co najistotniejsze, poprzez zachęcanie obywateli do udziału w polityce, nawet w przypadku ograniczonych form głosowania, wybory mobilizują aktywne poparcie. 7. Wzmocnienie elit: wybory mogą także stanowić sposób manipulacji i kontroli elit nad masami. Niezadowolenie z polityki i opozycja mogą być neutralizowane przez wybory, które dają im ujście w sposób zgodny z konstytucją i pozwalają na zmianę rządów przy zachowaniu reżimu. W tym wymiarze wybory są szczególnie skuteczne, gdyż jednocześnie wywołują w społeczeństwie wrażenie, że posiada ono władzę nad rządem.7 Istota kampanii wyborczej Według Andrzeja Antoszewskiego i Ryszarda Herbuta8 kampania wyborcza w najszerszym znaczeniu jest wyodrębnioną fazą procesu wyborczego, obejmującą okres od ogłoszenia decyzji o przeprowadzeniu wyborów do ściśle określonego momentu poprzedzającego głosowanie. Kampania wyborcza to mechanizm, który wykorzystują partie lub indywidualni kandydaci w dążeniu do maksymalizacji zysków wyborczych. Cel ten może zostać osiągnięty poprzez zastosowanie kombinowanej strategii opartej na wykorzystaniu działań 7 8 A. Heywood, op.cit., s A. Antoszewski, R. Herbut, op. cit. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:19

6 112 SEBASTIAN DROBCZYŃSKI o charakterze organizacyjnym, finansowym i promocyjnym. Kampania wyborcza ma swój aspekt pozytywny (zabiegi na rzecz zwiększenia szans konkretnych kandydatów lub partii politycznych) oraz negatywny (działania na rzecz zmniejszenia szans rywali). Kampanię wyborczą należy więc postrzegać jako swoisty proces komunikowania się: partie stosując różne techniki i wykorzystując różne kanały przepływu informacji wysyłają do wyborcy konkretną informację, która ma służyć jako sposób oddziaływania na niego w kierunku przewidywanym przez nadawcę. Powodzenie kampanii wyborczej uzależnione jest od stworzenia pewnych form komunikowania się partii z wyborcami. Muszą być one efektywne politycznie i rozbudowane na skalę masową (aspekt organizacyjny i finansowy), a treść i forma przesłania partyjnego winna być atrakcyjna i sprzedana w jak najlepszym opakowaniu (aspekt promocyjny). Partie polityczne mogą wykorzystywać zarówno bezpośrednie kanały dojścia do potencjalnego wyborcy (np. spotkania przedwyborcze, kontakty z załogami większych przedsiębiorstw, dostarczanie materiałów propagandowych do domu wyborcy), jak i pośrednie (akcja plakatowania, programy i publikacje sponsorowane w środkach masowego przekazu). A. Antoszewski i R. Herbut wskazują również na pewne cechy charakterystyczne kampanii wyborczej. Należą do nich: proces personalizacji kampanii, co oznacza, że osobowość kandydata staje się zasadniczym produktem oferowanym wyborcy; korzystanie przez partie w czasie kampanii wyborczej z usług profesjonalnych konsultantów oraz agencji; wykorzystanie mass mediów szczególnie telewizji w prowadzeniu kampanii wyborczej; ograniczenie roli partyjnych urzędników w procesie planowania, przygotowania, organizowania i kontrolowania kampanii wyborczej9. Marek Mazur definiuje kampanię wyborczą jako skoordynowane staranie, by osiągnąć pewne cele, przede wszystkim wybranie kandydata na dany urząd poprzez połączenie różnych działań, które organizują i wykorzystują środowiskowe, ludzkie, społeczne i materialne zasoby, którymi są m.in.: kandydat, partia, poruszane problemy, poparcie grup niepolitycznych, pieniądze10. Przyczyny klęsk wyborczych wstęp Jeżeli mielibyśmy zastanowić się nad przyczynami klęsk wyborczych, to niewątpliwie pierwsza z nich tkwi w samym charakterze podmiotu, który bierze udział w rywalizacji politycznej. Należy postawić pytanie, który z komite9 10 Ibidem, s M. Mazur, Marketing polityczny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 36. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:19

7 113 Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce tów ten oparty o struktury partii politycznej, czy też ten powołany ad hoc ma większe szanse wyborcze? W tym miejscu należy wyraźnie wskazać, że dotychczasowe ordynacje wyborcze (zarówno te dotyczące wyborów parlamentarnych, jak i samorządowych) faworyzują komitety wyborcze będące jednocześnie dobrze zarządzającymi i funkcjonującymi partiami politycznymi, które cieszą się określonym poparciem politycznym. Partie polityczne są wyraźnie uprzywilejowane w ordynacjach wyborczych, na co wskazują takie zapisy ustaw, jak: czas trwania kampanii wyborczej (moment rejestracji, możliwość podjęcia prac związanych z przygotowywaniem kampanii), progi wyborcze w nich zapisane czy też system liczenia głosów. Nie należy również zapominać o harmonogramie wyborczym, tzw. kalendarzu wyborczym, który podawany jest przy ogłoszeniu terminu wyborów. Jedynie komitety powiązane z dużymi partiami politycznymi mają szanse ze względów organizacyjnych sprostać oczekiwaniom zapisanym w kalendarzu wyborczym11. Podobnie jest w przypadku wyborów na urząd Prezydenta RP; ordynacja wyborcza również faworyzuje duże, silne podmioty/komitety12, co w warunkach polskich oznacza partię polityczną bądź komitety powiązane z danym środowiskiem politycznym13. Drugim czynnikiem (wynikającym niejako z pierwszego argumentu ) przemawiającym za siłą partii politycznej bądź podmiotu z nią kojarzonego14 jest czas trwania kampanii wyborczej15, czyli promocji komitetu. Partie polityczne bądź silne komitety lokalne16 w świadomości lokalnego społeczeństwa istnieją przez cały czas, a co za tym idzie, nie muszą budować od podstaw swojego wizerunku, czyli sprzedawać się jako nowy produkt opinii społecznej. Należy również wspomnieć, że zarówno partie polityczne, jak i lokalne silne komitety posiadają rozbudowane struktury or11 Wystarczy powołać się np. na terminy zbierania podpisów, rejestracji list wyborczych, przygotowania kampanii medialnej, aby stanowiło to argument dla tezy, że jedynie silne komitety, będące partiami politycznymi bądź z nimi kojarzone przez członków miały szanse wyborcze. O czynnikach mających wpływ na taki stan rzeczy piszę w dalszej części pracy. 12 Patrz: Ustawa z dnia 27 września 1990 roku o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. z 2010 r., Nr 72, poz. 467, art. 40 (konieczności zebrania podpisów pod kandydaturą). 13 W historii wyborów prezydenckich w Polsce, oprócz wyborów w roku 1990 (Stanisław Tymiński), żaden kandydat, który nie pochodził z dużej, silnej partii nie liczył się w rozgrywce wyborczej. 14 Do tej grupy podmiotów zaliczam również komitety wyborcze będące odpowiednikiem komitetów lokalnych o trwałych i zakorzenionych w świadomości społecznej strukturach. W wielu gminach w Polsce, ze względów praktycznych komitety lokalne nigdy nie przyjmują nazw partii politycznych, gdyż zwiększa to ich szanse wyborcze. 15 W specyfice polskiej odnosi się to do kilkudziesięciu dni, tj. od momentu oficjalnego ogłoszenia terminu wyborów do godziny piątku poprzedzającego dzień wyborów. 16 Które cieszą się rozpoznawalnością własnego logo. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:19

8 114 SEBASTIAN DROBCZYŃSKI ganizacyjne. Efektem tego są stali członkowie wraz z sympatykami, których to pomoc jest nieoceniona podczas przygotowania i prowadzenia kampanii wyborczej. Dodatkowymi argumentami przemawiającymi za siłą partii politycznych i silnych komitetów lokalnych jest doświadczenie zarówno merytoryczne, jak i praktyczne w przygotowywaniu kampanii wyborczej, co wynika z faktu istnienia na scenie politycznej i brania udziału we wcześniejszych wyborach. Dodatkowo wymienić tu można posiadanie silnych i znanych liderów oraz stałego elektoratu, czego najczęściej nie mają komitety wyborcze powoływane ad hoc w momencie rozpoczęcia kampanii wyborczej. Nie należy również zapominać, że partie polityczne bądź silne komitety lokalne mają bardzo dobrze wypracowane kontakty z mediami. Poprzez fakt istnienia na rynku politycznym oraz w świadomości wyborców działacze tychże komitetów istnieją już w świadomości mediów co oczywiście pomaga w prowadzeniu kampanii wyborczej17. Przyczyny klęsk wyborczych z podziałem na etapy kampanii Dla zdefiniowania pozostałych błędów popełnianych podczas organizacji kampanii wyborczych, które stanowią jednocześnie przyczynę klęsk wyborczych, pomocny okaże się podział kampanii wyborczej na poszczególne etapy, na podstawie których zostaną wskazane i zdefiniowane błędy, a następnie omówione ich przyczyny oraz skutki. Z punktu widzenia praktyki przygotowywania i prowadzenia kampanii wyborczej możemy podzielić ją na trzy etapy, które odpowiadają poszczególnym zadaniom: etap analizy sytuacji wyjściowej, organizacyjny oraz realizacji działań (rys. 1). W skład pierwszego etapu kampanii wyborczej analizy sytuacji wyjściowej wchodzą takie działania, jak: I (pierwsze) zebranie się decydentów; analiza środowiska politycznego; próba poszerzenia decydentów poszerzenie środowiska politycznego; II (drugie/ponowne) zebranie się decydentów; strategia i taktyka kampanii (Rys. 2). Jeżeli mielibyśmy wskazać i zdefiniować przyczyny klęsk wyborczych wynikające z pierwszego etapu kampanii wyborczej, to należałoby zwrócić uwagę na następujące błędy popełniane w pierwszym etapie organizacji kampanii 17 Zob. S. Drabczyński, Czynniki wpływające na sukces wyborczy podczas kampanii wyborczej, w: Rola wyborów w procesie kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego w Polsce, S. Drabczyński, M. Żyromski (red.) Wydawnictwo WSNHiD, Poznań 2004, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:19

