Wrocławska agencja Rozwoju regionalnego. Strategia Rozwoju. projekt ekspercki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wrocławska agencja Rozwoju regionalnego. Strategia Rozwoju. projekt ekspercki"

Transkrypt

1 Wrocławska agencja Rozwoju regionalnego Strategia Rozwoju województwa DOLNOŚLĄSKIEGO 2020 projekt ekspercki Wrocław, SIERPIEŃ 2012

2 Redakcja: Janusz Zaleski Zespół autorski: Roman Galar Tomasz Korf Joanna Kudełko Zbigniew Mogiła Aleksandra Poproch Jerzy Tutaj Małgorzata Wysocka Marta Zaleska Janusz Zaleski Maciej Zathey

3 spis treści 1. Wprowadzenie 4 2. Diagnoza prospektywna 8 3. Część programowa Strategii Ramy finansowe System wdrażania monitoring Strategii i SYSTEM wskaźników Kluczowe makroprojekty Podsumowanie 75 Aneks: diagnoza społeczno-gospodarcza 77 Bibliografia 127 3

4 1 Wprowadzenie Zbliżając się do Europy, musimy zbliżać się do siebie. Dostępność i zaufanie

5 Wprowadzenie Ekspercki projekt Strategii Rozwoju Dolnego Śląska po roku powstał z inicjatywy Marszałka Województwa Dolnośląskiego Rafała Jurkowlańca i wieńczy okres 16 miesięcy prac kilku grup ekspertów i administracji publicznej. Formalnie proces ten rozpoczął się Uchwałą Nr VIII/109/11 Sejmiku Województwa Dolnośląskiego z dnia 24 marca 2011 r. w sprawie określenia zasad, trybu i harmonogramu aktualizacji Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego do 2020 roku. W pracach nad Strategią czynnie uczestniczył zespół ekspertów w składzie: 1. Bernard Afeltowicz, przedsiębiorca 2. Prof. Stanisław Ciok, Uniwersytet Wrocławski 3. Dr Bogdan Cybulski, były Prezes Regionalnej Izby Obrachunkowej, doradca Prezydenta Wrocławia 4. Prof. Andrzej Fal, Akademia Medyczna we Wrocławiu 5. Prof. Bogusław Fiedor, Uniwersytet Ekonomiczny 6. Dr Antoni Jeżowski, prof. nadzwyczajny; Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie 7. Prof. Roman Galar, Politechnika Wrocławska 8. Piotr Maciejewski, były Wójt Gminy Długołęka, przedsiębiorca 9. Sławomir Najnigier, były Wiceprezydent Wrocławia i były Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast 10. Grzegorz Roman, były członek Zarządu Województwa 11. Prof. Jan Waszkiewicz, Politechnika Wrocławska, były Marszałek Województwa Dolnośląskiego 12. Marek Woron, kanclerz Business Centre Club we Wrocławiu 13. Prof. Janusz Zaleski, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, były Wojewoda Wrocławski Misja: Odblokowanie potencjału spontanicznego rozwoju. cel: Przygotowanie Dolnego Śląska do funkcjonowania w okresie postdotacyjnym wizja: Dolny Śląsk dobrym miejscem do życia Funkcję eksperta kluczowego powierzono redaktorowi prezentowanego projektu Strategii. Uchwałą Nr 1703/ IV/12 Zarządu Województwa Dolnośląskiego z dnia 10 stycznia 2012 r. utworzono Radę Rozwoju Dolnego Śląska, która przejęła rolę zespołu ekspertów w dalszych pracach nad Strategią. W efekcie miesięcy kolejnych spotkań zespołu ekspertów, a także utworzonego dodatkowo zespołu ekspertów, składającego się z młodszych stażem i wiekiem pracowników naukowych uczelni wrocławskich, powstały opracowania towarzyszące, takie jak: Edukacja i szkolnictwo wyższe dla SRWD autorstwa dra Antoniego Jeżowskiego; Wizja i priorytety SRWD autorstwa prof. Romana Galara; Propozycje działań i priorytetów dla SRWD autorstwa Sławomira Najnigiera; Pozycjonowanie województwa dolnośląskiego w strukturze funkcjonalnych powiązań w Europie Środkowej jako proces podnoszenia kompetencji i rangi regionu autorstwa prof. Jana Waszkiewicza; Analiza SWOT Dolnego Śląska autorstwa prof. Mirosławy Klamut, dr hab. Ewy Pancer-Cybulskiej oraz dr Ewy Szostak z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu; Diagnoza stanu województwa dolnośląskiego 2011 materiał przygotowany przez Wojewódzkie Biuro Urbanistyczne we Wrocławiu; Identyfikacja i delimitacja obszarów wzrostu oraz obszarów problemowych w województwie dolnośląskim materiał przygotowany przez Wojewódzki Urząd Statystyczny we Wrocławiu. 1 Traktowany jednocześnie jako ekspercki projekt Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego

6 Strategia Rozwoju województwa Dolnośląskiego 2020 projekt ekspercki Ważnym materiałem wspomagającym prace nad Strategią były analizy przeprowadzone na rzecz Strategii Rozwoju Polski Zachodniej: Raport regionalny województwo dolnośląskie. Studia nad rozwojem Dolnego Śląska i Strategiczne osie rozwoju na obszarze zachodnich województw Polski ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dostępności transportowej dla rozwoju społeczno-gospodarczego autorstwa Tomasza Korfa, Gabrieli Lisowiec i Janusza Zaleskiego; Wykorzystanie przygranicznego położenia zachodnich województw Polski dla rozwoju społeczno-gospodarczego autorstwa Zbigniewa Mogiły, Janusza Zaleskiego oraz Macieja Zathey a; oraz efekt końcowy prac: Założenia Strategii Rozwoju Polski Zachodniej opracowanych pod kierunkiem prof. Jacka Szlachty i dra hab. Wojciecha Dziemianowicza, prof. UW. Tekstem ideowym dla nowej Strategii było opracowanie: Strategia Rozwoju Dolnego Śląska Założenia Programowe. przygotowane przez prof. Romana Galara i prof. Janusza Zaleskiego w czerwcu 2012 roku 2. Tekst wersji eksperckiej projektu Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego powstawał we Wrocławskiej Agencji Rozwoju Regionalnego przy wsparciu młodego zespołu pracowników, w tym zespołu realizującego modelowanie makroekonomiczne dla polskich regionów za pomocą modelu HERMIN 3. Ważnym wsparciem była współpraca z Departamentem Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego kierowanym przez dra Macieja Zathey a, a w częstych dyskusjach tekst ten kształtował Wicemarszałek dr Jerzy Tutaj, odpowiedzialny od października 2011 r. za przygotowanie projektu Strategii. Pierwsza edycja SRWD, tworzona u progu XXI wieku, obracała się wokół nadziei związanych z akcesją Polski do Unii. Druga edycja, tuż po akcesji, koncentrowała się na pragmatyce pozyskiwania funduszy europejskich. Obecna edycja zajmuje się krytycznym okresem, obejmującym zapewne ostatnią fazę zewnętrznego zasilania, po którym rozwój Województwa trzeba będzie finansować głównie z własnych zasobów. Osią obecnej trzeciej edycji Strategii, podobnie jak dwu wcześniejszych SRWD, jest relacja Region Unia Europejska. Pierwsza edycja była przede wszystkim dokumentem programowym integracji Dolnego Śląska po okresie funkcjonowania małych województw. Obecna edycja początkowo miała być aktualizacją, jednak zmienione warunki zewnętrzne (m.in. kryzys gospodarczy, nowa perspektywa budżetowa Unii Europejskiej) spowodowały, że w miejsce aktualizacji pojawiła się trzecia edycja. Należy podkreślić, że zachowana jest pewna ciągłość myślenia strategicznego o regionie zainicjowana przez pierwszą edycję strategii z 1999 roku i kontynuowana przez obecnie obowiązującą Strategię z 2005 roku. Należy podkreślić, czym jest i czym nie jest ekspercka propozycja Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego. W sensie pozytywnym jest autorską propozycją ekspertów ściśle związanych z Dolnym Śląskiem, bazującą na dyskursie ze środowiskiem akademickim, elitami samorządowymi, przedstawicielami świata gospodarczego i administracji publicznej regionu odpowiedzialnej za politykę rozwoju. Przedstawiany projekt Strategii ma stanowić materiał bazowy dla Marszałka Województwa, Zarządu Województwa i administracji UMWD odpowiedzialnej za politykę regionalną do przygotowania projektu strategii rozwoju województwa, który będzie poddany konsultacjom społecznym, ewaluacji ex ante i prognozie oddziaływania na środowisko. Po uwzględnieniu wniosków wynikających z etapu konsultacji i ewaluacji projekt Strategii będzie mógł zostać zaakceptowany przez Zarząd Województwa i przedstawiony Sejmikowi Województwa Dolnośląskiego pod obrady, a w następstwie przyjęty w formie uchwały Sejmiku. 2 Opracowanie można znaleźć na stronie internetowej: 3 Wyniki prac można między innymi znaleźć w 5 Raporcie Kohezyjnym UE oraz w licznych publikacjach w periodykach naukowych oraz konferencjach naukowych w Polsce i za granicą. 6

