Wpływ realizacji RPO WZ na strategie Województwa Zachodniopomorskiego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wpływ realizacji RPO WZ na strategie Województwa Zachodniopomorskiego"

Transkrypt

1 Wpływ realizacji RPO WZ na strategie Województwa Zachodniopomorskiego Maj 2012 Badanie ewaluacyjne jest finansowane przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata

2 Spis treści 1. Streszczenia Raportu Końcowego Streszczenie w języku polskim Executive Summary of the Final Report Wprowadzenie Koncepcja i Metodologia badawcza Wyniki badania Analiza i ocena spójności RPO WZ ze strategiami i programami wojewódzkimi - macierze przystawalności Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku Podstawowe informacje o Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku Analiza spójności RPO WZP ze Strategią Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020 roku Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku Analiza dokumentu Strategii Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku Ocena spójności RPO WZ ze Strategią Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata Podstawowe informacje o Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata Analiza spójności RPO WZ ze Strategią Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią sektorową w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego Strategia sektorowa w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego Analiza spójności RPO WZ ze Strategia sektorową w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ z Wojewódzkim Programem Opieki nad Zabytkami na lata Podstawowe informacje o Wojewódzkim Programie Opieki nad Zabytkami na lata Analiza spójności RPO WZ z Wojewódzkim Programem Opieki nad Zabytkami Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku Podstawowe informacje o Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku Analiza spójności RPO WZ ze Strategią rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku Podsumowanie analizy

3 Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do roku Podstawowe informacje o Strategii rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do roku Analiza spójności RPO WZ ze Strategią rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do roku Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ z Programem Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich na lata Podstawowe informacje o Programie Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich na lata Analiza spójności RPO WZP z Programem Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich na lata Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ z Programem rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 roku Podstawowe informacje o Programie rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 roku Analiza spójności RPO WZP z Programem rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 roku Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ z Planem gospodarowania odpadami dla województwa zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Podstawowe informacje o Planie gospodarowania odpadami dla województwa zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Analiza spójności RPO WZP z Planem gospodarowania odpadami dla województwa zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią Rozwoju Gospodarki Morskiej Województwa Zachodniopomorskiego do roku Podstawowe informacje o Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej Województwa Zachodniopomorskim do roku Analiza spójności RPO WZP ze Strategią Rozwoju Gospodarki Morskiej Województwa Zachodniopomorskiego do roku Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ z Programem Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Podstawowe informacje o Programie Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Analiza spójności RPO WZP z Programem Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Podsumowanie analizy Analiza i ocena spójności RPO WZ z Regionalną Strategią Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Podstawowe informacje o Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Analiza spójności RPO WZP z Regionalną Strategia Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Podsumowanie analizy

4 Analiza i ocena spójności RPO WZ z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego Podstawowe informacje o Strat Planie Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego Analiza spójności RPO WZP z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego Podsumowanie analizy Podsumowanie oceny spójności RPO WZ oraz dokumentów strategicznych województwa zachodniopomorskiego Analiza efektów finansowych Efekt dodatkowości związany z interwencją RPO WZ Efekt dźwigni Wyniki badania CATI na beneficjentach RPO WZ Strategie województwa a realizowane w RPO WZ projekty Czynniki zewnętrzne wpływające na realizację projektów Efekty projektów Efekt dodatkowości zdarzenia niezależnego Efekty przemieszczenia Efekty mnożnikowe Efekt synergii Wyniki badania CATI na mieszkańcach Informacje o badanej populacji Wiedza na temat istnienia Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego Ocena działania funduszy europejskich w województwie zachodniopomorskim Podsumowanie badania Wnioski i Rekomendacje

5 1. Streszczenia Raportu Końcowego 1.1. Streszczenie w języku polskim Badanie Wpływ realizacji RPO WZ na strategie Województwa Zachodniopomorskiego zostało zlecone przez Instytucję Zarządzającą RPO WZ, która uznała, iż obecny stan wdrażania Programu jest odpowiedni do przeprowadzenia pierwszej oceny wpływu jego realizacji na najważniejsze strategie i programy rozwoju województwa. Wyniki niniejszej ewaluacji, zgodnie z zamysłem IZ RPO WZ mają stanowić punkt odniesienia dla kolejnych tego typu badań a także być wykorzystane do tworzenia programu, który zastąpi RPO WZ w przyszłej perspektywie programowania. Celem głównym zrealizowanego badania była ocena wpływu RPO WZ na realizację celów wybranych strategii i programów Województwa Zachodniopomorskiego. Osiągnięciu celu głównego służyła realizacja następujących celów szczegółowych: 1. Analiza i ocena adekwatności RPO WZ i realizowanych projektów do celów poszczególnych strategii i programów wojewódzkich. 2. Ocena wpływu RPO WZ na realizację celów poszczególnych strategii i programów sektorowych, objętych badaniem. 3. Zidentyfikowanie barier i problemów w realizacji celów poszczególnych strategii i programów. Do zrealizowania powyższych celów zastosowane zostały różnorodne metody i techniki badawcze, takie jak analiza dokumentów (głównie poszczególnych strategii, RPO WZ jak również danych dotyczących realizowanych projektów) oraz badania terenowe przy wykorzystaniu metod jakościowych i ilościowych. Do metod jakościowych zaliczyć można pogłębione wywiady indywidualne z przedstawicielami Wydziału Zarządzania RPO oraz innych wydziałów Urzędu Marszałkowskiego odpowiedzialnych za zarządzanie poszczególnymi strategiami jak również pogłębione wywiady telefoniczne z ekspertami zasiadającymi w Komisji Oceny Projektów. Metody ilościowe obejmowały badania kwestionariuszowe CATI z beneficjentami projektów wspartych ze środków RPO WZ oraz mieszkańcami województwa. Wyniki badań zostały przedstawione w Rozdziale Czwartym niniejszego raportu. W jego pierwszej części przeanalizowana została spójność Regionalnego Programu Operacyjnego z poszczególnymi dokumentami strategicznymi w 7 wymiarach: Wymiar potrzeb analiza w tym wymiarze miała na celu uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy zakres interwencji określony w Uszczegółowieniu RPO WZ odpowiada na potrzeby zidentyfikowane w poszczególnych strategiach. Badano również spójność zakresu przedmiotowego diagnozy strategicznej z zakresem interwencji wsparcia RPO WZ. Wykazano, wysoką spójność w tym wymiarze pomiędzy RPO WZ a 7 dokumentami strategicznymi, m.in. Strategią Rozwoju Turystyki w Województwie Zachodniopomorskim do 2015 roku, Strategią rozwoju sektora transportu Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020, Strategią Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do roku W przypadku pozostałych strategii spójność ta jest umiarkowana. Wymiar celów ten obszar badania dotyczył spójności interwencji określonej w Uszczegółowieniu RPO WZ z celami określonymi w dokumentach strategicznych. Badano zarazem spójność celów oraz służących ich realizacji zapisów poszczególnych strategii z zakresem interwencji wsparcia RPO WZ. Zakres interwencji RPO WZ cechuje się wysokim poziomem spójności z 6 dokumentami strategicznymi, m.in. Strategią sektorową w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego, Programem Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich w latach , czy też Programem rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 r. z częścią prognostyczną do Niska spójność występuje natomiast pomiędzy RPO WZ i Planem zagospodarowania przestrzennego województwa zachodniopomorskiego. 5

6 Wymiar koordynacji dotyczący zakresu współpracy pomiędzy Wydziałem Zarządzania RPO WZ a poszczególnymi jednostkami, odpowiedzialnymi za zarządzanie poszczególnymi strategiami. Badanie tego wymiaru miało dać odpowiedź na pytanie w jakim stopniu owa współpraca zapewnia spójność interwencji w ramach RPO WZ z zapisami strategii. Wysoka spójność w wymiarze koordynacji występuje pomiędzy RPO WZ a 5 dokumentami strategicznymi, m.in. Strategią rozwoju województwa zachodniopomorskiego do 2020 roku, czy też Strategią Rozwoju Turystyki w Województwie Zachodniopomorskim do 2015 roku. W przypadku tej samej liczby dokumentów strategicznych m.in. Strategii rozwoju sektora transportu Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020 oraz Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2015 spójność ta jest niska. Wymiar finansowania - analiza w tym wymiarze dotyczyła stopnia uwzględnienia przez poszczególnego strategie RPO WZ jako instrumentu finansowania ich realizacji. Podjęto również próbę oceny w jakim stopniu alokacja w poszczególnych instrumentów RPO pokrywa prognozowane w strategiach koszty ich realizacji. W tym wymiarze wysoką spójność odnotowano w przypadku tylko jednego dokumentu strategicznego - Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata W przypadku aż 6 dokumentów strategicznych, m.in. Wojewódzkiego Programu Opieki nad Zabytkami , Strategii sektorowej w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego spójność ta była na niskim poziomie. Wymiar systemu oceny - badaniu w tym wymiarze został poddany system oceny projektów w ramach RPO WZ. Wyniki badania miały na celu uzyskanie odpowiedzi na pytanie w jakim stopniu tryby wyboru projektów oraz kryteria ich oceny sprzyjały projektom najbardziej spójnym z celami poszczególnych strategii. Analiza przeprowadzona w tym wymiarze wykazała, że system oceny projektów RPO WZ jest wysoce spójny z ośmioma spośród analizowanych strategii. W żadnym wypadku spójność ta nie była niska. Wymiar monitorowania - analiza w tym wymiarze miała za zadanie wykazać, w jakim stopniu oparte na wskaźnikach systemy monitoringu RPO WZ oraz poszczególnych strategii pozwalają mierzyć realny wpływ interwencji w ramach Programu na osiąganie celów strategicznych. Badanie wykazało, że system monitorowania RPO WZ jest wysoce niespójny z systemem monitoringu aż 11 analizowanych dokumentów. Tylko w przypadku Programu Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich w latach spójność ta została oceniona wysoko. Wymiar wpływu rzeczywistego - dotyczył realnego wpływu projektów wspartych ze środków RPO WZ na realizację celów poszczególnych strategii. Wysoki poziom wpływu rzeczywistego projektów realizowanych w ramach RPO WZ wykazano w odniesieniu do celów 3 dokumentów strategicznych: Strategii Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do roku 2015, Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata oraz Strategii sektorowej w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego. W przypadku dwóch dokumentów: Program Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich w latach i Program rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 r. z częścią prognostyczną do 2030 wpływ rzeczywisty RPO WZ określono jako niski. Analiza spójności pomiędzy RPO WZ a poszczególnymi dokumentami strategicznymi w wymiarach potrzeb, celów i systemu oceny została przeprowadzona przy użyciu matryc przystawalności, które znajdują się w Załącznikach nr 2-19 do Raportu Końcowego. W drugiej części rozdziału przeprowadzono analizę efektów finansowych interwencji RPO WZ: efektu dodatkowości oraz efektu dźwigni. Dała ona odpowiedź na pytanie ile dodatkowych środków publicznych i prywatnych na inwestycje w województwie zachodniopomorskim zostało zmobilizowanych dzięki środkom Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, wydatkowanym poprzez RPO WZ. Analiza wykazała, że największy jednostkowy efekt dodatkowości występuje w Osi VII (na 1 zł EFRR przypada aż 0,74 zł środków publicznych krajowych), wysoki poziom efektu dodatkowości występuje również w Osi V (0,65 zł). W pozostałych osiach priorytetowych poziom efektu dodatkowości brutto kształtuje się w okolicach 0,30 zł. Najwięcej środków prywatnych, zainwestowanych w wyniku 6

7 efektu dźwigni wygenerowano w I Osi priorytetowej, gdzie 1000 złotych wydanych ze środków publicznych wygenerowało 260 złotych środków prywatnych. W trzeciej części rozdziału przedstawiono wyniki ankiety CATI wśród beneficjentów projektów RPO WZ. Badanie wykazało m.in., że: Uzyskanie dofinansowania miało kluczowe znaczenie dla realizacji większości inwestycji. Ponad połowa badanych (55%) deklaruje, że w sytuacji nieuzyskania dofinansowania ze środków RPO WZ projekt w ogóle nie zostałby zrealizowany. Projekty wsparte w ramach RPO WZ generują znaczący efekt mnożnikowy inwestycyjny. Zgodnie z deklaracjami beneficjentów, średnio 1 złotówka otrzymanego dofinansowania wygenerowała 0,67 zł w kolejnych inwestycjach. Ta sama złotówka wygenerowała średnio 0,27 zł w projektach o charakterze nieinwestycyjnym. 36 % badanych beneficjentów potwierdziło istnienie synergii pomiędzy projektem, który realizują a inną inwestycją. Efekt synergii wyrażał się przede wszystkim w rozszerzeniu zakresu usług oferowanych w wyniku realizacji projektu oraz poprawienia jakości tych usług. Istotnie częściej odpowiedzi takich udzielali beneficjenci z osi 5 (Turystyka, Kultura i Rewitalizacja), 6 (Rozwój Funkcji Metropolitalnych), 7 (Rozwój infrastruktury społecznej i ochrony zdrowia). 68% badanych beneficjentów stwierdziło, że ich projekt pozytywnie oddziałuje na sąsiadujące tereny. Dotyczy to przede wszystkim projektów realizowanych w osiach 2 (Rozwój infrastruktury transportowej i energetycznej), 5 (Turystyka, Kultura, Rewitalizacja), 7 (Rozwój infrastruktury społecznej i ochrony zdrowia). Zidentyfikowano jedynie sporadyczne przykłady kiedy takie oddziaływanie mogło być negatywne. W czwartej części rozdziału przedstawione zostały wyniki badania CATI wśród mieszkańców województwa zachodniopomorskiego, które wykazały m.in., że: Aż 77 % ankietowanych wiedziało, że na terenie województwa zachodniopomorskiego realizowane są projekty wsparte ze środków europejskich, służące jego rozwojowi. Spośród tej grupy jednak tylko 2 % wskazało, Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego lub RPO WZ jako źródło finansowania. Zdaniem respondentów inwestycje w województwie zachodniopomorskim poczynione w okresie wdrażania RPO WZ, przyczyniły się raczej w umiarkowanym stopniu do rozwoju województwa. Najwyżej oceniono ich wpływ na rozwój infrastruktury edukacyjnej (średnia ocena 3,71/5), infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej (3,64/5) rozwoju infrastruktury związanej z ochroną środowiska (3,59) i ochroną przed zagrożeniami. Najniżej oceniono poziom rozwoju w dziedzinie gospodarki i inwestycji (2,74/5) oraz kultury i ochrony zabytków (2,88/5). W Rozdziale Piątym, w oparciu o wyniki badania, sformułowano szereg wniosków i rekomendacji, zarówno dla poszczególnych dokumentów strategicznych jak i RPO WZ. Najistotniejsze kwestie, których one dotyczyły zostały przedstawione poniżej: Przykładowe zagadnienia, których dotyczyły wnioski z przeprowadzonego badania. Dokumenty strategiczne województwa, charakteryzują się zróżnicowanym poziomem, w zakresie metodologii analizy i planowania strategicznego. W różnym stopniu funkcjonują również mechanizmy ich wdrażania i monitoringu. Niejednorodność zarządzania strategicznego w poszczególnych Wydziałach utrudnia zintegrowane zarządzanie województwem, zarówno na poziomie strategicznym, jak i operacyjnym (m.in. przy wykorzystaniu RPO WZ) Części diagnostyczne niektórych strategii pomijają zagadnienia, które należą do ich zakresu przedmiotowego, a które stanowią obszar interwencji RPO WZ W części dokumentów strategicznych analiza SWOT jest zbyt Rekomendowane działania Wdrożenie zintegrowanego systemu zarządzania strategicznego województwem zachodniopomorskim, opartym na spójnej metodologii diagnozy i planowania strategicznego oraz ujednoliconych procesów wdrażania i monitoringu realizacji poszczególnych strategii Uzupełnienie diagnozy strategicznej o brakujące zagadnienia, przy udziale odpowiednich Wydziałów Urzędu Marszałkowskiego odpowiedzialnych za dane zagadnienia oraz kluczowych interesariuszy. Silniejsze powiązanie analizy SWOT z częścią opisową, tak 7

8 luźno powiązana z częścią opisową diagnozy. Zidentyfikowano również przykłady kiedy potrzeby występujące w części opisowej diagnozy nie znajdują swojego potwierdzenia w SWOT. W efekcie brak jest często pogłębionej informacji o skali i zakresie słabych stron i zagrożeń, co znacznie utrudnia precyzyjne określenie odpowiednich celów i działań w części planistycznej dokumentu. Utrudnione jest zarazem precyzyjne zaprojektowanie interwencji na poziomie operacyjnym, m.in. przy wykorzystaniu środków europejskich. Części planistyczne niektórych strategii pomijają zagadnienia, które należą do ich zakresu przedmiotowego, i które stanowią obszar interwencji RPO WZ Cele w większości strategii, jak również zadania służące ich realizacji nie spełniają wymogów metodyki SMART. Utrudnia to m.in. precyzyjne dopasowanie interwencji RPO WZ do zapisów strategii. Większość dokumentów strategicznych nie posiada planu finansowego, co uniemożliwia prognozowanie kosztów związanych z realizacją jej celów, jak również szacowanie w jakim stopniu poszczególne instrumenty finansowe (w tym RPO WZ), pokrywają jej potrzeby związane z finansowaniem. Część dokumentów strategicznych nie wskazuje, lub też wskazuje nieprecyzyjnie RPO WZ jako jedno ze źródeł finansowania. Nie spełniający swoich funkcji system monitorowania w większości strategii. Strategie albo nie posiadają wskaźników, albo też wskaźniki te nie posiadają wartości docelowych i referencyjnych. W większości przypadków strategie nie posiadają wskaźników spójnych ze wskaźnikami RPO WZ. Powyższe problemy uniemożliwiają monitorowanie wpływu RPO WZ na realizację celów strategii. Brak faktycznego funkcjonowania systemów wdrażania i monitoringu części dokumentów strategicznych, przede wszystkim ze względu na niedostateczne zasoby kadrowe i finansowe. W ramach RPO WZ brakuje wsparcia, które zgodnie z Linią Demarkacyjną może wchodzić w zakres interwencji Regionalnych Programów Operacyjnych i mogłoby służyć realizacji celów poszczególnych dokumentów strategicznych. Dotyczy to wsparcia w następujących obszarach: rozwój firm świadczących działalność w formie e-usług, tworzenie i rozwój inicjatyw klastrowych, wsparcia rozwoju transportu intermodalnego, projekty celowe realizowane przez przedsiębiorstwa lub konsorcja przedsiębiorstw i jednostek naukowych, rozwój inteligentnych systemów transportu poza Szczecińskim Obszarem Metropolitalnym, termomodernizacja budynków, ogólna edukacja ekologiczna mieszkańców województwa, rekultywacja obszarów zdegradowanych przyrodniczo tworzenie planów zagospodarowania wodami oraz ochrony przeciwpowodziowej, rozwoju ratownictwa infrastruktura opieki społecznej, dla osób innych niż niepełnosprawne (zwłaszcza dla osób starszych). Indywidualny tryb wyboru projektów zdaniem części ekspertów KOP nie spełnia dobrze swojej roli, ze względu na mniejszą transparentność, dopuszczanie opóźnień w składaniu dokumentacji przez wnioskodawców oraz niższą jakość składanych wniosków. Część kryteriów wyboru projektów w ramach poszczególnych instrumentów RPO WZ nie wspiera wystarczająco projektów realizujących cele niektórych strategii. Wynika to najczęściej z żeby mocne strony, słabe strony, szanse i zagrożenia zidentyfikowane w analizie SWOT znajdowały swoje uzasadnienie w tezach oraz faktach i statystykach przytoczonych w tekście diagnozy. Uzupełnienie części planistycznych o brakujące zagadnienia, przy udziale odpowiednich Wydziałów Urzędu Marszałkowskiego odpowiedzialnych za dane zagadnienia oraz kluczowych interesariuszy. Przeformułowanie celów i zadań, tak aby były one zgodne z metodyką SMART, czyli szczegółowe, mierzalne, osiągalne, istotne oraz określone w czasie. Stworzenie planów finansowych dla realizacji poszczególnych celów w określonej perspektywie czasowej. Uszczegółowienia zapisów odnośnie źródeł finansowania oraz ich bardziej precyzyjne dopasowanie do poszczególnych celów kierunkowych. Wprowadzenie wartości docelowych do wszystkich wskaźników realizacji celów strategii. Ponadto rekomendujemy podjąć działania zmierzające do zapewnienia spójności wskaźników strategii oraz programu operacyjnego, który zastąpi RPO WZ w przyszłym okresie programowania. Wprowadzenie dla dokumentów strategicznych krótkoterminowych planów operacyjnych. Plan taki powinien umożliwiać precyzyjne określenie celów i służących ich realizacji zadań i projektów. Każde zadanie i projekt powinno mieć określonego właściciela (osobę lub zespół), budżet (uwzględniający źródła finansowania w tym RPO WZ) oraz wskaźniki realizacji, spójne ze wskaźnikami Strategii. Powinny zostać również zapewnione zasoby (osobowe, rzeczowe i finansowe) służące do opracowywania, realizacji i monitorowania krótkoterminowych planów operacyjnych. Rozważenie wprowadzenia wsparcia we wskazanych obszarach w kolejnym okresie programowania. Decyzję powinny poprzedzić analizy pod kątem zapotrzebowania na wsparcie tego typu projektów. Powinni być w nie włączeni zarówno potencjalni beneficjenci tych przedsięwzięć, jak również przedstawiciele odpowiednich wydziałów Urzędu Marszałkowskiego. Rozważenie optymalizacji indywidualnego trybu wyboru projektów, tak aby w większym stopniu służył realizacji założeń dokumentów strategicznych województwa zachodniopomorskiego. Wprowadzenie odpowiednich modyfikacji w kartach oceny merytoryczno-technicznej, przy udziale wydziałów Urzędu Marszałkowskiego odpowiedzialnych za dane strategie. 8

9 pominięcia danych kwestii w karcie oceny merytorycznotechnicznej, lub też zbyt ogólnego sformułowania jej zapisów. System monitoringu RPO WZ jest niedoskonały, ponieważ wskaźniki programowe, oraz obowiązkowe dla beneficjentów wskaźniki kluczowe systemu KSI, wykorzystywane do pomiaru postępu rzeczowego realizacji Programu nie obejmują w pełni istotnych efektów rzeczowych interwencji. Z kolei wskaźniki projektowe (poza wskaźnikami kluczowymi KSI) nie mają charakteru obowiązkowego, co powoduje, że nie można precyzyjnie monitorować efektów rzeczowych wszystkich projektów, a następnie wykazywać ich wpływu na realizację celów danych strategii. Zbyt wąski zakres pomiaru systemu monitoringu RPO WZ uniemożliwia w praktyce efektywny pomiar wpływu RPO WZ na realizację celów strategicznych Województwa Zachodniopomorskiego. Żaden projekt wsparty w ramach Poddziałania oraz 6.4 nie dotyczy budowy systemów park & ride, co ogranicza pozytywny wpływ rzeczywisty RPO WZ na realizację celów Strategii Rozwoju Sektora Transportu Aktywność podmiotów z centralnych i południowych terenów województwa w zakresie realizacji projektów związanych z rozwojem turystyki jest niewielka, co w znaczący sposób obniża rzeczywisty wpływ RPO WZ na realizację celów Strategii rozwoju turystyki związanych m.in. z aktywizacją turystyki wodnej, pieszej i specjalistycznej w tej części województwa. W ramach Poddziałania nie zrealizowano ani jednego projektu, wspierającego rozwój turystyki pieszej, specjalistycznej (poza sportową) i biznesowej, pomimo iż stanowią one priorytetowe kierunki rozwoju turystyki w województwie zgodnie ze Strategią Rozwoju Turystyki Wśród projektów wspartych w ramach Poddziałania brakuje projektów dotyczących tworzenia i modernizacji infrastruktury powodziowej. Dominują projekty związane z zakupem sprzętu strażackiego. Analiza dokumentów strategicznych oraz wywiady z przedstawicielami Wydziału Zarządzania oraz wydziałów odpowiedzianych za poszczególne dziedziny rozwoju województwa wskazuje, że stosunkowo najwyższe zapotrzebowanie na środki RPO WZ występuje w takich obszarach jak: bezpośrednie wsparcie inwestycji przedsiębiorstw, infrastruktury drogowej, odnawialnych źródeł energii wodociągów i kanalizacji, gospodarki odpadami. Podczas przygotowania wskaźników realizacji programu, który zastąpi RPO WZ rekomendujemy poszerzenie listy wskaźników programowych, tak, żeby katalog wskaźników mierzył wszystkie istotne produkty i rezultaty poszczególnych Działań. Rekomendujemy również wprowadzenie dla wnioskodawców obowiązku podawania wartości dla wszystkich wskaźników mierzących efekty projektów (nawet jeśli wartość docelowa będzie wynosiła 0). Należy również zapewnić możliwie największą spójność ze wskaźnikami odpowiednich dokumentów strategicznych, spójnych pod względem przedmiotowym z poszczególnymi instrumentami nowego programu operacyjnego. Położenie większego nacisku na wsparcie systemów park & ride w ramach programu, który zastąpi RPO WZ w przyszłej perspektywie programowania. Zbadanie przyczyn niskiej aktywności podmiotów działających w zakresie turystyki na wymienionym obszarze, aby zidentyfikować przyczyny ich niskiej aktywności. Potencjalne przyczyny mogą obejmować m.in. brak potencjału finansowego na zapewnienie wkładu własnego, brak dostatecznej informacji o możliwości uzyskania wsparcia, brak koncepcji rozwoju turystyki w danym regionie. Następnie rekomendujemy objęcie podmiotów turystycznych z wymienionych obszarów niezbędnym wsparciem, w celu wzmocnienia ich potencjału do realizacji projektów w obszarze turystyki w przyszłym okresie programowania. Zbadanie przyczyn takiego stanu rzeczy i ewentualne dopasowanie instrumentów programu operacyjnego, który zastąpi RPO WZ, tak aby zapełnić zidentyfikowaną lukę w interwencji. Zbadanie przyczyn takiego stanu rzeczy i ewentualne dopasowanie instrumentów programu operacyjnego, który zastąpi RPO WZ, tak aby zapełnić zidentyfikowaną lukę w interwencji. Rekomendujemy rozważenie przeniesienia wolnych środków finansowych do instrumentów RPO WZ, które dotyczą wskazanych obszarów. Przygotowując program operacyjny, który zastąpi RPO WZ w kolejnej perspektywie programowania powinno się rozważyć zwiększenie alokacji przeznaczonej na interwencję we wskazanych obszarach w porównaniu z alokacją dostępną w RPO WZ. Podczas badania zidentyfikowano również przykłady dobrych praktyk związanych z zarządzaniem poszczególnymi strategiami. Mogą one stanowić punkty wyjścia dla działań zmierzających do całościowego usprawnienia systemu zarządzania strategicznego województwem zachodniopomorskim. Zostały one syntetycznie przedstawione w Załączniku nr 20 do Raportu Końcowego. Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z treścią Raportu Końcowego z badania Wpływ realizacji RPO WZ na strategie Województwa Zachodniopomorskiego oraz poszczególnych załączników. 9

10 1.2. Executive Summary of the Final Report The study Impact of the RPO WZ implementation on the strategies of the Zachodniopomorskie voivodship was commissioned by the RPO WZ Managing Authority that recognized that the current state of the Program implementation is suitable for the first evaluation of the impact of its implementation on the key strategies and programs addressing development of the voivodship. The results of this evaluation, in accordance with the MA RPO WZ plan, are going to provide a reference point for future studies of that type and also be used to create a program that will replace the RPO WZ in the future programming perspective. The main objective of the realized study was to evaluate the impact of the RPO WZ on the realization of objectives of the chosen strategies and programs of the Zachodniopomorskie voivodship. The following specific objectives were realized in order to attain the main objective: 4. Analysis and evaluation of the adequacy of the RPO WZ and implemented projects vis a vis the objectives of specific strategies and regional programs. 5. Assessment of the RPO WZ impact on the realization of objectives of the various sectoral strategies and programs covered by the study. 6. Identification of barriers and problems in achieving the objectives of individual strategies and programs. To achieve the above objectives variety of research methods and techniques have been applied, such as analysis of documents (mostly individual strategies, RPO WZ, as well as data from the projects implemented) and field studies with the use of qualitative and quantitative methods. The qualitative methods included in-depth individual interviews with representatives of the Department of the RPO Management and other departments of the Marshal's Office responsible for the management of individual strategies, as well as in-depth telephone interviews with experts, parties in the Project Evaluation Committee. Quantitative methods included the CATI survey with beneficiaries of projects financed by the RPO WZ and the inhabitants of the voivodship. The results of the study are presented in the Third Chapter of this report. In the first part of the chapter the consistency of the Regional Operational Programme with the individual strategic documents in 7 dimensions was examined: Needs dimension analysis done in that dimension was to obtain answers to the question whether the scope of intervention as defined in the Detailed Description of the RPO WZ responds to the needs identified in individual strategies. The consistency of the scope of the strategic diagnosis with the scope of intervention within the RPO WZ support was also examined. High consistency in that dimension between the RPO WZ and the 6 strategic documents has been proved, including the Strategy for Tourism Development in the Zachodniopomorskie Voivodship untill 2015, the Strategy for the Transport Sector Development in the Zachodniopomorskie Voivodship until 2020, the Zachodniopomorskie Voivodship Strategy for Social Policy until For other strategies, the consistency is moderate. Objectives dimension that area of the study research concerned the consistency of intervention referred to in the Detailed Description of the RPO WZ with the objectives defined in the strategic documents. The consistency of the objectives and provisions of various strategies that serve to implement those objectives with the scope of the RPO WZ support was examined at the same time. The scope of intervention of the RPO WZ is characterised by a high level consistency with the 5 strategic documents, including the Sectoral Strategy in Health Protection for the Zachodniopomorskie Voivodship, the Program for Investments in Voivodship Roads for the years , or the Program for the Energy Sector Development in the Zachodniopomorskie Voivodship until 2015 with the prognostic part until However there is low consistency between the RPO WZ and the Plan for Spatial Development of the Zachodniopomorskie Voivodship. Coordination dimension concerns the scope of cooperation between the Department of the RPO WZ Management and individual units responsible for the management of individual 10