9 115 Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce Rys. 1. Trzy etapy kampanii wyborczej Ź r ó d ł o: Opracowanie własne. Rys. 2. Etap 1 kampanii wyborczej Analiza sytuacji wyjściowej Ź r ó d ł o: Opracowanie własne. wyborczej: na podetapie zebrania się decydentów, m.in. zbyt późne podjęcie decyzji o organizacji kampanii wyborczej, co za tym idzie zbyt późne rozpoczęcie przygotowań do kampanii. Jest to grzech pierworodny większości kampanii organizowanych przede wszystkim przez komitety powołane ad hoc Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:19

10 116 SEBASTIAN DROBCZYŃSKI na czas kampanii wyborczej. Nie należy jednak zapominać, że wspomniany grzech zdarza się również dużym lokalnym komitetom czy partiom politycznym. W przypadku tych ostatnich istnieje silne przekonanie o własnej wielkości oraz sile, jaką ponoć prezentują w swoim okręgu wyborczym. Z drugiej strony może to świadczyć o bezradności spowodowanej brakiem pomysłu na kampanię, funduszy czy zasobów ludzkich na okres zbliżającej się kampanii wyborczej18. Wśród innych błędów, które możemy dostrzec na tym etapie, wymienić należy: brak umiejętności zdefiniowania oczekiwań wyborczych ze strony wyborców czy wręcz umiejętności zdefiniowania przez komitet pojęcia sukcesu wyborczego. O ile pierwszy błąd wynikać może z braku przeprowadzania analiz i sondaży (o czym będzie poniżej), o tyle zdefiniowanie sukcesu wyborczego często pomijane jest podczas przygotowań do kampanii wyborczej. Decydenci na tym etapie ograniczają się jedynie do tworzenia dokumentacji wyników z poprzednich wyborów. Jednak dokładna analiza tychże wyników19 w połączeniu z profesjonalnymi badaniami preferencji wyborczych umożliwiałaby określenie, czym będzie sukces wyborczy komitetu, a następnie na tej podstawie przygotowanie strategii i taktyki wyborczej. Na tym podetapie kampanii wyborczej nie należy zapomnieć o możliwości pojawienia się innego błędu, który w przyszłości będzie miał wpływ na przyczynę klęski kampanii wyborczej tj. możliwości wystąpienia braków kadrowych, przede wszystkim braku specjalistów, którzy będą gotowi przygotować i poprowadzić kampanię wyborczą20, braku kandydatów oraz braku liderów. Drugim podetapem I etapu kampanii wyborczej jest analiza środowiska politycznego. Na tym podetapie może wystąpić błąd w postaci przekonania decydentów, że świat stoi w miejscu. Efektem takiego przekonania może być brak badań bądź też brak ich profesjonalnego przygotowania i przeprowadzenia, co jednoznaczne jest z brakiem dobrze stworzonej strategii kampanii, a w efekcie końcowym taktyki działania bądź braku ich powtórzeń. W praktyce prowadzenia kampanii wyborczych badania opinii publicznej powinny mieć charakter ciągły, a więc być powtarzane przez cały czas trwania kampanii. Najczęściej komitet rozpoczyna od pierwszego badania, które nazwać możemy badaniem zerowym; ma ono dać odpowiedź na podstawowe 18 Przykładem mogą być problemy kadrowe większości dużych partii politycznych, które na 6 miesięcy przed wyborami samorządowymi nie podały do publicznej wiadomości nazwisk swoich kandydatów na wójtów/burmistrzów czy też prezydentów miast. 19 Sięgająca niejednokrotnie okresu lat. 20 W tym miejscu należałoby wspomnieć o coraz większej profesjonalizacji kampanii wyborczych w Polsce. Za profesjonalizacją idą coraz większe nakłady zarówno finansowe, jak i zasobów ludzkich. Komitety wyborcze, które pozbawione są zasobów ludzkich w postaci odpowiedniej liczby profesjonalistów, skazane są na porażkę. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:20

11 117 Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce pytania dotyczące pozycji komitetu w danym okręgu wyborczym. Następnie badania powtarzane są w odstępie 7-14 dni w zależności od harmonogramu działań przewidzianego przez dany komitet. Głównym celem badań jest monitorowanie nastawienia wyborców do działań komitetu. Kolejnym podetapem I etapu kampanii jest próba poszerzenia decydentów/próba poszerzenia środowiska politycznego. Wśród błędów, które mogą wystąpić na tym podetapie kampanii, wymienić możemy m.in.: brak posiadania analiz, które stanowiłyby podstawę do poszerzenia politycznego i ten błąd może być w części (jeżeli nie w całości) następstwem wcześniejszego braku badań. Innym błędem natury psychologicznej jest brak przekonania do konieczności otwarcia się komitetu na inne środowiska polityczne21 bądź też brak umiejętności na takie otwarcie. W tym miejscu należy zastanowić się, jakie są przyczyny występowania wspomnianych błędów. Obok wymienionych powodów natury psychologicznej mogą wystąpić również przyczyny natury historycznej, czyli wynikające z wcześniejszych doświadczeń decydentów z decydentami innych komitetów. Oczywiście brak chęci porozumienia do tworzenia szerszej koalicji, która miałaby szanse wyborcze, może wynikać z przyjętej strategii wyborczej. Jednak to, co chciałbym w tym miejscu zdefiniować jako błąd to sam sposób myślenia niektórych decydentów, którzy dla realizacji własnych partykularnych interesów nie potrafią odłożyć na bok wcześniejszych waśni i zatargów z innymi uczestnikami życia politycznego. Efektem końcowym będzie zamknięcie komitetu na określone środowiska, co może mieć wpływ na postrzeganie społeczne, a w konsekwencji na wynik wyborczy. Następnym podetapem jest drugie/ponowne zebranie się decydentów. Ze względu na wcześniejsze błędy, na tym etapie pojawiają się następne. Na przykład z powodu braku obiektywnych analiz (odpowiednich badań) pojawić się może niewłaściwe oszacowanie zapotrzebowania zarówno na zasoby finansowe, jak i ludzkie. Innym błędem, będącym następstwem wcześniej wspomnianych, będą mylnie zdefiniowane możliwości realizacji celu kampanii czy w efekcie podjęcie decyzji o realizacji misji określanej mianem misji niemożliwej. Ostatnim podetapem Analizy sytuacji wyjściowej jest opracowanie strategii i taktyki kampanii wyborczej. Jak uczy doświadczenie, w czasie kampanii wyborczej można spotkać się z trzema grupami komitetów w zależności od podejścia do zjawiska opracowania i zdefiniowania strategii wyborczej. Pierwsza grupa komitetów wyborczych reprezentuje jak najbar21 Bądź jakiekolwiek inne środowiska, które mogą zagwarantować sukces wyborczy. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:20