7 Wprowadzenie W obecnej postaci dokument ten nie wyraża opinii Marszałka Województwa Dolnośląskiego, Zarządu Województwa i UMWD. Wymienione organy i instytucja nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za treści i propozycje zawarte w opracowaniu. Redaktor eksperckiego projektu Strategii i jej autorzy wyrażają jednak nadzieję, że przedstawiony materiał jest oczekiwanym wkładem do rozpoczęcia dyskusji publicznej o strategii, celach i kierunkach rozwoju Dolnego Śląska w perspektywie kolejnego pokolenia. Z tego powodu ekspercki projekt SRWD (EP- SRWD2020) nazywamy Strategią Rozwoju Dolnego Śląska po 2012, zdając sobie sprawę, że z racji wymagań formalnoprawnych będzie to strategia o horyzoncie czasowym do roku Autorzy pragną gorąco podziękować wszystkim uczestnikom oficjalnych i nieformalnych spotkań dyskusyjnych, które pozwoliły na powstanie eksperckiego projektu. Szczególne podziękowania pragniemy skierować do uczestników zespołu ekspertów wymienionego powyżej za szczególnie duży wkład myśli, pomysłów oraz krytyczne dyskusje. Na koniec, jako redaktor eksperckiej wersji, wyrażam podziękowania Marszałkowi Województwa Dolnośląskiego Rafałowi Jurkowlańcowi za zaufanie i powierzenie funkcji koordynatora kluczowego eksperta prac nad projektem Strategii i mam nadzieję, że przedstawiona wersja ekspercka spełnia choć po części oczekiwania i nadzieje związane z jej powstaniem. Z dniem 1 sierpnia 2012 roku niniejszy projekt ekspercki został przekazany do Urzędu Marszałkowskiego i na jego podstawie UMWD wspólnie z WBU przygotował własny projekt Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego do roku 2020 (P-SRWD2020), który znajduje się obecnie w procesie konsultacji społecznych. Wiele osób zadaje pytanie o różnice między obu dokumentami. Jako redaktor EP-SRWD2020 przedstawiam Państwu pełny tekst tego dokumentu, aby umożliwić samodzielne porównania, w jakich obszarach projekt Strategii skierowanej do konsultacji przez Zarząd Województwa skorzystał z propozycji projektu eksperckiego, a w jakiej części zaproponował odmienne propozycje. Główną myślą zawartą w strategii jest usuwanie barier spontanicznego rozwoju regionu poprzez poprawienie wzajemnej dostępności i wzajemnego zaufania. W pierwszym przypadku oznacza to konieczność dalszych inwestycji w infrastrukturę komunikacyjną i podjęcie działań optymalizujących dostępność wzajemną różnych części województwa. W drugim przypadku oznacza to działania wzmacniające system wartości i opłacalność przyzwoitych zachowań, co jest podstawą wzajemnego zaufania między ludźmi. prof. Janusz Zaleski 7

8 2 Diagnoza prospektywna Sytuacja Dolnego Śląska na tle Polski jest stosunkowo zadowalająca

9 Diagnoza prospektywna Gdzie jesteśmy? Sytuacja Dolnego Śląska na tle Polski jest stosunkowo zadowalająca. Wartość wytworzonego Produktu Krajowego Brutto w województwie dolnośląskim w przeliczeniu na 1 mieszkańca jest wyższa niż średnia dla kraju (drugie miejsce po województwie mazowieckim, GUS 2009 r.) 1. Porównanie województwa dolnośląskiego pod względem wartości wskaźnika PKB per capita (66% średniej UE-27, Eurostat 2009) w stosunku do innych regionów europejskich pokazuje jednak jego odległą pozycję (pozycja 232. wśród 275 regionów NUTS 2 w Europie) 2. Przyglądając się najbliższemu sąsiedztwu widać, że wschodnie regiony Niemiec prezentują relatywnie wyższe poziomy PKB per capita oraz są lepiej rozwinięte gospodarczo niż regiony polskie (przy czym należy pamiętać, że stan taki wynika z bardzo wysokiej sumy dotacji udzielonych wschodnim landom po zjednoczeniu Niemiec), natomiast północne regiony Czech (Severovychod, Stredni Morava) charakteryzują się wartościami wskaźnika na poziomie porównywalnym z Dolnym Śląskiem. Produkt Krajowy ,9 97,3 84,7 73,8 73,7 Brutto na 1 mieszkańca mierzony parytetem siły nabywczej w 2009 r ,1 106,3 85,4 91,3 109,0 67,2 81,7 107,2 77,6 85,8 68,5 UE=100 PL=100 Źródło: Opracowanie własne na podstawie GUS, Eurostat. Co spowodowało, że znaleźliśmy się w tym punkcie? Dogodne położenie narożnikowa ekspozycja na UE oraz atrakcyjna metropolia Województwo dolnośląskie jest regionem o uprzywilejowanej pozycji geograficznej. Odległość stolicy województwa, Wrocławia, od Warszawy i Berlina wynosi około 350 km, od Pragi, Drezna i Krakowa około 300 km, z kolei od Bratysławy, Szczecina i Wiednia około 400 km. Dolny Śląsk jest regionem znajdującym się w obszarze oddziaływania Berlina, metropolii o znaczącym potencjale społeczno-ekonomicznym w skali europejskiej, zlokalizowanej w centralnej części landu Brandenburgia i uważanej za jeden z najważniejszych węzłów komunikacyjnych w tej części Europy. Ze względu na znaczący potencjał gospodarczy i kulturalny zasięg oddziaływania Berlina stale się rozrasta i wykracza poza granice administracyjne kraju. Województwo dolnośląskie znajduje się tym samym pod rosnącym wpływem metropolii berlińskiej, ale istotny wpływ wywiera również metropolia warszawska, a w mniejszym stopniu Praga. 1 Dudziuk-Dudzik A., Drewnicka K., Drzymała M., Halicka-Borucka M., Korzeń J., Wałęga A. (2012), Diagnoza stanu województwa dolnośląskiego, Wojewódzkie Biuro Urbanistyczne we Wrocławiu, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, Wrocław. 2 Dane Eurostat: 9

10 Strategia Rozwoju województwa Dolnośląskiego 2020 projekt ekspercki Położenie Dolnego Śląska w Europie Na Dolnym Śląsku i w jego bezpośrednim otoczeniu istnieje znaczne zagęszczenie ważnych perspektywicznie dla Europy szlaków transportowych, które tworzą duże szanse dla rozwoju gospodarczego regionu. sztokholm oslo kopenhaga talin ryga wilno moskwa mińsk dublin londyn berlin warszawa amsterdam praga 350 km kijów 500 km paryż 900 km wiedeń budapeszt 1300 km rzym lizbona madryt 2300 km 2600 km Źródło: Opracowanie własne Wrocław należy do najlepiej rozpoznawalnych w Europie polskich miast. Pod względem rozwoju społeczno-gospodarczego plasuje się w ścisłej czołówce, stanowiąc nie tylko chętnie wybierane przez młodych ludzi miasto do życia, ale także atrakcyjną lokalizację dla inwestycji zagranicznych. Cechą wyróżniającą Wrocław na tle polskich miast jest otwartość jego mieszkańców. Wyżej wymienione cechy Wrocławia, obecność ośrodka akademickiego i korzystna lokalizacja w Europie decydują o dużym napływie bezpośrednich inwestycji zagranicznych do aglomeracji wrocławskiej i jej okolic. Buduje to korzystny wizerunek Wrocławia w Europie i na świecie. Współorganizacja Euro 2012, czy ustanowienie Wrocławia Europejską Stolicą Kultury 2016, dodatkowo wzmacnia rozpoznawalność aglomeracji w szerszej skali. Coraz mniej mieszkańców Dolnego Śląska niekorzystne trendy demograficzne Na Dolnym Śląsku, podobnie jak w pozostałych polskich i zachodnioeuropejskich regionach, mamy do czynienia z szeregiem niepokojących procesów demograficznych, które mogą przekształcić się w znaczące bariery wzrostu, oddziaływujące na obecną i przyszłą sytuację społeczno-gospodarczą. Powodem niekorzystnych zmian demograficznych w polskich regionach jest m.in. ujemne saldo migracji (zwłaszcza zagranicznych) oraz przede wszystkim niezmienny od lat ujemny przyrost naturalny. Bogate zasoby naturalne i wysoka atrakcyjność turystyczna Dolny Śląsk jest jednym z najbardziej zasobnych w surowce mineralne regionów Polski. Występuje tu większość znanych rodzajów kopalin: jedyne w Polsce złoża rud miedzi i srebra; strategiczne zasoby węgla brunatnego; złoża gazu ziemnego; liczne i różnorodne surowce skalne; duże złoża najwyższej jakości piasków i żwirów; szereg złóż 10