11 strategies. The examination of that dimension was to answer the question how far the cooperation ensures consistency between the interventions realised within the RPO WZ and the provisions of the strategies. There is high consistency observed in terms of the coordination dimension between the RPO WZ and the 5 strategic documents, including the Development Strategy for the Zachodniopomorskie Voivodship until 2020, or the Strategy for Tourism Development in the Zachodniopomorskie Voivodship until In case of the same number of strategic documents, i.a. the Strategy for the Transport sector Development in the Zachodniopomorskie Voivodship until 2020 and the Strategy for the Maritime Economy Development in the Zachodniopomorskie Voivodship 2015 the consistency is low. Financing dimension - analysis in that dimension concerned the degree to which the individual strategies treat the RPO WZ as an instrument to finance their implementation. We also tried to assess the extent to which the allocation for the individual RPO instruments covers the costs of their implementation projected in the strategies. In case of that dimension, high consistency is reported for a single strategic document - the Regional Innovation Strategy of the Zachodniopomorskie Voivodship for the years For as many as 6 strategic documents, i.a. the Regional Programme for Protection of Monuments , the Sectoral Strategy in Health Protection for the Zachodniopomorskie Voivodship the consistency was low. Evaluation system dimension - in that dimension the system of projects evaluation under the RPO WZ was examined. The study results sought the answer to the question to what extent the project selection and assessment criteria encouraged those projects that were most consistent with the objectives of the respective strategies. The analysis realized in that dimension revealed that the system of projects evaluation under the RPO WZ is highly consistent with eight strategies of the analysed group. There was no case where the consistency would be low. Monitoring dimension - the analysis in that dimension was designed to demonstrate the extent to which the RPO WZ monitoring system an the monitoring systems of individual strategies allow to measure the real impact of intervention under the Program on the achievement of strategic objectives. The study revealed that the RPO WZ monitoring system is highly inconsistent with the monitoring systems of as many as 11 of the analysed documents. Only in the case of the Program for Investments in Voivodship Roads for the years the consistency was evaluated as high. Real impact dimension - concerned the real impact of projects supported under the RPO WZ in terms of realization of objectives of each strategy. High level of real impact of projects implemented under the RPO WZ has been shown with regard to the 3 strategic documents: the Zachodniopomorskie Voivodship Strategy for Social Policy until 2015, the Strategy for Information Society Development in the Zachodniopomorskie Voivodship for the years and the Sectoral Strategy in Health Protection for the Zachodniopomorskie Voivodship. In the case of two documents: the Program for Investments in Voivodship Roads for the years and the Program for the Energy Sector Development in the Zachodniopomorskie Voivodship until 2015 with the prognostic part until 2030 the real impact of the RPO WZ has been described as low. Analysis of consistency between the RPO WZ and the individual strategic documents in the dimensions of needs, objectives and evaluation system was performed using the consistency matrices, that are included in the Annexes 2-19 to the Final Report. In the second part of the chapter the analysis of the financial effects of the RPO WZ intervention was done, i.e. the effect of additionality and the leverage effect. It gave the answer to the question how much of additional public and private funds for investment in the Zachodniopomorskie voivodship were mobilized thanks to the sources of the European Regional Development Fund, expended through the RPO WZ. The analysis showed that the largest unit of additionality effect occurs in the Axis VII (for 1 PLN from ERDF there is as much as 0.74 PLN of national public funds), high level of additionality effect also occurs in the Axis V (0.65 PLN). In the other priority axes the level of additionality effect is approximately 0.30 PLN. The most of private funds, invested due to the leverage 11

12 effect, were generated in the I Priority Axis, where 1000 PLN expended from public funds generated 260 PLN of private funds. The third part of the chapter presents the results of the CATI survey realized among the beneficiaries of the RPO WZ projects. The study showed among other things, that: Obtaining funding was crucial for the realization of most of the investment. More than half of respondents (55%) declare that, in case of the failure to obtain funding from the RPO WZ their projects would not be realized at all. Projects supported under the RPO WZ generate significant multiplier effect on investment. According to the declarations of the beneficiaries, on average 1 PLN of grant generated 0.67 PLN in subsequent investment projects. The same 1 PLN generated an average of 0.27 PLN in projects of a non-investment nature. 36% of beneficiaries examined confirmed the existence of synergies between projects they realize and a different investment. The synergy effect was expressed primarily in extending the scope of services offered thanks to the project implementation and improving the quality of those services. Such responses were often given by the beneficiaries of the Axis 5 (Tourism, Culture and Revitalization), Axis 6 (Development of Metropolitan Functions), and Axis 7 (Development of Social Infrastructure and Health Care). 68% of beneficiaries examined said that their project had a positive effect on neighbouring areas. That applies especially to projects implemented under the Axis 2 (Development of Transport and Energy Infrastructure), Axis 5 (Tourism, Culture and Revitalization), and Axis 7 (Development of Social Infrastructure and Health Care). Only sporadic examples of when such impacts could be negative were identified. In the fourth part of the chapter there are the results of the CATI survey presented realized among the residents of the Zachodniopomorskie voivodship, which showed, i.a., that: As many as 77% of respondents knew that there are projects financed from the EU funds realised in the Zachodniopomorskie voivodship that add to the voivodship's development. However of that group only 2 % indicated the Regional Operational Program for Zachodniopomorskie Voivodship or the RPO WZ as the source of funding. According to the respondents investments realized in the Zachodniopomorskie voividship during the implementation of the RPO WZ contributed in a rather modest way to the development of the voivodship. Top rated was their influence on the development of educational infrastructure (average 3.71/5), tourism and recreation infrastructure (3.64/5), development of infrastructure for environmental protection (3.59) and protection against threats. The lowest-rated was the level of development in terms of economy and investment (2.74/5), as well as in terms of culture and heritage conservation (2.88/5). In the Fifth Chapter, based on the results of the study, numerous conclusions and recommendations has been formulated, both for the individual strategic documents and the RPO WZ. The most important issues covered in the conclusions and recommendations are presented below: Examples of issues covered in the conclusions of the study. Strategy documents of the voivodship are classified at various levels in terms of the methodology of analysis and strategic planning. Also mechanisms for their implementation and monitoring function in varying degrees. Heterogeneity of strategic management in respective Departments hinders the integrated management of the voivodship, both at strategic and operational levels (e.g. with the use of the RPO WZ) Diagnostic parts of some strategies ignore the issues that fall within their subject scope, which is an area of intervention of the RPO WZ In part of the strategic documents the SWOT analysis is too loosely related to the descriptive part of diagnosis. There were also examples identified when needs included in the Recommendations for Action Implementation of an integrated system of strategic management of the Zachodniopomorskie Voivodship, based on a consistent methodology for the diagnosis and strategic planning as well as unified implementation processes and monitoring of the implementation of the specific strategies Complementing the strategic diagnosis with the missing issues, with the participation of relevant Departments from the Marshal's Office in charge of the issues and key stakeholders. Stronger link between the SWOT analysis and the descriptive part, so that the strengths, weaknesses, opportunities and threats identified in the SWOT analysis are well grounded in 12

13 descriptive part of diagnosis are not supported by the SWOT analysis. As a result, there is often lack of an in-depth information about the size and scope of weaknesses and threats, which significantly impedes the precise definition of the relevant objectives and activities in the planning part of specific document. At the same time precise design of intervention at the operational level is difficult to do, including the use of the European funds. Planistic parts of some strategies ignore the issues that fall within their subject scope, which is an area of intervention of the RPO WZ The objectives in the most of the strategies, as well as the tasks to achieve those objectives, do not meet the SMART methodology. That makes it difficult to i.a. precisely match the RPO WZ interventions to the provisions of the strategies. Most of the strategic documents does not have any financial plan, which prevents the forecasting of costs related to the implementation of objectives, as well as assessing the extent to which various financial instruments (including the RPO WZ) cover the financing needs. Some strategic documents do not indicate or inaccurately indicate the RPO WZ as one of the sources of funding. Monitoring system in most of strategies is not fulfilling own functions. Strategies either do not have indicators, or the indicators do not have target values and benchmarks. In most cases, the strategies do not have indicators that would be consistent with the indicators of the RPO WZ. Those problems make it impossible to monitor the impact of the RPO WZ on the implementation of objectives of the strategies. Lack of effective functioning of the implementation and monitoring systems in some of strategic documents, primarily due to inadequate human and financial resources. Under the RPO WZ there is lack of support observed, which according to the Demarcation Line may fall within the scope of intervention of the Regional Operational Programmes and could be of service the realization of objectives of various strategic documents. That includes the support in the following areas: development of businesses providing e-services, creation and development of cluster initiatives, support of development of intermodal transport, targeted projects implemented by enterprises or consortia of enterprises and research units, development of intelligent transport systems outside the Metropolitan Area of Szczecin, thermal efficiency improvement of buildings, general environmental education of inhabitants of the voivodship, recultivation of degraded natural areas, creation of water management plans and flood protection plans, development of emergency systems, social care infrastructure for persons other than the disabled (especially for the elderly people). Individual mode of projects' selection, according to some KOP experts, does not meet own purpose due to less transparency, admission of late submission of documentation by the applicants and a lower quality of applications. Some criteria for projects' selection under the different RPO WZ instruments do not support enough those projects that realize objectives of some of the strategies. That is usually due to no information on those issues in the merit and the thesis, facts and statistics cited in the text of the diagnosis. Complementing the planistic parts with the missing issues, with the participation of relevant Departments from the Marshal's Office in charge of the issues and key stakeholders. Reformulation of objectives and tasks, so that they are consistent with the SMART methodology, i.e. are specific, measurable, achievable, relevant and timed. Creation of financial plans for achieving of specific objectives in a given timeframe. More detailed provisions on funding sources and their more precise matching to a particular directional objectives. Introduction of target values for all indicators concerning the realization of the strategies' objectives. In addition, we recommend to take action aimed at ensuring the consistency of the indicators of the strategies and the operational program, which will replace the RPO WZ in the next programming period. Introduction of short-term operating plans for the strategic documents. Such a plan should allow for the precise definition of objectives as well as tasks and projects that serve to implement those objectives. Each task and project should be referred to the owner (individual or team), budget (including the sources of funding including the RPO WZ) and performance indicators, consistent with the indicators of the Strategy. Resources (personnel, material and financial ones) for the development, implementation and monitoring of short-term operating plans should also be provided. Considering the introduction of support in the indicated areas in the next programming period. The decision should be preceded by analysis in terms of demand for support of such projects. In those projects there should be incorporated both their potential beneficiaries, as well as representatives of relevant departments of the Marshal's Office. Considering the optimization of the individual mode of projects' selection, so it would better serve the realization of objectives of strategic documents of the Zachodniopomorskie voivodship. Introduction of the suitable modifications in the merit and technical assessment forms, with the participation of departments of the Marshal's Office in charge of the respective strategies. 13

14 technical assessment form, or due to too general wording of its provisions. The RPO WZ monitoring system is imperfect, as the program indicators and the key indicators which are mandatory for beneficiaries of KSI, used to measure the physical progress of the Programme implementation do not fully cover the relevant material effects of the intervention. On the other hand the project indicators (except the KSI key indicators) are not mandatory, which causes that you can not accurately monitor the tangible effects of all projects, and then demonstrate their impact on the realization of objectives of respective strategies. Too narrow scope of the measurement of the RPO WZ monitoring system in practice makes it impossible to effectively measure the impact of the RPO WZ on the realization of the strategic objectives of the Zachodniopomorskie voivodship. No project supported under the Sub-measure and 6.4 does not concern the construction of park & ride systems, which limits the positive real impact of the RPO WZ on the realization of the objectives of the Strategy for the Transport Sector Development... Activity of entities of the central and southern areas of the voivodship in terms of implementation of projects related to tourism development is low, which significantly reduces the actual impact of the RPO WZ on realization of the objectives of the Strategy for Tourism Development... dconcerning i.a. activation of water tourism, hiking and specialist tourism in that part of the voivodship. Under the Sub-measure not a single project has been completed that supports the development of hiking, specialist tourism (except sport tourism), or business tourism, although they are the priority directions of tourism development in the voivodship according to the Strategy for Tourism Development Among the projects supported under the Measure there are no projects concerning creation and upgrading of the flood infrastructure. Projects related to the purchase of fire equipment predominate. Analysis of strategic documents and interviews with representatives of the Department of Management and the departments in charge of respective areas of development of the voivodship indicates that the relatively highest demand for the RPO WZ funds occurs in such areas as: direct support for business investment, road infrastructure, renewable energy sources, water supply and wastewater systems, waste management. When developing indicators for the realization of the program, which will replace the RPO WZ, we recommend extending the list of the program indicators, so that the catalog of indicators would measure all relevant outputs and results of the respective Measures. We also recommend the introduction of an obligation for applicants to provide values for all indicators measuring the effects of the projects (even if a target value is 0). The greatest possible consistency with indicators of relevant strategic documents should also be provided, the documents that are consistent in terms of subject scope with respective instruments of the new operational program. Greater emphasis on support of park & ride systems under the program which will replace the RPO WZ in the next programming period. Investigation of the causes of low activity of entities operating in the field of tourism in the said area in order to identify the causes of their low activity. Potential causes may include i.a. the lack the financial capacity to provide own contribution, the lack of sufficient information on support services, no concept of tourism development in the given region. Then we recommend covering the tourist entities of the said areas with the necessary support in order to strengthen their capacity to implement projects in the field of tourism in the next programming period. Investigation of the reasons for that and possible fitting of instruments of the operational program, which will replace the RPO WZ, in order to fill the gap in the intervention that was identified. Investigation of the reasons for that and possible fitting of instruments of the operational program which will replace the RPO WZ, in order to fill the gap in the intervention that was identified. We recommend considering the transfer of free funds to those RPO WZ instruments that apply to the designated areas. When developing the operational program that will replace the RPO WZ in the next programming perspective, increasing the allocation assigned for intervention in the selected areas in comparison to the allocation available in the RPO WZ should be considered. During the study examples of good practices for managing different strategies has also been identified. They can constitute the starting points for the efforts aimed at overall improvement of the system of strategic management in the Zachodniopomorskie voivodship. They are synthetically presented in the Annex 20 to the Final Report. Please feel invited to familiarize yourself with the contents of the Final Report of the study Impact of the RPO WZ implementation on the strategies of the Zachodniopomorskie voivodship as well as the contents of the respective annexes. 14

15 2. Wprowadzenie Niniejsze badanie można uznać za ewaluację śródokresową ( mid-term ). Nie obejmuje ono co prawda oceny całości materii RPO WZ, jednakże ukierunkowane jest na kwestię zasadniczą dla oceny każdej interwencji publicznej stopień wpływu tej interwencji (w tym przypadku RPO WZ) na osiąganie celów strategicznych, którym ma ona służyć (określonych w odpowiednich dokumentach strategicznych). Wyniki badania mogą w pewnym stopniu zostać wykorzystane jeszcze w obecnym okresie programowania, chociaż ze względu na stan zaawansowania programu oraz okres pozostały do jego zakończenia (a zwłaszcza przewidywanego zakończenia procesu wyboru projektów), możliwości te są ograniczone. Wyniki te przede wszystkim mogą stanowić wkład służący programowaniu interwencji w kolejnej perspektywie programowej polityki spójności. Ten aspekt badania był szczególnie istotny, gdyż ze względów praktycznych ewaluacje ex post, mające bardziej kompleksowy i pogłębiony charakter, które w teorii powinny służyć pomocą w kształtowaniu następnych programów w danej dziedzinie, w istocie są z reguły wykonywane zbyt późno, aby mogły być wykorzystane do tego celu. Z tego rozumienia roli badania wynikały nasze propozycje dotyczące rozszerzenia katalogu pytań badawczych. Proponowane przez nas pytania służyły z jednej strony pogłębieniu analizy i uwzględnieniu w niej aspektów RPO WZ szczególnie ważnych dla dobrego ukształtowania systemowego kolejnego programu regionalnego (w tym aspektów instytucjonalnych spójności programu z badanymi strategiami i programami), a z drugiej strony obejmują rozszerzenie obszaru badawczego na analizę strategii i programów, dla których narzędziem jest RPO WZ, z punktu widzenia dobrego ukierunkowania kolejnego programu i skutecznej realizacji poprzez ten program strategicznych celów rozwojowych regionu. Uważamy bowiem, że badając program w kontekście dokumentów strategicznych, należy objąć uwagą nie tylko to, w jakim stopniu i w jaki sposób program służy realizacji tych dokumentów, ale również to, czy i w jakim zakresie dokumenty strategiczne stanowią dobrze skonstruowane ramy, mogące skutecznie wytyczać kierunki i kształt interwencji programu. Takie podejście badawcze pozwoliło na sformułowanie wniosków i rekomendacji, które będą użyteczne w procesie ewentualnych modyfikacji aktualnego RPO WZ, ale zwłaszcza będą mogły być wykorzystane w pracach przygotowawczych do kolejnych interwencji służących rozwojowi województwa zachodniopomorskiego. Wyniki badania dzięki proponowanemu przez nas poszerzeniu obszaru badawczego będą też mogły zostać wykorzystane w pracach nad modyfikacjami odpowiednich dokumentów strategicznych i programowych, które już się rozpoczęły i będą się intensywnie toczyć w nadchodzącym okresie, w związku z przygotowaniami do kolejnej perspektywy finansowej Unii Europejskiej, ale również w ramach wprowadzania w Polsce nowego systemu planowania polityki rozwoju. 15

16 3. Koncepcja i Metodologia badawcza Celem głównym badania była ocena wpływu RPO WZ na realizację celów wybranych strategii i programów Województwa Zachodniopomorskiego. Osiągnięciu celu głównego służyła realizacja następujących celów szczegółowych: 7. Analiza i ocena adekwatności RPO WZ i realizowanych projektów do celów poszczególnych strategii i programów wojewódzkich. 8. Ocena wpływu RPO WZ na realizację celów poszczególnych strategii i programów sektorowych, objętych badaniem. 9. Zidentyfikowanie barier i problemów w realizacji celów poszczególnych strategii i programów. 10. Ocena uzyskanych rezultatów oraz zidentyfikowanie efektów dodatkowych wynikających z wdrażania RPO WZ jako instrumentu realizacji polityki regionalnej Województwa. Opracowana przez nas metodologia badawcza miała na celu maksymalną realizację zasad triangulacji metodologicznej, które służą zgromadzeniu wszechstronnego materiału badawczego i poddanie go kompleksowej analizie i ocenie. Triangulacja została zastosowana odnośnie: źródeł danych (1. poziom triangulacji): przeanalizowane zostały: dane zastane różnego typu: dokumenty strategiczne i programowe, dokumentacja projektowa, dane wywołane pochodzące od różnych grup respondentów: przedstawicieli instytucji zaangażowanych w przygotowanie i realizację RPO WZ i odpowiednich strategii, beneficjentów RPO WZ, mieszkańców województwa zachodniopomorskiego beneficjentów ostatecznych RPO WZ; metod badawczych (2. poziom triangulacji): w badaniu tych samych zagadnień zastosowane zostały różne metody i techniki badawcze, co pozwoliło na uchwycenie różnych aspektów badanego przedmiotu; podejście to pozwoliło też wykorzystać mocne strony każdej metody przy wzajemnej neutralizacji ich słabości; wykorzystano następujące metody, techniki i narzędzia badawcze: w zakresie gromadzenia danych: analiza dokumentów: jakościowa, ilościowa, badania terenowe: indywidualne wywiady pogłębione, wywiady telefoniczne, badania kwestionariuszowe techniką CATI, w zakresie analizy i oceny danych: 16

17 matryce przystawalności, analizy efektów finansowych, analiza efektu deadweight, analiza efektów mnożnikowych i efektów synergii, panele ekspertów; perspektyw badaczy (3. poziom triangulacji): ewaluacja została przeprowadzona przez zespół badaczy o dużym doświadczeniu, co pozwoliło uzyskać bogatszy i bardziej wiarygodny obraz badanego przedmiotu. Szczegółowy opis zastosowanej metodologii badawczej został przedstawiony w Załączniku 1 do niniejszego raportu. 17

18 4. Wyniki badania 4.1. Analiza i ocena spójności RPO WZ ze strategiami i programami wojewódzkimi - macierze przystawalności Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku Podstawowe informacje o Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020 Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020 została przyjęta w 2005 roku. W 2010 dokument został zaktualizowany przez zespół składający się z pracowników Wydziału Rozwoju Regionalnego, pozostałych wydziałów merytorycznych Urzędu Marszałkowskiego oraz ekspertów zewnętrznych. Diagnoza Diagnoza w SRWZ składa się z: części opisowej, prezentującej zastaną sytuację w poszczególnych sektorach oraz analizy SWOT, prezentującej silne i słabe strony województwa jak również zagrożenia i szanse wynikające z jego otoczenia. Należy zwrócić uwagę, że obydwa elementy nie są ze sobą spójne. Przykładowo, w analizie SWOT występuje informacja o braku nowoczesnych instrumentów finansowania rozwoju przedsiębiorstw, jednak diagnoza tego obszaru zamyka się zaledwie w kilku zdaniach. Innym przykładem może być zawarte w SWOT stwierdzenie, o braku miejsc noclegowych o wysokim standardzie, które nie ma żadnego odzwierciedlenia w tekście diagnozy. Występują również sytuacje, w których problemy zidentyfikowane w części opisowej diagnozy sytuacji, nie zostały określone jako słabe strony lub zagrożenia w SWOT. Dotyczy to m.in.: sytuacji transportu lotniczego, konieczności restauracji zabytków województwa, stanu infrastruktury przesyłowej gazu, niskiego tempa przekształceń własnościowych przedsiębiorstw państwowych w regionie. Wymienione przypadki wskazują na nieprecyzyjne przeprowadzenie analizy SWOT, która powinna stanowić kompleksowe podsumowanie całej diagnozy strategicznej. W niektórych obszarach część diagnostyczna została uzupełniona prognozą. Cele realizacji strategii Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego posiada 6 celów strategicznych oraz przyporządkowane do nich 34 cele kierunkowe mające znacznie bardziej szczegółowy charakter. Cele strategiczne to: 1. Wzrost innowacyjności i efektywności gospodarowania 2. Wzmocnienie atrakcyjności inwestycyjnej regionu 3. Zwiększenie przestrzennej konkurencyjności regionu 4. Zachowanie i ochrona wartości przyrodniczych, racjonalna gospodarka zasobami. 5. Budowanie otwartej i konkurencyjnej społeczności 6. Wzrost tożsamości i spójności społecznej regionu. 18

19 W ramach każdego z celów kierunkowych określono ponadto zadania zmierzające do jego realizacji. System wdrażania i monitorowania strategii Dokument strategii określa główne grupy podmiotów odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań (administracja rządowa, jednostki samorządu terytorialnego). Określone są również główne źródła finansowania poszczególnych zadań ( w tym Programy Operacyjne NSRO). Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020 roku została zaopatrzona w zestaw wskaźników monitorujących jej realizację, które przyporządkowane są do poszczególnych celów kierunkowych. Posiadają one wartości bazowe, jednak nie zostały określone ich wartości docelowe. Wskaźniki zdefiniowane są w sposób nieprecyzyjny np. w przypadku wskaźnika Nakłady na działalność innowacyjną w przedsiębiorstwach (wskaźnik celu kierunkowego 1.1.) nie wiadomo czy chodzi o nakłady roczne, miesięczne, czy też nakłady w jakiś sposób zagregowane. Doprecyzowanie definicji wskaźników zawarte jest na portalu informacyjnym eregion, który jest poświęcony obserwacji i analizie poszczególnych aspektów sytuacji gospodarczej i społecznej województwa zachodniopomorskiego. Należy również zwrócić uwagę, że większość wskaźników monitoringu strategii nie jest powiązanych z działaniami określonymi do realizacji jej poszczególnych celów kierunkowych. W efekcie system nie mierzy bezpośrednich rezultatów interwencji strategii. Za monitoring realizacji SRWZ odpowiedzialne jest Biuro Programowania Rozwoju, wchodzące w skład Wydziału Rozwoju Regionalnego. Przeglądy i modyfikacje strategii Dokument SRWZ nie definiuje okresu w którym ma być przeprowadzony przegląd i modyfikacja strategii Analiza spójności RPO WZP ze Strategią Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020 roku. Wymiar potrzeb Analiza spójności RPO WZ ze strategią w obszarze potrzeb opiera się przede wszystkim na porównaniu potrzeb wskazanych w analizie SWOT z instrumentami interwencji przewidzianymi w Programie. Ze względu na pominięcie niektórych obszarów potrzeb w analizie SWOT, interwencja RPO WZ była porównywana z potrzebami zidentyfikowanymi w części opisowej diagnozy strategicznej. Analiza części diagnostycznej Strategii wykazała, że interwencja w ramach RPO WZ jest najbardziej spójna przedmiotowo z potrzebami w obszarach Gospodarka i przedsiębiorczość, oraz Infrastruktura i środowisko. W najmniejszym stopniu interwencja w ramach RPO WZ jest spójna przedmiotowo z obszarem Społeczeństwo. Należy podkreślić, że Działania i Poddziałania RPO WZ odpowiadają na niemal wszystkie potrzeby zidentyfikowane w diagnozie strategicznej SRWZ, które zgodnie z zasadami demarkacji NSRO wchodzą w zakres interwencji regionalnych programów operacyjnych. Dwie niespójności dotyczą następujących kwestii: Brak w ramach RPO WZ instrumentu, który wspierałby działalność badawczorozwojową w przedsiębiorstwach (szczególnie prowadzenie projektów celowych). Tego typu instrumenty zostały wprowadzone w innych RPO, m.in. dla województwa łódzkiego i lubelskiego. Mała liczba silnie wizerunkowych imprez promujących region - W RPO WZ stosowane są instrumenty wsparcia dla imprez istotnych z punktu widzenia promocji całego regionu. Taka sytuacja występuje m.in. RPO województwa małopolskiego, lubelskiego, mazowieckiego. Porównując obszary interwencji RPO WZ województwa zachodniopomorskiego z diagnozą sytuacji przedstawioną w SRWZ można jednak zauważyć, że strategia pomija, lub porusza w sposób szczątkowy obszary, które są przedmiotem interwencji Programu: 19

20 Diagnoza nie zawiera szczegółowych i konkretnych informacji o wyzwaniach związanych z ochroną bioróżnorodności i dziedzictwa przyrodniczego. Brak diagnozy odnośnie komunikacji i transportu publicznego na terenach miast - obszaru interwencji Działania 2.1.6, 6.4 i 6.5. Brak szczegółowych informacji o stanie infrastruktury ścieżek rowerowych, dla których w ramach RPO wydzielono dwa instrumenty Działania 5.3 oraz 6.3. Brak szczegółowej diagnozy dotyczących sytuacji osób niepełnosprawnych. Tymczasem w RPO WZ został opracowany specjalny instrument wsparcia tych osób Działanie 7.4. Brak informacji o poziomie informatyzacji administracji publicznej, punktach PIAP itp. wspieranych w ramach Działania 3.1 oraz Działania 3.2. Szczegółowe wyniki analizy w wymiarze potrzeb zostały przedstawione w Załączniku 2 (Rozdział 2.1). Dodatkowo, badaniu spójności w wymiarze potrzeb została poddana poprzednia wersja SRWZ przyjęta w 2005 roku. To właśnie na jej podstawie przygotowywany był RPO WZ. Analiza wykazała, że RPO WZ pomija następujące przedsięwzięcia, które odpowiadałyby na potrzeby zidentyfikowane w ówczesnej SRWZ: Wsparcie na prowadzenie prac badawczo-rozwojowych przez przedsiębiorstwa oraz przedsiębiorstwa przy współpracy jednostek naukowych. Wsparcie na rozwój transportu intermodalnego zwłaszcza infrastruktury logistycznej. Z kolei diagnoza zawarta w SRWZ z 2005 roku posiadała następujące luki w odniesieniu do zakresu przedmiotowego RPO WZ: Brak diagnozy odnośnie komunikacji i transportu publicznego na terenach miast - obszaru interwencji Działania 2.1.6, 6.4 i 6.5. Brak szczegółowych informacji o stanie infrastruktury ścieżek rowerowych, dla których w ramach RPO wydzielono dwa instrumenty Działania 5.3 oraz 6.3. Brak informacji o poziomie informatyzacji administracji publicznej, punktach PIAP itp. wspieranych w ramach Działania 3.1 oraz Działania 3.2. Szczegółowe wyniki analizy porównawczej RPO WZ oraz SRWZ w wersji z 2005 roku w wymiarze potrzeb zostały przedstawione w Załączniku 3 (Rozdział 3.1). Wymiar celów Podsumowując analizę spójności celów SRWZ oraz RPO WZ można stwierdzić, że instrumenty RPO WZ są całkowicie spójne przedmiotowo z celami kierunkowymi służącymi realizacji celów strategicznych 1-4 strategii, związanych z rozwojem przedsiębiorczości oraz infrastruktury komunikacyjnej i technicznej. W mniejszym stopniu spójność tę widać w odniesieniu do celów kierunkowych służących realizacji celu 5 i 6, związanych ze wsparciem kapitału społecznego województwa. We wszystkich przypadkach cele kierunkowe strategii, które dotyczą zakresu interwencji Regionalnych Programów Operacyjnych znajdują odzwierciedlenie w instrumentach wdrażania RPO WZ. Nieliczne niespójności pomiędzy RPO WZ a częścią planistyczną SRWZ dotyczą następujących kwestii: Wśród działań zmierzających do realizacji poszczególnych celów strategii zwłaszcza celu 5 i 6 brak jest informacji o rozwoju infrastruktury sportowej, która jest przedmiotem Działania 7.2 RPO WZ. Przedstawiając działania zmierzające do realizacji celu 3.6 Poprawa dostępności do obszarów o walorach turystycznych i uzdrowiskowych SRWZ pomija przedsięwzięcia w obszarze komunikacji lotniczej i wodnej, wspierane m.in. w ramach Poddziałania oraz RPO WZ. 20

21 W SRWZ brak jest celów oraz działań związanych z rozwojem intermodalnego transportu miejskiego, który jest przedmiotem interwencji Poddziałania 2.1.6, 6.4 oraz 6.5 RPO WZ. Zbyt ogólnie zostały opisane działania wpisane w realizację celu 3.2 Rozwój aglomeracji miejskiej Koszalina. Pomijają one m.in. działania rozwojowe w obszarze kultury, sportu, zdrowia. Tymczasem wizja przedstawiona w strategii prezentuje Koszalin jako aglomerację z dobrze rozwiniętymi funkcjami w zakresie edukacji, nauki, kultury, ochrony zdrowia i administracji. Z drugiej strony diagnoza strategiczna pokazuje konkretne problemy, które dotyczą aglomeracji koszalińskiej m.in. w obszarze edukacji (niezadawalające wyniki egzaminów maturalnych) czy obszarze ochrony zdrowia (niska liczba lekarzy i pielęgniarek). Wśród celów strategii oraz działań zmierzających do ich realizacji (zwłaszcza związanych z celem kierunkowym 3.6 Poprawa dostępności do obszarów o walorach turystycznych i uzdrowiskowych, brak jest zadań związanych z rozwojem sieci ścieżek rowerowych, które są przedmiotem interwencji Działania 5.3 oraz 6.3 RPO WZ. Szczegółowe wyniki analizy w wymiarze celów zostały przedstawione w Załączniku 2 (Rozdział 2.2). Podobnie jak w przypadku badania wymiaru potrzeb, również w obszarze wymiaru celów przeanalizowaliśmy spójność pomiędzy RPO WZ a pierwotną wersją SRWZ z 2005 roku. Porównanie obydwu dokumentów wykazało, że RPO WZ jest z nią całkowicie spójne. Z kolei część planistyczna Strategii pomija niektóre obszary objęte interwencją Programu, takie jak rozwój przesyłowych sieci elektroenergetycznych i gazowych. Szczegółowe wyniki analizy porównawczej RPO WZ oraz SRWZ w wersji z 2005 roku w wymiarze celów zostały przedstawione w Załączniku 3 (Rozdział 3.2). Wymiar koordynacji Zapisy Strategii podkreślają rolę instytucji odpowiedzialnych za wdrażanie RPO WZ w zakresie przekazywania informacji niezbędnych do monitorowania Strategii. Zgodnie z nimi trwała współpraca w zakresie udostępniania danych powinna także zostać nawiązana z ( ) jednostkami monitorującymi regionalne i krajowe programy operacyjne, w tym: RPO, PROW, POKL, POIG, PO IIŚ, programy w ramach EWT 1. Z wywiadów przeprowadzonych z przedstawicielami Wydziału Zarządzania RPO oraz Biura Programowania Rozwoju wynika, że jednostki odpowiedzialne za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ podobnie jak inne wydziały Urzędu Marszałkowskiego uczestniczyły w pracach nad aktualizacją SRWZ. Również RPO WZ było opracowywane przez komórkę, która była ówczesnym odpowiednikiem obecnego Biura Programowania Rozwoju. Obecnie jednak Biuro Programowania Regionalnego i Wydział Zarządzania RPO WZ wspólnie przygotowują założenia do programu operacyjnego, który zastąpi RPO WZ w przyszłej perspektywie finansowej, wchodząc w skład powołanego przez Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego kolegium ds. opracowania nowego programu operacyjnego. Podział zadań pomiędzy wydziałami przedstawił nam przedstawiciel Biura Programowania Rozwoju. 1 Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020 roku, Szczecin