12 118 SEBASTIAN DROBCZYŃSKI dziej poważne podejście do roli opracowania i wytyczenia strategii wyborczej; druga grupa komitetów dokonuje opracowania tzw. połowicznego22 oraz trzecia grupa, która na proste pytanie, czy komitet posiada strategię, odpowiada tak, ale w głowie czyli jej nie posiada. W polskiej literaturze naukowej mało jest opracowań dotyczących przygotowywania i wprowadzania w życie strategii wyborczych na przykładzie polskich kampanii wyborczych. Próby zdefiniowania, czym jest strategia wyborcza, odnajdziemy w opracowaniach takich autorów, jak: Andrzej Antoszewski i Ryszard Herbut (1996), Ziemowit Jacek Pietraś (1998), Robert Wiszniowski (2000), Dariusz Skrzypiński (2002), Andrzej W. Jabłoński (2002) i Bogusława Dobek-Ostrowska (2007). W Leksykonie politologii pod redakcją Andrzeja Antoszewskiego i Ryszarda Herbuta odnaleźć możemy definicję strategii w kontekście badań politologicznych. Autorzy strategią nazywają racjonalną sugestię lub hipotezę co do rewolucji stosunków politycznych w bliższej lub dalszej pespektywie czasowej, na podstawie której elity polityczne formułują konkretne już wytyczne co do ogólnego kierunku postępowania i konkretnych rozstrzygnięć23. Ziemowit Jacek Pietraś24 podkreśla, że strategia wyborcza powinna być częścią składową ogólnego planu kampanii, który składa się z takich elementów, jak: pozycjonowanie, analiza silnych i słabych stron kandydata, jego konkurentów, czy też zdefiniowanie grup docelowych, do których odwoływać się będzie kandydat. Elementem niezbędnym strategii, według Z. J. Pietrasia, jest konieczność testowania ogólnego planu kampanii, w tym strategii, na niewielkim obszarze, który powinien być typowy dla całego elektoratu. Oczywiście jeżeli plan kampanii testowany na niewielkiej grupie społecznej okaże się nieskuteczny należy go zmienić. Natomiast w momencie osiągnięcia sukcesu należy przenieść go na cały obszar kampanii. Zdaniem autora należy pamiętać o prowadzeniu ciągłych badań opinii publicznej oraz analizy działań konkurencji politycznej. Z założenia plan kampanii wyborczej wraz ze strategią, jako elementem niezbędnym, może podlegać modyfikacjom w zależności od zmieniających się czynników na scenie wyborczej musi odpowiadać rzeczywistości wyborczej. Pozycjonowanie kandydata w stosunku do kontrkandydatów, jako podsta22 Opracowanie połowiczne strategii kampanii wyborczej to nazwa własna, używana przez autora niniejszego opracowania. Odnosi się do sytuacji, kiedy komitet wykonał część pracy związanej z profesjonalnym opracowaniem (zebraniem niezbędnych danych), lecz nie zamknął całego procesu budowy strategii. Pomimo tego jednak uzurpuje sobie prawo do mówienia, że posiada strategię lecz nie wprowadza jej w życie. 23 A. Antoszewski, R. Herbut (red.), op. cit., s Z. J. Pietraś, Decydowanie polityczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 1998, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:20

13 119 Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce wowa czynność strategiczna, polega przede wszystkim na wykreowaniu różnić w stosunku do istniejących podobieństw25. Pozycjonowanie pozwoli na zdefiniowanie czynnika, dzięki któremu kandydat będzie się wyróżniał spośród pozostałych aktorów sceny wyborczej26. Czynnik ten powinien być pozytywnie oceniany przez wyborców27. Efektem przeprowadzonego pozycjonowania powinno być pokonanie kontrkandydatów oraz aktywizacja własnego elektoratu. Procedura strategicznego pozycjonowania politycznego opiera się na przeprowadzeniu czterech czynników. Pierwszy określany jako podmiotowy zakres opiera się na zdefiniowaniu pola współzawodnictwa z kontrkandydatami, w tym ich wizerunków, odbioru społecznego. Należy określić stopień, w jakim kontrkandydaci spełniają kryteria przypisane kandydatowi idealnemu. Drugi mapa percepcji to czynnik odpowiadający za ustalenie percepcji wyborców i ustalenie podstaw klasyfikacji kandydatów przez wyborców oraz wskazanie najważniejszych cech, które zdaniem wyborców występują u kontrkandydatów. Trzeci czynnik mapa współzawodnictwa opiera się na określeniu preferencji wyborczych wraz ze wskazaniem kandydatów walczących o głosy tych samych grup wyborców. Czwartym, ostatnim czynnikiem nazywanym oceną alternatywnych strategii jest wytypowanie strategii, które mogłyby stanowić podstawę kampanii wraz z tematami, o których należałoby rozmawiać w czasie kampanii.28 Z. J. Pietraś treść strategii wyborczych analizuje przez pryzmat czterech wymiarów: racjonalności, przedmiotu, podmiotu i stylu. Strategia może opierać się na argumentacji racjonalnej i obiektywnej bądź na subiektywnym przekazie emocjonalnego wizerunku polityka. W praktyce wyborczej istnieją kampanie racjonalne, irracjonalne bądź mieszane. Strategia racjonalna opiera się na przekazie wyborcom istotnych problemów politycznych i przekonywanie ich o słuszności wybranej przez kandydata opcji ich rozwiązywania. Strategia irracjonalna opierać się będzie na skonstruowaniu atrakcyjnego wizerunku kandydata, personalizacji polityki i dotarciu z takim obrazem do mało wymagających wyborców29. Najczęściej mamy jednak do czynienia ze strategią mieszaną. Opiera 25 Ibidem. Kandydat może wyróżniać się spośród konkurencji politycznej na podstawie np. zajmowanego miejsca na scenie politycznej, poglądów ideowych, doświadczenia czy dokonań politycznych. 27 Przykładem takiego czynnika może być odwołanie do młodości kandydata. Dla jednych, którzy oceniają obecną elitę rządzącą jako starców politycznych, będzie to argument przemawiający za takim kandydatem. Dla innych wyborców może to być wada, gdyż kojarzyć się może z brakiem odpowiedniego przygotowania i doświadczenia. 28 G. Mauser, Political Marketing: An Approach to Campaign Strategy, s cyt. za: Z. J. Pietraś, op. cit., s Z. J. Pietraś nazywa ich wyborcami mało wyrobionymi, patrz: Z. J. Pietraś, op. cit., s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:20

14 120 SEBASTIAN DROBCZYŃSKI się ona na zderzeniu racjonalnej strategii kandydata z nieracjonalnym odbiorem wyborcy. Co za tym idzie, przekaz do wyborcy konstruowany jest w sposób racjonalny, lecz jego odbiór przez wyborców jest subiektywny. Wymiar przedmiotowy treści strategii wyborczej pozwala na zdefiniowanie strategii utwardzania, poszerzania, odwracania i neutralizacji poszczególnych części składowych elektoratu. Należy w tym miejscu wspomnieć o konieczności rozwarstwienia wyborców zamieszkujących okręg wyborczy i wyborze określonej strategii z punktu. widzenia przedmiotowego. 1. Strategia utwardzania jest skierowana do zdecydowanych zwolenników danego komitetu wyborczego bądź kandydata oraz mniej zdecydowanych, którzy mogą być przejęci przez kontrkandydatów. Ma ona utwierdzić jednoznacznie zdecydowanych w ich wyborze, a pozostałych uodpornić na działania konkurencji, np. stosowaną przez nią strategię odwracania. W jej ramach sztaby wyborcze utrwalają u wyborców te cechy produktu, które odpowiadają ich oczekiwaniom, a jednocześnie podają im tzw. szczepionkę, czyli niewielką dawkę argumentów sprzecznych z ich stanowiskiem, połączonych z silną kontrargumentacją. W rezultacie wyborcy poddani oddziaływaniu konkurencji są na nią uodpornieni i nie zmieniają swoich preferencji wyborczych. 2. Strategia poszerzania koncentruje się zarówno na wyborcach niezdecydowanych, jak i tych, którzy do tej pory z różnych przyczyn nie głosowali. Realizując tę strategię, należy koncentrować się na dostarczaniu im odpowiednich informacji o naszych kandydatach wraz z przekazem emocjonalnym, który pozwoli odpowiednio nastawić do nich wyborców. 3. Strategia odwracania skierowana jest także do zwolenników konkurentów i ma na celu zachęcanie ich do oddania głosu na naszego kandydata. 4. Strategia neutralizacji stosowana jest wobec zwolenników konkurentów i ma na celu zniechęcenie ich do głosowania. Wykorzystuje się w tym celu bądź kampanię negatywną, bądź publikacje sondaży przedwyborczych, jeżeli przedstawiają dużą przewagę jednego kandydata nad drugim.30 Ze względu natomiast na kryterium podmiotowe ten sam autor rozróżnia: 1. Strategie stosowane przez kandydatów broniących własnych pozycji politycznych (incumbents); 2. Strategie stosowane przez kandydatów ubiegających się po raz pierwszy o dany urząd (challengers). Pierwsza z nich sprowadza się do podkreślenia własnych osiągnięć, doświadczenia i obietnicy kontynuowania polityki przynoszącej dotychczasowe sukcesy. Drugi typ wspomnianych strategii koncentruje się na przedstawie30 Ibidem, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:20

15 121 Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce niu politycznej i personalnej alternatywy skostniałych i zużytych elit politycznych31. Z. J. Pietraś zauważa, że kandydaci ubiegający się po raz pierwszy o dany urząd prowadzą na ogół bardziej dynamiczną kampanię wyborczą, częściej mają kontakt bezpośredni z wyborcami w stosunku do kandydatów, którzy walczą o reelekcję czy też intensywniej wykorzystują środki masowego przekazu. Jednak ich kampanie często kończą się porażką. Kampanie nowych kandydatów są droższe, a dodatkowo znacznie trudniej zebrać im fundusze.32 Analizując styl kampanii wyborczej wyróżnić możemy dwa typy strategii kampanii, tj. pozytywne i negatywne. Kampanie oparte na strategii pozytywnej skupią się na promocji własnego kandydata, jego zdolności, programu czy cech osobowościowych. Natomiast strategia kampanii negatywnej będzie skupiać się na podkreśleniu negatywnych cech kontrkandydata. Może pojawić się trudność w zdefiniowaniu granicy, kiedy kampania opiera się na strategii pozytywnej, a kiedy negatywnej. Przyjęto, że kampania wyborcza jest negatywna, kiedy ponad 60% działań skierowanych do wyborców przez komitet bądź kandydata ma charakter negatywny. Jeżeli 1/3 działań ma charakter negatywny, to uznaje się, że kampania ma charakter normalny. Natomiast jeśli działania negatywne obejmują zakres od 30 do 60%, to mamy do czynienia z kampanią wojowniczą.33 Robert Wiszniowski strategie wyborczą definiuje jako sposób służący przygotowaniu i wdrożeniu tych ofert politycznych, które umożliwiają pozyskanie określonej klienteli wyborczej w celu obsadzenia jak największej liczby obieralnych stanowisk publicznych, w określonych pod względem miejsca i czasu warunkach społecznych, kulturowych, politycznych i gospodarczych34. Według Dariusza Skrzypińskiego strategia polityczna to zbiór zracjonalizowanych decyzji powziętych w oparciu o mniej lub bardziej formalne procedury analityczne, a dotyczących kształtu przyszłych działań partii na rynku politycznym35. Natomiast strategię wyborczą definiuje jako konglomerat kilku działań, wśród których wymienia zdobywanie pieniędzy, promocję programu, organizację spotkań. Dlatego też dla tego autora strategia wyborcza składa się z pomniejszych strategii zwanych strategiami cząstkowymi, wśród których wymienia: strategię personalną, strategię finansową, strategię komunikacyjną (ta dzieli 31 D. Skrzypiński, Strategie partii politycznych, w: A. Jabłoński, L. Sobkowiak (red.), Marketing polityczny w teorii i praktyce, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002, s. 142; cyt za: Z.J. Pietraś, op. cit., s Ibidem, s Ibidem, s R. Wiszniowski, Marketing wyborczy, Warszawa-Wrocław 2000, Wydawnictwo Naukowe PWN, s D. Skrzypiński, op. cit., s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:20