11 Diagnoza prospektywna Zmiany liczby mieszkańców Dolnego Śląska w latach (tys. osób) liczba ludności WD według GUS liczba ludności WD według Hermin Źródło: Dane GUS i submodel modelu HERMIN wód mineralnych, uznanych za lecznicze (Bystrzyca Kłodzka, Jedlina-Zdrój, Duszniki -Zdrój, Jelenia Góra, Kudowa-Zdrój, Lądek-Zdrój, Niemcza, Polanica-Zdrój, Świeradów-Zdrój, Szczawno-Zdrój). Dolny Śląsk dysponuje wszechstronnym potencjałem turystycznym, decydują o tym walory kulturowe, krajobrazowe i przyrodnicze, w tym dostępność gór oraz uzdrowisk. Do obszarów o międzynarodowym i krajowym znaczeniu turystycznym zalicza się Sudety, jako jeden z wiodącym regionów turystycznych w Polsce, jak również pasmo Doliny Odry. Pozostałe obszary (Dolina Baryczy, Bory Dolnośląskie) to obszary turystyczne, obecnie bardziej o znaczeniu dla lokalnego i ponadlokalnego rynku turystycznego. Co niewątpliwie warto zauważyć potencjał turystyczny nie jest wykorzystywany w wystarczającym stopniu, oferta turystyczna regionu nie odpowiada najnowszym, europejskim i światowym trendom turystycznym, charakteryzującym się m.in. większym zapotrzebowaniem na usługi uzdrowiskowe, spa & wellness oraz tendencjom do skracania czasu pobytu, czy znaczącemu wzrostowi zainteresowania turystyką weekendową i aktywną. Obszary eksploatacji kopalin w województwie dolnośląskim najważniejsze ośrodki przemysłowe ważniejsze obszary eksploatacji surowców mineralnych najważniejsze niezagospodarowane złoża surowców mineralnych Źródło: Dudziuk-Dudzik A., Drewnicka K., Drzymała M., Halicka-Borucka M., Korzeń J., Wałęga A. (2012), Diagnoza stanu województwa dolnośląskiego, Wojewódzkie Biuro Urbanistyczne we Wrocławiu, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, Wrocław. 11

12 Strategia Rozwoju województwa Dolnośląskiego 2020 projekt ekspercki Silnie wytwórczy charakter regionu znaczący i zróżnicowany przemysł Stosunkowo duża dywersyfikacja działalności przemysłowej na Dolnym Śląsku daje szansę na większą amortyzację niekorzystnych szoków w gospodarce globalnej, a także wyższy potencjał w zakresie absorpcji inwestycji. Województwo dolnośląskie charakteryzuje się istotną rolą sektora przemysłowego w procesach gospodarczych, co znajduje odzwierciedlenie w stosunkowo dużym udziale przemysłu w tworzeniu wartości dodanej brutto (drugi po śląskim najwyższy udział sektora przemysłowego w WDB). Na uwagę zasługuje też stosunkowo duża dywersyfikacja działalności przemysłowej (szeroki wachlarz rodzajów aktywności przemysłowej, począwszy od przemysłu wydobywczego, motoryzacyjnego, a na produkcji sprzętu AGD, hightech i farmaceutyków kończąc). Daje to szansę na większą amortyzację niekorzystnych szoków w gospodarce globalnej, a także wyższy potencjał w zakresie absorbcji inwestycji. W latach zauważalny był wzrost znaczenia sektora przemysłowego w generowaniu WDB w regionie, co wynika z aktywności ośrodków wydobywczych o dużym znaczeniu, takich jak KGHM Polska Miedź, a także z dużych inwestycji zagranicznych lokowanych m.in. w przemyśle motoryzacyjnym, AGD czy elektronicznym (m.in. dzięki wciąż relatywnie niskim jednostkowym kosztom pracy). Jak długo jeszcze możemy być atrakcyjni? konkurencyjność cenowa i pozacenowa Dolny Śląsk charakteryzuje najwyższy w Polsce udział eksportu w generowanym Produkcie Krajowym Brutto. Pod tym względem, nawet w okresie dużej niepewności na rynkach globalnych skutkującej obniżeniem wielkości eksportu we wszystkich województwach Polski, Dolny Śląsk zachował swoją pierwszą pozycję, co świadczy o relatywnie wysokim poziomie konkurencyjności tego regionu na rynkach międzynarodowych. Konkurencyjność cenowa jest jednym z głównych atrybutów i czynników rozwojowych charakteryzujących regiony Europy Środkowo-Wschodniej w tym Dolny Śląsk. Kluczową determinantą tego typu konkurencyjności są jednostkowe koszty pracy wskaźnik zestawiający wydajność siły roboczej z jej kosztem. Dolny Śląsk w 2009 roku zajmował 9. pozycję w kraju wg najniższych jednostkowych kosztów pracy (pozycja ta właściwie nie uległa zmianie od 2000 r.). Należy spodziewać się, co potwierdzają projekcje rozwoju regionu zaprezentowane w jednej z kolejnych części oraz doświadczenia regionów rozwiniętych gospodarczo, iż wspomniany wskaźnik ulegać będzie wzrostowi. To z kolei ograniczać będzie zdolności regionu do konkurencji cenowej i może grozić re-lokalizacją zagranicznych inwestycji bezpośrednich, których jednym z głównych powodów dotąd były stosunkowo niskie koszty siły roboczej. Za niezwykle istotne należy uznać działania zmierzające do wzrostu konkurencyjności pozacenowej mającej w coraz mniejszym stopniu charakter imitacyjny. Przechodzenie do gospodarki opartej na konkurencyjności pozacenowej jest także istotne dla młodych mieszkańców regionu, w kontekście kreatywnych miejsc pracy, hamujących nasilające się procesy emigracyjne. Duży potencjał w zakresie kapitału ludzkiego czy wystarczająco wykorzystywany? W ostatnim dziesięcioleciu znaczenie Dolnego Śląska jako ośrodka kształcenia wzrosło, a liczba studentów uległa zwiększeniu o ok. 25%, w tym studentów zagranicznych. Należy jednakże zauważyć, iż w ostatnich latach zaledwie co piąty absolwent dolnośląskich uczelni ukończył kierunek ścisły bądź techniczny. Słaba kondycja kapitału społecznego Kapitał społeczny należy traktować jako niezwykle istotny czynnik wpływający na poprawę klimatu inwestycyjnego w regionie, a tym samym stymulujący pozytywnie zachodzące na jego terytorium procesy gospodarcze. Liczba stowarzyszeń i organizacji społecznych, a także fundacji, pozwala na próbę przybliżenia w ograniczonym stopniu tej kwestii w poszczególnych regionach. Dolny Śląsk należy do regionów o najniższej w Polsce liczbie stowarzyszeń i organizacji społecznych na mieszkańców. Nieco lepiej prezentuje się sytuacja regionu pod względem liczby fundacji zajmuje on 3. miejsce w kraju, za mazowieckim i śląskim. Frekwencja wyborcza na Dolnym Śląsku zarówno w wyborach prezydenckich, samorządowych, jak i do parlamentu, jest niezmiennie zauważalnie niższa niż średnia w kraju. Małe zainteresowanie życiem społecznym wynika m.in. ze świeżo kształtującej się tożsamości regionalnej. 12

13 Diagnoza prospektywna Dolny Śląsk zbiór zróżnicowanych elementów a nie spójna całość Dolny Śląsk jest regionem charakteryzującym się wyraźnym zróżnicowaniem wewnętrznym w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego. Zróżnicowanie to jest pochodną występowania, obok silnych biegunów wzrostu (Wrocław, LGOM), sfery o relatywnie słabym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego złożonej z obszarów pozostałej części województwa dolnośląskiego. Taki stan rzeczy jest przede wszystkim efektem niskiej atrakcyjności inwestycyjnej obszarów położonych peryferyjnie w regionie, wynikającej z relatywnie niewielkiej chłonności tych rynków, braku odpowiedniej infrastruktury komunikacyjnej, a także uwarunkowań strukturalnych, dalekich od wzorca wyznaczanego przez wysoko rozwinięte regiony, gdzie rola rolnictwa i przemysłu ulega ograniczeniu na rzecz wyraźnie dominującego znaczenia sektora usług rynkowych. Struktura przestrzenna gospodarki województwa dolnośląskiego na poziomie NUTS 5 (pozycja gmin w rankingu wojewódzkim na podstawie dostępnych danych z lat ) Miejsce w rankingu gmin Źródło: Opracowanie własne Inwestycje publiczne a poziom infrastruktury podstawowej Inwestycje publiczne, choć stanowią zdecydowanie mniejszą część niż wydatki na rozbudowę majątku trwałego sektora prywatnego, to odgrywają w polskich regionach, w tym w województwie dolnośląskim, szczególnie istotną rolę jako swoisty inicjator zmian jakościowych w procesach rozwojowych. Dzieje się tak przede wszystkim dzięki wsparciu UE poprzez współfinansowanie projektów infrastrukturalnych oraz poprzez bezpośrednią pomoc sektorowi przedsiębiorstw zorientowaną na rozbudowę i modernizację parków maszynowych, wzrost wydajności pracy i kapitału. Zdecydowanie mniej efektywną rolę w rozwoju regionalnym odgrywają projekty związane ze wzrostem i poprawą jakości kapitału ludzkiego. Porównanie wskaźników pozwalających przybliżyć aspekt jakości życia pozwala twierdzić, iż pomimo wysokich różnic w poziomach wskaźników makroekonomicznych pomiędzy dwoma grupami podregionów (uznawanych za relatywnie silne gospodarczo tj. m. Wrocław i subregion legnicko-głogowski oraz o relatywnie niższych wskaźnikach rozwoju społeczno-gospodarczego: jeleniogórski, wałbrzyski i wrocławski), w parze z relatywnie wyższą zamożnością pierwszej grupy nie idzie diametralnie wyższa jakość życia. Analogicznie, mało zamożne subregiony Dolnego Śląska przede wszystkim jeleniogórski i wrocławski, cechuje duży potencjał jako obszarów do życia i zamieszkania. Dwa ostatnie wymienione subregiony pełnią różne funkcje w województwie i cechuje je zarazem duża odmienność problemów społeczno-gospodarczych. Najtrudniejsza jest sytuacja subregionu wałbrzyskiego, który wypada najsłabiej spośród wszystkich subregionów pod względem niemalże każdego wskaźnika pozwalającego przybliżyć jakość życia w regionie. 13