22 My jesteśmy bardziej odpowiedzialni za stworzenie diagnozy, aż do poziomu osi, czy też tego co będzie odpowiadało osiom w nowym RPO. Natomiast Wydział Zarządzania będzie odpowiedzialny za uszczegółowienie, za niższe szczeble, konkrety, alokację środków i finansową inżynierię, którą się na co dzień zajmują. Wydział rozwoju regionalnego jest bardziej odpowiedzialny za to, żeby nowe RPO było zbieżne ze strategią rozwoju województwa i z tym co, w którym kierunku idziemy jakby aktualizując to ewentualnie - fragment wypowiedzi przedstawiciela Biura Programowania Rozwoju Aktywną współpracę obydwu Wydziałów od samego początku tworzenia nowego programu operacyjnego należy ocenić jak dobry krok w kierunku zapewnienia jego wysokiej spójności ze Strategią Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego. Pozytywnie należy również ocenić inicjatywę włączenia w analizę potrzeb poszczególnych wydziałów merytorycznych. Wymiar zarządzania finansowego Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego przewiduje RPO WZ jako instrument realizacji jej celów. Do każdego celu kierunkowego strategii zostały przypisane źródła finansowania jego realizacji. RPO WZ został wymieniony jako źródło finansowania dla 26 spośród 34 celów kierunkowych. W przypadku 3 spośród 8 celów kierunkowych, spójnych z zakresem interwencji RPO WZ, Program nie został uznany jako źródło finansowania: Cel kierunkowy 4.5. Podnoszenia świadomości ekologicznej społeczeństwa - Poddziałanie Promowanie bioróżnorodności i ochrona przyrody (w tym NATURA 2000) dopuszcza do finansowania projekty miękkie o charakterze informacyjno-edukacyjnym. Cel kierunkowy 6.5 Rozwijanie dorobku kulturowego jako fundamentu tożsamości regionalnej - W priorytetach V i VI RPO zawiera zarówno instrumenty wspierające rozwój instytucji kultury jak i ochronę dziedzictwa kultury. Cel kierunkowy 6.6 Przeciwdziałanie ubóstwu i procesom marginalizacji społecznej Działanie 7.4 RPO WZ przyczynia się bezpośrednio do aktywizacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych. Z kolei inne instrumenty RPO WZ zwłaszcza w V, VI i VII osi priorytetowej pozwalają na wsparcie przedsięwzięć inwestycyjnych, które poprzez zastosowanie odpowiednich rozwiązań przeciwdziałają procesom marginalizacji społecznej osób niepełnosprawnych. Warto również podkreślić, że SRWZ nie precyzuje dokładnie które instrumenty RPO WZ będą służyć finansowaniu realizacji poszczególnych jej celów. Pomimo iż jest to dokument w wysokim stopniu ogólny, wydaje się, że należałoby odwołać się co najmniej do poszczególnych osi priorytetowych Programu. Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego nie posiada planu finansowego, przez co nie jest możliwe precyzyjne określenie w jakim stopniu alokacja finansowa w poszczególnych priorytetach RPO WZ odpowiada na potrzeby związane z finansowaniem realizacji poszczególnych jej celów. Wymiar oceny Ocena trybów wyboru projektów w poszczególnych Działaniach i Poddziałaniach zostanie przedstawiona w kolejnych rozdziałach, dotyczących strategii sektorowych. Ogólnie można powiedzieć, że eksperci KOP, z którymi przeprowadzaliśmy wywiady, jeśli byli w stanie porównać tryb konkursowy i indywidualny, zazwyczaj lepiej oceniali tryb konkursowy jako bardziej sprawiedliwy, przejrzysty i służący wyborowi lepszych projektów. Pogląd taki wyrażali zwłaszcza eksperci dokonujący oceny w dziedzinach takich jak transfer technologii i innowacji, turystyka i promocja turystyki, dziedzictwo kulturowe, kultura i 22

23 promocja kultury oraz sport. W pozostałych dziedzinach, eksperci KOP raczej nie mieli istotnych zastrzeżeń do trybów w jakich dokonywali oceny. Analiza kryteriów oceny projektów wspieranych w ramach RPO Województwa Zachodniopomorskiego wykazuje, że w znacznej mierze wspierają one cele Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego. Dotyczy to zarówno celów kierunkowych, które stanowią obszar bezpośredniej interwencji poszczególnych Działań i Poddziałań RPO WZ, jak również tych, które nie są bezpośrednio wspierane przez realizację projektów inwestycyjnych finansowanych z tego źródła. Warto podkreślić, że kryteria w niemal wszystkich Działaniach zostały zaprojektowane tak, że pośrednio wspierają cele kierunkowe strategii dotyczące ochrony środowiska, równości szans oraz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, jak również kwestie związane z rozwojem społeczeństwa informacyjnego. Można również zaobserwować zjawisko wspierania przez kryteria oceny projektów w poszczególnych Działaniach i Poddziałaniach RPO, realizacji celów Strategii komplementarnych przedmiotowo z obszarem interwencji danego instrumentu Programu. Przykładowo, kryteria oceny projektów w obszarze kultury, sportu i rekreacji oraz transportu wspierają realizację celów SRWZ w obszarze turystyki. Tym niemniej, analiza wykazała istnienie pewnych luk w systemie oceny projektów RPO WZ, które ograniczają pozytywny wpływ programu na realizację celów SRWZ. Zostały one przedstawione poniżej: W kartach oceny merytoryczno-technicznej projektów w Działaniach i Poddziałaniach 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, 1.3.1, 1.3.2, 2.1.1, 2.1.2, 2.1.3, 2.1.6, 2.1.7, 5.1.1, 6.1.1, 7.2, 7.3.1, 7.3.2, 7.4 nie ma wystarczająco doprecyzowanych zasad oceny projektów w obszarze wpływu na politykę zrównoważonego rozwoju (Kryterium Realizacja polityk horyzontalnych). Brakuje konkretnych przykładów rozwiązań, które umożliwiają uzyskanie punktów. Może to utrudniać ocenę ekspertom (zwłaszcza jeśli wnioskodawca nie zadeklarował spełnienia żadnego wskaźnika środowiskowego) oraz w pewien sposób ogranicza szansę by projekty realizowane w ramach powyższych instrumentów wpływały na osiągnięcie celów SRWZ. W pozostałych działaniach RPO WZ takie przykłady zostały przedstawione. Jednocześnie Poddziałania 2.2.1, ,i i 6.4 posiadają już inne kryteria, w których oceniany jest wpływ na środowisko (Wpływ na środowisko w fazie inwestycyjnej i eksploatacyjnej ) które zostały lepiej skonkretyzowane. Wydaje się, że powinny być one połączone z kryterium Realizacja polityk horyzontalnych, przede wszystkim aby uniknąć podwójnego oceniania tych samych obszarów. W naszej ocenie należy przyjąć zasadę, że jedno kryterium ocenia jedną kwestię. W Działaniach i Poddziałaniach 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, 1.3.1, 1.3.2, 2.1.1, 2.1.2, 2.1.3, 2.1.6, 2.1.7, 5.1.1, 6.1.1, 7.2, 7.3.1, 7.3.2, 7.4 nie ma doprecyzowanych kryteriów oceny projektów w obszarze wpływu na politykę równości szans ( Kryterium Realizacja polityk horyzontalnych). Może to utrudniać ocenę ekspertom oraz w pewien sposób ograniczać szansę by projekty realizowane w ramach powyższych instrumentów wpływały na osiągnięcie celów kierunkowych SRWZ, związanych z kwestiami równości szans na rynku pracy, przeciwdziałaniem marginalizacji. W pozostałych instrumentach RPO WZ kryterium Realizacja polityk horyzontalnych zostało doprecyzowane poprzez podanie przykładów rozwiązań w projektach, które mogą być punktowane. W niektórych Działaniach, kryterium Realizacja polityk horyzontalnych w obszarze równość szans premiuje projekty, które przewidują uruchomienie różnorakich form konsultacji z mieszkańcami i ich stowarzyszeniami na poziomie lokalnym. Takie zapisy kryterium przyczyniają się do pozytywnego wpływu projektów finansowanych w ramach RPO WZ na realizację celu kierunkowego 6.3 Wspieranie rozwoju demokracji lokalnej i społeczeństwa obywatelskiego. Zapisów takich brakuje jednak w kryteriach wyboru projektów w Działaniach, wspierających inwestycje mogące mieć znaczny wpływ na funkcjonowanie lokalnych społeczności takich jak 4.4, 4.5.1, 5.1.1, 5.1.2, 5.2.2, 6.2.2, 5.3, 6.3, 5.4, 6.4, 6.5, 7.1.1, 7.1.2, , 7.3.2, 7,.4. Należałoby rozważyć wprowadzenie niniejszych zapisów. 23

24 W Poddziałaniach dotyczących rozbudowy infrastruktury transportowej , oraz infrastruktury ochrony zdrowia i zabrakło kryteriów premiujących rozwiązania przyjazne dla niepełnosprawnych. Zapisy takie pojawiają się we wszystkich pozostałych instrumentach dotyczących infrastruktury mającej charakter służebny (infrastruktura kultury, turystyki, edukacji, transportu miejskiego i kolejowego). Brak takich zapisów obniża pozytywny wpływ wymienionych Poddziałań na rzecz realizacji celu kierunkowego 6.6 Przeciwdziałanie ubóstwu i procesom marginalizacji społecznej. W Poddziałaniach , 5.2.2, w ramach kryterium Wpływ na jakość, udogodnienia i bezpieczeństwo użytkowników punktowane są rozwiązania dotyczące przystosowania infrastruktury do potrzeb osób niepełnosprawnych. Te same kwestie są również punktowane w kryterium Realizacja polityk horyzontalnych. W naszej ocenie należy przyjąć zasadę, że jedno kryterium ocenia jedną kwestię. W Poddziałaniach związanych z infrastrukturą brak kryteriów, które mogłyby promować połączenia drogowe do stref inwestycyjnych oraz obszarów portowych. Brak takich kryteriów obniża stopień w jaki instrumenty te mogłyby wpływać m.in. na realizację celów strategii: 1.5 Zintegrowana polityka morska oraz 2.3 Tworzenie i rozwój stref aktywności inwestycyjnej. W Poddziałaniu brakuje kryteriów, które premiują realizację projektu w partnerstwach, przyczyniające się do realizacji Celu kierunkowego 2.4 Budowa i promocja marki regionu któremu służą m.in. współpraca partnerów publicznych, gospodarczych i społecznych w procesie budowy i promocji marki. W Poddziałaniu 2.1.7, Schemat A: Infrastruktura kolejowa, brakuje kryteriów, które premiowałyby projekty zwiększające dostępność turystyczną regionu a więc wpisujące się w realizację celu kierunkowego strategii. 3.6 Poprawa dostępności do obszarów o walorach turystycznych i uzdrowiskowych. Brak takich kryteriów zastanawia przede wszystkim w kontekście użycia ich w Schemacie B: Tabor kolejowy. Również projekty, które zostały wybrane do realizacji wpływają na zwiększenie dostępności obszarów o walorach turystycznych (m.in. Kołobrzeg). Szczegółowe wyniki analizy w zakresie kryteriów oceny projektu zostały przedstawione w Załączniku 2 (Rozdział 2.3). Wymiar systemu monitoringu Analiza systemów monitoringu RPO WZ oraz Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego nie wykazała istnienia wskaźników, które pozwoliłyby w precyzyjny sposób mierzyć wpływ interwencji w ramach RPO WZ na realizację celów SRWZ. Nawet w przypadku możliwości wyodrębnienia wspólnych wskaźników, pomiar byłby utrudniony przez brak określenia wartości docelowych dla wskaźników strategii. Wymiar wpływu rzeczywistego Wymiar wpływu rzeczywistego analizowany był w odniesieniu do poszczególnych celów kierunkowych SRWZ, które na etapie analizy spójności na poziomie celów zostały uznane za spójne pod względem przedmiotowym z instrumentami interwencji RPO WZ. 1.1 Wzrost innowacyjności gospodarki Zgodnie z zapisami SRWZ, realizacji celu służy rozwój oferty edukacyjnej i dostępności szkolnictwa wyższego na całym obszarze województwa. Wpisuje się to w zakres interwencji Poddziałania Infrastruktura edukacyjna - szkolnictwo wyższe. Rzeczywisty wpływ projektów w ramach tego instrumentu na rozwój dostępności do szkolnictwa wyższego został przedstawiony w punkcie dotyczącym celu 5.1 Rozwój kadr innowacyjnej gospodarki. 24

25 Realizacji celu służy również rozwój bazy badawczo-rozwojowej i jej ścisłych związków z gospodarką regionu wraz z systemem monitoringu i transferu technologii, co stanowi zakres interwencji Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu oraz Poddziałania Infrastruktura B+R. Rzeczywisty wpływ projektów wspartych z tych instrumentów na realizację powyższych zadań został przedstawiony w rozdziale dotyczącym Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Innym zadaniem służącym do realizacji powyższego celu jest wykorzystanie nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych przez przedsiębiorstwa oraz tworzenie autonomicznych i systemowych bezpiecznych sieci i systemów informatycznych, co wchodzi m.in. w zakres interwencji Poddziałań 1.1.1, 1.1.2, oraz Ich wpływ na realizacje wspomnianego zadania został przedstawiony w rozdziale poświęconym Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim w latach Realizacji omawianego celu służy również komercjalizacja i wdrażanie produktów i technologii, co wchodzi w zakres Poddziałań 1.1.1, oraz Liczbę projektów wspartych w ramach poszczególnych instrumentów, ich wartość całkowitą oraz wartość przyznanego dofinansowania ilustruje poniższa tabela: Poddziałanie Liczba wspartych projektów Wartość całkowita projektów Wartość przyznanego dofinansowania ,2 mln zł 90,3 mln zł ,6 mln zł 166,5 mln zł ,7 mln zł 170 mln zł Tabela 1 Liczba i wartość projektów wspartych w ramach Poddziałań 1.1.1, i Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) Z perspektywy realizacji powyższego celu jakim jest wdrażanie nowych produktów i technologii, kluczowe dla wykazania wpływu RPO WZ na jego realizacje wydają się wskaźniki projektowe dotyczące nowych produktów i usług, wdrożonych na rynek w wyniku otrzymanego wsparcia. Dotychczas zachodniopomorskie przedsiębiorstwa, dzięki dotacjom inwestycyjnym uzyskanym z Poddziałań 1.1.1, oraz wprowadziły na rynek 167 spośród 623 planowanych nowych produktów oraz 385 spośród planowanych 1073 nowych usług. Większość przewidywanych do wdrożenia nowych produktów (ponad 53 %) będzie efektem Poddziałania 1.1.2, natomiast w ramach Poddziałania zostanie wdrożonych ponad 62 % nowych usług. 25

26 Nazwa wskaźnika Prognozowane i osiągnięte wartości wskaźników ( stan na ) Razem Liczba nowych produktów wprowadzonych przez przedsiębiorstwo w wyniku realizacji projektu Liczba nowych usług wprowadzonych przez przedsiębiorstwo w wyniku realizacji projektu Liczba udoskonalonych produktów wprowadzonych przez przedsiębiorstwo w wyniku realizacji projektu Liczba udoskonalonych usług wprowadzonych przez przedsiębiorstwo w wyniku realizacji projektu Prognozowana: 198 Prognozowana: 332 Prognozowana: 93 Prognozowana:623 Osiągnięta: 81 Osiągnięta: 69 Osiągnięta: 17 Osiągnięta: 167 Prognozowana: 685 Prognozowana: 235 Prognozowana: 153 Prognozowana: 1073 Osiągnięta: 292 Osiągnięta: 68 Osiągnięta: 25 Osiągnięta: 385 Prognozowana: 43 Prognozowana: 151 Prognozowana: 22 Prognozowana: 216 Osiągnięta: 12 Osiągnięta: 23 Osiągnięta: 13 Osiągnięta: 48 Prognozowana: Prognozowana: 89 Prognozowana: 28 Prognozowana:534 Osiągnięta: 263 Osiągnięta: 46 Osiągnięta: 23 Osiągnięta: 332 Tabela 2 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałań 1.1.1, i w odniesieniu do celu kierunkowego 1.1 SRWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) 1.2. Wzrost konkurencyjności województwa w krajowym i zagranicznym ruchu turystycznym. Zgodnie z zapisami SRWZ realizacji celu służy m.in. tworzenie warunków organizacyjnych i finansowych dla rozwoju infrastruktury turystycznej i jej zagospodarowania oraz wydłużenia sezonu turystycznego, rozwój markowych produktów turystycznych, rozwój narzędzi obsługi ruchu turystycznego, w tym regionalnego systemu informacji turystycznej i doradztwa oraz promocja oferty turystycznej regionu poprzez przygotowanie i rozpowszechnianie publikacji, udział w krajowych i zagranicznych targach i imprezach branżowych. Przedsięwzięcia te wchodzą w zakres wsparcia Poddziałań 5.1.1, 5.1.2, 6.1.1, 6.1.2, 5.3 oraz 6.3. Rzeczywisty wpływ wymienionych instrumentów na realizację powyższych zadań został przedstawiony w rozdziale dotyczącym Strategii Rozwoju Turystyki w Województwie Zachodniopomorskim do roku Wspieranie współpracy przedsiębiorstw i rozwoju przedsiębiorczości Dokument SRWZ do zadań wpływających na realizację powyższego celu zalicza wspieranie dostępu do specjalistycznej pomocy doradczej i informacji dla przedsiębiorstw. Jest to spójne z obszarem interwencji Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla MŚP. W ramach tego instrumentu wspartych zostało dotychczas 100 projektów o łącznej wartości 3,3 mln zł, z czego 2,1 mln stanowiła wartość przyznanego dofinansowania. Większość projektów doradczych związanych było z wdrożeniem systemów zarządzania jakością (42 %) oraz doradztwa inwestycyjnego (30 %). Doradztwo marketingowe było przedmiotem 19% projektów, natomiast 9 % dotyczyło doradztwa w zakresie pozyskiwania źródeł finansowania rozwoju firmy. 2 Ze wskaźników podanych przez beneficjentów odrzuciliśmy wskaźniki budzące wątpliwość np. co do liczby usług. Przykładowo beneficjent projektu Udoskonalenie usług w gabinecie stomatologicznym w Barwicach założył że w wyniku jego realizacji będzie mógł świadczyć udoskonalonych usług. 26

27 1.4. Wspieranie wzrostu eksportu Zgodnie z zapisami dokumentu Strategii, realizacji celów służy wspieranie działań proeksportowych, w tym m.in. udziału w imprezach służących podnoszeniu wiedzy i kwalifikacji (szkolenia, warsztaty) oraz nawiązywaniu nowych kontaktów (targi, giełdy), organizację misji, przygotowywanie i upowszechnianie wydawnictw. Działania te wchodzą w zakres Poddziałania Promocja przedsiębiorstw w wymiarze międzynarodowym. W ramach wymienionego instrumentu wsparto 97 projektów o łącznej wartości 2,9 mln zł, z czego wartość dofinansowania wyniosła 1 mln zł. Z punktu widzenia celu 1.4 Strategii najważniejszymi efektami interwencji powinna być nawiązana liczba kontaktów biznesowych oraz podpisanych umów o współpracy. We wskaźnikach realizacji projektów, beneficjenci Poddziałania zaplanowali łącznie 1838 spotkań z partnerami biznesowymi oraz 192 podpisane kontrakty lub listy intencyjne. Oznacza to, że w wyniku realizacji projektów, statystyczny beneficjent Poddziałania może liczyć na podpisanie 2 porozumień z partnerami zagranicznymi. Analiza postępu rzeczowego realizacji projektów wykazała, że dotychczas przeprowadzono 338 spotkań oraz podpisano 74 porozumienia o współpracy Zintegrowana polityka morska Dokument SRWZ upatruje realizację powyższego celu w rozwoju gospodarki portowej, poprzez inwestycje, wraz z poprawą dostępności transportowej do portów a także rozwój żeglugi śródlądowej i znaczenia tej gałęzi transportu w obsłudze portów ujścia Odry w województwie zachodniopomorskim. Przedsięwzięcia te wchodzą w zakres interwencji Poddziałania Wzmocnienie portów morskich i rzecznych. Wpływ projektów realizowanych w ramach tego instrumentu na realizację powyższych działań został szczegółowo opisany w rozdziałach poświęconych Strategii Rozwoju Sektora Transportu w Województwie Zachodniopomorskim do 2020 roku oraz w Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej do 2015 roku. Dokument Strategii określa, że do realizacji celu 1.5 służyć będą również działania na rzecz odbudowy morskiego dziedzictwa Pomorza Zachodniego. Co prawda zapisy SRWZ nie precyzują dokładnie co należy rozumieć pod tym terminem, można jednak przyjąć że chodzi tutaj o rozwój kultury oraz przywracanie, rewitalizację i ochronę dziedzictwa kulturowego związanego bezpośrednio z morzem. Przedsięwzięcia z tym związane wchodzą w zakres interwencji Poddziałania Rozwój i odtworzenie infrastruktury kultury wraz z systemem informacji kulturalnej, Poddziałania Zachowanie dziedzictwa kulturowego, Poddziałania Rozwój infrastruktury kulturalnej na obszarze metropolitalnym oraz Poddziałania Zachowanie dziedzictwa kulturowego na obszarze metropolitalnym. Na podstawie danych dostępnych do celów niniejszego badania trudno jest jednoznacznie stwierdzić, jaki będzie wpływ wspartych projektów na odbudowę dziedzictwa morskiego. Tym niemniej zidentyfikowaliśmy 1 projekt, co do którego można przyjąć założenie, że taki wpływ wystąpi. Jest to inwestycja Rewitalizacja zespołu zabytkowych fortów wraz z zagospodarowaniem terenu przy kompleksie Fortu Zachodniego - remont zabytkowej bramy przy Forcie Zachodnim. Projekt dotyczy fortyfikacji, które wchodziły w skład świnoujskiej twierdzy morskiej z XIX wieku. 2.1 Podnoszenie atrakcyjności i spójności oferty inwestycyjnej regionu oraz obsługi inwestorów Zgodnie z zapisami SRWZ realizacji celu służy sporządzanie, ewaluacja, stała aktualizacja i rozpowszechnianie kompleksowej oferty inwestycyjnej dedykowanej dla poszczególnych sektorów, lokalizacji i inwestorów, co wchodzi w zakres Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej oraz poszczególnych Schematów tego Poddziałania, w jakich realizowane są projekty: Schemat A Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej województwa zachodniopomorskiego, Schemat B Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej terenów postoczniowych (Szczecin) i Schemat C Promocja walorów inwestycyjnych województwa. Dotychczas w ramach Poddziałania wsparcie otrzymało 10 inwestycji o łącznej wartości 316,8 mln zł, z czego dofinansowanie w ramach c wyniosło 138,2 mln zł. Planowane i zrealizowane efekty rzeczowe, kluczowe w kontekście analizowanego celu SRWZ zostały przedstawione w tabeli poniżej. 27

28 Nazwa wskaźnika Wartość wskaźnika prognozowana i osiągnięta ( stan na ) Powierzchnia wspartych terenów Prognozowana: 860,85 ha [1] Osiągnięta: 412, 15 ha Powierzchnia uzbrojonych terenów Prognozowana: 234,1 ha Osiągnięta: 40 ha Wartość inwestycji zlokalizowanych na przygotowanych terenach Prognozowana: ,57 zł [2] Osiągnięta: ,43 zł Tabela 3 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałań w odniesieniu do celu kierunkowego 2.1 SRWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) Do chwili rozpoczęcia realizacji niniejszego badania nie rozpoczęto realizacji projektów w ramach Schematów B i C niniejszego Poddziałania, gdyż zostały one wprowadzone w 2012 roku. 2.2 Wzmacnianie rozwoju narzędzi wsparcia biznesu Strategia określa, że do realizacji celu 2.2 służyć będą m.in. działania związane z dostosowaniem oferty i działań instytucji otoczenia biznesu do potrzeb przedsiębiorców, co jest spójne z obszarem interwencji Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu. W ramach Poddziałania wsparcie uzyskało 7 projektów o łącznej wartości 198,2 mln zł i wartości dofinansowania 102,3 mln zł. Tabela poniżej wskazuje prognozowane przez beneficjentów wskaźniki realizacji projektów wspartych w ramach Poddziałania Ze względu na stosunkowo wczesny etap realizacji inwestycji nie odnotowano postępu rzeczowego w realizacji wskaźników, a to właśnie osiągnięta wartość wskaźników Liczba przedsiębiorstw wspartych przez IOB oraz Liczba nowych przedsiębiorstw powstałych przy wsparciu IOB pokaże, czy nowe usługi wdrożone w wyniku realizacji projektów odpowiadają na zapotrzebowanie zachodniopomorskich firm. Specyfika pro-innowacyjnych usług, które będą świadczone w wyniku realizowanych projektów została opisana w rozdziale poświęconym Regionalnej Strategii Innowacyjności. Realizacji celu 2.2 służy również zapewnienie proinnowacyjnych mechanizmów wsparcia finansowego, m.in. funduszy pożyczkowych i poręczeniowych, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Pozadotacyjne instrumenty finansowe dla MSP Inicjatywa Wspólnotowa JEREMIE. Do połowy 2011 roku w ramach Poddziałania wsparto 6 funduszy pożyczkowych i poręczeniowych. Wydział Zarządzania RPO przewiduje zwiększenie tej liczby do 15 szt., co pięciokrotnie przewyższy pierwotną liczbę wspartych instrumentów tego typu zakładaną na początku realizacji RPO WZ. Zgodnie z szacunkami, do końca obecnej perspektywy programowania zostanie udzielonych łącznie pożyczek i poręczeń 3. Według stanu na koniec lutego 2012 roku Pośrednicy Finansowi udzielili wsparcia przedsiębiorcom z sektora MSP na łączną kwotę ponad 81,4 mln zł, z czego 61,2 mln zł stanowiło wsparcie środkami inicjatywy JEREMIE. Ze wsparcia skorzystało łącznie 711 MŚP, z czego około 20% stanowiły start-upy. 4 [1] Ponieważ 2 projekty : Uzbrojenie terenów inwestycyjnych w Stargardzie Szczecińskim oraz Budowa infrastruktury drogowej dla terenów przemysłowych w Stargardzie Szczecińskim dotyczą tych samych obiektów, i projekty mają również te same wartości wskaźników, wskaźnik dla tych dwóch projektów został policzony tylko raz. [2] Jak wyżej. 3 Sprawozdanie okresowe z realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata za I półrocze 2011 r. 4 Informacja miesięczna BGK w zakresie wsparcia udzielonego w ramach JEREMIE 28

29 Nazwa wskaźnika Wartość wskaźnika prognozowana i osiągnięta ( stan na ) Liczba nowych i ulepszonych usług świadczonych przez IOB Prognozowana: 55 Osiągnięta: 0 Liczba przedsiębiorstw wspartych przez IOB Prognozowana: 5424 Osiągnięta: 0 Liczba nowych przedsiębiorstw powstałych przy wsparciu IOB Prognozowana: 42 Osiągnięta: 0 Tabela 4 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałania w odniesieniu do celu kierunkowego 2.2 SRWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) 2.3 Tworzenie i rozwój stref aktywności inwestycyjnej Zgodnie z zapisami SRWZ realizacji celu służy rozwój warunków do lokowania inwestycji poprzez tworzenie i uzbrajanie stref aktywności inwestycyjnych w niezbędną infrastrukturę techniczną i drogową. Inwestycje te wchodzą w zakres Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej Schemat A Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej województwa zachodniopomorskiego oraz Schemat B Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej terenów postoczniowych (Szczecin). Informacje dotyczące liczby i wartości projektów realizowanych w ramach Poddziałania oraz powierzchni wspartych uzbrojonych terenów inwestycyjnych zawarte są w punkcie poświęconym celowi 2.1 SRWZ. Szczegółowe dane dotyczące przewidywanego i rzeczywistego postępu rzeczowego w zakresie infrastruktury technicznej i drogowej zawarte są w tabeli poniżej. Wynika z niej, że w dużym stopniu zaawansowania znajdują się przedsięwzięcia związane z rozbudową instalacji kanalizacyjnych i wodociągowych. Nieco wolniej realizowane są wskaźniki dotyczące infrastruktury drogowej oraz kanalizacji deszczowej. Wydaje się, że jest to naturalna kolej rzeczy w procesie inwestycyjnym. Nazwa wskaźnika Wartość wskaźnika prognozowana i osiągnięta ( stan na ) Długość wybudowanych dróg na potrzeby strefy Prognozowana: 24,5 km Osiągnięta: 5,5 km Długość przebudowanych dróg na potrzeby strefy Prognozowana: 6,6 km Osiągnięta: 2 km Długość wybudowanej sieci kanalizacyjnej (w strefie i poza strefą inwestycyjną) Długość wybudowanej sieci wodociągowej (w strefie i poza strefą inwestycyjną) Prognozowana: 20 km Osiągnięta: 26,5 km Prognozowana: 14,6 km Osiągnięta: 11,5 km Prognozowana: 28,2 km Długość wybudowanej sieci kanalizacji deszczowej (w strefie i poza strefą inwestycyjną) Osiągnięta: 6,92 km Tabela 5 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałańia w odniesieniu do celu kierunkowego 2.3 SRWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) 29