16 122 SEBASTIAN DROBCZYŃSKI się na strategię reklamy i strategię public relations), strategię relacji międzypartyjnych oraz program wyborczy. Omawiając szczegółowo elementy strategii wyborczej należy zwrócić uwagę na następujące ich typy36: 1. Strategie personalne, których celem jest dobór takich kandydatów, którzy zagwarantują partii sukces wyborczy. W ich obrębie można wyodrębnić strategie: penetracji przestrzennej, czyli umieszczenia na liście kandydatów osób reprezentujących najważniejsze miejscowości, sołectwa czy osiedla wchodzące w skład danego okręgu wyborczego po to, aby ich mieszkańcy mogli zagłosować na swojego człowieka; penetracji społecznej, która ma charakter zbliżony do poprzedniej, z tym, że w przypadku jej zastosowania partia liczy np. na głosy lekarzy lub nauczycieli głosujących na swoich kolegów po fachu bądź np. na kobiety głosujące na inne kobiety; reprezentacji wewnętrznej, stosowaną przez partie wewnętrznie niejednolite lub szerokie koalicje wyborcze, dla których sam proces rekrutacji kandydatów i ich umieszczenia na liście jest poważnym wyzwaniem, dlatego też starają się przeprowadzić go tak, aby każcie ugrupowanie wewnątrz partii lub koalicji miało na liście swoich reprezentantów; koncesyjną, sprowadzającą się do zaproszenia na listy wyborcze przedstawicieli organizacji, które zaoferowały partii pomoc w czasie prowadzenia kampanii wyborczej (na przykład środki materialne). 2. Strategie finansowe, których realizacja powinna zagwarantować optymalny stosunek wielkości środków wyłożonych na kampanię do uzyskanego rezultatu wyborczego. Są to następujące strategie: eskalacyjna, w ramach której kampanię rozpoczyna się od działań mało kosztownych, aby wraz z upływem czasu i wzrostem zainteresowań wyborców przechodzić do coraz kosztowniejszych form i technik prowadzenia kampanii; uderzeniowa, która polega na całkowitym nasyceniu wszystkich mediów swoimi przekazami w bardzo krótkim czasie; falowa, stosowana w momencie braku wystarczającej ilości zasobów materialnych; w jej ramach sztab wyborczy prowadzi okresowo bardzo czynną kampanię, aby następnie w momencie braku wspomnianych środków bardzo mocno ją ograniczyć. 3. Strategie komunikacyjne, w ramach których partia w celu uzyskania jak najlepszych ocen w opinii publicznej określa: 36 Ibidem, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:20

17 123 Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce o czym będzie mówić w trakcie kampanii; jaka będzie wizualna forma jej materiałów promocyjnych; czy reklama polityczna będzie miała charakter scentralizowany; gdzie będzie zamieszczać swoje przekazy reklamowe, czyli wybiera tzw. intermedia (radio, telewizja, prasa) i intermedia (np. konkretne stacje telewizyjne w przypadku emisji reklam telewizyjnych); w jakiej formie będą podczas kampanii utrzymywane bieżące kontakty z mediami (tzw. media relations), czy będą to stałe konferencje prasowe, kiedy będą one organizowane, czy będą one monotematyczne (np. poświęcone polityce gospodarczej, bezpieczeństwu, ochronie środowiska itd.), czy też będą one służyły przedstawieniu konkretnych kandydatów. W tym miejscu D. Skrzypiński odwołuje się do klasyfikacji strategii w obszarze reklamy zaproponowanych przez J. Kalla37. Dotyczy ona rozłożenia w czasie przekazów promocyjnych w ramach kampanii reklamowej. Wspomniany autor wskazuje między innymi następujące strategie: reklamy nieprzerwanej, w ramach której przez cały okres kampanii nasycenie mediów komunikatami jest stałe i na stosunkowo wysokim poziomie; reklamy pulsującej, w której po okresach mało nasilonej reklamy pojawiają się bardzo intensywne działania reklamowe; reklamy z przerwami, w której okresy intensywnej kampanii przerywane są okresami zupełnej ciszy, w ramach której reklamodawca odwołuje się jedynie czasami do środków przekazu o drugorzędnym znaczeniu. 4. Strategie relacji międzypartyjnych, których zadaniem jest wypracowanie takiego stosunku partii do jej konkurentów i potencjalnych sojuszników, który zaowocuje maksymalizacją wyniku wyborczego. Przykłady takich strategii używanych przez partie amerykańskie w latach 80. prezentuje E. Nowak38. Są to strategie: partyjności, co oznacza oparcie się na sile własnej partii i budowanie poparcia wokół niej; silnego kontrastu, w tym przypadku celem jest kreacja różnic pomiędzy naszą partią a naszymi konkurentami (my-oni; silni-słabi; itd.); różnicy ideologicznej, w której kreuje się wyraźne światopoglądowe linie podziału, eksponując jednocześnie własną słuszność"; stworzenia pozytywnego wyobrażenia o kandydatach własnej partii; stworzenia negatywnego wyobrażenia o kandydatach partii konkurencyjnej; 37 Ibidem, s E. K. Nowak, Funkcja wyborcza partii i ugrupowań politycznych w Polsce, Państwo i Prawo, nr 1, 1992, s. 41; D. Skrzypiński, op. cit., s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:20

18 124 SEBASTIAN DROBCZYŃSKI budowania organizacji, co oznacza jednoczenie się dwóch lub więcej partii w nową, trwałą strukturę; budowania koalicji, która opiera się na założeniu, iż suma głosów oddanych na kilka ugrupowań startujących oddzielnie przyniesie mniejszą liczbę mandatów niż głosy oddane na te same partie występujące jako koalicja. D. Skrzypiński do typologii E. Nowak dodaje strategię konia trojańskiego, która polega na podszyciu się pod komitet będący konkurencją bądź założenie komitetu o charakterze i nazwie zbliżonej do konkurencji politycznej. Dzięki takiemu działaniu można przejąć głosy wyborców konkurencji. Bogusława Dobek-Ostrowska odnosi się do definicji strategii marketingowej jako wyboru celów i reguł polityki, które nadają kierunek działaniom marketingowym organizacji, wyznaczając ich rozmiary, zasięg, powiązania i rozłożenie środków w zależności od zmieniającej się sytuacji rynkowej39. Strategia obejmuje również te działania, które odpowiadają za budowę tożsamości firmy i odróżnienie jej od innych podmiotów działających na tym samym rynku. Wśród wspomnianych działań wyróżnić możemy analizę sytuacji wyjściowej, planowanie działań, dobór metod i środków działania40. Autorka uważa, że tworzenie i wprowadzanie w życie strategii politycznej i wyborczej obejmuje dwa typy zadań zarządzanie kampanią oraz komunikowanie marketingowe, którego nadrzędnym zadaniem jest dotarcie z przekazem do jak najszerszej rzeszy odbiorców. Autorka powyższej definicji strategii politycznej, polityczne komunikowanie marketingowe definiuje jako konglomerat czterech grup działań komunikacyjnych, wśród których wymienia: polityczne public relations; reaktywne public relations; reklamę polityczną oraz marketing bezpośredni.41 B. Dobek-Ostrowska strategie wyborczą definiuje jako zespół procedur, rozwiązań i decyzji dotyczących prowadzenia kampanii wyborczej, które mają doprowadzić podmiot rywalizacji politycznej do sukcesu42. Ostatnim podetapem Analizy sytuacji wyjściowej obok opracowania strategii wyborczej jest zdefiniowanie taktyki wyborczej. Taktyka wyborcza w praktyce bardzo często jest mylona ze strategią wyborczą. W wielkim skrócie można powiedzieć, że taktyka wyborcza jest to plan wprowadzenia strategii wyborczej w życie. Innymi słowy jest to dobór metod i technik, za pomocą których kandydat próbuje dotrzeć ze swoim przekazem do potencjalnych 39 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie polityczne i publiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, s Ibidem. 41 Ibidem, s Ibidem, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:21