14 Strategia Rozwoju województwa Dolnośląskiego 2020 projekt ekspercki Pomiędzy przeszłością i przyszłością syntetyczne zestawienie dotychczasowych mocnych i słabych stron oraz wskazanie szans i zagrożeń na kolejne lata analiza SWOT MOCNE STRONY Atrakcyjne położenie na styku trzech państw, korzystnie w stosunku do zagranicznych rynków zbytu, bliskość dużych centrów miejskich (ale Berlin to też zagrożenie) Duże znaczenie tranzytowe regionu przebieg europejskiego korytarza transportowego Policentryczna struktura sieci osadniczej, duże ośrodki miejskie oraz znacząca liczba mniejszych miast Relatywnie wysoki poziom rozwoju gospodarczego oraz stosunkowo wysoka dynamika rozwojowa Duże rezerwy zasobów naturalnych Występowanie dogodnych obszarów dla inwestycji gospodarczych i tworzenia miejsc pracy Silne ośrodki przemysłowe Stosunkowo duża koncentracja bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) Istotny potencjał naukowo-badawczy i akademicki skoncentrowany głównie we Wrocławiu Wysoka atrakcyjność turystyczna obszaru województwa (w tym w zakresie turystyki uzdrowiskowej) oraz duży potencjał rozwojowy turystyki Bogate i zróżnicowane walory krajobrazowe i krajoznawcze, w tym o charakterze wielkoprzestrzennym parki narodowe i krajobrazowe, rezerwaty przyrody Restrukturyzacja rolnictwa w kierunku wzmocnienia funkcji pozaprodukcyjnych na obszarach rolnych Relatywnie wysoki odsetek ludności w wieku produkcyjnym (65,6%) Rozwój szkolnictwa wyższego w innych miastach regionu (Jelenia Góra, Legnica, Wałbrzych) Koncentracja specjalistycznych placówek służby zdrowia (klinik i szpitali specjalistycznych) Duży potencjał środowisk twórczych i dobra infrastruktura związana z kulturą Wzrastająca aktywność obywatelska wpływająca na rozwój trzeciego sektora i społeczeństwa obywatelskiego Gęsta sieć infrastruktury komunikacyjnej Rozwijający się Międzynarodowy Port Lotniczy Wrocław S.A. Bogata sieć hydrograficzna i ukształtowanie terenu sprzyjające retencjonowaniu wód i poprawie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego Rozbudowana współpraca międzyregionalna i międzynarodowa analiza SWOT słabe STRONY Znaczne dysproporcje w poziomie rozwoju gospodarczego między różnymi obszarami województwa Postępująca polaryzacja wewnątrz regionu (Wrocław, LGOM) w zakresie inwestycji Niska aktywność inwestycyjna sektora MŚP Wysoki poziom dekapitalizacji majątku trwałego Brak wykorzystania Odry do celów gospodarczych, transportowych, turystycznych, energetycznych Wysoki poziom innowacyjności imitacyjnej, niski poziom wydatków na B+R i niski stopień komercjalizacji wyników badań Relatywnie niski udział absolwentów kierunków ścisłych i niedopasowanie programu nauczania do potrzeb rynku pracy Zły stan techniczny większości zabytków i infrastruktury turystycznej Niski poziom usług wsparcia rolnictwa oraz niska aktywność grup i organizacji producenckich oraz rynkowych Dominacja gospodarstw rolnych nietowarowych Niski poziom wykorzystania zasobów naturalnych w przetwórstwie regionalnym i słaba pozycja przetwórstwa rolno-spożywczego Niski poziom rekultywacji obszarów poeksploatacyjnych i poprzemysłowych Niski przyrost naturalny, ujemne saldo migracji, rosnące wskaźniki obciążenia demograficznego Duża liczba osób bezrobotnych Niski poziom kwalifikacji zawodowych oraz niska aktywność zawodowa Brak zintegrowanego podejścia do rozwiązywania problemów społecznych i niewystarczająca infrastruktura pomocy społecznej Niekorzystna struktura bazy szpitalnej (wiele szpitali o małej liczbie łóżek, wysokich kosztach funkcjonowania i dużym zadłużeniu) Wysokie wewnątrzregionalne zróżnicowanie dochodowe Niewystarczające pokrycie województwa dostępem do Internetu (w tym przede wszystkim szerokopasmowego) Mały udział produkcji energii ze źródeł odnawialnych Zdekapitalizowana w stopniu znaczącym infrastruktura energetyczna Niskie dochody samorządów i możliwości finansowania tworzenia odpowiedniej infrastruktury techniczno-ekonomicznej Słabe powiązania transportowe ze stolicą kraju oraz w kierunku północnym Niedostateczna przepustowość sieci infrastruktury transportowej, niedostosowana do rosnących potrzeb oraz znaczna degradacja istniejącej sieci Brak realizacji koncepcji transportu zintegrowanego w dużych ośrodkach subregionalnych Niewykorzystany potencjał istniejących linii kolejowych Zjawisko niekontrolowanej i intensywnej suburbanizacji, zwłaszcza w obszarze metropolitalnym Wrocławia i obszarach innych większych miast regionu Brak ładu przestrzennego w zagospodarowaniu miejscowości, obszarów i tras komunikacyjnych oraz niski poziom estetyki otoczenia na terenach mieszkaniowych Deficyty w infrastrukturze ochrony przeciwpowodziowej oraz jej zły stan techniczny Asymetria rozwojowa pogranicza polsko-czeskiego i polsko-niemieckiego Brak wspólnych programów rozwojowych 14

15 Diagnoza prospektywna Rosnąca rozpoznawalność regionu ze względu na udział w międzynarodowych oraz światowych imprezach i wydarzeniach Lokowanie filii i oddziałów korporacji transnarodowych w regionie Zwiększone zapotrzebowanie na wykorzystanie regionalnych złóż kopalin użytecznych Unowocześnianie się istniejącej bazy naukowo-badawczej Rozwój branży turystycznej (w tym turystyki biznesowej i uzdrowiskowej) oraz nowych specjalistycznych usług medycznych Możliwość wykorzystania Odry do turystyki wodnej Rozwój nowych technologii ostrzegania przed katastrofami naturalnymi oraz skuteczne zintegrowanie systemu zarządzania kryzysowego Rozwój społeczeństwa informacyjnego, sektora IT, sieci dostępu do Internetu (w tym przede wszystkim szerokopasmowego) Wysoki poziom tolerancji wobec odmienności, szczególnie wśród młodzieży Wykorzystanie nowych technologii energetycznych bazujących na odnawialnych źródłach energii Możliwość włączenia wewnętrznych systemów infrastruktury technicznej w dostępne przestrzennie ponadregionalne systemy tranzytowe. Lepsza koordynacja działań w zakresie modernizacji i rozbudowy sieci przesyłowych Rozwój wewnątrzkrajowych i międzynarodowych powiązań transportowych Dalszy wzrost znaczenia tranzytowego regionu Rozwój multimodalnych centrów logistycznych Uporządkowanie systemu planowania przestrzennego na poziomie regionalnym i lokalnym Tworzenie wspólnych transgranicznych kompleksów turystycznych, finansowanych m. in. funduszami europejskimi Wzrost aktywności władz lokalnych w podejmowaniu współpracy zewnętrznej i wewnętrznej Realizacja dużych projektów o znaczeniu ponadregionalnym na terytorium Polski Zachodniej analiza SWOT szanse Utrzymywanie się polaryzacji stopnia rozwoju gospodarczego regionu Obniżanie atrakcyjności inwestycyjnej podregionu sudeckiego Zmniejszenie możliwości finansowania inwestycji publicznych i pogarszająca się kondycja finansowa gmin Zmiany w europejskiej polityce spójności w zakresie priorytetowych obszarów interwencji Utrzymujący się kryzys finansów publicznych w państwach UE Możliwość relokacji inwestycji zagranicznych do innych państw Rosnące usieciowienie gospodarek UE przy niskim poziomie zaangażowania polskich podmiotów Narzucone i ukierunkowane odgórnie finansowanie projektów w nowej perspektywie finansowej UE Pogarszająca się i niedostosowana do zmieniających się trendów europejskich infrastruktura turystyczna oraz niska atrakcyjność turystyczna (rozpoznawalność regionu w Europie) Niewystarczający poziom środków na rewitalizację, renowację, rekultywację środowiska Niekorzystne trendy demograficzne, starzenie się społeczeństwa Unii Europejskiej Trwałe migracje i odpływ kadry wykwalifikowanej z regionu Marginalizacja społeczna na obszarach wiejskich i poprzemysłowych Pogłębiające się niedostosowanie kwalifikacji pracowników do rynku pracy Ograniczenie aktywności trzeciego sektora Zahamowanie rozwoju e-administracji Wzrost kosztów dostarczania usług publicznych na obszary peryferyjne Utrudnienia prawne w budowie publicznego dostępu do Internetu Rosnący deficyt energii w obszarze metropolitalnym Wrocławia Dalsza dekapitalizacja sieci przesyłowych Niedostateczne uwzględnienie potrzeb transportowych regionu w krajowej polityce transportowej (transport drogowy, kolejowy, wodny śródlądowy) Konkurencja ze strony rozwijających się regionalnych portów lotniczych w kraju i za granicą Wydłużanie czasu dojazdu do regionu, w tym z/do ośrodka wojewódzkiego oraz z/do ośrodków subregionalnych Rozwój alternatywnych szlaków transportowych w krajach sąsiednich Postępująca niedrożność systemu transportowego, w tym w ośrodku wojewódzkim Mała rola transportu kolejowego (zwłaszcza towarowego) Dalsza marginalizacja znaczenia transportowego Odry oraz brak konsekwentnej realizacji Programu dla Odry 2006 Postępująca degradacja społeczno-gospodarcza części mniejszych ośrodków miejskich Narastające zjawiska chaotycznej suburbanizacji Niedostateczne nakłady na systemową ochronę przed powodziami i suszami oraz ich skutkami Brak realizacji programu operacyjnego Polska Zachodnia Wzrost konkurencyjności terenów turystycznych za granicą Globalizacja jako czynnik zmniejszający, niwelujący integrację regionalną i poczucie tożsamości Reaktywność względem partnerów niemieckich analiza SWOT ZAGROŻENIA Źródło: Opracowanie własne na podstawie Analiza SWOT Województwa Dolnośląskiego (2012), Wydział Koordynacji Polityki Regionalnej Departament Rozwoju Regionalnego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, Materiał do dyskusji o kierunkach rozwoju regionu. 15