30 2.4 Budowanie i promocja marki regionu Zgodnie z zapisami dokumentu SRWZ, realizacji celu służy budowa, wdrażanie i promocja marki województwa w poszczególnych dziedzinach życia publicznego gospodarce, kulturze, turystyce, stosunkach społecznych. Bezpośrednio budowie marki województwa w gospodarce służy Poddziałanie Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej Schemat C Promocja walorów inwestycyjnych województwa. Do momentu rozpoczęcia niniejszego badania, nie rozpoczęła się jednak realizacja żadnego z projektów w ramach tego schematu, gdyż został on wprowadzony w styczniu 2012 roku. Realizacji omawianego celu w obszarze turystyki i kultury służą Poddziałania 5.1.1, 5.1.2, 5.2.1, 5.2.2, 6.1.1, 6.1.2, oraz Działania 6.3 i 6.4. Ich rzeczywisty wpływ na rozwój wymienionych obszarów został szczegółowo opisany w rozdziale poświęconym Strategii Rozwoju Turystyki w Województwie Zachodniopomorskim do 2015 roku. 3.1 Rozwój funkcji metropolitalnych Szczecina Zgodnie z zapisami SRWZ realizacji celu służy rozwój Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego (SOM) z uwzględnieniem potencjału, potrzeb i roli poszczególnych gmin oraz jego transgranicznego, regionalnego i ponadregionalnego oddziaływania. Cel ten realizują projekty wspierane w ramach instrumentów VI osi priorytetowej. Szczegółowy opis tego oddziaływania został przedstawiony w rozdziale dotyczącym Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego. Realizacji celu służy również usprawnienie rozwiązań transportowych i komunikacyjnych w obrębie SOM, co wchodzi w zakres Poddziałań 2.1.1, 2.1.2, 2.1.3, 2.1.7, 6.4 oraz 6.5. Ich wpływ na rozwój systemów transportowych i komunikacyjnych SOM został szczegółowo opisany w rozdziale dotyczącym Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego. Strategia określa, że do realizacji celu 3.1 służyć będą m.in rozbudowa i poszerzenie oferty placówek edukacji, nauki i ochrony zdrowia, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania 7.1.1, 7.1.2, oraz Również w tym obszarze wpływ projektów finansowanych z tych Poddziałań na rozwój SOM został przedstawiony w rozdziale poświęconym Planowi Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego. 3.2 Rozwój aglomeracji miejskiej Koszalina Jednym z działań wspierających realizację celu, zgodnie ze SRWZ, jest rozwój przemysłu, przedsiębiorczości, potencjału społeczno-gospodarczego. Działania te wchodzą w zakres interwencji wszystkich instrumentów I osi priorytetowej. Wpływ projektów finansowanych na rozwój aglomeracji Koszalińskiej został przedstawiony w rozdziale poświęconym Planowi Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego. 3.3 Rozwój ponadregionalnych, multimodalnych sieci transportowych Zgodnie z zapisami SRWZ realizacji celów służy m.in. budowa obwodnic miast. Wymienione inwestycje wchodzą w zakres Poddziałań 2.1.1, oraz Spośród projektów wspartych w ramach Poddziałania Regionalna infrastruktura drogowa zidentyfikowano 4 inwestycje związane z budową obejść drogowych: Budowa obejścia m. Goleniów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 113 Budowa obejścia m. Połczyn Zdrój w ciągu drogi wojewódzkiej nr 173 Budowa obejścia m. Trzebiatów - połączenie dróg wojewódzkich nr 103 i 109 Budowa obejścia m. Trzebiatów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 102 Beneficjenci wymienionych projektów planują, zgodnie z przyjętymi wskaźnikami produktu wybudować 5,25 km nowych dróg i dokonać przebudowy 1,22 km dróg. Wynikiem dotychczas przeprowadzonych robót jest wybudowanie 1,25 km nowych dróg. Z kolei w ramach Poddziałania Drogi w miastach na prawie powiatu realizowane są 2 projekty mające na celu stworzenie obejść drogowych: 30

31 Obwodnica Śródmieścia Szczecina etap V budowa ulicy od ul. Duńskiej Krasińskiego do ul. Arkońskiej Budowa i przebudowa dróg stanowiących zewnętrzny pierścień układu komunikacyjnego miasta Koszalina I etap odcinek od ulicy Gnieźnieńskiej do ulicy Szczecińskiej. W ramach wymienionych projektów Beneficjenci planują wybudować 3,33 km nowych dróg oraz przebudować 2,87 km dróg. Według danych dotyczących wskaźników, wykorzystanych na potrzeby niniejszego badania (stan na dzień ) nie odnotowano postępu rzeczowego w zakresie wybudowanych i przebudowanych dróg. Realizacji celu służy również modernizacja i rozbudowa transportu wodnego oraz wzrost udziału portów, infrastruktury szlaków wodnych ( ) w regionalnym i krajowym rynku logistyczno-transportowym oraz poprawa żeglowności Odrzańskiej Drogi Wodnej. Projekty z tym związane wchodzą w zakres interwencji Poddziałania Wzmocnienie portów morskich i rzecznych. Wpływ projektów realizowanych w ramach tego instrumentu na realizację powyższych działań został szczegółowo opisany w rozdziałach poświęconych Strategii Rozwoju Sektora Transportu w Województwie Zachodniopomorskim oraz w Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej. Innym środkiem do realizacji omawianego celu, zgodnie z zapisami SRWZ, jest modernizacja infrastruktury kolejowej w regionie i jej integracja z regionalnym i krajowym systemem transportowym. Projekty w tym zakresie wspierane są w ramach Poddziałania Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa. Rzeczywisty wpływ tych przedsięwzięć na rozwój infrastruktury kolejowej w regionie został przedstawiony w rozdziale dotyczącym Strategii Rozwoju Sektora Transportu Województwa Zachodniopomorskiego do 2020 roku. SRWZ do działań związanych z realizacją celu zalicza zagospodarowanie powojskowych obiektów lotniczych oraz integrację infrastruktury lotniczej z siecią drogową i kolejową. Zagospodarowanie powojskowego lotniska w Zegrzu Pomorskim wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Wzmocnienie lokalnego portu lotniczego w Zegrzu Pomorskim. Dokumentacja jedynego projektu, który będzie wsparty w ramach Poddziałania, zostanie złożona w 2012 roku. W rozdziale dotyczącym Strategii Rozwoju Sektora Transportu w Województwie Zachodniopomorskiego do 2020 roku zawarty jest natomiast opis rzeczywistego wpływu projektów drogowych, finansowanych w ramach Poddziałania Regionalna infrastruktura drogowa oraz inwestycji w infrastrukturę kolejową wspartych w ramach Poddziałania Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa na wzrost dostępności komunikacyjnej lotniska Szczecin-Goleniów. 3.4 Wspieranie rozwoju infrastruktury społeczeństwa informacyjnego Zgodnie z zapisami SRWZ realizacji celu służą m.in. rozwój informatycznej infrastruktury sieciowej, informatyzacja szkół, służby zdrowia, oraz samorządów, rozwój systemów informacyjnych i publicznych punktów dostępu do Internet. Wszystkie te przedsięwzięcia są wspierane w ramach Działania 3.1 Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego i Działania 3.2 Rozwój systemów informatycznych i e- usług. Rzeczywisty wpływ projektów wspartych z powyższych instrumentów na wymienione przedsięwzięcia został szczegółowo przedstawiony w rozdziale dotyczącym Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata Realizacji celu dotyczy wdrażanie informatycznych systemów monitorowania istotnych zjawisk i zagrożeń, w tym dotyczących ruchu drogowego. Wpisuje się to w zakres interwencji Poddziałań 2.1.1, i 2.1.3, które wspierają m.in. rozwój inteligentnych systemów zarządzania ruchem wchodzących w zakres inwestycji w infrastrukturę drogową. Na podstawie danych dostępnych na potrzeby niniejszego badania nie mieliśmy jednak możliwości zweryfikowania rzeczywistego wpływu interwencji wymienionych Poddziałań w tym zakresie. Wskaźniki realizacji projektów nie obejmują informacji o inteligentnych systemach zarządzania ruchem drogowym. Realizacji celu służy również Działanie 6.5 Inteligentne systemy transportowe na obszarze metropolitalnym. W ramach tego instrumentu realizowany jest projekt Budowa systemu zarządzania ruchem w Szczecinie, którego wartość całkowita wynosi 10,8 mln zł, zaś kwota dofinansowania wynosi 8,1 mln zł. W jego wyniku powstaną m.in. elektroniczne tablice informacyjne powiadamiające kierowców o utrudnieniach i zagrożeniach w ruchu drogowym. 31

32 Zgodnie z zapisami SRWZ realizacji omawianego celu służy także wdrażanie informatycznych systemów monitorowania stanu środowiska, co wchodzi w zakres Poddziałania Zapobieganie zagrożeniom. W ramach wymienionego instrumentu realizowany jest projekt Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego, który będzie się opierał na rozwiązaniach informatycznych. Dokument Strategii postuluje również informatyzację szkół jako jedno z działań prowadzących do realizacji celu 3.4. Wpisuje się w to zakres interwencji Poddziałania Infrastruktura edukacyjna szkolnictwo wyższe, Poddziałania Infrastruktura edukacyjna szkolnictwo gimnazjalne i ponadgimnazjalne oraz zlikwidowanego Poddziałania Infrastruktura edukacyjna szkolnictwo gimnazjalne. Zgodnie z prognozami beneficjentów Poddziałania 7.1.1, ujętymi we wskaźnikach produktu, do celów dydaktycznych zostaną zakupione 122 zestawy komputerowe. Dotychczas (stan na ) zakupiono 120 takich zestawów. Beneficjenci Poddziałania i we wskaźnikach produktu zamieścili informację o liczbie nowoutworzonych stanowisk komputerowych. Ich prognozowana oraz osiągnięta dotychczas wartość została przedstawiona w tabeli poniżej. Nazwa wskaźnika Liczba nowoutworzonych stanowisk komputerowych Wartość wskaźnika prognozowana i osiągnięta. Poddziałanie Poddziałanie Prognozowana: 224 Prognozowana: 62 Osiągnięta: 145 Osiągnięta: 62 Tabela 6 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałań i w odniesieniu do celu kierunkowego 3.4 SRWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) W ramach Poddziałanie Regionalna infrastruktura ochrony zdrowia przewidziana jest również możliwość zakupu zestawów komputerowych, jako elementu projektu. Wskaźniki realizacji projektów w ramach tego Poddziałania nie obejmują informacji o zakupionych zestawach komputerowych, stąd też nie mieliśmy możliwości zweryfikowania rzeczywistego wpływu interwencji wymienionych Poddziałań w tym zakresie. 3.5 Rozwój infrastruktury energetycznej Zgodnie z zapisami SRWZ realizacji celu służy podnoszenie sprawności i zdolności przesyłowych sieci elektroenergetycznych w regionie poprzez modernizację istniejących i budowę nowych sieci, a także zwiększenie zdolności przesyłowych sieci gazowniczych. Inwestycje w tym obszarze wchodzą w zakres interwencji Poddziałania Sieci elektroenergetyczne oraz Poddziałania Sieci dystrybucji gazu ziemnego. Rzeczywisty wpływ projektów wspartych w ramach wymienionych instrumentów na rozwój sieci elektroenergetycznych i gazowych w województwie został przedstawiony w rozdziale poświęconym Programowi Rozwoju Sektora Energetycznego w Województwie Zachodniopomorskim do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 roku. 3.6 Poprawa dostępności do obszarów o walorach turystycznych i uzdrowiskowych Jako działania służące do realizacji celu 3.6 SRWZ wskazuje realizację inwestycji drogowych oraz modernizację istniejącej infrastruktury drogowej istotnej dla usprawnienia komunikacji z obszarami i miejscowościami turystycznymi i uzdrowiskowymi oraz rozwijanie połączeń kolejowych w tym kolejek wąskotorowych, poprawiających dostęp do obszarów o walorach turystycznych i uzdrowiskowych. Przedsięwzięcia te wpisują się w zakres interwencji Poddziałań 2.1.1, 2.1.2, 2.1.3, (połączenia drogowe oraz kolejowe) oraz Poddziałań oraz (rozwój sieci kolejek wąskotorowych). Wpływ wymienionych instrumentów na zwiększenie dostępności do terenów turystycznych został przedstawiony w rozdziale poświęconym Strategii Rozwoju Turystyki w Województwie Zachodniopomorskim do 2015 roku. 32

33 4.1 Poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego Do realizacji celu 4.1 służą takie działania jak osiągnięcie i utrzymanie dobrego stanu wód poprzez eliminowanie zanieczyszczeń wód powierzchniowych, ograniczanie emisji zanieczyszczeń, hałasu i gazów cieplarnianych ze źródeł komunalnych, komunikacyjnych i przemysłowych, kompleksowa gospodarka odpadami. Należą one do obszaru interwencji Działań 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią, Działania 4.2 Gospodarka odpadami, Działanie 4.3. Zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków oraz Działanie 4.4 Ochrona powietrza. Rzeczywisty wpływ projektów realizowanych w ramach Działań 4.1, 4.3 oraz 4.4 na realizację powyższych zadań został przedstawiony w rozdziale poświęconym Programowi Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy , natomiast wpływ projektów realizowanych w ramach Działania 4.2 w rozdziale poświęconym Planowi Gospodarki Odpadami dla Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata Realizacji analizowanego celu służy również Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla MŚP. Jego rzeczywisty wpływ na kwestie związane z poprawą jakości środowiska, został przedstawiony w rozdziale poświęconym Programowi Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Zgodnie z zapisami SRWZ Realizacji celu służy rozwój badań naukowych w priorytetowych obszarach tematycznych dla technologii środowiskowych określonych przez Komisję Europejską (ochrona zasobów wód, ochrona powietrza i przeciwdziałanie zmianom klimatycznym, zrównoważona produkcja i konsumpcja a także współpraca placówek naukowych, ośrodków badawczych i podmiotów gospodarczych w zakresie kreowania i wdrażania nowych rozwiązań z dziedziny ochrony środowiska w tym zużycia energii, odzysku i unieszkodliwiania odpadów, zmniejszania energochłonności wyrobów. Do rozwoju badań związanych z ochroną środowiska mogą przyczyniać się inwestycje w infrastrukturę naukowo-badawczą wsparte w ramach Poddziałania Infrastruktura B+R. Analiza podstawowych informacji o wspartych projektach wykazała, że rezultaty każdego z nich mogą być wykorzystywane do badań dotyczących technologii pozytywnie wpływających na ochronę środowiska. 4.2 Ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne wykorzystanie zasobów Do realizacji celu 4.1 służą takie działania jak racjonalne gospodarowanie zużyciem wody oraz zapewnienie równowagi między poborem a zasilaniem wód podziemnych jak również ochrona bioróżnorodności, co wchodzi w zakres interwencji Działania 4.3 Zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków oraz Poddziałania Promowanie bioróżnorodności i ochrona przyrody (w tym NATURA 2000) Rzeczywisty wpływ projektów realizowanych w ramach wymienionych instrumentów na realizację powyższych zadań został przedstawiony w rozdziale poświęconym Programowi Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Do realizacji celu przyczynia się również zastępowanie zasobów pierwotnych, zasobami pochodzącymi z odzysku, co wchodzi w zakres Działania 4.2 Gospodarka odpadami. Rzeczywisty wpływ projektów realizowanych w ramach tego instrumentu na realizację powyższego zadania został przedstawiony w rozdziale poświęconym Planowi Gospodarki Odpadami dla Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata Zwiększanie udziału odnawialnych źródeł energii Realizacji celu służy rozwój podmiotów gospodarczych działających na rzecz wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz ich współpracy z instytucjami nauki i samorządami lokalnymi, co wpisuje się w zakres interwencji Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią, a także Poddziałania Infrastruktura B+R. Rzeczywisty wpływ projektów wspartych w ramach wymienionych instrumentów na zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii został przedstawiony w rozdziale poświęconym Programowi Rozwoju Sektora Energetycznego w Województwie Zachodniopomorskim do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 roku. 33

34 4.4 Rozwój infrastruktury ochrony środowiska i systemów gospodarowania odpadami Do realizacji celu 4.4 służą takie działania jak rozbudowa sieci kanalizacji, rozbudowa i modernizacja infrastruktury przeciwpowodziowej, realizacja selektywnej zbiórki i recyklingu odpadów oraz unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych, co wchodzi w zakres Działania 4.2, 4.3 oraz Poddziałania Zapobieganie zagrożeniom. Rzeczywisty wpływ projektów realizowanych w ramach Działania 4.3, oraz Poddziałania na realizację powyższych zadań został przedstawiony w rozdziale poświęconym Programowi Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy , natomiast wpływ projektów realizowanych w ramach Działania 4.2 w rozdziale poświęconym Planowi Gospodarki Odpadami dla Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata Podnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa Zgodnie z zapisami dokumentu, realizacji celu ma służyć rozwój systemów udostępniania informacji o środowisku, w tym utworzenie narzędzi internetowych. Wchodzi to w zakres interwencji Działania 3.2, w ramach którego możliwe jest tworzenie narzędzi internetowych oraz Poddziałania 4.5.2, które obejmuje swoim wsparciem tworzenie systemów monitoringowych dotyczących stanu środowiska, oferujących umożliwiających również pozyskiwanie informacji przez mieszkańców województwa. Rzeczywisty wpływ projektów realizowanych w ramach Działania 3.2 na realizację powyższych zadań został przedstawiony w rozdziale poświęconym Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim w latach , natomiast wpływ projektu realizowanego w ramach Poddziałania w rozdziale poświęconym Programowi Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Zgodnie z zapisami dokumentu, realizacji celu ma służyć edukacja ekologiczna, która wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Do momentu rozpoczęcia niniejszego badania nie rozpoczęto realizacji projektów wspartych z tego instrumentu. 4.6 Rewitalizacja obszarów zurbanizowanych Zgodnie z zapisami SRWZ, realizacji celu służy renowacja, rewaloryzacja i adaptacja obiektów poprzemysłowych i powojskowych oraz ich przystosowanie na cele kulturalne, sportowo-rekreacyjne, edukacyjne, handlowo-usługowe, biurowe i mieszkaniowe a także rewitalizacja, odbudowa i renowacja staromiejskich układów urbanistycznych. Przedsięwzięcia z tym związane wchodzą w zakres interwencji Poddziałań 5.2.2, 5.5.1, 5.5.2, 6.2.2, i Wpływ projektów realizowanych w ramach Poddziałania oraz został przedstawiony w rozdziale poświęconym Wojewódzkiemu Programowi Opieki nad Zabytkami W momencie przystąpienia do realizacji badania projekty nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania oraz 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego celu SRWZ. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomoc instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica (Poddziałanie oraz 6.6.2). Dotychczas w ramach wymienionych Działań odbyły się konkursy na Lokalne Plany Rewitalizacji. 5.1 Rozwój kadr innowacyjnej gospodarki Zgodnie z zapisami Strategii, realizacji celu służy podnoszenie jakości, atrakcyjności i dostępności nauczania na wszystkich poziomach edukacji, do czego przyczynią się inwestycje w sektorze edukacyjnym finansowane w ramach Poddziałania Infrastruktura edukacyjna- szkolnictwo wyższe oraz Poddziałania Infrastruktura edukacyjna szkolnictwo gimnazjalne i ponadgimnazjalne. W ramach Poddziałania wsparcie uzyskało 7 projektów o łącznej wartości całkowitej 28,9 mln zł. Wartość dofinansowania wyniosła 14,2 mln zł. Efekty rzeczowe realizowanych inwestycji zawarte we wskaźnikach projektowych zostały przedstawione w tabeli poniżej. Zwraca uwagę duży stopień zaawansowania prowadzonych prac, co wydaje się naturalne, biorąc pod uwagę, że umowy o dofinansowanie projektów zostały podpisane w 2009 roku. 34

35 Wskaźnik Wartość wskaźnika prognozowana i osiągnięta ( na dzień ) Liczba zakupionej aparatury naukowo-badawczej do celów dydaktycznych Prognozowana: 116 Osiągnięta: 46 Liczba wybudowanych obiektów szkolnictwa wyższego Prognozowana: 2 Osiągnięta: 1 Liczba przebudowanych obiektów szkolnictwa wyższego Prognozowana: 6 Osiągnięta: 3,66 Powierzchnia wybudowanych pracowni dydaktycznych Powierzchnia przebudowanych pracowni dydaktycznych Prognozowana 442, 1m2 Osiągnięta 353,14 m2 Prognozowana: 2491 m2 Osiągnięta: 2134 m2 Tabela 7 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałania w odniesieniu do celu kierunkowego 5.1 SRWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) Poddziałanie Infrastruktura edukacyjna szkolnictwo gimnazjalne i ponadgimnazjalne objęło swoim wsparciem 21 projektów o wartości łącznej 58,3 mln zł, z czego dofinansowanie stanowiło 24,8 mln zł. Do tej liczby należy dodać jeszcze inwestycje wsparte z instrumentów, które poprzedzały Poddziałanie w obecnym zakresie interwencji. Są to więc 2 projekty które zostały wsparte w ramach instrumentów Poddziałania infrastruktura edukacyjna szkolnictwo ponadgimnazjalne (łączna wartość projektów to 8,3 mln zł z czego 1,9 mln zł stanowiło dofinansowanie) oraz 1 projekt wsparty w ramach Poddziałania Infrastruktura edukacyjna- szkolnictwo gimnazjalne (wartość całkowita projektu to 9,9 mln zł, z czego 4,6 mln zł stanowiło dofinansowanie). Prognozowane i osiągnięte produkty rzeczowe wszystkich wymienionych inwestycji, wpisujące się najbardziej w zakres analizowanego celu SRWZ zostały przedstawione w tabeli poniżej. Większość wskaźników została w dużym stopniu osiągnięta, co wskazuje na zaawansowanie prac projektowych. Łącznie wybudowano dotychczas 4 obiekty szkolne 5, przebudowano 34 obiekty 6 a w 2 przeprowadzono prace wykończeniowe. Wskaźnik Wartość wskaźnika prognozowana i osiągnięta ( na dzień ) Liczba wybudowanych obiektów infrastruktury szkolnej Prognozowana: 5 Osiągnięta: 1 Liczba przebudowanych obiektów infrastruktury szkolnej Prognozowana:1 Osiągnięta: 0 Liczba przebudowanych obiektów kształcenia ponadgimnazjalnego Liczba wybudowanych obiektów szkolnictwa ponadgimnazjalnego Prognozowana: 37 Osiągnięta: 34 Prognozowana: 4 Osiągnięta: 3 5 Wskaźniki Liczba wybudowanych obiektów szkolnictwa ponadgimnazjalnego oraz Liczba wybudowanych obiektów infrastruktury szkolnej dotyczą innych projektów, toteż zostały zsumowane. 6 Wskaźniki Liczba przebudowanych obiektów kształcenia ponadgimnazjalnego oraz Liczba przebudowanych obiektów infrastruktury szkolnej dotyczą innych projektów, toteż zostały zsumowane. 35

36 Liczba obiektów szkolnictwa gimnazjalnego poddana pracom wykończeniowym (wskaźnik dla Poddziałania 7.1.3) Liczba nowoutworzonych stanowisk przeznaczonych do praktycznej nauki zawod Prognozowana: 2 Osiągnięta: 2 Prognozowana: 302 Osiągnięta: 304 Tabela 8 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałań i w odniesieniu do celu kierunkowego 5.2 SRWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) 5.3 Rozwój kształcenia ustawicznego Realizacja powyższego celu wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Można zakładać, że rozbudowana i zmodernizowana infrastruktura szkolnictwa wyższego zwiększy potencjał szkół wyższych do realizacji kształcenia ustawicznego w postaci studiów podyplomowych. Dostępne dane dotyczące projektów nie pozwoliły jednak precyzyjnie określić, w jakim stopniu wsparte inwestycje przełożą się m.in. na otwarcie przez szkoły wyższe nowych kierunków studiów podyplomowych, czy też zwiększenie liczby osób korzystających z kształcenia ustawicznego. 5.4 Rozwój szkolnictwa zawodowego zgodnie z potrzebami gospodarki Zgodnie z zapisami SRWZ realizacji celu służy budowa silnych, wyspecjalizowanych ośrodków kształcenia zawodowego, do czego mogą się przyczynić projekty realizowane w ramach Poddziałania Infrastruktura edukacyjna szkolnictwo gimnazjalne i ponadgimnazjalne. Wsparcie dla szkolnictwa zawodowego i technicznego stanowiło istotny element rzeczywistej interwencji Poddziałania. Spośród 23 wspartych projektów, 16 (70%) stanowiły szkoły o wspomnianym profilu. Wartość podjętych przez nie inwestycji wyniosła 38,2 mln zł (57 % wartości wszystkich wspartych inwestycji), z czego wartość dofinansowania ze środków RPO WZ wyniosła 16,5 mln zł (62 % przyznanego dofinansowania). Najważniejsze wskaźniki rzeczowej realizacji projektów pokazujące wpływ Poddziałania na realizację omawianego celu SRWZ zostały przedstawione w tabeli poniżej. Nazwa wskaźnika Wartość wskaźnika prognozowana i osiągnięta ( na dzień ) Liczba zakupionych urządzeń do praktycznej nauki zawodu Prognozowana: 2627 Osiągnięta: 548 Liczba wybudowanych sal do praktycznej nauki zawodu Prognozowana: 13 Osiągnięta: 7 Liczba przebudowanych sal do praktycznej nauki zawodu Prognozowana : 57 Osiągnięta: 44 Liczba nowoutworzonych stanowisk przeznaczonych do Prognozowana: 302 praktycznej nauki zawodu Osiągnięta: 304 Tabela 9 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałania w odniesieniu do celu kierunkowego 5.4 SRWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) 5.5 Budowanie społeczeństwa informacyjnego Zgodnie z zapisami SRWZ, cel ten może być osiągnięty m.in. przez działania dotyczące rozwoju publicznych e-usług i budowanie infrastruktury zapewniającej dostęp do Internetu szerokopasmowego, co wchodzi w zakres interwencji Działania 3.1 oraz 3.2. Wpływ tych instrumentów na realizację powyższych zadań został przedstawiony szczegółowo w Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim w latach

37 6.2 Zwiększanie jakości i dostępności opieki zdrowotnej Zgodnie z zapisami SRWZ, realizacji celu służy zapewnienie wysokiej jakości i dostępności opieki medycznej (w tym poprawa wyposażenia technicznego) w dziedzinie podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistycznej opieki ambulatoryjnej oraz opieki stacjonarnej. Inwestycje mające zwiększyć dostępność do opieki zdrowotnej wchodzą w zakres interwencji Poddziałania Regionalna infrastruktura ochrony zdrowia oraz Poddziałania Lokalna infrastruktura opieki zdrowotnej. Szczegółowy opis interwencji wymienionych instrumentów w tym obszarze został przedstawiony w rozdziale poświęconym Strategii Sektorowej ochrony zdrowia Województwa Zachodniopomorskiego. 6.5 Rozwijanie dorobku kulturowego jako fundamentu tożsamości regionalnej Zgodnie z zapisami SRWZ, realizacji celu służy rozbudowa infrastruktury kulturalnej, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Rozwój i odtworzenie infrastruktury kultury wraz z systemem informacji kulturalnej oraz Poddziałanie Rozwój infrastruktury kulturalnej na obszarze metropolitalnym. W ramach Poddziałania wsparcie uzyskało 16 projektów o łącznej wartości 102,4 mln zł, z czego dofinansowanie ze środków RPO WZ wyniosło 54,6 mln zł. W ramach Poddziałania wsparto 2 projekty: Modernizacja budynku Książnicy Pomorskiej przy ul. Dworcowej - Muzeum Literatury Filharmonia Szczecińska im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie Ich łączna wartość całkowita wynosi 119,3 mln zł, z czego wartość dofinansowana ze środków RPO WZ wyniosła 43,3 mln zł. Wpływ projektów realizowanych w ramach Poddziałania oraz na realizację omawianego celu, został zilustrowany przez wskaźniki projektowe prognozowane i osiągnięte dotychczas przez beneficjentów projektów. Wynika z nich, że wsparte inwestycje, zwłaszcza realizowane na terenie Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego są w stosunkowo wczesnej fazie realizacji. Nazwa wskaźnika Liczba wybudowanych obiektów instytucji kultury Liczba przebudowanych/wyremontowanych obiektów instytucji kultury Liczba nowych ofert programowych w zakresie kultury Liczba zakupionego sprzętu wpływającego na unowocześnienie obiektów kultury Wartość wskaźnika prognozowana i osiągnięta ( na dzień ) Poddziałanie Poddziałanie Prognozowana: 3 Prognozowana: 1 Osiągnięta: 1 Osiągnięta: 0 Prognozowana: 14 Prognozowana: 1 Osiągnięta: 3 Osiągnięta: 0 Prognozowana : 219 Prognozowana: 14 Osiągnięta: 5 Osiągnięta: 0 Prognozowana: 1372 Osiągnięta: 721 Nie dotyczy- Beneficjenci nie wybrali wskaźnika Nie dotyczy - Beneficjenci nie wybrali wskaźnika Tabela 10 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałań i w odniesieniu do celu kierunkowego 1.1 SRWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) Zgodnie z zapisami SRWZ realizacji celu służy ochrona zabytków i miejsc pamięci, co wchodzi w zakres Poddziałania 5.2.2, Działania 5.4 oraz Poddziałania Rzeczywisty wpływ tych instrumentów na wymienione zadania został przedstawiony w rozdziale dotyczącym Wojewódzkiego Programu Opieki nad Zabytkami