19 125 Przyczyny klęsk wyborczych błędy popełniane podczas organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych w Polsce wyborców43. Z praktyki marketingu politycznego widać, że kandydaci nie są w stanie dotrzeć do wszystkich wyborców w sposób bezpośredni. Stąd też są zmuszeni do poszukiwania takich metod dotarcia pośredniego, które okażą się skuteczną taktyką. Z. J. Pietraś dokonuje podziału kontaktów bezpośrednich na zamknięte i otwarte. Kontakty z wyborcami o charakterze zamkniętym z definicji przeznaczone są dla określonej grupy wyborców, natomiast te o charakterze otwartym nie są niczym ograniczone (tu wymienić możemy np. konferencje, wyjścia kandydata na miasto, wizyty w domach wyborców, rozmowy telefoniczne prowadzone przez współpracowników sztabu wyborczego z wyborcami w imieniu kandydata). Metody dotarcia pośredniego do wyborców podzielić możemy na: tradycyjne (literatura, plakaty, akcesoria) oraz nowoczesne (metody audiowizualne).44 Wśród błędów związanych z ostatnim podetapem Analizy sytuacji wyjściowej wymienić należy wspomniany powyżej błąd mylenia pojęcia strategii wyborczej z taktyką wyborczą. Najczęstszą przyczyną takiego zjawiska jest brak wiedzy teoretycznej osób, które podejmują decyzje na temat kształtu kampanii wyborczej. Nie należy zapominać, że na polskich uczelniach wyższych nie kształci się strategów politycznych, chociażby pod kątem strategii wyborczych. Z praktyki zawodowej wynika, że strategia nie jest poważnie traktowania przez komitety wyborcze, zwłaszcza te, które funkcjonują jedynie na rynkach lokalnych, a wybory odnoszą się do wyborów samorządowych. Innym błędem jest opieranie się na starych strategiach sprzed wielu lat. Nie należy zapominać, że nie ma tych samych kampanii wyborczych, tych samych ich planów, a co za tym idzie tych samych strategii wyborczych możliwych do wykorzystania. Zbyt bowiem wiele zmiennych ma wpływ na kształt strategii i taktyki wyborczej, o których to tak często zapominają twórcy kampanii. Innym błędem tego podetapu jest tworzenie strategii bez podstaw analiz i badań rynku politycznego. Wówczas tworzona strategia oparta jest na przemyśleniach jej autorów, co za tym idzie: na subiektywnych ocenach sytuacji. Warto pamiętać, że twórcy kampanii wyborczych, w tym i stratedzy wyborczy, nie podejmują decyzji w oparciu o subiektywne czynniki, lecz jedynie o twarde dowody w postaci dobrze przygotowanych i przeprowadzonych analiz i badań. Oczywiście w tym miejscu należy wspomnieć, że tworząc strategię kampanii opieramy się na tym, co w psychologii definiowanej jest jako intuicja zawodowa. Jednak i ona musi mieć twarde podstawy. Wśród innych błędów popełnianych na tym etapie wymienić można z pewnością brak odpo43 44 Z. J. Pietraś, op. cit., s Szerzej patrz: Ibidem, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:21

20 126 SEBASTIAN DROBCZYŃSKI wiednich zasobów do realizacji strategii. Żadna strategia kampanii nie może być realizowana bez zapewnienia odpowiednich zasobów finansowych i ludzkich do jej przeprowadzenia. Ostatnim błędem, na który chciałbym zwrócić uwagę, jest fakt, iż dokument będący pewnego rodzaju szkicem do dyskusji z czasem okazuje się ostatecznym plikiem, na podstawie którego podejmuje się decyzje. W końcu nie wolno zapominać, że strategia wyborcza wraz z taktyką działania muszą być dopasowane do rzeczywistości, czyli mogą się zmieniać wraz ze zmieniającymi się czynnikami mającymi wpływ na kampanię wyborczą. Należy pamiętać, że w czasie kampanii wyborczej strategia może być zmieniana, jednak zmiany powinny następować m.in. na podstawie badań i analiz rynku wyborczego. A to, jak pokazuje praktyka, nie jest czynione. W skład drugiego etapu kampanii wyborczej organizacyjnego wchodzą między innymi takie działania, jak: utworzenie sztabu wyborczego wraz z określeniem zakresu działań i kompetencji; rejestracja komitetu; wytypowanie osób na stanowiska pełnomocników finansowego i wyborczego komitetu; wybór kandydatów na kandydatów; uszczegółowienie strategii i taktyki wyborczej; prace techniczne (z zakresu tworzenia propozycji hasła, materiałów wyborczych, poligrafii, propozycji reklamy politycznej, rezerwacje miejsc); utworzenie harmonogram działań; zbieranie podpisów; zamknięcie list wyborczych i ich rejestracja; uszczegółowienie strategii wyborczej i taktyki (w stosunku do zasobów ludzkich własnego komitetu i zarejestrowanych list konkurencji); zdefiniowanie procesu komunikacji pomiędzy sztabem wyborczym liderem ( 1 ) kandydatami; rozpoczęcie procesu szkoleń i ciągłego doradztwa dla wszystkich kandydatów; określenie roli 1 (lidera komitetu)45. Pierwszym podetapem tej części kampanii jest utworzenie sztabu wyborczego komitetu wraz z określeniem zakresu działań i kompetencji, którego celem jest takie funkcjonowanie, które umożliwi realizację celu wyborczego. W tym miejscu należy pamiętać o trzech podstawowych typach sztabów wyborczych organizowanych na szczeblu ogólnokrajowym (w przypadku wyborów samorządowych, parlamentarnych i prezydenckich dużych partii), organizowanych przez lokalne partie i komitety wyborcze oraz sztaby wyborcze indywidualnych kandydatów komitetu. Ze względu na możliwości objętości tekstu publikacji nie podejmuję próby szerokiej analizy zależności pomiędzy sztabami ogólnokrajowymi a lokalnymi i błędów mogących z tego wyniknąć. W tej części pracy odwołam się jedynie do głównych 45 W przypadku wyborów parlamentarnych będzie to lider komitetu. Natomiast w przypadku wyborów samorządowych będzie to kandydat na wójta, burmistrza bądź prezydenta. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:21

ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną

ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną Wydział: Politologia Nazwa kierunku kształcenia: Politologia Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab Karol B. Janowski Poziom studiów (I lub II stopnia): I stopnia Tryb studiów: Niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment

Darmowy fragment Jacek Babiel Jak wygrać wybory? Łomża 2013 Jacek Babiel 2013 Wydawca: babiel.com.pl Jacek Babiel www.jakwygracwybory.com.pl ISBN 978-83-926997-2-9 Nie wygrać, to nie znaczy zawsze przegrać Materiał, który

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia laboratoryjne. Ćwiczenia projektowe. Zajęcia terenowe (W) (Ć) (L) (P) (S) (T) V 15 15 - - - - 3. Opis efektów kształcenia

Ćwiczenia laboratoryjne. Ćwiczenia projektowe. Zajęcia terenowe (W) (Ć) (L) (P) (S) (T) V 15 15 - - - - 3. Opis efektów kształcenia Kod przedmiotu: IH POL-L-5 k 7-2012-S Pozycja planu: C7 1. INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane Nazwa przedmiotu Kierunek studiów Poziom studiów Profil studiów Forma studiów Specjalność Jednostka

Bardziej szczegółowo

PR to nie potwór. Po co firmie PR?

PR to nie potwór. Po co firmie PR? Oferta W swojej codziennej pracy pomagamy firmom w budowaniu dobrego wizerunku i wzmocnieniu pozycji marki. Staramy się wykorzystać jak najwięcej dostępnych form i narzędzi komunikacji, aby dotrzeć z informacją

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze dla nauczycieli. 1. Uwagi do oceny zadań otwartych w arkuszu na poziomie rozszerzonym wraz z przykładowymi rozwiązaniami.