16 Strategia Rozwoju województwa Dolnośląskiego 2020 projekt ekspercki PKB per capita (UE 27 = 100) w % (lata dane historyczne; lata prognozy WARR dla województwa dolnośląskiego) PKB per capita (Polska = 100) w % (lata dane historyczne; lata prognozy WARR dla województwa dolnośląskiego) realistyczny z nową Strategią realistyczny bez nowej Strategii realistyczny z nową Strategią realistyczny bez nowej Strategii Źródło: GUS i obliczenia własne na podstawie modelu HERMIN. Źródło: GUS i obliczenia własne na podstawie modelu HERMIN. Co może nas czekać? Przyszłość z SRWD (rozwój skoordynowany) i bez SRWD (rozwój improwizowany) Efektywna implementacja nowej Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego może przyczynić się do wydatnego zdynamizowania tempa rozwoju regionu, a tym samym do szybszego niwelowania luki rozwojowej między województwem a zamożniejszymi regionami europejskimi. Nowa Strategia będzie ponadto umacniać pozycję gospodarczą województwa dolnośląskiego na tle kraju. W celu uzyskania większej transparentności niniejszego dokumentu oraz wyodrębnienia kluczowych elementów dla części programującej, szczegółowa analiza tendencji charakteryzujących rozwój województwa dolnośląskiego na różnych jego płaszczyznach została ujęta w formie aneksu. Dolny Śląsk wobec przyszłości: BILANS OTWARCIA I WYZWANIA Czynniki obiektywne Region w uprzywilejowanej pozycji geograficznej (narożnikowa ekspozycja na UE), ale atut ten czeka jeszcze na pełniejsze wykorzystanie. Znaczący i zróżnicowany przemysł, ale też zdewastowane obszary poprzemysłowe i związane z nimi obszary depresji społecznej. Znaczące zasoby surowcowe, niezłe gleby, atrakcyjność turystyczna, ale wykorzystanie tego potencjału pozostawia wiele do życzenia. Potwierdzona zdolność do przyciągania inwestorów zewnętrznych, ale opłacona przywilejami, których nie mają przedsiębiorcy już działający. Atrakcyjna i rozpoznawalna w świecie metropolia, ale nieco wyalienowana względem regionalnego zaplecza. Wyraźny postęp w zakresie modernizacji infrastruktury, ale też ograniczające dalszą swobodę manewru zadłużenie i koszta eksploatacji nowych inwestycji. Niewątpliwy rozwój w wielu dziedzinach, ale przesadnie imitacyjna ścieżka rozwoju z licznymi dysonansami. Niezły poziom kapitału ludzkiego, ale malejący poziom kapitału społecznego. Czynniki subiektywne Niewygasłe animozje subregionalne niezagojone rany po rozdarciu dzielnicowym. Europejska zaściankowość, nikła znajomość alternatywnych ścieżek rozwoju (Turcja, Chiny). Uzależnienie dotacyjne, dość powszechne nastawienie, aby otrzymać raczej niż zarobić. Koncentracja na turniejowej wizji świata, niedostatki humanistycznej wizji całościowej. Deficyt umiejętności współpracy w ramach patologicznej wizji konkurencyjności. Zanurzenie w teraźniejszości, niesprecyzowane wizja przyszłości, kompleks normalności. 16

17 Diagnoza prospektywna Infantylizacja przefajnowanej medialnie części populacji (trudny partner kompromisów). Niski poziom publicznej debaty, rzadko wykraczającej poza chleb i igrzyska. Niewątpliwe talenty improwizacyjne, mało jednak przydatne w świecie procedur. Niewątpliwa kreatywność, ale ukierunkowana bardziej na zmagania z przepisami niż realiami. Kryzysowe megatrendy Niepewność geopolityczna (rozmywanie trendów, brak nowych i niedostatek własnych). Spirala zadłużeniowa, dylemat: jak rozkręcać wzrost bez szoku inflacyjnego. Zapaść demograficzna Zachodu: spadek dynamizmu społecznego, załamanie państwa opiekuńczego. Groźba wypowiedzenia kontraktu społecznego gwarantującego spokój za dobrobyt. Regres w zakresie twardych kompetencji jako efekt poprawnej politycznie edukacji. Słabnąca zdolność do generowania innowacji przełomowych. Załamywanie się modelu globalizacji zakładającego supremację usług nad produkcją. Kryzys przywództwa: od obsesji konkurencji EU USA do marginalizacji całego Zachodu? Wyzwania w sferze wartości Z czego zrezygnować, gdy nie starcza na wszystko. Wspólnota wartości jako podstawa dokonywania wyborów jak ją skleić? Ograniczenia modelu zaspokajania potrzeb jak odróżniać potrzeby od zachcianek? Przeszkody w budowaniu konsensusu jak go odnaleźć między społeczną apatią a zajadłością ruchów jednej sprawy? Warta utrwalenia specyfika Dolnego Śląska jak integrować tożsamości ludzi z tożsamością miejsca? Wyzwania wewnętrzne Niezależnie od ogólniejszych, choć niekoniecznie odleglejszych wyzwań związanych ze zmianami uwarunkowań zewnętrznych, istnieją wyzwania, które region musi pilnie podjąć we własnym zakresie. Dotyczą one następujących kwestii: Bazy demograficznej jak zapewnić regionowi dostateczną liczbę aktywnych i przedsiębiorczych mieszkańców, aby życie pozostałych nie zamieniło się w koszmar? Bazy gospodarczej co zrobić, aby region mógł żyć i rozwijać się za własne, zarobione pieniądze, a ponadto spłacać długi? Bazy infrastrukturalnej jak przywrócić wydolność regionalnemu systemowi komunikacyjnemu i niezawodność systemowi energetycznemu? Bazy kompetencyjnej jak uruchomić procesy innowacyjne, które pomogą wyrwać region z niszy niskodochodowego podwykonawstwa? Bazy samorządności jak przezwyciężyć bariery proceduralne blokujące podejmowanie inicjatyw i adaptacyjne dostosowania? Bazy zaufania jak spowodować, aby w biznesie, polityce, mediach i życiu społecznym przywrócić obowiązywanie podstawowych wartości i jak uzgadniać konsensus pożądanego dobra wspólnego? W poszukiwaniu odpowiedzi na te pytania należy skorzystać z cennego kapitału doświadczeń nagromadzonego w wyniku popełnianych wcześniej błędów. W szczególności: przesadnie skupiano się na nowych inwestycjach i dopuszczono do degradacji istniejącej infrastruktury (transport, energetyka); inwestowano bez uwzględnienia budżetowych konsekwencji utrzymania inwestycji; tolerowano rozproszenie inwestycji niekreujących bezpośrednio istotnej wartości dodanej; zadłużano się, wierząc naiwnie, że szybki wzrost umożliwi bezbolesną spłatę długów; formalistycznie traktowano politykę innowacyjną, finansując wiele działań pozornych; nie stworzono nawyków koordynacji działań między sąsiadami, rozwój zakleszczał się w ramach pojedynczych gmin i powiatów; próbowano dublować sukcesy sąsiadów bez analizy pojemności rynku (np. aquaparki); zbyt łatwo ustępowano pod presją ruchów jednej sprawy. 17