38 6.6 Przeciwdziałanie ubóstwu i procesom marginalizacji społecznej Zapisy SRWZ dość ogólnie stanowią, że do realizacji celu przyczyniają się działania mające na celu przeciwdziałania procesom marginalizacji społecznej. Projekty wsparte w ramach RPO WZ są skierowane przede wszystkim na przeciwdziałanie marginalizacji społecznej osób niepełnosprawnych. Szczególne znaczenie mają projekty realizowane w ramach Działania 7.4 Infrastruktura dla osób niepełnosprawnych. Ich wpływ na przeciwdziałania marginalizacji społecznej został przedstawiony szczegółowo w rozdziale poświęconym Strategii Województwa Zachodniopomorskiego w Zakresie Polityki Społecznej do 2015 roku. Projekty realizowane w ramach pozostałych instrumentów RPO WZ wpływają na przeciwdziałanie marginalizacji społecznej osób niepełnosprawnych przede wszystkim poprzez przystosowanie infrastruktury do ich potrzeb. Prognozowane i osiągnięte przez beneficjentów wartości wskaźników dotyczących tego zagadnienia zostały przedstawione w tabeli poniżej. Jej analiza pozwala stwierdzić, że znacząca większość inwestycji wspartych w ramach VII osi priorytetowej przewiduje przystosowanie obiektów do potrzeb osób niepełnosprawnych. Inaczej jest w przypadku infrastruktury kultury oraz turystycznej. Należy podkreślić, że z powodu braku odpowiednich wskaźników w części instrumentów RPO WZ nie było możliwe ocenienie wpływu projektów na poprawę sytuacji osób niepełnosprawnych. Stanowi to znaczące utrudnienie w Poddziałaniach 2.1.1, 2.1.2, 2.1.3, dotyczących infrastruktury drogowej. Przystosowanie chodników oraz przejść dla pieszych do potrzeb osób niepełnosprawnych w znaczący sposób wpływa na ich aktywizację społeczną. Podobna sytuacja dotyczy Poddziałań 2.1.6, oraz 6.4. dotyczących infrastruktury i taboru komunikacji publicznej. Analiza danych projektowych oraz specyfikacji przetargowych dotyczących inwestycji taborowych wspartych z tych instrumentów pozwoliła jednak wykazać, że zarówno zakupione autobusy jak i pociągi oraz zmodernizowane tramwaje są przyjazne dla osób niepełnosprawnych. Działanie/ Poddziałanie Wskaźnik Liczba obiektów IOB przystosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych Liczba wybudowanych obiektów turystycznych, rekreacyjnych, turystyki wodnej, uzdrowiskowych, infrastruktury konferencyjno-kongresowej - przystosowanych dla potrzeb osób niepełnosprawnych Liczba przystosowanych instytucji kultury do potrzeb osób niepełnosprawnych Liczba obiektów dziedzictwa kulturowego przystosowanych dla osób niepełnosprawnych Liczba wybudowanych obiektów turystycznych, rekreacyjnych, turystyki wodnej, uzdrowiskowych, infrastruktury konferencyjno-kongresowej - przystosowanych dla potrzeb osób niepełnosprawnych Liczba obiektów dziedzictwa kulturowego przystosowanych dla osób niepełnosprawnych Liczba wybudowanych obiektów infrastruktury edukacyjnej przystosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych Liczba wybudowanych obiektów infrastruktury edukacyjnej przystosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych Liczba wybudowanych obiektów infrastruktury szkolnictwa ponadgimnazjalnego przystosowanego do potrzeb osób niepełnosprawnych Liczba wybudowanych obiektów infrastruktury szkolnej przystosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych Liczba przebudowanych obiektów infrastruktury szkolnej przystosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych Liczba wybudowanych obiektów infrastruktury szkolnictwa ponadgimnazjalnego przystosowanego do potrzeb osób niepełnosprawnych Wartość prognozowana i osiągnięta wskaźnika - stan na (W wierszu dotyczącym prognozowanej wielkości zamieszczono również dla porównania prognozowaną liczbę wszystkich obiektów danego typu wspartych w ramach projektów) Prognozowana: 7/7 Osiągnięta: 0 Prognozowana: 2 /31 Osiągnięta: 1 Prognozowana:10/17 Osiągnięta: 1 Prognozowana: 3/10 Osiągnięta: 0 Prognozowana: 3/22 Osiągnięta: 0 Prognozowana: 6/15 Osiągnięta: 0 Prognozowana: 2/2 Osiągnięta: 1 Prognozowana: 5/6 Osiągnięta: 1,66 Prognozowana 3/3 Osiągnięta 1 Prognozowana: 5/5 Osiągnięta: 1 Prognozowana: 1/1 Osiągnięta: 0 Prognozowana: 2/2 Osiągnięta: 2 38

39 7.2 Brak możliwości ustalenia wartości wskaźników Tabela 11 Liczba obiektów przystosowanych do potrzeb Prognozowana 7/8 niepełnosprawnych Osiągnięta 2 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach RPO WZ w odniesieniu do celu kierunkowego 6.6 SRWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie Diagnoza strategiczna zawarta w SRWZ pomija lub w sposób szczątkowy porusza takie kwestie jak ochrona bioróżnorodności i dziedzictwa przyrodniczego, transport publiczny w miastach, sieć ścieżek rowerowych w województwie, sytuacja osób niepełnosprawnych w województwie, stan informatyzacji administracji publicznej. Z kolei RPO WZ nie uwzględnia wsparcia na prowadzenie prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz organizację imprez promujących region. W części planistycznej SRWZ pomija takie kwestie jak: stan infrastruktury sportowej, transport publiczny w miastach sieć ścieżek rowerowych w województwie i szczegółowe działania związane z rozwojem aglomeracji Koszalińskiej. RPO WZ tworzone było przez pracowników jednostki, która była poprzednikiem obecnego Biura Programowania Rozwoju. Obecnie BPR oraz Wydział Zarządzania RPO WZ blisko współpracują ze sobą przy opracowywaniu programu operacyjnego, który zastąpi RPO WZ w przyszłej perspektywie programowania. Dokument SRWZ uwzględnia RPO jako źródło finansowania, brakuje jednak bardziej szczegółowego przypisania poszczególnym celom kierunkowym odpowiadających im zakresem interwencji. Kryteria wyboru projektów w wysokim stopniu wspierają realizację celów SRWZ. Zidentyfikowano nieliczne przykłady niespójności. Dokument Strategii nie posiada systemu monitoringu, co uniemożliwia pomiar wpływu RPO WZ na jej realizację. Na obniżenie oceny wpływ ma przede wszystkim stosunkowo niski stopień zaawansowania realizacji projektów w ramach IV osi priorytetowej ( 4.1, 4.4, 4.5.1) a także 5.5.1, i 6.6.2, jak również projektów miękkich związanych z promocją turystyczną ( Poddziałania 5.1.2, 6.1.2). 39

40 Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku Analiza dokumentu Strategii Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku Strategia Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku została przyjęta w 2005 roku. W pracy nad Strategią uczestniczył zespół złożony z przedstawicieli wyższej kadry kierowniczej instytucji działających w obszarze interwencji Strategii oraz zespół roboczy pracowników Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej. Diagnoza Diagnoza strategiczna składa się z części opisowej oraz analizy SWOT. Zidentyfikowano pewne błędy metodologiczne na etapie przygotowania diagnozy. Analiza SWOT wydaje się być dość luźno powiązana z częścią opisową. W efekcie brak jest często pogłębionej informacji o skali i zakresie słabych stron i zagrożeń, co znacznie utrudnia precyzyjne określenie odpowiednich celów i działań w części planistycznej dokumentu. Utrudnione jest zarazem precyzyjne zaprojektowanie interwencji na poziomie operacyjnym, m.in. przy wykorzystaniu środków europejskich. Przykładowo, w analizie SWOT obszaru Ograniczony dostęp niepełnosprawnych do życia zawodowego i społecznego, za słabą stronę uznano Istniejące w dalszym ciągu bariery utrudniające funkcjonowanie społeczne i zawodowe osób niepełnosprawnych. Nigdzie jednak w tekście diagnozy nie zaprezentowano informacji ani statystyk mówiących więcej o charakterze i skali barier. Cele realizacji strategii W toku prac nad strategią określono misję polityki społecznej w województwie zachodniopomorskim, którą jest: podnoszenie jakości życia wśród mieszkańców regionu szczególnie tych, którzy ze względu na trudną sytuację życiową nie są w stanie samodzielnie zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych, a przez to nie mogą uczestniczyć lub mają ograniczony udział w życiu rodzinnym, zawodowym i społecznym. Realizacji misji służą następujące cele strategiczne I. Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego bezrobocia. II. III. IV. Pomoc rodzinom w prawidłowym wypełnianiu ról społecznych. Przeciwdziałanie i łagodzenie negatywnych skutków marginalizacji grup społecznych. Zmniejszenie spożycia alkoholu i używania środków psychoaktywnych oraz ograniczanie ich negatywnych skutków wśród mieszkańców województwa. V. Tworzenie warunków równego dostępu osób niepełnosprawnych do życia zawodowego i społecznego. VI. Podniesienie bezpieczeństwa społecznego i socjalnego wśród osób starszych. Każdy z celów strategiczny został wyposażony w zestaw celów kierunkowych (łącznie 18) oraz zadań służących do ich realizacji. System wdrażania i monitorowania strategii Zgodnie z dokumentem Strategii jej wdrożeniu mają służyć coroczne plany realizacji strategii przygotowywane i przedkładane pod koniec roku do akceptacji Zarządowi Województwa Zachodniopomorskiego. Plany te miały zawierać propozycje wojewódzkich programów operacyjnych realizujących poszczególne działania Strategii. Realizacja każdego z programów miała się kończyć coroczną oceną ex-post. Zbiorcze zestawienie wyników realizacji wojewódzkich programów operacyjnych 40

41 miało natomiast służyć monitorowaniu postępów w realizacji Strategii i dokonywania jej przeglądów. Analiza dokumentów nie wykazała jednak aby takie działania miały miejsce. Strategia nie została wyposażona w żadne wskaźniki służące do monitoringu realizacji jej celów, co uniemożliwia: Precyzyjne określenie parametrów stanu docelowego, który ma być osiągnięty dzięki realizacji strategii. Brak wskaźników jest sprzeczny z podstawową a zarazem najbardziej powszechną metodologią określania celów, jaka jest metodologia SMART, zgodnie z którą cel powinien być konkretny (eng- specific), mierzalny (measureable), osiągalny (achievable), relevant (istotny) i określony w czasie ( timely defined). Pomiar stopnia realizacji celów w kolejnych latach. Kaskadowanie celów i oczekiwanych rezultatów na dokumenty operacyjne niższego rzędu. Przyznał to przedstawiciel ROPS, z którymi rozmawialiśmy: Samo wdrażanie strategii jest bardzo lakonicznie napisane, tak samo monitorowanie strategii, nie ma żadnych wskaźników, do których można by było się odnieść.( ). Tego ewidentnie zabrakło, no są jakieś braki metodologiczne w tej strategii i braki metodologiczne z dzisiejszego punktu widzenia - fragment wypowiedzi przedstawiciela ROPS Przeglądy i modyfikacje strategii Jak już wspomniano, na etapie analizy dokumentów nie byliśmy w stanie zidentyfikować informacji, zarówno na temat planów operacyjnych będących narzędziami realizacji strategii jak i na temat dokonywanych przeglądów Strategii. Przedstawiciel ROPS, z którym przeprowadziliśmy wywiad badawczy przekazał nam informację, że wg jego wiedzy przeglądy Strategii były prowadzone, jednak w momencie gdy rozpoczął on pracę w 2009 takich przeglądów nie było. Obecnie trwają prace nad nową wersją Strategii, która ma być bardziej spójna ze Strategią Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego. Zgodnie ze słowami przedstawiciela ROPS harmonogram przewiduje zakończenie prac nad dokumentem w 2012 roku Ocena spójności RPO WZ ze Strategią Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku Wymiar potrzeb Analiza w wymiarze potrzeb wykazała marginalną spójność diagnozy sytuacji przedstawionej w Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku z obszarem bezpośredniej interwencji RPO Województwa Zachodniopomorskiego. Instrumenty RPO niwelują jedynie zagrożenie wynikające ze słabej infrastruktury komunikacyjnej oraz barier utrudniających społeczne i zawodowe funkcjonowanie osób niepełnosprawnych. Tak niewielka spójność nie wynika jednak ze złej konstrukcji samego RPO a raczej z faktu, że do realizacji Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku bardziej adekwatne są inne narzędzia, takie jak budżety JST, środki z PFRON czy też poszczególne instrumenty Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Nie zidentyfikowano obszarów, w których Działania i Poddziałania RPO WZ wychodziłby poza zakres przedmiotowy diagnozy sytuacji przedstawionej w analizowanej strategii. Jednak analiza kryteriów oceny projektów w ramach Poddziałań oraz dotyczących Inicjatywy JESSICA wykazała, że zarówno na poziomie diagnozy, jak też na poziomie formułowania celów i działań, 41

42 Strategia nie obejmuje mniejszości narodowych (w tym mniejszości romskiej) oraz uchodźców, pomimo iż są to grupy w bardzo wysokim stopniu narażone na ryzyko wykluczenia społecznego. Braki te były przedmiotem uwag na etapie konsultacji społecznych dokumentu strategicznego i miały zostać zniwelowane podczas przeglądu Strategii, który dotychczas nie nastąpił. Tymczasem kryteria projektów finansowanych w ramach Działań Inicjatywa Jessica oraz Inicjatywa Jessica na obszarze metropolitalnym wymagają od wnioskodawców przeprowadzenia analizy sytuacji wymienionych grup. Szczegółowe wyniki analizy w wymiarze potrzeb zostały przedstawione w Załączniku 4 (Rozdział 4.1). Wymiar celów Porównanie spójności poszczególnych celów Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku zostało przedstawione w tabeli. Dla zapewnienia większej precyzji analizy objętą nią lepiej sprecyzowane, cele kierunkowe Strategii. Zidentyfikowano pewne niespójności pomiędzy obydwoma dokumentami. Wydaje się, że szczególnie w obszarze realizacji celu strategicznego Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego bezrobocia, Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku przyjmuje zbyt wąską perspektywę w zakresie działań możliwych do podjęcia przez władze województwa zachodniopomorskiego. Pomija ona takie kwestie jak: Podejmowanie działań zmierzających do tworzenia miejsc pracy nie tylko na obszarach wiejskich, ale również innych obszarach województwa, znajdujących się w trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, gdzie bezrobocie przekracza 150 % średniej wojewódzkiej, wskazanych w dokumencie RPO WZ (np. gminy miejskie Białogard i Złocieniec). Podejmowanie działań przeciwdziałających bezrobociu nie tylko przez służby zatrudnienia (przykładem mogą być działania służące do realizacji celu operacyjnego 1.2) ale również inne podmioty, np. promujące rozwój przedsiębiorczości oraz napływ nowych inwestycji na tereny charakteryzujące się szczególnie wysoką stopą bezrobocia. Włączenie do działań służących realizacji celów przedsięwzięć mających na celu tworzenie nowych miejsc pracy przez przedsiębiorstwa. Przykładem takich działań są dotacje dla firm, przewidziane w ramach Poddziałań , które priorytetowo traktują projekty zakładające tworzenie nowych miejsc pracy, zwłaszcza na terenach o wysokim poziomie bezrobocia. Analizując natomiast obszary interwencji RPO WZ z punktu widzenia celów Strategii należy zwrócić uwagę, że poza Działaniem 7.4 brakuje instrumentów wspierających modernizację i budowę infrastruktury pomocy społecznej, zwłaszcza skierowanej do osób w podeszłym wieku. Instrumenty takie funkcjonują m.in. w ramach RPO województwa mazowieckiego (Działanie 7.3 Infrastruktura służąca pomocy społecznej, małopolskiego (Działanie: 6.3 Schemat: B Opieka społeczna) oraz podkarpackiego (Działanie 5.3 Schemat B: Pomoc społeczna). O ile koncentrację wsparcia na jednym z obszarów związanych z pomocą społeczną można uznać za zjawisko pozytywne, w kolejnej perspektywie programowanie należałoby rozważyć wprowadzenie instrumentów służących rozbudowie infrastruktury społecznej w innych obszarach zwłaszcza w obszarze Podniesienie bezpieczeństwa społecznego i socjalnego wśród osób starszych. Decyzje odnośnie zakresu interwencji w tym zagadnieniu, powinny być podejmowane w świetle wyników diagnozy potrzeb dokumentu, który zastąpi Strategię Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku. Szczegółowe wyniki analizy w wymiarze celów zostały przedstawione w Załączniku 4 (Rozdział 4.2). 42

43 Wymiar koordynacji Jak już wspominano, Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku, została przyjęta w 2005 roku a więc przed rozpoczęciem okresu programowania W związku z tym nie uwzględnia ona RPO WZ jako narzędzia służącego do jej realizacji. Ze względu na brak przeglądów Strategii nie było możliwości aby w kolejnych latach włączyć RPO Województwa Zachodniopomorskiego do systemu realizacji Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku i monitorować wpływ Programu na osiągnie jej celów. Wywiad indywidualny przeprowadzony z przedstawicielem ROPS nie pozwolił nam uzyskać jednoznacznych informacji o tym, czy i w jakim zakresie występuje faktyczna współpraca pomiędzy jego komórką a jednostkami organizacyjnymi odpowiedzialnymi za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ, zarówno na poziomie np. dokonywania oceny projektów (np. oceny projektów indywidualnych wspartych w ramach Działania 7.4) jak i współpracy roboczej. Również wywiad z przedstawicielką IZ RPO odpowiedzialną za instrumenty VII osi priorytetowej (w tym Działanie 7.4) nie potwierdził istnienia takiej współpracy. Wymiar zarządzania finansowego Ze względów przedstawionych powyżej, Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do 2015 roku nie uwzględnia RPO WZ jako instrumentu finansowania realizacji jej celów. Strategia nie posiada też planu finansowego, który określałby środki konieczne do realizacji określonych w nim celów Wymiar oceny projektów W Działaniu 7.4 został zastosowany indywidualny tryb wyboru projektów, który nie budzi w naszej ocenie zastrzeżeń w kontekście realizacji celów Strategii. Analiza spójności kryteriów wyboru RPO WZ z celami badanego dokumentu została przeprowadzona poniżej. Należy stwierdzić, że w każdym z instrumentów RPO WZ znajduje się kryterium premiujące projekty, które wpisują się w cele analizowanej Strategii, przede wszystkim związane z aktywizacją osób niepełnosprawnych. Tym niemniej zidentyfikowaliśmy pewne błędy w sposobie zdefiniowania niektórych kryteriów w kartach oceny merytoryczno-technicznej. Ograniczają one potencjalny pozytywny wpływ projektów realizowanych w ramach poszczególnych instrumentów RPO WZ na realizację celów Strategii. Polegają one przede wszystkim na zbytnim uogólnieniu definicji poszczególnych kryteriów: W Działaniach i Poddziałaniach 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, 1.3.1, 1.3.2, 2.1.1, 2.1.2, 2.1.3, 2.1.6, 2.1.7, 5.1.1, 6.1.1, 7.2, 7.3.1, 7.3.2, 7.4 nie ma doprecyzowanych kryteriów oceny projektów w obszarze wpływu na politykę równości szans ( Kryterium Realizacja polityk horyzontalnych). Może to sprawiać, że eksperci oceniający projekty mogą mieć trudności z weryfikacją tego obszaru. Tym samym ogranicza się szansę, by projekty wsparte z tych instrumentów mogły pozytywnie wpływać na realizację celów Strategii, takich jak m.in. Cel strategiczny 1. Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego bezrobocia, Cel strategiczny 3 Przeciwdziałanie i łagodzenie negatywnych skutków marginalizacji grup społecznych, Cel 5 Tworzenie warunków równego dostępu osób niepełnosprawnych do życia zawodowego i społecznego. W naszej ocenie należałoby rozważyć doprecyzowanie wskazanego kryterium m.in. poprzez wymienienie grup zagrożonych marginalizacją (np. osoby długotrwale bezrobotne, osoby starsze, osoby niepełnosprawne) oraz zaprezentowanie przykładowych działań, które mogłyby być punktowane w ramach kryterium. Należy również zwrócić uwagę, że instrukcje wypełniania wniosków w powyższych Działaniach nie zawierają przykładów działań, które miałyby pozytywny wpływ na zwiększenie równości szans. W Poddziałaniach oraz kryterium Realizacja polityk horyzontalnych premiuje projekty, które przewidują zaplanowanie programów / ofert / imprez turystycznych w taki sposób, aby promować działalność prowadzoną przez kobiety (w tym wspierać tworzenie przedsiębiorstw przez kobiety). W świetle realizacji Celów Strategii, zwłaszcza 1, 3 i 5 43

44 wydawałoby się zasadne poszerzenie kategorii przedstawicieli grup społecznych, których działalność gospodarczą jest promowana i wspierana o inne grupy zagrożone marginalizacją. Szczegółowe wyniki analizy w zakresie kryteriów oceny projektów zostały przedstawione w Załączniku 4 (Rozdział 4.3). Wymiar monitoringu Strategia nie posiada systemu monitoringu, stąd też dokonanie oceny w tym wymiarze jest niemożliwe. Wymiar wpływu rzeczywistego Z racji braku wskaźników systemu monitorowania analizowanej Strategii nie jest możliwa precyzyjna ocena wpływu RPO WZ na jej realizację. Analiza wpływu rzeczywistego polegała więc na próbie wykazania w jaki sposób poszczególne cele strategii są realizowane przez projekty finansowane w ramach instrumentów RPO WZ, które są spójne pod względem zakresu interwencji z danym celem. Cel 1.1 Aktywizacja osób długotrwale bezrobotnych Zadania wymienione do realizacji celu obejmują np. rozbudowę infrastruktury komunikacyjnej na poziomie powiatów i całego województwa jako szansę na zwiększenie mobilności osób niepełnosprawnych. Cel ten może być realizowany przez projekty z zakresu rozwoju infrastruktury drogowej wsparte w ramach Poddziałań Regionalna infrastruktura drogowa, Lokalna infrastruktura drogowa oraz Drogi w miastach na prawach powiatów. Niestety na podstawie danych projektowych, w tym wskaźników określonych przez Beneficjentów, nie było możliwości zidentyfikowania liczby projektów, które obejmowały rozwiązania przyjazne dla osób niepełnosprawnych. Podobna sytuacja wystąpiła w przypadku projektów realizowanych w ramach Poddziałanie Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa, innego instrumentu spójnego przedmiotowo z celem 1.1. Wydaje się więc zasadne, aby dla celów lepszego monitorowania realizacji celów strategicznych w zakresie aktywizacji osób niepełnosprawnych wprowadzić w RPO WZ, lub też w programie operacyjnym, który go zastąpi obowiązkowe wskaźniki, pokazujące (przynajmniej na poziomie wskaźników produktu) wpływ projektów realizowanych projektów na poprawę ich sytuacji (np. wskaźnik liczba projektów obejmujących tworzenie udogodnień dla osób niepełnosprawnych). Cel 5.2 Integracja zawodowa osób niepełnosprawnych Do realizacji celu 5.2 służy Wspieranie istniejących i tworzenie nowych stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych we wszystkich dostępnych formach zatrudnienia, co jest spójne z celem Działania 7.4 Infrastruktura dla osób niepełnosprawnych, jakim jest poprawa jakości i dostępności infrastruktury rynku pracy dla osób niepełnosprawnych, a co za tym idzie umożliwienie osobom niepełnosprawnym równego uczestnictwa w życiu społecznym, w szczególności zawodowym. W ramach Działania 7.4 realizowane są 2 projekty indywidualne: Rozbudowa i modernizacja Centrum Rehabilitacji Chorych na Stwardnienie Rozsiane nowa powierzchnia, nowe możliwości realizowany przez Powiat Szczecinecki Budowa i wyposażenie Międzygminnego Zakładu Aktywności Zawodowej, realizowany przez Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym, Koło w Szczecinie Ich łączna wartość wynosi 18,3 mln zł, z czego 15,3 mln zł stanowi dofinansowanie ze środków RPO WZ. Projekty wykorzystują całość alokacji przeznaczonej na Działanie 7.4. Na podstawie wskaźników obydwu projektów prognozowanych przez ich Beneficjentów, można szacować, że z powstałej infrastruktury korzystać będzie łącznie 1835 osób niepełnosprawnych. Zostanie również utworzonych 133 stałych miejsc pracy dla osób z niepełnosprawnością. 44

45 Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie Nie zidentyfikowano rozbieżności pomiędzy diagnozą zawartą w strategii a obszarem interwencji RPO WZ. Niespójność dotycząca braku wsparcia dla domów pomocy społecznej obejmujących opieką inne grupy osób społecznych należy uznać za przykład pozytywnej koncentracji środków ramach RPO WZ. Zapisy Strategii nie uwzględniają współpracy pomiędzy instytucjami odpowiedzialnymi za jej realizację a instytucjami odpowiedzialnymi za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ. Przeprowadzone przez nas wywiady IDI wykazały, że również w praktyce taka współpraca nie występuje. Dokument Strategii nie uwzględnia RPO WZ jako narzędzia finansowania. Zbyt ogólnie sformułowane kryteria w obszarach dotyczących równości szans mogą ograniczać pozytywny wpływ instrumentów RPO WZ na realizację celów Strategii. Dokument Strategii nie posiada systemu monitoringu, co uniemożliwia pomiar wpływu RPO WZ na jej realizację. Nie zidentyfikowano niespójności. 45

46 Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata Podstawowe informacje o Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata Strategia Budowy Społeczeństwa Informacyjnego została przyjęta w czerwcu 2005 roku. Dokument został przygotowany przez grupę zewnętrznych ekspertów z zakresu rozwoju społeczeństwa informacyjnego, wysokich technologii oraz innych dziedzin powiązanych z zakresem przedmiotowym Strategii. Diagnoza Analiza diagnozy stanu wyjściowego w Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim została przeprowadzona w miarę poprawnie pod względem metodologicznym. Postawione w niej tezy poparte są konkretnymi danymi i statystykami. Wysoko należy ocenić oddzielenie obserwacji przedstawionych w diagnozie od wyciągniętych wniosków. Również Analiza SWOT w większości przypadków pełni funkcję podsumowania diagnozy strategicznej, tj. przedstawione w niej silne i słabe strony oraz szanse i zagrożenia są spójne z wnioskami w diagnozie Tym niemniej zidentyfikowano w niektórych przypadkach, że wnioski zawarte w analizie SWOT nie znajdują swojego uzasadnienia w diagnozie. Przykładowo wśród silnych stron wskazano posługiwanie się wśród mieszkańców czystą polszczyzną, bez elementów gwarowych a wśród zagrożeń Marginalizacja morskich portów województwa w wyniku braku wdrożeń portowych systemów informacyjnych (EDI) W treści diagnozy nie wyjaśniono dokładnie na jakiej podstawie zostały wyciągnięte te wnioski oraz jak one się mają do przedmiotu strategii. Cele realizacji strategii Strategia formułuje wizję rozwoju technologii informacyjnej i komunikacyjnej w województwie zachodniopomorskim jako: Harmonijny rozwój i pełne uczestnictwo w funkcjonowaniu globalnego społeczeństwa informacyjnego różnych grup społeczno-zawodowych województwa zachodniopomorskiego oraz zapobieganie wykluczeniu informacyjnemu. Realizacji celu służą 4 cele strategiczne: A. Rozbudowa i modernizacja infrastruktury społeczeństwa informacyjnego. B. Edukacja na rzecz społeczeństwa informacyjnego. C. Elektroniczne usługi publiczne. D. Rozwój e gospodarki. Do każdego z celów przypisane są szczegółowe cele kierunkowe. System wdrażania i monitorowania strategii Zgodnie z zapisem dokumentów Strategii za jej implementację odpowiedzialny miał być system instytucjonalny, którego elementami miały być Komitet Sterujący, jako naczelny organ monitorujący wdrażanie strategii oraz odpowiedzialny za jej przegląd i ewentualne modyfikacje, podmiot wykonawczy (proponowana nazwa Wojewódzki Operator Społeczeństwa Informacyjnego) odpowiedzialny za koordynację działań zmierzających do realizacji poszczególnych celów na poziomie operacyjnym, Rada Rozwoju Regionu przy Zarządzie Województwa, mająca głos doradczy oraz Komitet Monitorujący, odpowiedzialny za monitoring realizacji wskaźników strategii. W praktyce za realizację strategii odpowiedzialny jest Wydział Społeczeństwa Informacyjnego i Informatyki w Urzędzie Marszałkowskim. 46

47 SBSIWZ została zaopatrzona w system wskaźników, za monitoring których miał być odpowiedzialny Komitet Monitorujący. Przeglądy i modyfikacje strategii Przegląd Strategii zgodnie z zapisami, ma się odbywać raz do roku, jednak analiza dokumentów nie wykazała żadnych śladów dokonania tego typu przeglądów, w formie raportów czy sprawozdań. Również przedstawiciel Biura ds. Społeczeństwa Informacyjnego, z którym przeprowadzaliśmy wywiad potwierdził, że taki przegląd nie był dokonywany. Zgodnie z jego wiedzą, nie prowadzone są również obecnie żadne prace nad aktualizacją strategii, pomimo iż istnieje taka potrzeba. Na podstawie wypowiedzi rozmówcy można przypuszczać, że jest to wynik obciążenia bieżącymi zadaniami związanymi m.in. z wdrażaniem projektów finansowanych ze środków RPO WZ Analiza spójności RPO WZ ze Strategią Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata Wymiar potrzeb Ocena została przeprowadzona w odniesieniu do potrzeb wynikających z analizy SWOT zamieszczonej w dokumencie SBSIWZ Pomimo iż diagnoza została przeprowadzona poprawnie pod względem metodologicznym, można zauważyć słabsze jej punkty, które obniżają zarówno jej spójność wewnętrzną jak i spójność z RPO WZ. Analizy przeprowadzone w ramach diagnozy nie obejmują takich obszarów jak e-kultura, e-zdrowie, e-turystyka czy też e-transport. Ich pominięcie na etapie diagnozy strategicznej, budzi zastrzeżenia zwłaszcza w kontekście ujęcia działań w tych obszarach w części planistycznej dokumentu. Do działań tych można zaliczyć m.in. budowę portali dotyczących zdrowia, kultury i turystyki, czy też tworzenie PIAP w ośrodkach kultury, digitalizację dóbr kultury. Jednocześnie w diagnozie pominięto obszary, których dotyczy interwencja RPO WZ (np. tworzenie portali w obszarze e-zdrowia, w ramach Działania 3.2, digitalizacja dóbr kultury w ramach Działania i czy też budowa inteligentnych systemów transportowych w Działaniach 2.1.6, 6.4 i 6.5). Wydaje się, że na etapie aktualizacji strategii, diagnoza powinna być poszerzona o wskazane powyżej obszary. Ma to miejsce w przypadku strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego dla innych województw, m.in. opracowywanej obecnie Strategii rozwoju społeczeństwa Informacyjnego na Dolnym Śląsku do 2020 roku. Szczegółowe wyniki analizy w wymiarze potrzeb zostały przedstawione w Załączniku 5 (Rozdział 5.1). Wymiar celów Wydaje się, że SBSIWZ definiując niektóre działania zmierzające do realizacji poszczególnych celów wychodzi poza zakres przedmiotowy swojej interwencji. Tak jest m.in. w przypadku celu kierunkowego D3 Stworzenie środowiska dla e-turystyki Zachodniopomorska Platforma Cyfrowa e Turystyka, który przewiduje realizację takich działań jak Popularyzacja i promocja turystyki specjalnej wypoczynek w uzdrowiskach połączony z zabiegami rehabilitacyjnymi, czy też Promowanie turystyki połączonej z targami, kongresami i konferencjami, spotkaniami biznesowymi, czy też Promocja regionalnej oferty na rynku krajowym i kształtowanie wśród mieszkańców kraju wizerunku województwa jako regionu atrakcyjnego turystycznie. Wymienione wyżej działania wydają się być w niewielkim stopniu spójne z głównymi celami strategicznymi. Nie wynikają one również w żaden sposób z diagnozy strategicznej. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku celu kierunkowego D2, którego realizacji służy m.in. rozwój parków technologicznych na potrzeby firm sektora nowych technologii. W naszej ocenie działanie to wychodzi poza zakres interwencji SBSIWZ, która dotyczy tylko jednego z sektorów wysokich technologii (informatyka i telekomunikacja). Ponadto w diagnozie strategicznej nie ma informacji o problemach, na które odpowiadałoby to działanie. 47