Materiały pomocnicze dla nauczycieli. 1. Uwagi do oceny zadań otwartych w arkuszu na poziomie rozszerzonym wraz z przykładowymi rozwiązaniami. Materiały pomocnicze dla nauczycieli 1. Uwagi do oceny zadań otwartych w arkuszu na poziomie rozszerzonym wraz z przykładowymi rozwiązaniami. 1 Przed przystąpieniem do oceny prac uczniów proponujemy przeanalizowanie

Bardziej szczegółowo

SAMORZĄDOWE PRAWO WYBORCZE

SAMORZĄDOWE PRAWO WYBORCZE SAMORZĄDOWE PRAWO WYBORCZE Kazimierz Czaplicki Bogusław Dauter Andrzej Kisielewicz Ferdynand Rymarz 2. wydanie Warszawa 2010 Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 17 Ustawa z dnia 16 lipca

Bardziej szczegółowo

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Budowanie wizerunku współczesnego polityka Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Wizerunek wart jest więcej niż tysiąc słów Carlos Ruiz Zafón Współcześnie potencjał

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

, , PREFERENCJE WYBORCZE W PAŹDZIERNIKU 96 WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 96

, , PREFERENCJE WYBORCZE W PAŹDZIERNIKU 96 WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 96 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Tworzenie planu medialnego

Tworzenie planu medialnego REFORMA 2012 Tworzenie planu medialnego Dorota Błaszczyk, Julita Machowska A.27.3 Podręcznik do nauki zawodu TECHNIK ORGANIZACJI REKLAMY spis treści 3 Wstęp... 7 I. Przekaz reklamowy... 9 1 Komunikacja

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II. Semestr I. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który:

Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II. Semestr I. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Semestr I Wymienia główne źródła, z których można czerpać informacje na tematy związane z życiem publicznym. Wyjaśnia, co to jest samorząd szkolny.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2015 ISSN NR 63/2015 DECYZJE WYBORCZE POLAKÓW W EWENTUALNEJ II TURZE WYBORÓW PREZYDENCKICH

Warszawa, maj 2015 ISSN NR 63/2015 DECYZJE WYBORCZE POLAKÓW W EWENTUALNEJ II TURZE WYBORÓW PREZYDENCKICH Warszawa, maj 2015 ISSN 2353-5822 NR 63/2015 DECYZJE WYBORCZE POLAKÓW W EWENTUALNEJ II TURZE WYBORÓW PREZYDENCKICH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Ordynacja Wyborcza do Młodzieżowej Rady Miejskiej w Wyszkowie

Ordynacja Wyborcza do Młodzieżowej Rady Miejskiej w Wyszkowie Ordynacja Wyborcza do Młodzieżowej Rady Miejskiej w Wyszkowie Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1 Ordynacja Wyborcza, zwana dalej Ordynacją, określa zasady i tryb wyboru Radnych do Młodzieżowej Rady Miejskiej

Bardziej szczegółowo

Rafał Waśko "Walka na wrażenia", Mariusz Kolczyński, Marek Mazur, Warszawa 2007 : [recenzja] Przestrzeń Społeczna (Social Space) 1/2,

Rafał Waśko Walka na wrażenia, Mariusz Kolczyński, Marek Mazur, Warszawa 2007 : [recenzja] Przestrzeń Społeczna (Social Space) 1/2, Rafał Waśko "Walka na wrażenia", Mariusz Kolczyński, Marek Mazur, Warszawa 2007 : [recenzja] Przestrzeń Społeczna (Social Space) 1/2, 135-138 2011 Recenzje Book reviews Walka na wrażenia Rafał Waśko Instytut

Bardziej szczegółowo

aby dobrze wybrać kandydata lub kandydatkę sprawdź: czy pomysły i plany, zamieszczone w programie wyborczym odpowiadają ci.

aby dobrze wybrać kandydata lub kandydatkę sprawdź: czy pomysły i plany, zamieszczone w programie wyborczym odpowiadają ci. Wybory samorządowe w pigułce. Przesyłamy Państwu kompendium wiedzy o wyborach samorządowych. W załączeniu znajdą Państwo informacje o tym kto i gdzie może zagłosować, jak oddać ważny głos, ile kart otrzymamy

Bardziej szczegółowo

Głosowanie w wyborach do Parlamentu Szkockiego

Głosowanie w wyborach do Parlamentu Szkockiego Głosowanie w wyborach do Parlamentu Szkockiego Niniejszy dokument zawiera informacje na temat wpisu na listę wyborców, reguł głosowania oraz znaczenia głosu każdego wyborcy. Czy wiesz, że... Wybory do

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Projekt USTAWA z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1 W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U.1997.78.483) wprowadza się następujące zmiany: 1)

Bardziej szczegółowo

PL Zjednoczona w róŝnorodności PL B7-0571/2010 } B7-0577/2010 } B7-0578/2010 } RC1/Am. 10. Poprawka

PL Zjednoczona w róŝnorodności PL B7-0571/2010 } B7-0577/2010 } B7-0578/2010 } RC1/Am. 10. Poprawka B7-0578/2010 } RC1/Am. 10 10 Punkt F a preambuły (nowy) Fa. mając na uwadze, Ŝe nie wszystkim partiom pozwolono kandydować we wszystkich prowincjach kraju, B7-0578/2010 } RC1/Am. 11 11 Ustęp F b (nowy)

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2011 BS/40/2011 LIDERZY PARTYJNI A POPARCIE DLA PARTII POLITYCZNYCH

Warszawa, kwiecień 2011 BS/40/2011 LIDERZY PARTYJNI A POPARCIE DLA PARTII POLITYCZNYCH Warszawa, kwiecień 2011 BS/40/2011 LIDERZY PARTYJNI A POPARCIE DLA PARTII POLITYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

ORDYNACJA WYBORCZA REGULAMIN WYBORÓW DO WŁADZ ZARZĄDU SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO W ZESPOLE SZKÓŁ IM. J. KASPROWICZA W JELCZU - LASKOWICACH

ORDYNACJA WYBORCZA REGULAMIN WYBORÓW DO WŁADZ ZARZĄDU SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO W ZESPOLE SZKÓŁ IM. J. KASPROWICZA W JELCZU - LASKOWICACH ORDYNACJA WYBORCZA REGULAMIN WYBORÓW DO WŁADZ ZARZĄDU SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO W ZESPOLE SZKÓŁ IM. J. KASPROWICZA W JELCZU - LASKOWICACH Rozdział 1 Zasady ogólne Art. 1 Samorząd uczniowski tworzą wszyscy

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław)

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław) STUDIA PODYPLOMOWE Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Celem studiów jest przygotowanie specjalistów z zakresu administrowania kadrami i płacami. Studia mają pogłębić wiedzę z dziedziny

Bardziej szczegółowo

ProNGO standardy III sektora Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ProNGO standardy III sektora Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Standardy organizatora pieczy zastępczej wypracowane przez przedstawicieli organizacji pozarządowych i jednostek samorządu terytorialnego w województwie opolskim i śląskim przy wsparciu sieci SPLOT. 1

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I Dział: CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE nie potrafi sformułować jasnej na tematy poruszane na jego postawa na jest bierna, ale wykazuje chęć do współpracy wymienia rodzaje grup

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD III DR N. MED. EDYTA KĘDRA

WYKŁAD III DR N. MED. EDYTA KĘDRA WYKŁAD III DR N. MED. EDYTA KĘDRA 1 P R O S T E Z Ł O Ż O N E S T A Ł E Nieliczne Jednorodne Zasadniczo niezmienne w czasie Liczne Różnorodne Zasadniczo niezmienne w czasie Z M I E N N E Nieliczne Nie

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Ordynacja wyborcza do Organów Uczelnianego Samorządu Studentów KUL Rozdział I Zasady ogólne

Ordynacja wyborcza do Organów Uczelnianego Samorządu Studentów KUL Rozdział I Zasady ogólne Ordynacja wyborcza do Organów Uczelnianego Samorządu Studentów KUL Rozdział I Zasady ogólne 1 1.Parlament powołuje Przewodniczącego i członków Studenckiej Komisji Wyborczej. 2.Liczba członków Komisji jest

Bardziej szczegółowo

Rodzaj wyborów Kadencja/czas Zasady Informacje dodatkowe

Rodzaj wyborów Kadencja/czas Zasady Informacje dodatkowe Wybory w Polsce Rodzaj wyborów Kadencja/czas Zasady Informacje dodatkowe WYBORY NA URZĄD PREZYDENT RP Kadencja pięcioletnia, urząd można sprawować tylko dwa razy (art. 127 ust. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia

Bardziej szczegółowo

POTĘGUJEMY BIZNES. strategie marketingowe. www.rubikom.pl

POTĘGUJEMY BIZNES. strategie marketingowe. www.rubikom.pl POTĘGUJEMY BIZNES ) ) strategie marketingowe warsztaty i treningi konsultacje stategiczne Właśnie upływa 10 rok naszej działalności, choć Zarządzający Rubikom Strategy Consultants mają za sobą ponad 15

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN NR 118/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH

Warszawa, sierpień 2014 ISSN NR 118/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 118/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Co się wydarzy według sondaży

Co się wydarzy według sondaży Co się wydarzy według sondaży Jeśli wierzyć sondażom, Piotr Przytocki może wygrać wybory prezydenckie już w I turze, a związane z nim komitety kandydatów na radnych - Samorządne Krosno i Porozumienie Wyborcze

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 9

Spis treści. Wprowadzenie... 9 STUDIA POLITOLOGICZNE VOL. 16 Spis treści Wprowadzenie............................................. 9 STUDIA I ANALIZY Grażyna Ulicka Marketing polityczny a treści i postrzeganie polityki........... 11

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych.

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. W szerszym znaczeniu termin "demokracja elektroniczna" obejmuje również elektroniczny

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA kwiecień 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 4 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO ZESPOŁU SZKÓŁ w NEBROWIE WIELKIM

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO ZESPOŁU SZKÓŁ w NEBROWIE WIELKIM REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO ZESPOŁU SZKÓŁ w NEBROWIE WIELKIM Opracowany w oparciu o Ustawę z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zm.) Rozdział I PRZEPISY

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KANDYDACI NA PREZYDENTA BS/80/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 99

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KANDYDACI NA PREZYDENTA BS/80/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 99 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. MK_10 Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia studia II stopnia stacjonarne Rodzaj przedmiotu

SYLABUS. MK_10 Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia studia II stopnia stacjonarne Rodzaj przedmiotu Rzeszów, 1 październik 014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Psychologia polityki Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_10 Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Mariola Kajfasz Magdalena Krzak Magda Kaczmarczyk Anna Jabłońska

Mariola Kajfasz Magdalena Krzak Magda Kaczmarczyk Anna Jabłońska Mariola Kajfasz Magdalena Krzak Magda Kaczmarczyk Anna Jabłońska Plan prezentacji 1. Podstawowe definicje produkt, marka 2. Dwojakie spojrzenie na markę; 3. Postawa wobec marki; 4. Tożsamość marki 5. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

RECENZENT dr hab. Dariusz Skrzypiński. OPRACOWANIE GRAFICZNE OKŁADKI Marcin Bruchnalski. Na okładce zamieszczono fotografię: istockphoto.