18 3 Część programowa STrategii Obecny kryzys uzmysławia, jak szybko może zmieniać się sytuacja i jak dramatycznie mogą zmieniać się perspektywy

19 Część programowa STrategii Prezentowana Strategia (SRWD) dotyczy okresu rozważanego w perspektywie pokoleniowej (horyzont ). Deklarując niesprzeczność z podstawowymi dokumentami strategicznymi Polski i UE, SRWD koncentruje się na programowaniu działań na obszarze województwa. Obecny okres uzmysławia, jak szybko może zmieniać się sytuacja i jak dramatycznie mogą zmieniać się perspektywy. Dyskredytuje to strategie bazujące na nawykach długookresowego szczegółowego planowania. Strategia powinna określać wartości, którym rozwój ma służyć i budować struktury, które sposób realizacji tych wartości płynnie dostosują do zmieniających się warunków. Skuteczna strategia musi mieć charakter adaptacyjny i nie zawierać zbyt szczegółowych propozycji, pozostawiając niezbędną swobodę do tworzenia programów i projektów wykonawczych. Samorząd województwa jest wyrazicielem aspiracji i interesów mieszkańców. SRWD odnosi się całościowo do problemów rozwoju Dolnego Śląska, wskazując również takie kierunki zmian, które wymagają współpracy działających na Dolnym Śląsku podmiotów i samych Dolnoślązaków. Ogólnoświatowy kryzys gospodarczy ogranicza możliwości finansowania polityki rozwoju. Dodatkowo doświadczenia europejskie i polskie w jej dotychczasowej realizacji jasno wskazują, że w nadchodzącym okresie konieczna jest daleko idąca koncentracja interwencji publicznych na projektach i zadaniach kluczowych, ponadlokalnych i o wysokiej wartości dodanej. Ograniczenie możliwości finansowania rozwoju powoduje również konieczność wykorzystywania partnerstwa publiczno-publicznego (ppp) i publiczno-prywatnego (PPP) jako istotnego źródła finansowania. Strategia będzie skuteczniejsza, jeśli efektywnie sięgnie do tych źródeł w ramach wzmocnienia współpracy wszystkich partnerów publicznych i prywatnych dla dobra regionu. Ogólnoświatowy kryzys gospodarczy ogranicza możliwości finansowania polityki rozwoju, co powoduje konieczność wykorzystywania partnerstwa publiczno-publicznego (ppp) i publiczno-prywatnego partnerstwa (PPP) jako istotnego źródła finansowania. Prowadzenie jednolitych polityk wyłącznie w granicach administracyjnych województw jest działaniem zbyt rozproszonym o niskiej efektywności. Problemy rozwojowe grupują się obszarowo bez uwzględniania granic administracyjnych województw, powiatów i gmin. Dobra i nowoczesna strategia odchodzi od takiego podejścia i proponuje zróżnicowane terytorialnie działania i instrumenty adekwatne do potrzeb identyfikowanych obszarów problemowych. Nowoczesna strategia dla Dolnego Śląska będzie proponowała terytorializację działań rozwojowych poprzez identyfikację obszarów strategicznej interwencji (OSI), które wydzielą z regionu częściowo nakładające się na siebie terytoria o jednorodnych problemach rozwojowych. Pierwotnym źródłem rozwoju była zawsze inteligencja i pasja jednostek znajdujących wsparcie w swojej zbiorowości. Duży potencjał spontanicznego, oddolnego rozwoju ujawnił się wyraziście tuż po zapoczątkowaniu zmiany systemowej w naszym kraju. Potencjał ten został szybko zneutralizowany, aby nie zakłócał programu odgórnie przeprowadzanej modernizacji. Po dwudziestu latach możliwości takiej modernizacji się wyczerpują. W perspektywie niecałej dekady wyczerpią się też możliwości zewnętrznego jej finansowania. W tej sytuacji kierunki rozwoju Dolnego Śląska w najbliższych latach powinny być podporządkowane misji, którą jest: Odblokowanie potencjału spontanicznego rozwoju W nieodległej przyszłości rozwój regionu zależeć będzie od aktywizacji czynników wewnętrznych i od wewnętrznie wypracowanych środków na rozwój. Główna rola przypadnie ludziom z inicjatywą, wizją i charakterem. Rolą samorządu jest ukierunkowywanie energii tych osób na cele skojarzone z dobrem wspólnym oraz usuwanie przeszkód w ich działalności. Ich sukcesy zapewnią regionowi rozwój i w ten lub inny sposób poszerzą bazę podatkową samorządów. Bez ich sukcesów zabraknie środków, również na cele społeczne i promocyjne. Realizacja takiej misji samorządu regionalnego wymaga następujących działań: budowania konsensusu w rozumieniu dobra wspólnego regionu, blokowania aktywności naruszających dobro wspólne, Założenia metodologiczne Misja 19

20 Strategia Rozwoju województwa Dolnośląskiego 2020 projekt ekspercki wspierania przedsięwzięć pomnażających dobro wspólne, poszerzania przestrzeni wolności inicjatyw i egzekwowania reguł fair play. Cele te są poza zakresem możliwości struktur urzędowych. Konieczne jest powstanie porozumień dla rozwoju forów nieformalnej współpracy głównych animatorów życia regionu, weryfikujących swoje poczynania przed opinią publiczną. Samorządowcy, biznesmeni, eksperci i wizjonerzy muszą się porozumiewać ponad barierami egoistycznych interesów. Przy pełnej świadomości trudności, a nawet niebezpieczeństw takiego rozwiązania nie ma innej możliwości. Nieprecyzyjne terminy, takie jak reputacja i zaufanie, muszą ponownie nabrać praktycznego sensu w sferze publicznej. Samo życie jest przecież mało transparentnym procesem na granicy ładu i chaosu. Okres powinien przygotować województwo dolnośląskie do funkcjonowania w rzeczywistości postdotacyjnej. Ostatnią transzę dotacyjną należy wykorzystać do obniżenia głównych barier rozwoju regionu. Potrzebne są nowe umiejętności urzędników. Samorządowcy muszą wyjść z roli administrujących rozwojem. Muszą odnaleźć się w roli uczestników zespołowej gry o przyszłość. Podstawowe cele rozwoju w okresie objętym strategią to: Dolny Śląsk dysponuje znacznym w skali kraju potencjałem rozwoju. Ma zróżnicowaną gospodarkę, złoża surowców i dobre gleby. Jest atrakcyjny kulturowo, krajobrazowo i inwestycyjnie. Położenie i sieć połączeń czyni go przyczółkiem Polski w Unii Europejskiej. Ma żywotną i rozpoznawalną metropolię. Może kształcić profesjonalistów w pełnym spektrum zawodów. Celem Strategii jest uaktywnienie regionalnych atutów. Rozwój Dolnego Śląska napotyka na szereg barier. Znaczące obszary są wyłączone z procesów modernizacji i odcięte od miejsc pracy. Regionalna sieć transportowa jest w kiepskim stanie. Zachodzi degradacja sieci osiedleńczej. Formalistyczne przesztywnienie psuje edukację i służbę zdrowia. Dysonanse cywilizacyjne zmniejszają atrakcyjność regionu dla mieszkańców i przybyszów. Wciąż niekompletna tożsamość ogranicza aktywność społeczną. Samorządy lokalne cierpią na brak umiejętności współpracy. Celem Strategii jest obniżanie barier rozwoju. Po transformacji systemowej, politykę rozwoju zdominowała idea modernizacji oparta na przejmowaniu unijnych wzorców i funduszy. Ta faza zbliża się do końca. Szereg wzorców europejskich unieważnia kryzys, dotacje skończą się za kilka lat. Należy myśleć i działać bardziej autonomicznie. Trzeba będzie świadomie wybierać kierunki rozwoju i finansować je z wypracowanych w regionie środków. Celem pragmatycznym Strategii jest poszerzanie bazy podatkowej regionu bez zwiększania jednostkowych obciążeń podatkowych. Samorządowa polityka gospodarcza sprowadzała się głównie do przyciągania zagranicznego kapitału. Względnie dobre efekty działania stref ekonomicznych nie rozwiewają wątpliwości związanych z psuciem rynku przez rozdawnictwo przywilejów. Polityka preferencji powinna się przesuwać z firm cudzych na miejscowe. Strategia będzie wspomagać zakorzenianie się firm na Dolnym Śląsku. Dotychczasowe programowanie rozwoju Dolnego Śląska nie było wolne od błędów. Polityka i wygoda urzędnicza odgrywały zbyt dużą rolę w decyzjach o rozdziale środków. Dochodziło do zbytniego rozpraszania inwestycji. Za dużo uwagi poświęcono spektaklom, za mało pracy organicznej. W atmosferze zakupowej euforii inwestowano w projekty bardziej efektowne niż użyteczne. Poziom zadłużenia ogranicza już przyszłą swobodę manewru. Strategia powinna zapewniać, że tego typu błędy nie będą powtarzane. Demografia to najistotniejszy czynnik wyznaczający perspektywy rozwoju Dolnego Śląska. Efekty spadku liczby urodzin oraz emigracji za chlebem i za karierą rzutują już negatywnie na witalność społeczeństwa i perspektywy pogodnej starości. Potrzeba wielostronnych działań ukierunkowanych na rodzinę (praca i mieszkania dla młodych, godzenie macierzyństwa z zatrudnieniem kobiet), tworzenia przyjaznego środowiska zamieszkania (równoważącego lepsze warunki płacowe za granicą), polityki imigracyjnej ukierunkowanej na bliskie kulturowo Polsce kraje Europy Środkowo-Wschodniej itd. Ostatecznym celem Strategii jest rozkwit życia na Dolnym Śląsku. 20

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Analiza SWOT Województwa Dolnośląskiego Materiał do dyskusji o kierunkach rozwoju regionu.