48 Zapisy Uszczegółowienia RPO WZ nie włączają do Działania 3.2 typów projektów realizowanych przez instytucje publiczne, które bezpośrednio wspierałyby rozwój e- gospodarki, a więc celu kierunkowego D2, m.in. poprzez budowę platformy wymiany informacji handlowej w ramach portalu wojewódzkiego, budowę narzędzi wspomagających handel elektroniczny B2C, czy też udostępnienie platformy e-gospodarka dla działań wynikających z Regionalnej Strategii Innowacyjności w Województwie Zachodniopomorskim. Jednocześnie analiza stron internetowych samorządu województwa nie wskazała aby taki portal powstał w przeszłości. W naszej ocenie należałoby przeprowadzić analizę potrzeb zachodniopomorskich przedsiębiorstw, dotyczących narzędzi wymienionych w opisie celu kierunkowego D2. Można przypuszczać, że od czasu gdy opracowywano dokument Strategii mechanizmy rynkowe doprowadziły do powstania serwisów komercyjnych, które pełnią wymienione wyżej funkcje. W przypadku zidentyfikowania braku takich narzędzi należałoby rozważyć poszerzenie typów projektów wspieranych w ramach Działania 3.2 o wymienione w celu kierunkowym D2 Strategii typy projektów. Realizacji celu kierunkowego D2 Stworzenie środowiska dla e-gospodarki Zachodniopomorska Platforma Cyfrowa e Gospodarka służy zgodnie z jej zapisami m.in. popularyzacja e-usług dla przedsiębiorstw, zapewnienie wsparcia dla firm w zakresie wykorzystywanie Internetu do prowadzenia działalności gospodarczej B2B, budowa narzędzi wspomagających handel elektroniczny B2C, uruchomienie usług ASP (ang. Application Service Providing) w celu usprawnienia działalności firm w Internecie. Tymczasem RPO WZ nie przewiduje żadnego instrumentu dedykowanego dla przedsiębiorstw tworzących samodzielnie i oferujących na rynku e-usługi. Co prawda, firmy z tego sektora mogą ubiegać się o dofinansowanie w ramach Poddziałania 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, jednak zasady przydzielania wsparcia, (np. brak możliwości finansowania wynagrodzenia zatrudnionych programistów, brak możliwości finansowania działań promocyjnych, które stanowią duży udział kosztów związanych z wprowadzeniem nowej e-usługi na rynek) mogą stanowić dla nich dużą barierę. Potwierdza to niski udział projektów związanych z tworzeniem e-usług w liczbie projektów wspartych w ramach Poddziałań 1.1.1,1.1.2 oraz 1.1.3, o czym napisano w dalszej części niniejszego rozdziału. Tymczasem inne RPO posiadają instrumenty które bezpośrednio wspierają projekty dotyczące rozwoju e-usług. Przykładem mogą być m.in. RPO Województwa Kujawsko-Pomorskiego (Działanie: 4.3 Rozwój komercyjnych e-usług), RPO Województwa Łódzkiego ( Działanie 4.3 E-technologie dla przedsiębiorstw) czy też RPO Warmia i Mazury (Poddziałanie Usługi i aplikacje dla MŚP. Wydaje się więc, że w przyszłej perspektywie programowania, w przypadku utrzymania priorytetów SBSIWZ powinno się rozważyć wprowadzenie podobnych instrumentów do programu operacyjnego, który zastąpi obecny RPO WZ. Przedstawiciel Biura ds. Społeczeństwa Informacyjnego zwrócił ponadto uwagę, że sposób organizacji wsparcia w ramach Działania 3.1, przede wszystkim w zakresie typów wspieranych projektów, ich beneficjentów oraz sposobu wyboru projektów ograniczył możliwość wykorzystania środków RPO WZ do stworzenia jednej zintegrowanej sieci Internetu szerokopasmowego w województwie: 48

49 W tym momencie naszym celem powinno być zbudowanie regionalnej sieci szerokopasmowej, wymiany danych, szczególnie dla administracji samorządowej naszego województwa. To nie jest realizowane. Konkursy, które ogłaszamy, służą jedynie wypełnianiu jakichś małych obszarów pokryciem siecią szerokopasmową. I w zasadzie nie są przez nikogo koordynowane w skali województwa, czyli w tym znaczeniu technologicznym, technicznym. ( ) Mamy opracowany, co prawda na podstawie inwentaryzacji warianty, budowy sieci regionalnej, ale te konkursy nie korespondują z tymi wariantami w żaden sposób ( ) I jeżeli moglibyśmy realizować działanie polegające na budowie regionalnej sieci szerokopasmowej tak jak zostało to zapisane w strategii budowy społeczeństwa informacyjnego w oparciu o dostępne w tym mijającym okresie programowania środki, jak również w oparciu o istniejący plan zagospodarowania przestrzennego województwa. No to mielibyśmy właściwą podbudowę do kolejnych, do wzmacniania kolejnych obszarów wspierania rozwoju społeczeństwa informacyjnego. - fragment wypowiedzi przedstawiciela Biura ds. Społeczeństwa Informacyjnego Warto dodać, że podobną opinię wyraził jeden z ekspertów oceniających projekty w ramach Działania 3.1. Stwierdził, że zbyt mały nacisk kładzie się na tworzenie sieci szkieletowej. Komentując wypowiedź, przedstawiciela Biura ds. Społeczeństwa Informacyjnego, należy zwrócić uwagę, że Strategia Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w latach , wymienia budowę zintegrowanej sieci szerokopasmowej jako jedno z zadań służących realizacji celu A, jednak nie nadaje mu specjalnego priorytetu w odniesieniu do innych zadań. Brak jednoznacznie określonych priorytetów na poziomie strategicznym jest często przyczyną braku optymalnego zaprojektowania interwencji na poziomie operacyjnym. Wydaje się, że taka sytuacja mogła nastąpić w przypadku określania zakresu interwencji Działania 3.1. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów prezentuje Załącznik 5 ( Rozdział 5.2). Wymiar koordynacji Ponieważ Strategia Budowy Społeczeństwa Informacyjnego była opracowywana w 2005 roku jej zapisy nie uwzględniają Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego jako instrumentu służącego do realizacji jej celów. W związku z tym nie istnieją również żadne mechanizmy regulujące współpracę jednostek odpowiedzialnych za jej wdrożenie i jednostek odpowiedzialnych za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ. Na podstawie słów przedstawiciela Biura ds. Społeczeństwa Informacyjnego można wnioskować, że współpraca ta ma charakter raczej doraźny i w znacznej mierze opiera się na roboczych nieformalnych kontaktach pomiędzy jednostkami. Biuro ds. Społeczeństwa Informacyjnego nie brało udziału ani w opracowywaniu kryteriów wyboru projektów w Działaniach 3.1 i 3.2. Również przedstawiciel Wydziału Zarządzania odpowiedzialny za III oś priorytetową przyznał, że kryteria wyboru projektów nie były konsultowane z przedstawicielami komórki zajmującej się społeczeństwem informacyjnym. Zgodnie ze słowami przedstawiciela Biura ds. Społeczeństwa Informacyjnego, jego jednostka byłaby zainteresowana aktywniejszym udziałem w opracowaniu kryteriów oraz dokonywaniem wyboru projektów. Jak stwierdził przedstawiciel Wydziału Zarządzania RPO WZ, zajmujący się III osią priorytetową, podczas tworzenia dokumentacji konkursowej odbywały się konsultacje z ówczesnym Biurem Społeczeństwa Informacyjnego wchodzącym w skład Wydziału Rozwoju Regionalnego. 49

50 Wymiar zarządzania finansowego Z racji okresu, w którym opracowywania była Strategia Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim w latach RPO WZ nie został określony jako narzędzie finansowania jej celów. Ponieważ Strategia nie ma określonego planu finansowego nie można ocenić w jakim stopniu alokacja na Działania 3.1 oraz 3.2 jest wystarczająca do zrealizowania jej celów. Przedstawiciel Biura ds. Społeczeństwa Informacyjnego uznał, że dostępne środki finansowe jakkolwiek niewystarczające by zaspokoić wszystkie potrzeby, wystarczały do realizacji priorytetów województwa w obszarze rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Problemem jest natomiast ich redystrybucja: Również uważam, że co z tego, że mamy w tym okresie programowania zagwarantowaną w miarę przyzwoitą pulę środków na działanie 3.1. czy 3.2., które wedle analiz specjalistów, których zatrudniliśmy do tego celu wystarczyłyby na zbudowanie sieci szerokopasmowej w naszym regionie. Kiedy montaż finansowy tej pomocy, jest taki, że wymaga zaangażowania określonych środków wkładu własnego. I w tym momencie przy aktualnej sytuacji jednostek samorządu terytorialnego, które mają straszne braki w infrastrukturze komunalnej, kwestia sieci szerokopasmowej jest spychana na plan dalszy. W związku z tym budżet się wysysa i w tym momencie kiedy my, oferujemy pomoc środkami Unii Europejskiej, jednostki nie mogą zassać tych środków. W związku z tym tutaj jest nie tylko problem ilości ale również problem mechanizmu redystrybucji tych środków - fragment wypowiedzi przedstawiciela Biura ds. Społeczeństwa Informacyjnego Wymiar oceny projektów Analiza dokumentów oraz dane uzyskane z wywiadów TDI oraz IDI wykazały, że ścieżki wyboru projektów w Działaniach i Poddziałaniach RPO WZ, które pokrywają się zakresem interwencji ze Strategią Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim w latach służą realizacji jej celów. Analiza kryteriów które wspierają realizację celów Strategii wykazała, że w większości przypadków kryteria wyboru projektów w RPO WZ wspierają realizacje celów SBSIWZ Wyjątki od tej reguły zostały przedstawione poniżej: Kryteria wyboru projektów w Działaniu 3.1 nie premiują w żaden sposób projektów, które obejmowałyby stworzenie PIAP, co zmniejsza oddziaływanie tego instrumentu na realizację celu A2 SBSIWZ pn. Tworzenie publicznych punktów dostępu do Internetu. W żadnym z Działań i Poddziałań RPO WZ, w kryterium Realizacja polityk horyzontalnych nie ma informacji o premiowaniu projektów, w wyniku których pracownicy mają możliwość tele-pracy. Takie rozwiązanie przyczyniłoby się do zwiększenia wpływu RPO WZ na realizacji celu kierunkowego D1 SBSIWZ , z drugiej strony wpłynęłoby na zwiększenie równości szans w dostępie do miejsc pracy osób, które z różnych względów mogą mieć trudności w regularnym przebywaniu w miejscu pracy, takich jak matki wychowujące dzieci, czy też osoby niepełnosprawne. Realizacji celu kierunkowego D2 Stworzenie środowiska dla e-gospodarki Zachodniopomorska Platforma Cyfrowa e Gospodarka służy m.in. Rozwój parków technologicznych na potrzeby firm sektora nowych technologii. W zadanie to wpisuje się Poddziałanie RPO WZ, jednak nie posiada ono kryteriów, które premiowałyby tworzenie parków technologicznych, które działają na rzecz firm sektora nowych technologii. Istnieje co prawda kryterium Wpływ na rozwój gospodarczy regionu, ale jest ono zbyt ogólne i pozostawia bardzo dużą swobodę interpretacji. Wydaje się więc zasadne doprecyzowanie wskazanego 50

51 kryterium, w tym rozważenie zasadności sformułowania go w taki sposób, żeby wspierało realizację celu kierunkowego D2. Pewne zastrzeżenia może budzić także sposób zdefiniowania kryteriów w kartach oceny merytorycznotechnicznej projektu w Działaniu 3.1 oraz 3.2, które co do zasady mają najmocniej przyczyniać się do realizacji celów Strategii. Wiążą się one ze zbyt ogólnym zdefiniowaniem kryteriów, co utrudnia premiowanie tych przedsięwzięć najmocniej wpisujących się w realizacje strategii. Poniżej przedstawiamy przykłady takich kryteriów zidentyfikowanych podczas analizy kart oceny merytoryczno-technicznej oraz wywiadów TDI z ekspertami zasiadającymi w Komisjach Oceny Projektów: W Działaniu 3.1 oraz 3.2 występuje kryterium Wpływ projektu na realizację Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego, w którym punkty otrzymuje się za spełnienie jak największej liczby celów głównych Strategii. Jak zauważył jeden z ekspertów, cele te są zdefiniowane tak ogólnie, że właściwie każdy projekt można opisać w taki sposób, żeby otrzymał on największą liczbę punktów. Jak podkreślił nasz rozmówca, wynika to w dużej mierze z bardzo ogólnego zdefiniowania celów i zadań w SBSIWZ Kryterium Wpływ na jakość, udogodnienia i bezpieczeństwo użytkowników w Działaniu 3.1 oraz 3.2, jak zauważył jeden z ekspertów zasiadających w KOP, jest zdefiniowane tak ogólnie, że pozostawia bardzo szerokie pole do interpretacji. Zdaniem eksperta, w kryterium powinno być jasno napisane o jakie rozwiązania chodzi. Zapisy takie mogłyby wynikać m.in. z założeń SBSIWZ W Działaniu 3.2 Realizacji celu kierunkowego D2 służy kryterium Wpływ na rozwój regionu, w ramach którego promowane są projekty w wyniku których pojawią się usługi, dla przedsiębiorstw lub instytucji ich wspierających. Można zakładać, że gdyby kryterium bardziej bezpośrednio nawiązywało do działań służących do realizacji celu D2, wymienionych w strategii (np. budowa platformy wymiany informacji handlowej w ramach portalu wojewódzkiego) wzmacniałoby do wpływ RPO na jego realizację. Szczegółowa analiza w zakresie kryteriów oceny projektów została zamieszczona w Załączniku 5 (Rozdział 5.3) Wymiar systemu monitoringu Analiza dokumentu Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim w latach wykazała istnienie 65 wskaźników przypisanych do 4 głównych celów strategicznych. Spośród nich jedynie 1 wskaźnik jest spójny pod względem zakresu przedmiotowego ze wskaźnikami realizacji poszczególnych Działań RPO. Wskaźnik strategii Cel strategii który mierzy Wskaźnik RPO Działania, których dotyczy Liczba projektów zrealizowanych przez ośrodki badawczo-rozwojowe na rzecz firm z regionu Cel B Liczba projektów ukierunkowanych na współpracę pomiędzy instytucjami produkcyjnymi a badawczym Działanie 1.2 Tabela 12 Źródło Zestawienie spójnych ze sobą wskaźników RPO WZ oraz Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim w latach Opracowanie własne Ponadto wpływ RPO WZ na realizację wskaźnika celu A Wartość inwestycji w rozbudowę infrastruktury telekomunikacyjnej można mierzyć sumując wartość wszystkich projektów realizowanych w ramach Działania

52 Zaledwie dwa spójne obszary pomiaru obszary nie pozwalają na wiarygodne wykazanie wpływu RPO WZ na realizację wskaźników SBSIWZ Wykazanie tego wpływu jest również niemożliwe ze względu na brak wartości początkowych i docelowych we wskaźnikach Strategii oraz brak okresowego monitoringu realizacji jej celów. Posługując się wskaźnikami realizacji Działań RPO WZ, zwłaszcza Działania 3.1 oraz 3.2 można więc jedynie intuicyjnie powiedzieć, że RPO WZ wpływa pozytywnie na realizację tego celu. Ocena stopnia tego wpływu jest jednak całkowicie niemożliwa. Wymiar wpływu rzeczywistego Wymiar wpływu rzeczywistego analizowany był w odniesieniu tych celów strategii, które na etapie analizy w wymiarze celów zostały uznane za spójne pod względem przedmiotowym z instrumentami interwencji RPO WZ. A1 Rozwój infrastruktury społeczeństwa informacyjnego Realizacji celu służy wdrożenie rozwiązań dostępowych do Internetu, co jest przedmiotem interwencji Działania 3.1 Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego. Cel ten realizuje wszystkich 16 projektów wspartych w ramach Działania. Ich łączna wartość to 90,8 mln zł, z czego wartość dofinansowania wyniosła 64,9 mln zł. A2 Tworzenie publicznych punktów dostępu do Internetu (PIAP) Realizacji celu służy tworzenie i rozwój sieci PIAP, co jest przedmiotem interwencji Działania 3.1. Analiza wskaźników projektowych wykazała, że co najmniej 12 spośród 16 projektów wspartych w ramach Działania przewiduje stworzenie publicznych bezprzewodowego punktów dostępu do internetu 7. Beneficjenci tych projektów prognozują stworzenie łącznie 530 punktów tego typu. Według informacji podanych przez Beneficjentów we wnioskach o dofinansowanie z PIAP będzie korzystało ok 165 tys. osób. A3 Rozbudowa sieci dostępowej w oparciu o nowoczesne rozwiązania technologiczne (w tym dostęp szerokopasmowy) w regionie Cel ten realizuje wszystkich 16 projektów wspartych w ramach Działania. Ich łączna wartość to 90,8 mln zł, z czego wartość dofinansowania wyniosła 64,9 mln zł. Analiza wskaźników produktu dla projektów wspartych w ramach Działania 3.1 wykazała, że ich Beneficjenci planują stworzyć lub zmodernizować co najmniej 486 km sieci szerokopasmowej 8. Analiza wskaźników rezultatu dla wymienionych projektów wykazała, że Beneficjenci przewidują, że z wybudowanej infrastruktury szerokopasmowej będzie docelowo korzystać łącznie ponad 100 tys. osób. A4 Dostęp do infrastruktury szerokopasmowej dla szkolnictwa Realizacji celu służy tworzenie sieci dostępowej dla szkół, co jest przedmiotem interwencji Działania 3.1 W ramach Działania realizowanych jest łącznie 10 projektów, które przewidują stworzenie sieci dostępowej dla szkół. Ich łączna wartość wynosi 63,7 mln zł (63,7 % całkowitej wartości wszystkich wspartych projektów) z czego 44,6 mln zł stanowi dofinansowanie ze środków RPO WZ (68,7 % środków przekazanych w ramach Działania). Zgodnie z szacunkami Beneficjentów, w wyniku realizacji projektów dostęp do Internetu uzyskają 222 szkoły, co stanowi 13,6 % szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych w województwie 9. 7 Ponieważ wskaźnik ten jest nieobowiązkowy istnieje możliwość, że więcej projektów zakłada tworzenie punktów dostępu do internetu 8 Można szacować, że wielkość ta będzie wyższa, ponieważ wskaźnik ten zamieszczono jedynie w 12 spośród badanych projektów 9 Na podstawie danych 52

53 Spośród badanych inwestycji największe znaczenie dla realizacji celu ma projekt Szczecin infrastruktura społeczeństwa informacyjnego etap 1 Infrastruktura, w ramach którego dostęp do szerokopasmowego Internetu otrzyma 128 szkół. Powyższe dane wykazują na istotny wpływ RP WZ na realizację omawianego celu. A5 Sieci szerokopasmowe dla centrów akademickich w Województwie Realizacji celu służy tworzenie sieci dostępowej dla szkół wyższych, co również wchodzi w zakres interwencji Działania 3.1. Cel ten realizują trzy projekty, realizowane przez uczelnie szczecińskie: Rozwój społeczeństwa informacyjnego poprzez budowę systemu bezprzewodowego dostępu do Internetu wraz z instalacją interaktywnych terminali multimedialnych na terenie Uniwersytetu Szczecińskiego" "Modernizacja infrastruktury sieciowej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie" Morskie opowieści - stworzenie infrastruktury technicznej ogólnodostępnych sieci bezprzewodowych i dostępnych Publicznie Punktów Dostępu do Internetu (projekt Akademii Morskiej w Szczecinie) Łączna wartość trzech projektów to 5,3 mln zł (5,8 % wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Działania 3.1), z czego 3,9 mln zł stanowi dofinansowanie w ramach RPO WZ (6 % środków przeznaczonych na wsparcie w ramach Działania 3.1). W ramach wymienionych projektów zostanie stworzonych lub zmodernizowanych 148 punktów bezprzewodowego dostępu do Internetu. B3 Rozwój usług informacyjnych dla szkół i budowa internetowego. rynku zasobów edukacyjnych Realizacji celu służy m.in. budowa platformy wymiany zasobów dydaktycznych oraz informacji o serwerach z materiałami dydaktycznymi, uruchomienie w ramach portalu wojewódzkiego platformy usług elektronicznych dla oświaty, promocja wdrażania usług elektronicznych przez placówki oświatowe. Przedsięwzięcia te wpisują się w zakres interwencji Działania 3.2 Rozwój systemów informatycznych i e- usług. Zidentyfikowano 3 projekty wsparte z tego instrumentu, realizujące cel B3: Portal edukacyjny województwa zachodniopomorskiego - Szczecin Portal edukacyjny województwa zachodniopomorskiego - Koszalin. na fali (projekt miasta Kołobrzeg). E-usługi powstałe w wyniku realizacji pierwszych dwóch projektów będą posiadały m.in. takie funkcjonalności jak: elektroniczna platforma edukacyjna, czy też moduł e-biblioteki, pozwalający na korzystanie z zasobów cyfrowych bibliotek miejskich. Ponadto portal będzie oferował zintegrowane narzędzia służące do zarządzania placówkami oświatowymi, takie jak geograficzny system informacji przestrzennej, czy elektroniczny obieg dokumentów. W ramach projektu Gmina na fali zostaną stworzone e-usługi do zarządzania systemem oświaty na terenie Kołobrzegu. Trzy wymienione projekty stanowią istotną część interwencji Działania 3.2. Ich łączna wartość wynosi 21,5 mln zł, z czego łączna wartość dofinansowania wynosi 16,1 mln zł. Udział przedsięwzięć związanych z rozwojem e-oświaty w interwencji Działania 3.2 kształtuje się na poziomie 43,6 %. B4 Rozwój tele-nauki Realizacji celu służy m.in. promowanie idei telenauki w szkołach i na uczelniach, wprowadzenie systemu szkoleń we wdrażania rozwiązaniu zdalnego nauczania, uruchomienie programu pomocowego dla osób chcących podjąć naukę zdalną. Trzy wymienione wcześniej projekty służące rozwojowi e- oświaty mogą stanowić podstawę dla promowania i urzeczywistniania idei telenauki. Ich zakres obejmuje m.in. tworzenie systemów zarządzania placówkami szkolnymi, obejmujących m.in. elektroniczne dzienniki oraz moduły do komunikacji pomiędzy nauczycielami, uczniami i rodzicami. Ponadto e-usługi wchodzące w zakres Portalu Edukacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego będą 53

54 oferowały możliwość korzystania ze zdigitalizowanych zbiorów Książnicy Pomorskiej oraz bibliotek miejskich Szczecina i Koszalina. C1.Administracja publiczna w dobie społeczeństwa informacyjnego. Realizacji celu służy m.in. wdrażanie standaryzowanych systemów wewnętrznej informatyzacji instytucji (na przykład elektronicznego obiegu dokumentów) i usług e-administracja w administracji publicznej i innych instytucjach. Upowszechnienie systemów autoryzacji m.in. przez wdrożenie infrastruktury podpisu elektronicznego, digitalizacja zasobów informacyjnych urzędów. Powyższy cel realizują wszystkie projekty wsparte w ramach Działania 3.2. Poniższa macierz przedstawia poszczególne przedsięwzięcia wsparte w ramach Działania 3.2 z przyporządkowanymi im rodzajami funkcjonalności, które zgodnie z opisami projektów, będą oferować. Wynika z niej, że każdy z projektów będzie zawierał wewnętrzny system zarządzania informatycznego, w tym elektroniczny obieg dokumentów lub też moduł epuap bądź inną e-usługę do komunikacji z mieszkańcami. Łączna wartość wszystkich projektów wspartych w ramach Działania 3.2 wynosi 49,3 mln zł, z czego 26,9 mln zł stanowi dofinansowanie ze źródeł RPO WZ. Analiza wskaźników projektowych zaproponowanych przez Beneficjentów, wykazuje, że w wyniku realizacji projektów zostaną wdrożone łącznie 62 e-usługi. Projekt Elektroniczne systemy zarządzania (np. finansowe, CRM) Elektroniczny obieg dokumentów epuap /komunikacja z mieszkańcami Bazy GIS i inne bazy danych BIP oraz portale tematyczne Inne na fali Portal BEZPIECZNI RAZEM e-administracja i e-turystyka w województwie zachodniopomorskim Portal edukacyjny województwa zachodniopomorskiego Szczecin Portal edukacyjny województwa zachodniopomorskiego Koszalin Wrota Parsęty II - usługi społeczeństwa informacyjnego na terenie dorzecza Parsęty Telemedycyna - element e-zdrowia WZP Tabela 13 Źródło Główne funkcjonalności systemów informatycznych realizowanych w ramach Działania 3.2 RPO WZ Opracowanie własne C2 Utworzenie i rozwój portalu Wrota Pomorza Zachodniego (Wrota Bałtyku) Do realizacji celu służy m.in. budowa platform świadczenia usług publicznych drogą elektroniczną (standardy, rozwiązania, procesy, procedury), budowa portali i udostępnianie baz informacyjnych w takich obszarach jak turystyka, inwestycje, gospodarka, zdrowie, kultura, edukacja, organizacje pozarządowe, urzędów administracji publicznej. Jak wspomniano powyżej wszystkie powstające w ramach Działania 3.2 systemy zawierają moduły do świadczenia usług elektronicznych, bazy danych lub też portale informacyjne. W tabeli poniżej, przedstawiony został przedmiotowy rozkład e-usług wspartych w ramach Działania 3.2. Poza obszarami wymienionymi w SBSIWZ , na bazie podstawowych informacji zidentyfikowaliśmy dodatkowe obszary przedmiotowe: transport i komunikacja, ochrona przyrody. Najbardziej kompleksowy i interdyscyplinarny charakter będą miały systemy powstałe w ramach projektu E-Administracja i e-turystyka w województwie zachodniopomorskim. Jest to projekt systemowy realizowany przez Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego. 54

55 Projekt Turystyka Inwestycje gospodarka zdrowie Kultura Edukacja Organizacje pozarządowe Administracja publiczna Transport i komunikacja Ochrona przyrody Bezpieczeństwo publiczne na fali Portal BEZPIECZNI RAZEM e-administracja i e-turystyka w województwie zachodniopomorskim Portal edukacyjny województwa zachodniopomorskiego Szczecin Portal edukacyjny województwa zachodniopomorskiego Koszalin Wrota Parsęty II - usługi społeczeństwa informacyjnego na terenie Dorzecza Parsęty Telemedycyna - element e-zdrowia WZP Tabela 14 Źródło Dziedziny, których dotyczą projekty realizowane w ramach Działania 3.2 RPO WZ Opracowanie własne C3 Rozwój elektronicznych usług publicznych dla obywateli i MŚP. Zgodnie z zapisami SBSIWZ realizacji celu służy udostępnianie informacji publicznej (zgodnie z ustawą o dostępie do informacji publicznej), w tym przedsięwzięcia mające na celu rozwiązywanie problemów społecznych w społecznościach lokalnych przy wykorzystaniu technik społeczeństwa informacyjnego, systemy wspomagające usługi w sferze opieki zdrowotnej. Wszystkie z analizowanych projektów wspartych w ramach Działania 3.2 przyczyniają się do realizacji powyższych zapisów. W celu C3 szczególną uwagę, warto zwrócić na trzy spośród nich: na fali - projekt przewiduje stworzenie modułu do komunikacji pomiędzy mieszkańcami województwa a Radnymi Sejmiku Województwa. Dzięki temu rozwiązaniu usprawniony zostanie system powiadamiania przedstawicieli władz samorządowych o problemach społecznych występujących w województwie. Portal BEZPIECZNI RAZEM serwis będzie umożliwiał pozyskiwanie informacji o zagrożeniach bezpieczeństwa, przez co będzie przyczyniał się do przeciwdziałania problemom społecznym lub też ograniczeniu ich skutków. Telemedycyna - element e-zdrowia WZP jest systemem wspomagającym świadczenie usług w obszarze opieki zdrowotnej, przede wszystkim poprzez umożliwienie szybkiej wymiany informacji o pacjentach i ich schorzeniach pomiędzy placówkami opieki zdrowotnej w województwie. C4 Rozwój zasobów informacyjnych w województwie. Realizacji celu służy tworzenie i rozwój baz GIS, rozwój systemów BIP oraz portali tematycznych. Cel ten realizuje 5 spośród 6 projektów wspartych w ramach RPO WZ. Wyjątek stanowi projekt Telemedycyna element e-zdrowia WZP Realizacji celu służy również m.in. digitalizacja dóbr kultury, która stanowi jeden z typów projektów wspieranych w ramach wskazanych Poddziałania Zachowanie dziedzictwa kultury i Poddziałania Zachowanie dziedzictwa kultury na obszarze metropolitalnym. Analiza podstawowych danych informacji o projektach oraz wskaźników projektowych nie wykazała jednak, aby którekolwiek z przedsięwzięć wspartych w ramach wymienionych instrumentów obejmowało digitalizację dóbr kultury. 55