RECENZENT dr hab. Dariusz Skrzypiński. OPRACOWANIE GRAFICZNE OKŁADKI Marcin Bruchnalski. Na okładce zamieszczono fotografię: istockphoto. Książka dofinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej oraz Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej RECENZENT dr hab. Dariusz Skrzypiński

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Uwagi wprowadzające... 26

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Uwagi wprowadzające... 26 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej... 1 1. Uwagi wprowadzające... 2 2. Zasada

Bardziej szczegółowo

MINISTER Warszawa, dnia 2016 r. Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

MINISTER Warszawa, dnia 2016 r. Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej MINISTER Warszawa, dnia 2016 r. Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej DSR-IV.071.7.2016.GJ Pan Adam Bodnar Rzecznik Praw Obywatelskich Pan Marek Michalak Rzecznik Praw Dziecka Odpowiadając na wystąpienie

Bardziej szczegółowo

Wyższa frekwencja w drugiej turze?

Wyższa frekwencja w drugiej turze? Warszawa, 22.05.2015 Wyższa frekwencja w drugiej turze? Frekwencja podczas I tury wyborów była najniższa spośród wszystkich wyborów prezydenckich po 1990 roku - do urn poszło zaledwie 48,8% wyborców. Jest

Bardziej szczegółowo

Opracowanie profilu zawodowego, przygotowanie i przystosowanie

Opracowanie profilu zawodowego, przygotowanie i przystosowanie Strona 1 z 7 Opracowanie profilu zawodowego, przygotowanie i przystosowanie A. Opracowanie profilu zawodowego Wstęp Aby zapewnić osobom niepełnosprawnym lub pochodzącym z grup w niekorzystnej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Strategia komunikacji dla projektu kampanii reklamowej

Strategia komunikacji dla projektu kampanii reklamowej Strategia komunikacji dla projektu kampanii reklamowej Klient: Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej Grupa projektowa KapiBrand: Natalia Duvanova Włodzimierz Mazur Ola Nawrocka Kasia Tomczyk Rafał Zbozień

Bardziej szczegółowo

Socjologia. jest nauką, która pozwala zrozumieć, wyjaśnić i przewidzieć procesy jakie mają miejsce we współczesnym świecie.

Socjologia. jest nauką, która pozwala zrozumieć, wyjaśnić i przewidzieć procesy jakie mają miejsce we współczesnym świecie. SOCJOLOGIA Socjologia jest nauką, która pozwala zrozumieć, wyjaśnić i przewidzieć procesy jakie mają miejsce we współczesnym świecie. BO Z NAMI NIE BĘDZIESZ SIĘ NUDZIŁ Socjologia dostarcza wiedzy, bez

Bardziej szczegółowo

d) pierwszy etap konkursu polega na formalnej ocenie zgłoszeń i obejmuje: 1) otwarcie w siedzibie Spółki zgłoszeń w dniu 14 kwietnia 2015 r.

d) pierwszy etap konkursu polega na formalnej ocenie zgłoszeń i obejmuje: 1) otwarcie w siedzibie Spółki zgłoszeń w dniu 14 kwietnia 2015 r. REGULAMIN KONKURSU NA KANDYDATA NA CZŁONKA JEDNOOSOBOWEGO ZARZĄDU, PEŁNIĄCEGO FUNCJĘ PREZESA ZARZĄDU, VII KADENCJI W SPÓŁCE POLSKIE RADIO REGIONALNA ROZGŁOŚNIA W WARSZAWIE RADIO DLA CIEBIE S.A. W WARSZAWIE

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY OBOWIĄZKOWE Nr Kod Nazwa przedmiotu Liczba godzin ECTS Uwagi 1. MK1 Systemy medialne w Polsce i na świecie

PRZEDMIOTY OBOWIĄZKOWE Nr Kod Nazwa przedmiotu Liczba godzin ECTS Uwagi 1. MK1 Systemy medialne w Polsce i na świecie PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: dziennikarstwo sportowe FORMA STUDIÓW : niestacjonarne POZIOM KSZTAŁCENIA : I stopnia PROGRAM OBOWIĄZUJĄCY OD ROKU AKADEMICKIEGO

Bardziej szczegółowo

Sondaż przed II turą wyborów prezydenta Stalowej Woli w 2010 roku

Sondaż przed II turą wyborów prezydenta Stalowej Woli w 2010 roku Sondaż przed II turą wyborów prezydenta Stalowej Woli w 1 roku Badania sondażowe dotyczące deklaracji przedwyborczych mieszkańców Stalowej Woli zostały przeprowadzone na zlecenie Telewizji Miejskiej Stalowa

Bardziej szczegółowo

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA (skrajne daty) Wydział Socjologiczno-Historyczny. Instytut Nauk o Polityce

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA (skrajne daty) Wydział Socjologiczno-Historyczny. Instytut Nauk o Polityce Załącznik nr 4 do Uchwały Senatu nr 430/01/2015 SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2014-2017 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Partie polityczne i systemy

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress

Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress Agencja Public Relations ComPress zrealizowała badanie mające na celu poznanie opinii dziennikarzy zajmujących się nowymi technologiami na temat preferowanych

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA

PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA CEL PRAKTYK ZAWODOWYCH Praktyki zawodowe stanowią integralną część programu kształcenia studentów na kierunku komunikacja

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO ZESPOŁU SZKÓŁ W SKORCZYCACH

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO ZESPOŁU SZKÓŁ W SKORCZYCACH REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO ZESPOŁU SZKÓŁ W SKORCZYCACH Podstawa prawna: 1. Ustawa o systemie oświaty z 7 IX 1991 roku (tekst jednolity Dz. U. Nr 67, poz. 329 z dnia 21.06.1996 z późniejszymi zmianami).

Bardziej szczegółowo

PRAWO. SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak

PRAWO. SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak PRAWO KONSTYTUCYJNE SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak KREACYJNA WYRAŻANIA WOLI WYBORCÓW LEGITYMUJĄCA POWSZECHNE LOKALNE F U N K C J E W Y B O R Ó W W Y B O R Y KONTROLNA INTEGRACYJNA PONOWNE UZUPEŁNIAJĄCE

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa koalicji Masz głos, masz wybór KAMPANIA GDZIEKOLWIEK BĘDZIESZ, ZAGŁOSUJ 31 maja 2010, Warszawa

Konferencja prasowa koalicji Masz głos, masz wybór KAMPANIA GDZIEKOLWIEK BĘDZIESZ, ZAGŁOSUJ 31 maja 2010, Warszawa Konferencja prasowa koalicji Masz głos, masz wybór KAMPANIA GDZIEKOLWIEK BĘDZIESZ, ZAGŁOSUJ 31 maja 2010, Warszawa Koalicja Masz głos, masz wybór Koalicję tworzą organizacje pozarządowe, agencje reklamowe

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Ordynacja wyborcza Samorządu Uczniowskiego Gimnazjum im Jana Pawła II w Żyrzynie

Ordynacja wyborcza Samorządu Uczniowskiego Gimnazjum im Jana Pawła II w Żyrzynie Ordynacja wyborcza Samorządu Uczniowskiego Gimnazjum im Jana Pawła II w Żyrzynie 1 Artykuł I: Postanowienia ogólne Artykuł II: Termin wyborów i zgłaszania kandydatów Artykuł III: Komisja wyborcza Artykuł

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie. Co to takiego?