Analiza SWOT Województwa Dolnośląskiego Materiał do dyskusji o kierunkach rozwoju regionu. Analiza SWOT Województwa Dolnośląskiego Materiał do dyskusji o kierunkach rozwoju regionu. kwiecień 2012 r. Wydział Koordynacji Polityki Regionalnej Departament Rozwoju Regionalnego Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Robocze wyniki analizy SWOT. w ramach procesu przygotowania. Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego

Robocze wyniki analizy SWOT. w ramach procesu przygotowania. Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego Robocze wyniki analizy SWOT w ramach procesu przygotowania Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego Opiekun naukowy procesu przygotowania SRWO: prof. dr hab. Krystian Heffner Analiza SWOT nasze podejście

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne województwem

Zarządzanie strategiczne województwem IV Warsztaty Strategiczne Zespołu ds. aktualizacji SRWM do 2020 Zarządzanie strategiczne województwem Zadania na lata 2010-2012 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM 4 września

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004 KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA POLITYKI ENERGETYCZNEJ NA POZIOMIE WOJEWÓDZTWA STAN OBECNY, PRIORYTETY NA PRZYSZŁOŚĆ W KONTEKŚCIE PROWADZONEJ AKTUALIZACJI STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA. Wydział Programowania

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Programowanie w układach makroregionalnych Polska Zachodnia [strategia przyjęta przez rząd 30.04.14]? Polska

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ Zrównoważony rozwój w strategii woj. wielkopolskiego wprowadzenie do części warsztatowej Patrycja Romaniuk, Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć Poznań, 04.03.2013 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD. w województwie łódzkim

Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD. w województwie łódzkim Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD w województwie łódzkim Zbigniew Gwadera Departament ds. PO Kapitał Ludzki Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Instytucja Pośrednicząca PO KL Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Perspektywa województwa podkarpackiego

Perspektywa województwa podkarpackiego Potencjalne tematy współpracy pomiędzy subregionem tarnowskim a ośrodkami województwa podkarpackiego: Mielcem i Dębicą Perspektywa województwa podkarpackiego Jerzy Rodzeń Dyrektor Departamentu Strategii

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU maj-czerwiec, 2013 ul. Hoża 20 \ ul. Wspólna 1/3 \ 00-529 Warszawa \ tel. +48 (22) 529 27 18 \ fax +48 (22) 628 09 22 ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW

ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW Szanowni Państwo Urząd Gminy rozpoczął prace nad przygotowaniem Strategii Rozwoju. istotnym elementem, niezbędnym dla stworzenia strategii jest poznanie opinii

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Priorytety ZWM w zakresie polityki regionalnej na rzecz rozwoju gospodarczego

Priorytety ZWM w zakresie polityki regionalnej na rzecz rozwoju gospodarczego XXXVI posiedzenie Komisji Wspólnej Samorządów Terytorialnych i Gospodarczych Małopolski Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Kluczowe zadania dla Regionu: 1. Finalizacja pakietu planowania strategicznego

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 r.

Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 r. SAMORZĄD WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 r. Opole 2013 Województwo opolskie przyjazne mieszkańcom i przedsiębiorcom HIERARCHICZNY UKŁAD PIĘCIU POZIOMÓW PLANOWANIA

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA TRANSGRANICZNEJ STRATEGII ROZWOJU EUROREGIONU POMERANIA NA LATA 2014-2020 CZĘŚĆ POLSKA

AKTUALIZACJA TRANSGRANICZNEJ STRATEGII ROZWOJU EUROREGIONU POMERANIA NA LATA 2014-2020 CZĘŚĆ POLSKA AKTUALIZACJA TRANSGRANICZNEJ STRATEGII ROZWOJU EUROREGIONU POMERANIA NA LATA 2014-2020 CZĘŚĆ POLSKA Ocena procesów zachodzących na obszarze Euroregionu Negatywne zmiany demograficzne; Spadek liczby mieszkańców;

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE Spotkania konsultacyjne współfinansowane są przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europa inwestująca w obszary wiejskie w ramach działania 19 Wsparcie dla Rozwoju Lokalnego

Bardziej szczegółowo

Aglomeracja Wałbrzyska

Aglomeracja Wałbrzyska Aglomeracja Wałbrzyska Prezydent Wałbrzycha dr Roman Szełemej Nowa Ruda, wrzesień 2014 AGLOMERACJA WAŁBRZYSKA 400 000 mieszkańców 22 gminy - sygnatariusze porozumienia AW 10% powierzchni Dolnego Śląska

Bardziej szczegółowo

Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska

Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska Uniwersytet Warszawski Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Zakład Rozwoju

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SWOT. położenia oraz potencjał przyrodniczokulturowy; Certyfikat miasta Najlepszy Produkt

ANALIZA SWOT. położenia oraz potencjał przyrodniczokulturowy; Certyfikat miasta Najlepszy Produkt ANALIZA SWOT MOCNE STRONY SŁABE STRONY Intensywna promocja marki Miasto Nieefektywnie wykorzystany potencjał Zakochanych położenia oraz potencjał przyrodniczokulturowy; Certyfikat miasta Najlepszy Produkt

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot

Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego

Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego Adam Hamryszczak Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego 16 grudnia 2014 r. 1 ZIT a STRATEGIA ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r.

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Spotkanie Partnerów projektu Zintegrowana Miejsce i data prezentacji Strategia Rozwoju Metropolii Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Dlaczego potrzebna jest strategia? Dostosowanie do wymogów UE w nowej perspektywie

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r.

Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r. Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r. PRZEGLĄD REGULACJI UE Zestawienie aktualnych dokumentów Strategia Europa 2020

Bardziej szczegółowo

Gminy Zator 2014-2022

Gminy Zator 2014-2022 Strategia Rozwoju Gminy Zator na lata 2014-2022 Strategia Rozwoju Gminy Zator 2014-2022 Zator, wrzesień 2014 r. Strategia Rozwoju Gminy Zator na lata 2014 2022 Zarys Strategii broszura informacyjna Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

WYMIAR TERYTORIALNY EUROPEJSKIEJ POLITYKI SPÓJNOŚCI I POLSKIEJ POLITYKI ROZWOJU 2014-2020

WYMIAR TERYTORIALNY EUROPEJSKIEJ POLITYKI SPÓJNOŚCI I POLSKIEJ POLITYKI ROZWOJU 2014-2020 WYMIAR TERYTORIALNY EUROPEJSKIEJ POLITYKI SPÓJNOŚCI I POLSKIEJ POLITYKI ROZWOJU 2014-2020 Jarosław Komża doradca strategiczny ds. funduszy europejskich 1 WYMIAR TERYTORIALNY Nowe regulacje europejskiej

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE FUNDUSZY EUROPEJSKICH - WYBRANE ASPEKTY POLITYKI SPÓJNOŚCI

WYKORZYSTANIE FUNDUSZY EUROPEJSKICH - WYBRANE ASPEKTY POLITYKI SPÓJNOŚCI KONFERENCJA STATYSTYKA W PROCESIE MONITOROWANIA POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ, GOSPODARCZEJ I TERYTORIALNEJ WYKORZYSTANIE FUNDUSZY EUROPEJSKICH W WOJEWÓDZTWIE LUBELSKIM W LATACH 2007-2013 ORAZ CELE I WYZWANIA

Bardziej szczegółowo

Skala wsparcia obszarów wiejskich w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych na lata 2007-2013

Skala wsparcia obszarów wiejskich w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych na lata 2007-2013 Konferencja Polityka spójności na rzecz rozwoju obszarów wiejskich Skala wsparcia obszarów wiejskich w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych na lata 2007-2013 dr Hanna Jahns Sekretarz

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020. Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020. Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego Strategia Rozwoju Polski Południowej -budowanie przewagi kooperacyjnej - od konkurencji do kooperacji

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki w Narodowej Strategii Spójności (NSRO) 2007 2013

Program Operacyjny Kapitał Ludzki w Narodowej Strategii Spójności (NSRO) 2007 2013 Program Operacyjny Kapitał Ludzki w Narodowej Strategii Spójności (NSRO) 2007 2013 GraŜyna Gęsicka Minister Rozwoju Regionalnego Dokumenty programowe UE Kapitał Ludzki Odnowiona Strategia Lizbońska Zintegrowany

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacyjności Województwa Warmińsko-Mazurskiego do roku 2020

Regionalna Strategia Innowacyjności Województwa Warmińsko-Mazurskiego do roku 2020 Regionalna Strategia Innowacyjności Województwa Warmińsko-Mazurskiego do roku 2020 Gabriela Zenkner-Kłujszo Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko Mazurskiego RIS Warmia

Bardziej szczegółowo

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy.