56 D2 Stworzenie środowiska dla e-gospodarki Zachodniopomorska Platforma Cyfrowa e Gospodarka Realizacji celu służy m.in. rozwój parków technologicznych na potrzeby firm sektora nowych technologii. Wpisuje się to w zakres interwencji Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu oraz Poddziałania wzrost atrakcyjności inwestycyjnej, Schemat A Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej województwa zachodniopomorskiego. W ramach pierwszego instrumentu realizowane są dwa projekty, mające na celu wsparcie rozwoju parku technologicznego na potrzeby firm sektora nowych technologii. Pierwszym z nich jest inwestycja Budowa i wyposażenie I Etapu "POMERANIA" Technopark w Szczecinie przy ul. Niemierzyńskiej realizowana przez Szczeciński Park Naukowo-Technologiczny Sp. z o.o. Projekt przewiduje stworzenie tzw. centrum innowacji dla firm reprezentujących sektor wysokich technologii, przede wszystkim dla firm sektora IT. W ramach projektu przewidywane jest również stworzenia inkubatora przedsiębiorczości skupiającego m.in. firmy zakładane przez studentów i pracowników naukowych szczecińskich uczelni, działających w branżach związanych z wysokimi technologiami. Wartość całkowita projektu wynosi 100,1 mln zł z czego 36 mln zł stanowi dotacja w ramach RPO. O skali przedsięwzięcia może świadczyć fakt, że jego wartość całkowita stanowi ponad połowę wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania W ramach Poddziałania realizowany jest jeszcze jeden podobny projekt, którego beneficjentem jest park technologiczny, jednak jego skala jest znacznie mniejsza. Jest to przedsięwzięcie Rozwój Parku Technologicznego w Koszalinie. Projekt przewiduje przede wszystkim remont i adaptację pomieszczeń biurowych na potrzeby małych i średnich przedsiębiorstw. Wśród lokatorów Parku znajdują się firmy reprezentujące sektor wysokich technologii, przede wszystkim branżę informatyczną (tworzenie oprogramowania). Ich liczba w stosunku do innych firm korzystających ze wsparcia jest jednak stosunkowo niewielka. Zakres przedmiotowy przedsięwzięcia jak również profil jego beneficjentów ostatecznych sprawia, że w dość niewielkim stopniu realizuje ono zapisy celu D2. Wartość projektu wynosi 2,4 mln zł, z czego nieco 745 tys. zł. Stanowi dotacja w ramach RPO WZ. W ramach Poddziałania realizowany jest jeden projekt, wpisujący się w cel D2 SBSIWZ. Jest to przedsięwzięcie "Budowa komunikacji pomiędzy terenami PPNT w Stargardzie Szczecińskim, a krajowym systemem dróg wraz z uzbrojeniem terenów inwestycyjnych w Stargardzie Szczecińskim. Projekt przyczynia się do rozwoju Parku Przemysłowego Nowych Technologii w Stargardzie Szczecińskim. Wartość projektu wynosi 12,8 mln zł, z czego wartość dofinansowania wynosi 6,3 mln zł. Realizacji celu D2 służy także zapewnienie wsparcia dla firm w zakresie wykorzystywania Internetu do prowadzenia działalności gospodarczej B2B. Stanowi to jeden z obszarów interwencji Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla przedsiębiorstw. W ramach Poddziałania wspierane mogą być m.in. projekty doradcze w zakresie wykorzystywania zaawansowanych technologii informatycznych w przedsiębiorstwie. Rzeczywisty wpływ instrumentu na realizację celu D2 Strategii jest jednak marginalny. Spośród 100 wspartych projektów, tylko 1 dotyczył doradztwa w zakresie wykorzystania zaawansowanych technologii IT. Jest to projekt pt. Specjalistyczne doradztwo dotyczące wykorzystywania zaawansowanych technologii informatycznych dla Szczecińskiego Centrum Edukacyjnego Sp. z o.o. Bardzo ograniczony jest również udział projektów związanych z wykorzystaniem Internetu do prowadzenia działalności gospodarczej w ogólnej liczbie projektów wspartych w ramach Poddziałań 1.1.1, oraz W zależności od Poddziałania ich wartość całkowita stanowi od 0,5 % do 2,7 % wartości wszystkich realizowanych przedsięwzięć. 56

57 Poddziałanie Liczba projektów realizujących cel D2 SRSI (udział w ogólnej liczbie projektów) Wartość całkowita projektów realizujących cel D2 SRSI (udział w ogólnej wartości projektów) Wartość dofinansowania uzyskana przez projekty realizujące cel D2 SRSI (udział w ogólnej wartości dofinansowania) Poddziałanie (1,9%) 1,6 mln zł (1,2 %) 0,8 mln zł (1,3 %) Poddziałanie (2,4 %) 1,2 mln zł (0,5 %) 0,5 mln zł (0,5 %) Poddziałanie ( 6,8 %) 7 mln zł ( 2,7 %) 3,5 mln zł (2,8 %) Poddziałanie ( 1 %) 0,03 mln zł (0,9 %) 0,02 mln zł (1 %) Tabela 15 Liczba i wartość projektów wspartych w ramach Poddziałań 1.1.1, 1.1.2, i przyczyniających się do realizacji celu D2 SBSI Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) Analizując powyższe dane, postawiliśmy tezę, że niski udział projektów wpisujących się w cel D2 mógł być spowodowany niedopasowaniem katalogu kosztów kwalifikowalnych w Poddziałaniach do specyfiki prac firm programistycznych tworzących e-usługi. Nie pozwala on m.in. na finansowanie wynagrodzeń programistów będących pracownikami firmy. Nie obejmuje on również kosztów związanych z promocją e-usług w środowisku internetowym, co stanowi jeden z warunków udanego wprowadzenia nowej e-usługi na rynek. Potwierdził ją jeden z ekspertów KOP, z którym przeprowadzany był wywiad telefoniczny. Wsparcie na tworzenie e-usług na terenie województwa jest niewystarczające. Według mojej wiedzy wiele firm informatycznych odpadało na konkursach ze względu na niekwalifikowalność kosztów związanych z tworzeniem e-usług. Uważam, że zachodniopomorskie ma potencjał w tym zakresie mamy wydziały informatyki na uczelniach, są też prężne firmy IT w Szczecinie. - fragment wypowiedzi eksperta z zakresu oceny merytoryczno-technicznej projektów dotyczących bezpośredniego wsparcia inwestycyjnego przedsiębiorstw. Inny z ekspertów podkreślił jednak, że udział firm działających w obszarze e-usług w strukturze przedsiębiorstw województwa zachodniopomorskiego, jest niewielki i zmiana zapisów dotyczących kwalifikowalności kosztów, lub też wprowadzenie specjalnego instrumentu wsparcia tego typu beneficjentów, nie wpłynęłaby na zwiększenie ich uczestnictwa w realizacji RPO WZ. Potwierdzeniem tej tezy może być niski udział firm z województwa zachodniopomorskiego w projektach związanych z rozwojem e-usług finansowanych w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. W Działaniu 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej zachodniopomorskie firmy stanowią jedynie 2,3 % wszystkich beneficjentów. Podobnie jest w Działaniu 8.2. Wspieranie wdrażania elektronicznego biznesu typu B2B, gdzie ich udział wynosi 3 %. W świetle powyższych obserwacji wydaje się zasadne dokonanie głębszej analizy przyczyn niskiego udziału projektów w zakresie tworzenia e-usług i rozwiązań IT wykorzystujących Internet w ogólnej liczbie projektów. W naszej ocenie należałoby również przeprowadzić pogłębioną analizę potrzeb firm działających w sektorze e-commerce na wsparcie w przyszłej perspektywie programowania. 57

58 D3 Stworzenie środowiska dla e-turystyki Zachodniopomorska Platforma Cyfrowa e Turystyka. Cel realizowany jest poprzez budowę platformy wymiany informacji turystycznej w ramach portalu wojewódzkiego, budowę i wdrożenie portalu dla powszechnego wojewódzkiego systemu ewidencji i pośrednictwa w rezerwacji usług i atrakcji turystycznych. Cel ten jest realizowany przez projekt systemowy Województwa Zachodniopomorskiego: E-Administracja i e-turystyka w województwie zachodniopomorskim. D4 Stworzenie środowiskowego systemu portowego jako środowiska wymiany danych elektronicznych i świadczenia e usług na potrzeby portów morskich całego województwa. Rozwój e-usług m.in. na potrzeby przedsiębiorstw w województwie, do których mogą należeć porty morskie stanowi obszar interwencji Działania 3.2 RPO WZ. Żaden jednak z projektów wspartych w ramach instrumentu nie jest spójny z obszarem interwencji Działania Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie SBSIWZ pomija w diagnozie istotne kwestie takie jak rozwój e-kultury, czy też e-transportu, stanowiące obszar interwencji RPO WZ. Zidentyfikowano pewne luki w instrumentach wsparcia RPO WZ w stosunku do zapisów SBSIWZ brak wsparcia dla usług publicznych w obszarze e- gospodarki oraz rozwoju e-usług dla przedsiębiorstw. Zapisy Strategii nie uwzględniają współpracy pomiędzy instytucjami odpowiedzialnymi za jej realizację a instytucjami odpowiedzialnymi za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ. Przeprowadzone przez nas wywiady IDI wykazały, że w praktyce taka współpraca występuje, jednak ma ona charakter ad-hoc. Brakuje trwałych mechanizmów określających rolę Biura ds. Społeczeństwa Informacyjnego w programowaniu i nadzorowaniu interwencji w ramach RPO WZ dotyczącej zakresu SBSIWZ Dokument Strategii nie uwzględnia RPO WZ jako narzędzia finansowania. Zbyt ogólnie sformułowane kryteria wyboru projektów, w instrumentach związanych z obszarem interwencji SBSIWZ mogą utrudniać wybór projektów, które w dużym stopniu realizują jej cele. Wskaźniki realizacji celów Strategii z jednym wyjątkiem nie pokrywają się zakresem pomiaru ze wskaźnikami RPO WZ. Projekty realizowane w ramach RPO WZ w dużej mierze wspierają realizację celów strategii, które są spójne przedmiotowo z zakresem interwencji RPO WZ. 58

59 Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią sektorową w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego Strategia sektorowa w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego Strategia sektorowa w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego została przyjęta przez Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego we wrześniu 2001 roku. Strategia została opracowana przez zespół kierowany przez Wydział Ochrony Zdrowia i Polityki Społecznej, skupiający m.in. przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego (samorządów powiatowych), dyrektorów zakładów opieki zdrowotnej i Pomorskiej Akademii Medycznej, przedstawicieli Izb Lekarskich. Diagnoza Strategia posiada część diagnostyczną, której podsumowanie stanowi analiza SWOT. Cele realizacji strategii Głównym celem strategicznym jest Stworzenie spójnego systemu realizacji zadań ochrony zdrowia i bezpieczeństwa zdrowotnego. Jego realizacji służą następujące cele, nazwane zadaniami strategicznymi: 1.Wypracowanie optymalnego modelu ochrony zdrowia i koordynacja działań w tym zakresie 2. Zapewnienie wysokiej jakości opieki medycznej w dziedzinie całodobowej podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistycznej opieki ambulatoryjnej i opieki stacjonarnej 3. Reorganizacja ratownictwa medycznego 4. Stworzenie systemu rozwoju promocji zdrowia i profilaktyki 5. Podnoszenie poziomu wykształcenia personelu medycznego 6. Przekształcenia własnościowe zakładów opieki zdrowotnej 7. Właściwe zabezpieczenie sanitarno-epidemiologiczne województwa. Do każdego z celów przypisane są konkretne działania służące do ich realizacji. Przed przystąpieniem do analizy porównawczej niniejszego dokumentu strategicznego z dokumentem RPO WZ, należy zwrócić uwagę na skomplikowaną strukturę samego dokumentu strategii, która w naszej ocenie znacząco utrudnia zarówno przeprowadzenie analizy strategii, jak również jej realizację i monitoring. Strategia jest napisana tekstem ciągłym a zapisy dotyczące działań realizowanych w ramach poszczególnych celów są niejednorodne. Perspektywa czasowa realizacji strategii, wynika z perspektywy czasowej Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego. System wdrażania i monitorowania strategii Strategia zredagowana jest w sposób, który utrudnia określenie podziału zadań związanych z jej realizacją pomiędzy instytucje odpowiedzialne za sektor ochrony zdrowia. Strategia posiada system monitoringu wyposażony we wskaźniki, jednak w większości nie posiadają one ani wartości referencyjnych ani docelowych, co uniemożliwia określenie mierzalnych kryteriów świadczących o osiągnięciu celów strategii. Niektóre wskaźniki sformułowane są w sposób bardzo ogólny (np. wskaźniki zachorowalności) nie posiadają szczegółowej definicji określającej, co dokładnie mierzy dany wskaźnik. Oczekiwane wartości docelowe części wskaźników (np. liczba łóżek w różnego rodzaju placówkach medycznych przypadająca na określoną liczbę mieszkańców) zostały określone w treści dokumentu. Brak spójnego i jasnego katalogu wskaźników zgodnych z metodologią SMART obniża wartość Strategii sektorowej. jako dokumentu planistycznego. 59

60 Przeglądy i modyfikacje strategii Na pozytywną ocenę zasługuje fakt, że Strategia sektorowa w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego jest na bieżąco monitorowana a co dwa lata odbywają się jej przeglądy. Ostatni taki przegląd odbył się w 2009 roku. Należy również wysoko ocenić fakt opracowania przez Wydział Zdrowia dodatkowych strategii kierunkowych, które stanowią uszczegółowienie Strategii Sektorowej Ochrony Zdrowia w Województwie Zachodniopomorskim. W latach zostało przyjętych łącznie 8 takich dokumentów: Strategia opieki zdrowotnej w zakresie neonatologii i pediatrii w województwie zachodniopomorskim na lata Kierunki rozwoju opieki zdrowotnej w zakresie chorób wewnętrznych w województwie zachodniopomorskim na lata Kierunki rozwoju opieki zdrowotnej w zakresie chirurgii ogólnej w województwie zachodniopomorskim na lata Kierunki rozwoju opieki zdrowotnej w zakresie położnictwa i ginekologii w województwie zachodniopomorskim na lata Kierunki rozwoju onkologii w województwie zachodniopomorskim na lata Kierunki rozwoju opieki zdrowotnej w zakresie wysokospecjalistycznych specjalności zabiegowych w województwie zachodniopomorskim na lata Kierunki rozwoju opieki długoterminowej i rehabilitacji leczniczej w Województwie Zachodniopomorskim na lata Kierunki rozwoju e-usług w ochronie zdrowia w Województwie Zachodniopomorskim na lata Regionalny Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Województwa Zachodniopomorskiego na lata Wymienione dokumenty stanowią dowód na możliwość precyzyjnego planowania strategicznego w danej dziedzinie. Zwróciła na to uwagę przedstawicielka Wydziału Zarządzania RPO WZ, odpowiedzialna za VII oś priorytetową, która m.in. dotyczy interwencji w obszarze infrastruktury zdrowotnej. Podkreśliła zarazem, że precyzyjnie sformułowane dokumenty strategiczne pozwalają lepiej planować interwencję w ramach RPO: Wcześniej sektorowe zapisy strategii ochrony zdrowia były ogólniejsze. Sama strategia województwa skupiała się na tych bardziej ogólnych aspektach, a tutaj już faktycznie są takie bardzo ścisłe sektorowe strategie i ja uważam, że bardzo dobrze ( ) to daje jakąś wskazówkę i potem jak się tworzy pewne dokumenty, no jest to jakieś ograniczenie, że nie wszystko da się wpisać. Ale generalnie pokazuje to moim zdaniem kierunek w jakim powinien rozwijać się region i prawdziwe potrzeby. Wydaje mi się, że w momencie kiedy już od iluś tam lat wdrażamy fundusze, to te strategie i diagnozy i analizy, jeżeli one są bardziej wąskie to są tym bardziej dla nas przydatne i tym bardziej możemy odpowiadać na potrzeby regionu - fragment wypowiedzi przedstawicielki Wydziału Zarządzania RPO WZ 60

61 Analiza spójności RPO WZ ze Strategia sektorową w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego Wymiar potrzeb Analiza dokumentu Sektorowej strategii oraz RPO WZ wykazuje, że Program odpowiada na potrzeby przedstawione w analizie SWOT w zakresie potrzeb związanych z nierównomiernym dostępem do placówek medycznych oraz sprzętu specjalistycznego. Pozostałe potrzeby zdiagnozowane w Sektorowej strategii znajdują się poza obszarem interwencji RPO i dotyczą przede wszystkim kwestii prawnoorganizacyjnych. Należy zwrócić uwagę, że obszar e-usług w zakresie medycyny (e-zdrowie) objęty wsparciem w ramach RPO WZ (Działanie 3.2) został całkowicie pominięty w diagnozie potrzeb przestawionej w Sektorowej strategii Można przypuszczać, że wynika to z faktu, że strategia została przyjęta 10 lat temu, kiedy idea usług publicznych dostępnych online była w Polsce mało znana. Kwestie związane z e-usługami w obszarze zdrowia są jednak praktycznie nieobecne także w raporcie z monitoringu strategii z 2009 roku. Znajdują się w nim jedynie informacje o dwóch międzynarodowych projektach związanych z rozwojem sieci telemedycznych. Dopiero dokument Kierunki rozwoju e-usług w ochronie zdrowia w Województwie Zachodniopomorskim na lata szczegółowo porusza tę kwestię. Szczegółowe wyniki analizy w wymiarze potrzeb zostały przedstawione w Załączniku 6 (Rozdział 6.1). Wymiar celów Analiza spójności w obszarze celów wykazuje znaczną spójność Strategii sektorowej oraz RPO WZ. Nie stwierdzono sytuacji, aby RPO WZ nie obejmował swoim zakresem jakiegoś obszaru przedmiotu właściwego dla regionalnych programów operacyjnych, który dotyczyłby zadań strategicznych Strategii sektorowej Pewne zastrzeżenia w kontekście celów strategii może budzić jednak zakres interwencji Poddziałania Lokalna infrastruktura ochrony zdrowia, który obejmuje wyłącznie zakup aparatury medycznej, nie uwzględniając innych inwestycji, związanych chociażby z modernizacją budynków zakładów opieki zdrowotnej, czy dostosowaniem ich do potrzeb osób niepełnosprawnych. Porównując część planistyczną Strategii sektorowej z instrumentami RPO WZ można zauważyć, że jej cele i zadania nie obejmują obszaru e-usług medycznych, co było już wskazane w części rozdziału dotyczącej wymiaru potrzeb. Szczegółowe wyniki analizy w wymiarze potrzeb zostały przedstawione w Załączniku 6 (Rozdział 6.2). Wymiar koordynacji Ponieważ dokument Sektorowej strategii powstał w 2001 roku a więc jeszcze przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, w oczywisty sposób nie mógł on uwzględniać RPO WZ jako instrumentu realizacji swoich celów. Jednak zarówno w Okresowym sprawozdaniu z realizacji Strategii sektorowej z 2007 jak również z 2009 roku zawarte są informacje o wykorzystaniu środków unijnych do zadań inwestycyjnych wynikających z celów omawianego dokumentu. Zwłaszcza Okresowe sprawozdanie z realizacji strategii sektorowej w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego z 2009 roku przedstawia informacje o projektach realizowanych w ramach RPO WZ - liczbę podpisanych umów oraz łączną wartość projektów. 61

62 Rzeczywistą współpracę pomiędzy Wydziałem Zdrowia, odpowiedzialnym za opracowanie i wdrożenie Sektorowej strategii a wydziałami odpowiedzialnymi za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ należy ocenić wysoko. Informacje zebrane podczas wywiadów indywidualnych wykazały, że Wydział Zdrowia brał aktywny udział w opracowywaniu Poddziałań i Jego przedstawiciele zasiadali również w Komisjach Oceny Projektów w ramach wymienionych instrumentów oraz opiniowali ocenę strategiczną projektów w ramach Poddziałania dokonywaną przez Zarząd Województwa. Wydział Zdrowia jest również zaangażowany w monitoring realizacji projektów indywidualnych w ramach Poddziałania Wymiar zarządzania finansowego. Jak już wspomniano, Sektorowa strategia ze względu na czas kiedy była opracowywana, nie wymienia RPO WZ jako źródła finansowania zadań związanych z realizacją jej celów. Dokument nie jest również wyposażony w Plan finansowy, stąd też nie można precyzyjnie określić w jakim stopniu alokacja w instrumentach RPO WZ wpisujących się w jej zakres interwencji, pozwala na zaspokojenie potrzeb wojewódzkiego sektora ochrony zdrowia. Wywiady indywidualne z przedstawicielami Wydziału Zdrowia oraz Wydziału Zarządzania RPO WZ, wykazały jednak, że w ich opinii środki dostępne w ramach Poddziałania oraz są w dużym stopniu niewystarczające w porównaniu do potrzeb. Przedstawicielka Wydziału Zdrowia wymieniła kluczowe obszary inwestycji, które nie uzyskały dofinansowania w ramach RPO WZ. Należą do nich: Rozwój ratownictwa medycznego Budowa ośrodka opieki długoterminowej w Koszalinie Uruchomienie Regionalnego Centrum Urazowego w Gryficach Termomodernizacja budynków należących do służby zdrowia Rozwój pionów zakaźnych w szpitalach wojewódzkich. Wymiar oceny projektów Analizując tryby wyboru projektów w instrumentach RPO WZ, które bezpośrednio przyczyniają się do realizacji celów Sektorowej strategii nie zidentyfikowaliśmy przypadków, aby utrudniały one wybór i realizację projektów wpisujących się w realizację tych celów. Projekty kluczowe dla sektora służby zdrowia w województwie zachodniopomorskim są wybierane w trybie indywidualnym, natomiast projekty dotyczące placówek o znaczeniu lokalnym wybierane są w procedurze konkursowej. Analizując kryteria wyboru projektów w Poddziałaniach, które wpisują się zakresem interwencji w cele Sektorowej strategii oraz ich definicje w kartach oceny merytoryczno-technicznej zidentyfikowaliśmy pewne problemy, które mogą utrudniać precyzyjny wybór projektów spójnych z założeniami omawianego dokumentu: Warunki przyznawania punktacji w kryterium Wpływ na realizację celów Strategii sektorowej w zakresie ochrony zdrowia Województwa Zachodniopomorskiego oraz celów poddziałania w Poddziałaniach oraz są bardzo ogólne, przez co pozostawiają duże pole do uznaniowego oceniania projektów przez ekspertów. Wydaje się więc zasadne doprecyzowanie zasad przyznawania punktów w tym kryterium, szczególnie biorąc pod uwagę jego istotne znaczenie dla całościowej oceny punktowej (16/68 pkt w Poddziałaniu i 12/68 pkt w Poddziałaniu 7.3.2). Pewne zastrzeżenia może budzić kryterium Miejsce realizacji projektu w Poddziałaniu które premiuje projekty realizowane na obszarach o szczególnie niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej. Patrząc z punktu widzenia realizacji celów strategii, bardziej precyzyjne byłoby kryterium, które premiuje projekty realizowane na obszarach, gdzie występuje ograniczony dostęp do danego typu aparatury medycznej. Problem związany ze nierównomiernym rozmieszczeniem terytorialnym nowego sprzętu porusza Raport z monitoringu Sektorowej strategii z 2007 roku, w którym czytamy, że Wskazanym jest szczególne monitorowanie tego procesu, by w 62

63 przyszłości zapobiec nierównomiernemu rozmieszczeniu terytorialnemu i rozproszeniu aparatury wysokospecjalistycznej oraz naruszeniu reguły komplementarności w opiece specjalistycznej 10. Kryterium Realizacja polityk horyzontalnych UE dotyczące m.in. równości szans, zarówno w Poddziałaniach 1.1.1, 1.1.2, jak również Poddziałaniu i zostało zdefiniowane zbyt ogólnie. W kontekście działań wpisanych w realizację Zadania strategicznego 2 Sektorowej strategii które kładzie duży nacisk na adaptację pomieszczeń placówek medycznych do potrzeb osób niepełnosprawnych, należałoby rozważyć doprecyzowanie definicji kryterium tak, aby wprost premiować projekty uwzględniające te działania. Szczegółowe wyniki analizy w wymiarze potrzeb zostały przedstawione w Załączniku 5 (Rozdział 5.2). Wymiar monitoringu Systemy wskaźników Sektorowej strategii. oraz RPO WZ są ze sobą niespójne, co uniemożliwia precyzyjny pomiar wpływu realizacji programu na osiąganie celów strategii. Nie zidentyfikowaliśmy ani jednego wskaźnika w strategii oraz RPO WZ, które byłyby spójne jeśli chodzi o zakres i metodologię pomiaru. Wymiar wpływu rzeczywistego Wymiar wpływu rzeczywistego analizowany był w odniesieniu do poszczególnych celów strategii, które na etapie analizy spójności w wymiarze celów zostały uznane za spójne pod względem przedmiotowym z instrumentami interwencji RPO WZ. Cel 2. Zapewnienie wysokiej jakości opieki medycznej w dziedzinie całodobowej podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistycznej opieki ambulatoryjnej i opieki stacjonarnej i Cel 6. Przekształcenia własnościowe zakładów opieki zdrowotnej Cel nr 2 oraz cel nr 6 realizowany jest m.in. poprzez inwestycje w obszarze infrastruktury medycznej, a także inwestycje w nowoczesną aparaturę medyczną. W ramach Poddziałań 1.1.1, oraz mogą być wspierane projekty realizowane przez prywatne placówki medyczne, związane z inwestycjami w nowoczesną aparaturę medyczną. Wyniki danych projektowych, pokazują, że inwestycje w aparaturę medyczną i wyposażenie prywatnych placówek ochrony zdrowia stanowią istotną część rzeczywistej interwencji Poddziałania Projekty tego typu stanowiły aż 37,5 % wspartych przedsięwzięć. Ich łączna wartość całkowita wynosi 42 mln zł, co stanowi 32,3 % wartości wszystkich realizowanych projektów. Jeszcze wyższy, bo stanowiący aż 35 %, jest udział dofinansowania przyznanego na inwestycje w zakresie ochrony zdrowia, w całości przyznanych w ramach Poddziałania Oznacza to, że co trzecia złotówka dofinansowania z tego instrumentu przyczynia się do rozwoju sektora ochrony zdrowia w województwie. W przypadku Poddziałania oraz udział tego typu projektów jest znacznie mniejszy, co zapewne należy tłumaczyć faktem, że większość prywatnych gabinetów medycznych to mikroprzedsiębiorstwa. 10 Okresowe sprawozdanie z realizacji Strategii sektorowej w zakresie ochrony zdrowia Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin

64 Poddziałanie Liczba projektów z zakresu ochrony zdrowia (udział w całkowitej liczbie projektów) 95 (37,5%) 7 (5,7%) 9 (12,3%) Wartość realizowanych inwestycji w zakresie ochrony zdrowia (Udział w całkowitej wartości projektów) 42 (32,2%) 19,4 (7,7%) 12,9 (4,9%) Wartość dofinansowania pozyskanego na inwestycje w zakresie ochrony zdrowia (udział w całkowitej wartości projektów) 21,5 (35,0%) 9,5 (9,1%) 7 (5,8%) Tabela 16 Liczba i wartość projektów wspartych w ramach Poddziałań 1.1.1, i realizujących cel 1 i 6 Strategii sektorowej ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) Inwestycje w obszarze infrastruktury medycznej oraz nowoczesną aparaturę medyczną stanowią przedmiot wszystkich projektów wspieranych w ramach Poddziałania Regionalna infrastruktura ochrony zdrowia. Łączna wartość wszystkich przedsięwzięć wynosi 270,9 mln zł, z czego dofinansowanie wynosi 137,7 mln zł. Ich wpływ na realizację celów Sektorowej Strategia. mogą ilustrować wskaźniki projektowe, wybrane przez beneficjentów projektów. Docelowe oraz dotychczas osiągnięte wartości wskaźników kluczowych w kontekście zapisów celu nr 2 i 6 zostały przedstawione w tabeli poniżej. Tabela 17 Nazwa wskaźnika Wartość docelowa wskaźnika Wartość osiągnięta wskaźnika (dane za r.) Stopień realizacji wskaźnika Liczba przebudowanych obiektów % Liczba wybudowanych obiektów 0 0 0% Liczba zakupionego sprzętu specjalistycznego Liczba specjalistycznych badań wykonanych zakupionym sprzętem ,6% % Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałania RPO WZ w odniesieniu do celów 1 i 6 Strategii sektorowej ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) Powyższe dane pokazują, że na obecnym etapie wdrażania projektów największy postęp rzeczowy notują przedsięwzięcia związane z zakupem sprzętu specjalistycznego. Zakupione wyposażenie nie zostało jednak dotychczas wykorzystane do badań. Do realizacji celów nr 2 oraz 6 przyczyniają się również wszystkie projekty wsparte w ramach Poddziałania Lokalna infrastruktura ochrony zdrowia. Jest to łącznie 12 inwestycji związanych z wyposażeniem jednostek ochrony zdrowia w specjalistyczną aparaturę medyczną. Docelowe oraz dotychczas osiągnięte wartości wskaźników kluczowych w kontekście zapisów celu nr 2 i 6 zostały przedstawione w tabeli poniżej. 64

65 Wskaźniki projektowe Liczba zakupionego sprzętu specjalistycznego Liczba specjalistycznych badań wykonanych zakupionym sprzętem w ciągu roku (KSI) Wartość docelowa wskaźnika Wartość osiągnięta wskaźnika Stopień realizacji wskaźnika ,2 % % Tabela 18 Osiągnięty i prognozowany postęp rzeczowy projektów realizowanych w ramach Poddziałania RPO WZ w odniesieniu do celów 1 i 6 Strategii sektorowej ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (Stan na dzień ) Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie Nie zidentyfikowano znaczących niespójności. Braki dokumentu Sektorowej strategii w zakresie e-usług medycznych, zostały uzupełnione przez odpowiednią strategię kierunkową. Nie zidentyfikowano znaczących niespójności. Braki dokumentu Sektorowej strategii w zakresie e-usług medycznych, zostały uzupełnione przez odpowiednią strategię kierunkową. Pomimo braku sformalizowanych zapisów określających współpracę pomiędzy Wydziałem Zdrowia a Wydziałami odpowiedzialnymi za Zarządzanie i Wdrażanie RPO WZ, współpraca taka jest prowadzona. Dotyczy ona zarówno opracowywania zasad wsparcia w ramach instrumentów spójnych pod względem interwencji ze Strategią, jak również dokonywania oceny projektów oraz monitoring postępu w ich realizacji. Dokument Strategii nie uwzględnia RPO WZ jako narzędzia finansowania. Z powodu braku planu finansowego trudno też jednoznacznie określić w jakim stopniu RPO WZ zaspokaja potrzeby województwa w obszarze ochrony zdrowia. Istotne dla wyboru projektów kryteria w Poddziałaniach oraz jest określone mało precyzyjnie, co może utrudniać precyzyjny wybór projektów, które w największym stopniu wspierają realizację tych celów Strategii które pokrywają się zakresem interwencji z obszarem interwencji wskazanych Poddziałań. Wskaźniki realizacji celów Strategii nie pokrywają się zakresem pomiaru ze wskaźnikami RPO WZ. Projekty realizowane w ramach RPO WZ w istotny sposób wspierają realizację tych celów strategii, które są spójne przedmiotowo z zakresem interwencji RPO WZ. Poza projektami finansowanymi w ramach VII priorytetu, na realizację celów strategii wpływa także istotna część projektów realizowanych przez przedsiębiorstwa, w ramach Poddziałania