Pozycjonowanie. Co to takiego? Pozycjonowanie Co to takiego? WSTĘP SEO to akronim angielskiej nazwy Search Engine Optimization, czyli optymalizacja witryn internetowych pod kątem wyszukiwarek. Pozycjonowanie w uproszczeniu skupia się

Bardziej szczegółowo

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 InteractiveVision agencja interaktywna www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 WWW Agencja InteractiveVision zajmuje się tworzeniem stron internetowych oraz ich zarządzaniem dla klientów indywidualnych

Bardziej szczegółowo

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE. Pierwsze półrocze, rozdział I i II Opis wymagań na poszczególne oceny:

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE. Pierwsze półrocze, rozdział I i II Opis wymagań na poszczególne oceny: WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE Pierwsze półrocze, rozdział I i II Opis wymagań na poszczególne oceny: OCENA ZAGADNIENIA Celujący Uczeń opanował następujące pojęcia: uzasadnia znaczenie nadrzędności Konstytucji

Bardziej szczegółowo

Wytyczne w zakresie komitetów monitorujących na lata formularz zgłaszania uwag

Wytyczne w zakresie komitetów monitorujących na lata formularz zgłaszania uwag Załącznik do pisma DKF-VIII-073-09-AP/14 Wytyczne w zakresie komitetów monitorujących na lata 2014-2020 formularz zgłaszania uwag L.p. Przepis Treść uwagi Uzasadnienie uwagi 1. Strona 6 (Rozdział 4) 2)

Bardziej szczegółowo

Współczesne systemy polityczne

Współczesne systemy polityczne Jarosław Zieliński Współczesne systemy polityczne System polityczny może być rozumiany jako podstawowe struktury władz państwowych oraz główne zasady polityczne i prawne; jako ogół instytucji, za pośrednictwem

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata 2014-2020 Komisja Europejska przyjęła propozycje ustawodawcze dotyczące polityki spójności na lata 2014-2020 w październiku 2011 roku Niniejszy

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia Wydział: Politologia Nazwa kierunku kształcenia: Politologia Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: dr Karol Kostrzębski Poziom studiów (I lub II stopnia): I stopnia Tryb studiów: Niestacjonarne Profil

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Pojęcie i istota marki

Pojęcie i istota marki Pojęcie i istota marki Marka to nazwa, symbol (znak graficzny) lub ich kombinacja stworzona w celu identyfikacji dóbr i usług sprzedawcy i wyróżnienia ich spośród produktów konkurencyjnych Znaczenie marki

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów oraz

Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów oraz Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów oraz ministrów. W skład Rady Ministrów mogą być powoływani wiceprezesi

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE OTWARTE 11.03.2014 LUB 13.03.2014!! INSTRUKCJA OBSŁUGI MEDIÓW Z ELEMENTAMI KRYZYSU!!

SZKOLENIE OTWARTE 11.03.2014 LUB 13.03.2014!! INSTRUKCJA OBSŁUGI MEDIÓW Z ELEMENTAMI KRYZYSU!! SZKOLENIE OTWARTE 11.03.2014 LUB 13.03.2014 INSTRUKCJA OBSŁUGI MEDIÓW Z ELEMENTAMI KRYZYSU DLACZEGO VISION GROUP? Łączymy wiedzę i umiejętności z zakresu public relations z dziennikarskim doświadczeniem.

Bardziej szczegółowo

DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA

DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA - Sposób sprawowania władzy, w którym decyzje podejmowane są bezpośrednio przez ogół wyborców bez pośrednictwa jakichkolwiek organów państwowych - Bezpośrednie decydowanie prze

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 3 sierpnia 2006 r.

U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 3 sierpnia 2006 r. U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 3 sierpnia 2006 r. w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o zmianie ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

DYNAMIKA NASTROJÓW POLITYCZNYCH POLAKÓW

DYNAMIKA NASTROJÓW POLITYCZNYCH POLAKÓW Prof. dr hab. Paweł Ruszkowski Collegium Civitas, Warszawa DYNAMIKA NASTROJÓW POLITYCZNYCH POLAKÓW Wprowadzenie Badania CBOS są powtarzane co miesiąc, przeprowadzane na losowej próbie ogólnopolskiej, przez

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Opracowała Jolanta Łukaszewska Semestr I. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który:

Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Opracowała Jolanta Łukaszewska Semestr I. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Opracowała Jolanta Łukaszewska Semestr I Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Wymienia główne źródła, z których można czerpać informacje

Bardziej szczegółowo

NIEZALEŻNY SAMORZĄDNY ZWIĄZEK ZAWODOWY

NIEZALEŻNY SAMORZĄDNY ZWIĄZEK ZAWODOWY NIEZALEŻNY SAMORZĄDNY ZWIĄZEK ZAWODOWY ORDYNACJA WYBORCZA DO WŁADZ ZWIĄZKU 2008 r. ROZDZIAŁ I OGÓLNE ZASADY PRZEPROWADZANIA WYBORÓW Każdy członek Związku posiada czynne i bierne prawo wyborcze. 1 2 1.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Medialne mechanizmy reklamy Kod przedmiotu

Medialne mechanizmy reklamy Kod przedmiotu Medialne mechanizmy reklamy - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Medialne mechanizmy reklamy Kod przedmiotu 15.3-WP-PEDP-MMR-W-S14_pNadGenWWLVO Wydział Kierunek Wydział Pedagogiki, Psychologii

Bardziej szczegółowo

Regulamin Samorządu Uczniowskiego Gimnazjum nr 17 im. Ks. Jana Twardowskiego we Wrocławiu

Regulamin Samorządu Uczniowskiego Gimnazjum nr 17 im. Ks. Jana Twardowskiego we Wrocławiu Regulamin Samorządu Uczniowskiego Gimnazjum nr 17 im. Ks. Jana Twardowskiego we Wrocławiu Rozdział I: POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Samorząd uczniowski tworzą wszyscy uczniowie szkoły Gimnazjum nr 17 im. Ks.

Bardziej szczegółowo

ORDYNACJA WYBORCZA SAMORZĄDU DOKTORANTÓW UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W LUBLINIE

ORDYNACJA WYBORCZA SAMORZĄDU DOKTORANTÓW UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W LUBLINIE Załącznik nr 2 do Regulaminu Samorządu Doktorantów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie ORDYNACJA WYBORCZA SAMORZĄDU DOKTORANTÓW UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W LUBLINIE Postanowienia ogólne 1 Użyte w Regulaminie

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

STANDARDY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO

STANDARDY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO STANDARDY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO Opisane poniżej standardy funkcjonowania SU to zespół kryteriów, które w opinii ekspertów zajmujących się pracą ze szkołami powinny spełniać samorządy uczniowskie

Bardziej szczegółowo

Dyrektor szkoły, a naciski zewnętrzne

Dyrektor szkoły, a naciski zewnętrzne 2.2.2. Dyrektor szkoły, a naciski zewnętrzne Niezwykle trudno mówić jest o wpływie dyrektora szkoły na funkcjonowanie i rozwój placówki bez zwrócenia uwagi na czynniki zewnętrzne. Uzależnienie od szefa

Bardziej szczegółowo

Kierowanie zespołem pracowniczym

Kierowanie zespołem pracowniczym Kierowanie zespołem pracowniczym Terminy szkolenia 22-23 październik 2015r., Wrocław - Hotel Mercure**** 19-20 listopad 2015r., Warszawa - Centrum Szkoleniowe - Progress Project 10-11 grudzień 2015r.,

Bardziej szczegółowo

Public Relations. Warsztaty Marketing i Public Relations Jak organizacje komunikują się z otoczeniem? Marketing i PR. Konkurenci.

Public Relations. Warsztaty Marketing i Public Relations Jak organizacje komunikują się z otoczeniem? Marketing i PR. Konkurenci. Warsztaty Marketing i Public Relations Jak organizacje komunikują się z otoczeniem? dr Rafał Mrówka i dr Mikołaj Pindelski Katedra Teorii Zarządzania SGH rafal.mrowka@sgh.waw.pl mikolaj.pindelski@sgh.waw.pl

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena to pieniądze lub inne środki wymienialne na własność lub użytkowanie produktu lub usługi Dla konsumenta cena to wyznacznik wartości

Bardziej szczegółowo

Kto zasiądzie w parlamencie?

Kto zasiądzie w parlamencie? Mateusz Zaremba, Uniwersytet SWPS Kto zasiądzie w parlamencie? Wybory do parlamentu dostarczają politologom interesujących danych. Pozwalają dokonać wstępnego rozpoznania zmian, jakie zaszły wśród głosujących

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 IM. STANISŁAWA STASZICA W SWARZĘDZU Podstawa prawna: 1. Ustawa o Systemie Oświaty. 2. Karta Nauczyciela. 3. Statut Szkoły Podstawowej nr 1 w Swarzędzu.

Bardziej szczegółowo

Danuta Sterna: Strategie dobrego nauczania

Danuta Sterna: Strategie dobrego nauczania : Strategie dobrego nauczania Strategie dobrego nauczania Strategie oceniania kształtującego I. Określanie i wyjaśnianie uczniom celów uczenia się i kryteriów sukcesu. II. Organizowanie w klasie dyskusji,

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK PRAKTYK. kierunek: filologia polska specjalność: concierge reklama i public relations

DZIENNIK PRAKTYK. kierunek: filologia polska specjalność: concierge reklama i public relations DZIENNIK PRAKTYK kierunek: filologia polska specjalność: concierge reklama i public relations 1. Imię i nazwisko:... 2. Rok i tryb studiów: I rok/ 2 st. studia stacjonarne 3. Miejsce odbywania praktyki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: PUBLIC RELATIONS SPECJALIZACJA:

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Regulamin Samorządu Uczniowskiego Zespołu Szkół w Leśmierzu

Regulamin Samorządu Uczniowskiego Zespołu Szkół w Leśmierzu Regulamin Samorządu Uczniowskiego Zespołu Szkół w Leśmierzu Podstawa prawna - art. 55 z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996r. nr 67, poz. 329 z późń. zm.); Statut Szkoły Rozdział 1

Bardziej szczegółowo

Regulamin Samorządu Uczniowskiego

Regulamin Samorządu Uczniowskiego Zespół Szkół Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Gimnazjum i Liceum Akademickie w Toruniu Regulamin Samorządu Uczniowskiego Toruń 2015 1 I Postanowienia ogólne 1 1. Samorząd Uczniowski tworzą wszyscy uczniowie

Bardziej szczegółowo