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. VI konferencja Krakowska, Kraków 17-18.06.2013 r. Dlaczego trzeba szukać nowej nazwy

Bardziej szczegółowo

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 12.08.2014, Łódź Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 12.08.2014, Łódź PLAN PREZENTACJI 1. Opis Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek

Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Integracja terytorialna Obszar funkcjonalny Poznania Integracja instytucjonalna Samorządy 3 szczebli, instytucje, organizacje działające na obszarze Metropolii Koncepcja

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM VI Konferencja Transgraniczna Nasze pogranicze. Między wizją a praktyką zbiór rekomendacji

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność największych polskich miast. Michał Jabłoński

Konkurencyjność największych polskich miast. Michał Jabłoński Konkurencyjność największych polskich miast Michał Jabłoński 1 Definicja Konkurencyjność zdolność do wytwarzania trwałego wzrostu wartości dodanej i wynikającego stąd wzrostu regionalnego dobrobytu Konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

WNIOSKI I REKOMENDACJE

WNIOSKI I REKOMENDACJE Prowadzenie Centrum Wdrażania Projektów przy BPN Zadanie A działania analityczne WNIOSKI I REKOMENDACJE Białowieża, 26.06.2014 dr hab. Artur Bołtromiuk, prof. IRWiR PAN Institute of Rural and Agricultural

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej i współpracy z pracodawcami w 2014 roku"

Perspektywy rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej i współpracy z pracodawcami w 2014 roku Perspektywy rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej i współpracy z pracodawcami w 2014 roku" Dr Roman Szełemej Prezydent Wałbrzycha Wałbrzych, dn. 18 grudnia 2013 r. ul. Szczawieńska 2 58-310 Szczawno Zdrój biuro@dolnoslascy-pracodawcy.pl

Bardziej szczegółowo

Założenia Umowy Partnerstwa 2014-2020. Warszawa, 24 stycznia 2013 r.

Założenia Umowy Partnerstwa 2014-2020. Warszawa, 24 stycznia 2013 r. Założenia Umowy Partnerstwa 2014-2020 Warszawa, 24 stycznia 2013 r. Dokumenty strategiczne na lata 2014-2020 Założenia Umowy Partnerstwa, zaakceptowane przez Radę Ministrów 15 stycznia 2013 r. stanowią

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego

Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego OBSZARY OBJĘTE WSPÓŁPRACĄ W RAMACH OIOF Zagadnienia z zakresu: zagospodarowanie przestrzenne, ochrona środowiska Plan spotkania 2 Prezentacja:

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Konferencja pt. Innowacyjność i e-rozwój Województwa Mazowieckiego jako kluczowe czynniki wdrażania polityki strukturalnej w latach 2007-2013 26

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego dr Stanisław Sorys Wicemarszałek Województwa Małopolskiego 1_GOSPODARKA WIEDZY 2_CYFROWA MAŁOPOLSKA 3_PRZEDSIĘBIORCZA

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT 80 Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Możliwość rozwoju produkcji żywności wysokiej jakości. 2. Korzystna struktura wielkości gospodarstw. 3. Korzystne warunki przyrodnicze

Bardziej szczegółowo

Uwaga nr 1. Uwaga nr 2

Uwaga nr 1. Uwaga nr 2 Uwaga nr 1 Dodanie osi priorytetowej 12: Kultura i sektory kreatywne. Cel ogólny osi priorytetowej: Podniesienie jakości oferty kulturalnej i produktów kultury wytworzonych przez przemysły kultury oraz

Bardziej szczegółowo

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Podstawowa dokumentacja konkursowa Podstawowa dokumentacja konkursowa Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007-2013 Szczegółowy opis priorytetów RPO WZ Przewodnik do

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 Książki Małgorzata Sikora- Gaca, Urszula Kosowska (Fundusze Europejskie w teorii i praktyce, Warszawa 2014 Magdalena Krasuska, Fundusze Unijne w

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku MSG (Wydział NE) Katedra Gospodarki Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego

jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego 1 ok. 80% danych to dane przestrzenne - ORSiP jest źródłem takich danych, każde wiarygodne i aktualne źródło danych przestrzennych jest

Bardziej szczegółowo

ZMIANA PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

ZMIANA PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ZMIANA PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Posiedzenie Komitetu Sterującego ds. Zmiany Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego Katowice, 25 marca 2015 r. 1.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia)

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Szczegółowe nakłady na realizację Programu Rozwoju Innowacji województwa lubuskiego. Dokument przedstawia

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Lokalna Grupa Działania Piękna Ziemia Gorczańska

Lokalna Grupa Działania Piękna Ziemia Gorczańska Lokalna Grupa Działania Piękna Ziemia Gorczańska Analiza SWOT Wrzesień 2015 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Zadanie współfinansowane

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Środki unijne - Jak najlepiej wykorzystać ostatnią szansę?

Środki unijne - Jak najlepiej wykorzystać ostatnią szansę? Środki unijne - Jak najlepiej wykorzystać ostatnią szansę? Magdalena Bednarska - Wajerowska Dyrektor Wydziału Koordynacji Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Budżet Unii

Bardziej szczegółowo

Zbiorcze zestawienie analizy SWOT dla obszaru Lokalnej Grupy Działania Krajna Złotowska MOCNE STRONY

Zbiorcze zestawienie analizy SWOT dla obszaru Lokalnej Grupy Działania Krajna Złotowska MOCNE STRONY Zbiorcze zestawienie analizy SWOT dla obszaru Lokalnej Grupy Działania MOCNE STRONY 1. Walory środowiska naturalnego potencjał dla rozwoju turystyki i rekreacji 2. Zaangażowanie liderów i społeczności

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Biuro Planowania Przestrzennego Województwa Łódzkiego w Łodzi Departament Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi Łódź, wrzesień 2011

Biuro Planowania Przestrzennego Województwa Łódzkiego w Łodzi Departament Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi Łódź, wrzesień 2011 Biuro Planowania Przestrzennego Województwa Łódzkiego w Łodzi Departament Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi Łódź, wrzesień 2011 POTENCJAŁY I BARIERY ROZWOJU MIAST REGIONU Spotkania konsultacyjne

Bardziej szczegółowo

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej?

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej? Artur Prażniewski Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego 1. Definicja Spójność terytorialna przynosi coraz to nowe zagadnienia oraz stawia istniejące problemy w nowym świetle.

Bardziej szczegółowo

FINANSE SAMORZĄDOWE PO 25 LATACH STAN I REKOMENDACJE

FINANSE SAMORZĄDOWE PO 25 LATACH STAN I REKOMENDACJE WOJCIECH MISIĄG * FINANSE SAMORZĄDOWE PO 25 LATACH STAN I REKOMENDACJE * INSTYTUT BADAŃ I ANALIZ FINANSOWYCH WYŻSZEJ SZKOŁY INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA NAJWYŻSZA IZBA KONTROLI NAJWAŻNIEJSZE PYTANIA 1. Jaka

Bardziej szczegółowo

Europejska Współpraca Terytorialna 2014-2020 Programy INTERREG VA na polsko-niemieckim pograniczu

Europejska Współpraca Terytorialna 2014-2020 Programy INTERREG VA na polsko-niemieckim pograniczu Europejska Współpraca Terytorialna 2014-2020 Programy INTERREG VA na polsko-niemieckim pograniczu Programy INTERREG 2014-2020 Transgraniczne INTERREG VA Transnarodowe - INTERREG VB (Program Europa Środkowa

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU LOKALNEGO

OFERTA NA OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU LOKALNEGO OFERTA NA OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU LOKALNEGO WROCŁAW 2015 Prezentacja spółki Agencja Rozwoju Aglomeracji Wrocławskiej S.A. została utworzona w 2005 r. z inicjatywy Prezydenta Wrocławia i przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Potencjał metropolitalny Krakowa

Potencjał metropolitalny Krakowa Potencjał metropolitalny Krakowa Grzegorz Gorzelak EUROREG Uniwersytet Warszawski Polska wobec wyzwań cywilizacyjnych XXI w. Druga konferencja krakowska, 18-19 czerwca 2009 Dynamika PKB w regionach metropolitalnych

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO DO 2030 ROKU

AKTUALIZACJA STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO DO 2030 ROKU AKTUALIZACJA STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO DO 2030 ROKU Mazowieckie Forum Terytorialne Warszawa, 27 maja 2013 Proces konsultacji Założenia Aktualizacji Strategii Konferencje konsultacyjne

Bardziej szczegółowo