66 Analiza i ocena spójności RPO WZ z Wojewódzkim Programem Opieki nad Zabytkami na lata Podstawowe informacje o Wojewódzkim Programie Opieki nad Zabytkami na lata Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami na lata został opracowany przez Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie, samorządową wojewódzką instytucję kultury, jako zadanie statutowe, zawarte w statucie BDZ, zatwierdzonym przez Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego. W skład zespołu opracowującego raport wchodzili pracownicy biura oraz zewnętrzni eksperci. Dokument WPONZ nie podaje bardziej szczegółowych danych na temat metodologii jego opracowania. Diagnoza Diagnoza strategiczna oparta została na analizie sytuacji w obszarach wchodzących w zakres przedmiotowy WPOZ podsumowanych przy pomocy analizy SWOT. Analiza SWOT została wykonana dla każdego z obszarów Programu oddzielnie. Dokument zawiera też zbiorczą analizę SWOT. Cele realizacji strategii WPONZ posiada 3 cele nadrzędne, określone jako cele perspektywiczne : 1. Utrzymanie zabytków budujących krajobraz kulturowy regionu 2. Funkcjonowanie zabytków w procesie aktywizacji ekonomicznej i społecznej województwa 3. Kształtowanie świadomości regionalnej w oparciu o dziedzictwo kulturowe i potrzebę jego zachowania dla przyszłych pokoleń. Do wymienionych celów zostało łącznie przypisanych 10 celów operacyjnych. System wdrażania i monitorowania strategii WPONZ zawiera bardzo ogólne wytyczne odnośnie wdrażania i monitorowania jego realizacji. Dokument stanowi jedynie, że cele i zadania będą realizowane w wyniku wspólnych harmonijnych i zdecydowanych działań władz regionu z ministerstwem do spraw kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego, wojewódzkim konserwatorem zabytków, jednostkami samorządu terytorialnego, władzami kościelnymi, organizacjami pozarządowymi i stowarzyszeniami regionalnymi, ośrodkami naukowymi i nade wszystko z właścicielami i użytkownikami obiektów zabytkowych 11 a także poprzez działania własne władz regionu z zakresu stanowienia prawa, finansowania instytucji kultury, realizowania projektów i programów regionalnych oraz realizacji działań finansowanych z funduszy europejskich. Dokument nie przypisuje jednak w żaden sposób poszczególnych zadań do odpowiedzialnych za nie instytucji. Za monitoring wdrożenia Programu odpowiedzialne jest Biuro Dokumentacji Zabytków, które co dwa lata ma przeprowadzać działania sprawdzające a wraz z końcem 2012 roku przeprowadzić ewaluację programu. Należy jednak podkreślić, że WPONZ nie ma określonych żadnych wskaźników realizacji. Słabą stroną analizowanego dokumentu jest również brak planu finansowego, który by określał środki potrzebne do realizacji jego celów. 11 Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami

67 Przeglądy i modyfikacje strategii Jak dowiedzieliśmy się podczas wywiadu badawczego z przedstawicielami Biura Dokumentacji Zabytków w Szczecinie został przeprowadzony jeden przegląd Programu. Obecnie trwają prace nad aktualizacją dokumentu. Ich zakończenie przewiduje się na koniec 2012 roku Analiza spójności RPO WZ z Wojewódzkim Programem Opieki nad Zabytkami Wymiar potrzeb Analiza spójności RPO WZ i WPONZ wymiarze potrzeb została przeprowadzona w oparciu o zbiorczą macierz SWOT stanowiącej element omawianego dokumentu. Wykazała ona, że na potrzeby zidentyfikowane we WPONZ odpowiadają instrumenty V i VI priorytetu RPO WZ dotyczące rozwoju infrastruktury kultury, ochrony dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego oraz rozwoju turystyki. Wydaje się, że z punktu widzenia potrzeb przedstawionych we WPOZ , związanych ze zbyt niską świadomością kulturową mieszkańców województwa zachodniopomorskiego, brakiem jest pominięcie w RPO WZ instrumentu, który wspierałby organizację imprez kulturalnych o wysokim znaczeniu dla województwa. Jak było już wspomniane w niniejszym raporcie instrumenty takie są stosowane w Regionalnych Programach Operacyjnych. Z informacji uzyskanych od przedstawicieli Wydziału Zarządzania RPO WZ wynika, że obecnie trwają prace nad wprowadzeniem w Uszczegółowieniu RPO WZ zapisów umożliwiających finansowania tego typu projektów. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb znajdują się w załączniku 7 (Rozdział 7.1) Wymiar celów Analiza w wymiarze celów została przeprowadzona w oparciu o cele operacyjne WPONZ Wykazała ona, że RPO WZ przyczynia się przede wszystkim do realizacji celów nr 2 i 3, których realizacji służą w znacznej mierze działania inwestycyjne związane z renowacją zabytków, rozbudową obiektów muzealnych i promocją województwa w oparciu o kulturalne produkty turystyczne. Podobnie jak w Wymiarze Potrzeb, również w kontekście celów WPONZ , w RPO WZ brakuje narzędzi wspierających organizację imprez kulturalnych o istotnym znaczeniu dla województwa. Sytuacja ta ulegnie zmianie po wprowadzeniu odpowiednich zmian w zapisach Uszczegółowienia RPO WZ. Wymiar Koordynacji Z racji bardzo ogólnych zapisów odnośnie systemu instytucjonalnego WPOZ nie precyzuje roli jaką odgrywają w nim instytucje odpowiedzialne za zarządzanie oraz wdrażanie RPO WZ. Wywiady z przedstawicielami Biura Dokumentacji Zabytków oraz przedstawicielką Wydziału Zarządzania RPO odpowiedzialną za V i VI oś priorytetową nie wykazały, aby istniała jakakolwiek bieżąca współpraca pomiędzy tymi podmiotami, zarówno w zakresie konsultowania zapisów RPO w Poddziałaniach i Działaniach związanych przedmiotowo z WPONZ , opracowywania zasad wyboru projektu jak i dokonywania oceny projektów. Jednocześnie przedstawiciele Biura wyrazili gotowość uczestnictwa w tych działaniach. Szczegółowe wyniki analizy znajdują się w załączniku 7 (Rozdział 7.2) Wymiar zarządzania finansowego. WPOZ wskazuje RPO jako źródło finansowania zadań nim objętych wskazuje jednak wyłącznie na Poddziałania oraz 6.2.2, pomijając inne instrumenty RPO WZ służące jego realizacji. 67

68 Ponieważ dokument nie zawiera planu finansowego, nie można ocenić w jakim stopniu alokacja, przeznaczona na instrumenty RPO WZ spójne przedmiotowo z jego obszarem interwencji, jest wystarczająca w odniesieniu do potrzeb. Zarówno przedstawiciele Biura Dokumentacji Zabytków jak i Wydziału Zarządzania zgodnie oświadczyli, że środki są niewystarczające. Wymiar oceny projektów Na realizację celów WPONZ , biorąc pod uwagę zakres przedmiotowy programu, ma tryb wyborów w Poddziałaniach oraz Projekty w ramach tych przedsięwzięć były wybierane w trybie konkursowym i indywidualnym. Ekspert, który oceniał projekty w tych Poddziałaniach wyżej ocenił tryb konkursowy, uznając że jest on bardziej sprawiedliwy, przejrzysty i przyczynia się do wyboru lepszych projektów: To najlepszy tryb wyboru projektów. Bo nawet jeżeli projekt byłby kluczowy, to w konkursie, w porównaniu do innych projektów może się okazać, że są lepsze projekty, które bardziej przyczynią się do rozwoju regionu. Pozwala na rzeczywisty wybór najlepszych projektów. Tryb indywidualny jest bardzo polityczny. - fragment wypowiedzi eksperta KOP Co prawda, jest to opinia jednostkowa (w ramach badania rozmawialiśmy tylko z jednym spośród 7 ekspertów, którzy oceniali projekty w obszarze dziedzictwa kulturowego), jednak ze względu na duże doświadczenie naszego rozmówcy, a także podobne opinie ekspertów oceniających projekty komplementarne (rozwój infrastruktury kultury i turystycznej) uznaliśmy za zasadne jej przytoczenie. Analiza spójności kryteriów wyboru projektów z celami WPONZ wykazała, że wszystkie cele spójne z obszarem interwencji RPO WZ są wspierane przez odpowiednie kryteria wyboru projektów. Jedna zidentyfikowana niespójność dotyczy kryterium Wpływ na rozwój regionu, w Poddziałaniu W zapisach karty oceny merytoryczno-technicznej zrezygnowano z przyznawania punktów, projektom, które wpisują się w szerszy zbiór zabytków, np. któryś ze szlaków tematycznych (np. szlak architektury ceglanej, szlak architektury średniowiecznej, szlak gotycki, szlak budowli obronnych, szlak cysterski, komandorii templariuszy, szlak zabytków techniki, szlak romański). Ogranicza to potencjalny pozytywny wpływ Poddziałania na realizację celu 2.2 WPONZ, który dotyczy m.in. rozwoju szlaków tematycznych. Warto zwrócić uwagę, że zapis taki znalazł się w niemal identycznym pod względem przedmiotowym Poddziałaniu RPO WZ. Szczegółowe wyniki analizy znajdują się w załączniku 7 (Rozdział 7.3) Wymiar monitoringu Ponieważ WPONZ nie ma określonych wartości docelowych wskaźników, nie ma możliwości sprawdzenia w jakim stopniu RPO WZ wpływa na jego realizację. Wymiar wpływu rzeczywistego Wymiar wpływu rzeczywistego analizowany był w odniesieniu tych celów strategii, które na etapie analizy w wymiarze celów zostały uznane za spójne pod względem przedmiotowym z instrumentami interwencji RPO WZ 68

69 2.1 Stworzenie warunków finansowych i organizacyjnych do opieki nad dziedzictwem kulturowym regionu Zgodnie z zapisami WPONZ Realizacji celu służy ustalenie priorytetu wykorzystania funduszy strukturalnych na zadania zw. z rewitalizacją obszarów zabytkowych i aktywizacją gospodarczą w oparciu o zasoby zabytkowe. Ponieważ w RPO WZ występują takie instrumenty jak Poddziałanie Zachowanie dziedzictwa kulturowego, Poddziałanie Zachowanie dziedzictwa kulturowego na obszarze metropolitalnym, Poddziałanie Rewitalizacja obszarów zdegradowanych, Poddziałanie Inicjatywa Jessica, Poddziałanie Rewitalizacja obszarów zdegradowanych na obszarze metropolitalnym oraz Poddziałanie Inicjatywa Jessica na obszarze metropolitalnym można powiedzieć, że cel ten został osiągnięty Zwiększanie roli zabytków w rozwoju turystyki i przedsiębiorczości Realizacji celu służy m.in. rozwój tematycznych szlaków turystycznych promujących walory kulturowe i przyrodnicze regionu,, co wpisuje się w zakres interwencji Poddziałanie Infrastruktura turystyki i Poddziałanie Infrastruktura turystyki na obszarze metropolitalnym. Nie zidentyfikowano jednak żadnego projektu, który dotyczyłby tematycznego szlaku turystycznego. Wpływ na rozwój tematycznych szlaków turystycznych promujących walory kulturowe mogą mieć również projekty realizowane w ramach Poddziałania oraz 6.2.2, jeśli dotyczą zabytków znajdujących się na tych szlakach. Zostały one przedstawione w rozdziale poświęconym spójności RPO WZ ze Strategią rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Realizacji celu służą wytyczne odnośnie zagospodarowanie parków i cmentarzy, co wchodzi w zakres interwencji Działania 5.4 Promocja ochrona i waloryzacja dziedzictwa przyrodniczego. Jedyny projekt, który jest finansowany z tego instrumentu, Rewitalizacja Parku Książąt Pomorskich A w Koszalinie wpisuje się w powyższe wytyczne. Zgodnie z prognozami Beneficjenta, wpisanymi do wskaźników projektowych, w ramach projektu rewaloryzacją zostanie objętych 5,717 ha terenu parku. Wartość projektu wynosi 5,3 mln zł, z czego wartość dofinansowania wynosi 3,3 mln zł. Realizacji celu 2.2 służy także budowa i promocja produktów turystycznych w oparciu o dziedzictwo kulturowe. Wpisuje się to w zakres interwencji Poddziałań oraz Żaden jednak z analizowanych projektów wspartych w ramach tych instrumentów nie dotyczył działań wymienionych powyżej. Zgodnie z zapisami WPONZ, realizacji celu służy także adaptacja obiektów zabytkowych na potrzeby turystyczne. Inwestycje tego typu mogą być finansowane m.in. w ramach Poddziałań 5.1.1, 6.1.1, oraz W ramach Poddziałania realizowane są trzy projekty, które przyczyniają się do realizacji celu 2.2: Rewaloryzacja zabytkowego Parku Zdrojowego w Świnoujściu - etap II Renowacja i modernizacja Zabytkowego Parku Miejskiego jako istotnego elementu szczecineckiej infrastruktury turystycznej. Etap od ul. Mickiewicza do ul. Lelewela. Rewitalizacja zabytkowej linii Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej w Gminie Rewal - remont budynków i budowli wraz z zagospodarowaniem terenu. Ich łączna wartość to 51,4 mln zł (24,5 % wartości wszystkich realizowanych projektów), z czego 21,5 mln zł stanowi dofinansowanie ze środków RPO (23,6 % przyznanego łącznie dofinansowania). Wskaźniki produktu, określone przez beneficjentów wymienionych projektów wskazują, że dzięki nim zostanie zrewitalizowanych łącznie 5 obiektów zabytkowych. Dane dotyczące postępu rzeczowego z wskazują, że do tego terminu nie zakończyła się rewitalizacja żadnego z tych obiektów. W ramach Poddziałania nie zidentyfikowano żadnego projektu, który dotyczyłby adaptacji obiektów zabytkowych do celów turystycznych. W przypadku Poddziałań oraz instrumentów RPO WZ skierowanych bezpośrednio na rewitalizację zabytków, zidentyfikowano 1 projekt, który dotyczy adaptacji zabytków na cele turystyczne: Odrestaurowanie zabytkowego skrzydła Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinku na centrum kongresowo-szkoleniowe z zapleczem gastronomicznym i hotelowym, finansowany w ramach Poddziałania Zgodnie z prognozami Beneficjenta projektu, 69

70 zawartymi we wskaźnikach, odrestaurowane zostaną obiekty o kubaturze 7500 m3. Projekt jest obecnie w realizacji. 3.1 Edukacja kulturalna Realizacji celu służy wspieranie rozbudowy sieci muzeów i izb regionalnych, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Rozwój i odtworzenie infrastruktury kultury wraz z systemem informacji kulturalnej oraz Poddziałania Rozwój i odtworzenie infrastruktury kultury na obszarze metropolitalnym. Podczas analizy danych projektowych zidentyfikowano 2 przedsięwzięcia finansowane w ramach Poddziałania 5.2.1, wpisujące się w powyższy cel: Rozwój infrastruktury kultury poprzez remont i adaptację poddasza pałacu wraz z zagospodarowaniem terenu w Trzebiatowie Rozwój infrastruktury kulturowej na terenie gminy Karlino poprzez utworzenie w budynku użyteczności publicznej Muzeum Ziemi Karlińskiej. W przypadku pierwszego z projektów, na zaadaptowanym poddaszu pałacowym zostanie otwarte muzeum etnograficzne. Drugi projekt obejmuje m.in. prace adaptacyjne oraz zakup lub sporządzenie eksponatów do muzeum. Beneficjenci projektów szacują, że po ich zakończeniu, ze zmodernizowanej infrastruktury będzie korzystać odpowiednio 115 tys. (projekt realizowany w Trzebiatowie) i 13,5 tys. osób (projekt gminy Karlino). Wartość obydwu projektów to łącznie 3,5 mln zł, z czego wartość przyznanego dofinansowania wynosi 1,9 mln zł. Kwoty te stanowią zaledwie 3,5 % łącznej wartości projektów oraz przyznanego dofinansowania, co oznacza, że projekty związane z realizacją celu 3.1 stanowią niewielką część rzeczywistej interwencji Poddziałania W ramach Poddziałania realizowany jest jeden projekt wpisujący się w realizację celu 3.1: Modernizacja budynku Książnicy Pomorskiej przy ul. Dworcowej - Muzeum Literatury. Wartość projektu to 7,1 mln zł (4,1 % wartości łącznej projektów wspartych z Poddziałania 6.2.1), z czego wartość dofinansowania wynosi 4,2 mln zł (9,4 % przyznanego wsparcia) Beneficjent przewiduje, że po zakończeniu realizacji projektu, Muzeum Literatury będzie odwiedzać ok. 49 tys. osób rocznie. Na liście projektów kluczowych znajduje się również projekt Budowa pawilonu wystawowego służącego celom Centrum Dialogu Przełomy, jednak ponieważ w momencie przystąpienia do niniejszego badania nie rozpoczęto jego realizacji, nie można jeszcze mówić o rzeczywistym oddziaływaniu projektu na realizację celów WPONZ Realizacji celu służą również projekty finansowane w ramach Poddziałania 6.2.2: Trafostacja Sztuki Szczecin - ochrona i odbudowa zabytkowego obiektu starej transformatorowni przy ul. Św. Ducha w Szczecinie oraz Wymiana stolarki okiennej w skrzydle menniczym i północnym w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. Inwestycje, które obejmują dotyczą m.in. pomieszczeń wystawowych i muzealnych. 3.2 Promocja walorów kulturowych Zgodnie z zapisami WPONZ realizacji celu służy m.in. stworzenie portalu internetowego poświęconego prezentacji dziedzictwa kulturowego oraz opiece nad dziedzictwem kulturowy. W ramach Działania 3.2 nie zidentyfikowaliśmy jednak projektu, który dotyczyłby takiej e-usługi. Zapisy dotyczące celów i zadań WPONZ nie określają priorytetów geograficznych dla realizowanych zadań, stąd też nie przeprowadzono analizy projektów pod tym kątem. 70

71 Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Ocena Syntetyczne uzasadnienie Przyznano najwyższą ocenę pomimo braku instrumentów wsparcia imprez kulturalnych w ramach RPO WZ, ponieważ obecnie trwają prace nad ich wpisaniem do Uszczegółowienia RPO WZ Przyznano najwyższą ocenę pomimo braku instrumentów wsparcia imprez kulturalnych w ramach RPO WZ, ponieważ obecnie trwają prace nad ich wpisaniem do Uszczegółowienia RPO WZ. Nie zidentyfikowano współpracy pomiędzy Biurem Dokumentacji Zabytków a jednostkami odpowiedzialnymi za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ. Dokument Strategii nie uwzględnia RPO WZ jako narzędzia finansowania. Z powodu braku planu finansowego trudno też jednoznacznie określić w jakim stopniu RPO WZ zaspokaja potrzeby województwa w obszarze ochrony zabytków. Kryteria Poza jednym wyjątkiem, kryteria RPO WZ wspierają realizację celów WPONZ Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Dokument WPONZ nie posiada systemu monitorowania. Ocena wynika ze stosunkowo niewielkiego udziału projektów dotyczących obiektów muzealnych w Poddziałaniu oraz dotychczasowy brak realizacji projektów dotyczących tworzenia produktów turystycznych w ramach Poddziałań oraz Brak również portalu dotyczącego ochrony dziedzictwa kulturowego w ramach Działania

72 Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku Podstawowe informacje o Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku Strategia rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim została opracowana w 2006 roku przez Zespół Polskiej Agencji Rozwoju Turystyki S.A. W pracę nad strategią zaangażowani byli również przedstawiciele Zachodniopomorskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej, doradcy z Uniwersytetu Szczecińskiego i Politechniki Szczecińskiej (obecny Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny) a także przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych, którzy konsultowali założenia strategii. Uwagę zwraca niewielkie (wnioskując ze składu zespołu ekspertów) zaangażowanie w planowanie strategii przedstawicieli Urzędu Marszałkowskiego. W 2010 roku Strategia została zaktualizowana przez Zachodniopomorską Regionalną Organizację Turystyczną przy współpracy ze Stowarzyszeniem Rozwoju Gospodarczego Gmin i Forum Turystyki Regionów. Diagnoza Podstawę dla określenia priorytetów, celów i zadań strategicznych stanowił Audyt turystyczny województwa zachodniopomorskiego przeprowadzony przez Zachodniopomorską Regionalną Organizację Turystyczną w 2005 roku. Obszerny dokument prezentuje stan zasobów regionu w kontekście sektora turystyki, identyfikuje oraz diagnozuje produkty turystyczne województwa zachodniopomorskiego oraz diagnozuje sytuację w sektorze turystyki. Wynikiem diagnozy jest analiza SWOT. Na pozytywną ocenę zasługuje przyporządkowanie wag punktowych poszczególnym czynnikom objętym analizą, co pozwala wyodrębnić najmocniejsze i najsłabsze strony województwa na krajowym i międzynarodowym rynku turystycznym oraz największe szanse i zagrożenia wynikające z otoczenia zewnętrznego. Taka metoda pozwala na łatwiejsze określenie priorytetów na etapie planowania strategicznego. Cele realizacji strategii Strategia rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku nie wytycza celu głównego, natomiast wskazuje wizję stanu docelowego rozwoju turystyki w województwie, która wygląda następująco: Województwo Zachodniopomorskie należy do najlepiej rozwiniętych turystycznie regionów w kraju i Europie Środkowej. Stanowi synonim polskiej marki turystycznej w zakresie wypoczynku aktywnego, pobytów zdrowotnych oraz inspirującej przygody z kulturą i historią. Turystyka stanowi wiodącą dziedzinę gospodarki Województwa, generując nowe miejsca pracy, stanowiąc istotne wsparcie dla rozwoju handlu, usług, transportu, gospodarki morskiej oraz napływu nowych inwestycji. Region jest postrzegany jako atrakcyjne, bezpieczne i inspirujące miejsce spędzania urlopów i wyjazdów kilkudniowych, zarówno przez swoich mieszkańców jak i obywateli Polski i Europy. Markowe produkty turystyczne Województwa, zaspokajające wymagania turystów zagranicznych i krajowych, są zaliczane do najbardziej konkurencyjnych ofert na rynku Urzeczywistnieniu tej wizji służy system 5 celów pośrednich oraz przypisanych do nich 16 celów operacyjnych: 1. Równoważenie dysproporcji czasowych i przestrzennych w rozwoju funkcji turystycznych Województwa 2. Przygotowanie wysoko wykwalifikowanych kadr dla turystyki w Regionie 3. Stworzenie spójnego i skutecznego systemu marketingu w turystyce 4. Tworzenie kompleksowych rozwiązań infrastrukturalnych i komunikacyjnych wykorzystujących rentę położenia Regionu 72

73 5. Stworzenie dogodnych warunków dla poprawy konkurencyjności sektora usług turystycznych w Regionie. System wdrażania i monitorowania strategii Na potrzeby realizacji Strategii rozwoju turystyki zostało powołanych 18 programów operacyjnych, pogrupowanych w programy horyzontalne, obszarowe i wspierające. Każdy program ma określone cele oraz działania zmierzające do ich realizacji. Zostały również wymienione instytucje odpowiedzialne za jego realizację jak również źródła finansowania. Jakkolwiek zapisy dotyczące programów operacyjnych są bardzo ogólne, należy uznać je za właściwy krok w kierunku operacjonalizacji Strategii rozwoju turystyki Trzeba jednak podkreślić, że wymienione programy operacyjne stanowią jedynie propozycję zespołu ekspertów. Analiza dokumentów nie wykazała, aby któryś z nich został wdrożony w praktyce. W tym miejscu, trzeba podkreślić, że w załączniku nr 1 do Strategii rozwoju turystyki pod nazwą Kierunki zintegrowanego zarządzania Strategią Rozwoju Turystyki w Województwie Zachodniopomorskim opracowanym przez Zachodniopomorską Regionalną Organizację Turystyczną, przedstawiona jest zupełnie inna propozycja modelu operacjonalizacji strategii w oparciu o program realizacyjny stanowiący konkretyzację celów i działań wskazanych w dokumencie strategicznym. Strategia posiada analizę możliwych źródeł dofinansowania realizacji poszczególnych celów, nie posiada jednak określonego planu finansowego. Za monitoring realizacji wskaźników odpowiedzialny jest Zespół Monitorowania i Wdrażania Strategii, złożony z przedstawicieli Urzędu Marszałkowskiego i ZROT dokonujący przeglądów Strategii oraz zespół roboczy przygotowujący dane do monitoringu. Dokument Strategii nie przedstawia jednak wskaźników monitorujących postępy w jej realizacji. Jak dowiedzieliśmy się podczas wywiadów badawczych, w praktyce za realizację i monitoring Strategii, odpowiada Biuro Turystyki, należące do Wydziału Turystyki, Gospodarki i Promocji przy pomocy samodzielnie wypracowanych wskaźników. Monitoring nastręcza jednak trudności, związanych ze znacznym zróżnicowaniem zbieranych danych. Przeglądy i modyfikacje strategii Ponieważ ostatnia aktualizacja strategii była przeprowadzona w 2010 roku, dotychczas nie przeprowadzono jej przeglądu Analiza spójności RPO WZ ze Strategią rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku Wymiar potrzeb Analiza spójności w wymiarze potrzeb została przeprowadzona w odniesieniu do najpoważniejszych słabych stron województwa na rynku turystycznym oraz kluczowych zagrożeń, przedstawionych w analizie SWOT, wchodzącej w zakres Audytu turystycznego województwa zachodniopomorskiego, który można uznać za element diagnostyczny Strategii rozwoju turystyki Analiza wykazuje, że interwencja w ramach RPO WZ odpowiada na kluczowe potrzeby wynikające ze słabych stron oraz zidentyfikowanych zagrożeń. Nie zidentyfikowano również luk w diagnozie strategiczne przygotowanej na potrzeby Strategii Rozwoju Turystyki. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb znajdują się w załączniku 8 (Rozdział 8.1) 73

74 Wymiar celów Analiza w wymiarze celów, została przeprowadzona w odniesieniu do celów operacyjnych Strategii Rozwoju Turystyki. Zidentyfikowaliśmy następujące niespójności pomiędzy Strategią Rozwoju Turystyki a RPO WZ: W RPO WZ brakuje instrumentu wsparcia regionalnego systemu ratownictwa, przede wszystkim ratownictwa wodnego, co ogranicza pozytywny wpływ Programu na realizację celu operacyjnego 5.2 Strategii. Wsparcie rozwoju systemu ratownictwa. Zgodnie z zapisami dokumentu strategii realizacji tego celu służy zwiększenie bezpieczeństwa turystów korzystających z akwenów wodnych. Warto zwrócić uwagę, że instrumenty umożliwiające zwiększenie potencjału jednostek i organizacji ratowniczych, funkcjonują w RPO województw pomorskiego oraz warmińsko-mazurskiego, gdzie tak jak w województwie zachodniopomorskim turystyka wodna ma istotne znaczenie. W obszarze interwencji RPO WZ, brakuje instrumentów wspierających tworzenie i rozwój inicjatyw klastrowych. W efekcie, RPO WZ nie może przyczynić się do realizacji celu operacyjnego 5.5 Wsparcie działań w ramach współpracy ponadlokalnej i ponadregionalnej. Instrumenty wspierające rozwój inicjatyw klastrowych znajdują się m.in. w Małopolskim Regionalnym Programie Operacyjnym (Działanie: 2.1 Schemat: B Wspólne przedsięwzięcia i tworzenie powiązań kooperacyjnych pomiędzy przedsiębiorstwami, w tym tworzenie klastrów) oraz RPO Warmii i Mazury (Poddziałanie: Budowa i rozbudowa klastrów o znaczeniu lokalnym i regionalnym). Odnosząc się do części planistycznej Strategii rozwoju turystyki należy zwrócić uwagę, że brakuje w niej zapisów postulujących działania w obszarze większego udostępnienia regionu dla osób niepełnosprawnych. Analiza wykazała istnienie takich zapisów wyłącznie w obszarze tworzenia i modernizacji infrastruktury dla turystyki wodnej oraz plaż i kąpielisk. Tymczasem kryteria wyboru projektów w Działaniach RPO WZ spójnych przedmiotowo z zakresem interwencji Strategii rozwoju turystyki wspierają projekty, które zapewniają zwiększoną dostępność budowanej lub modernizowanej infrastruktury dla tej grupy beneficjentów ostatecznych. Warto podkreślić, że również analiza SWOT Audyt turystyczny województwa zachodniopomorskiego, określa niedopasowanie infrastruktury turystycznej do potrzeb osób niepełnosprawnych jako jedną z kluczowych słabych stron województwa w obszarze turystyki. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów znajdują się w załączniku 8 (Rozdział 8.2) Wymiar Koordynacji Na etapie analizy dokumentów nie zidentyfikowano zapisów, które w jakiś sposób definiowałyby rolę instytucji odpowiedzialnych za wdrażanie RPO WZ w realizację strategii oraz określały współpracę pomiędzy nimi a Biurem Turystyki, odpowiedzialnym za wdrażanie strategii. Wywiady z przedstawicielami Bura Turystyki oraz Wydziału Zarządzania RPO wykazały że obydwie jednostki aktywnie współpracują ze sobą m.in. przy tworzeniu i uzupełnianiu RPO (zwłaszcza V i VI oś priorytetowa) a także zasady przeprowadzania poszczególnych konkursów w instrumentach RPO WZ dotyczących rozwoju turystyki. Ponadto Biuro Turystyki konsultowało kryteria wyboru projektów jak również wskaźniki dla V i VI osi priorytetowej. Wymiar Zarządzania Finansowego. Strategia rozwoju turystyki zawiera bardzo szczegółową analizę źródeł finansowania. Każdy z celów operacyjnych ma przypisane konkretne instrumenty w ramach różnorodnych programów operacyjnych, które mogą służyć finansowaniu działań, zmierzających do jego realizacji. Wśród nich znajdują się również poszczególne Działania RPO WZ. Rozwiązanie to można uznać za słuszny krok w kierunku kompleksowej analizy i planowania finansowego wymiaru realizacji strategii. Poszczególne Działania RPO WZ w większości przypadków zostały precyzyjnie i trafnie dopasowane do celów oraz działań Strategii rozwoju turystyki. Tym niemniej, analiza wykazała kilka nieścisłości w tym zakresie, które przedstawiamy poniżej: 74

75 Pominięto Poddziałania 4.5.1, 5.1.2, 5.4 oraz jako instrumenty mogące służyć realizacji celu operacyjnego 1.2 Budowa i rozwój kompleksowych markowych produktów turystycznych wokół typów turystyki. Pominięto Poddziałania oraz jako narzędzia finansowania realizacji celu 3.1 Kooperacja w zakresie wspólnego marketingu Regionu. Pominięto Poddziałania i jako narzędzia finansowania celu 3.2 Usprawnienie systemu informacji turystycznej. Zamiast tego błędnie wskazano, jakoby finansowanie działań zmierzających do realizacji wskazanego celu było możliwe w ramach Poddziałania oraz Pominięto Poddziałanie i 2.1.7, 5.3 oraz 6.3 jako narzędzie finansowania realizacji celu operacyjnego 4.4. Zwiększanie dostępności turystycznej Regionu. Pominięto Poddziałanie oraz jako narzędzie finansowania realizacji celu operacyjnego 5.4 Wsparcie rozwoju fachowego doradztwa. Słabszą stroną Strategii Rozwoju Turystyki. jest brak planu finansowego, przez co trudno jest określić precyzyjnie w jakim stopniu alokacja w ramach Działań i Poddziałań RPO WZ wpisujących się w zakres interwencji Strategii pokrywa zapotrzebowanie na środki finansowe. W opinii zarówno przedstawicielki Biura Turystyki jak również Wydziału Zarządzania RPO, alokacja w V i VI osi priorytetowej, przeznaczona na projekty wspierające rozwój turystyki jest zbyt niska. Zdaniem przedstawicielki Biura Turystyki szczególnie brakuje środków na projekty związane z rozwojem ścieżek rowerowych oraz zintegrowaną promocją turystyczną regionu. Przedstawiciele Wydziału Zarządzania wskazali jednak, że nawet obecne środki na zintegrowaną promocję turystyczną nie mogą zostać skonsumowane. 15 lipca 2011 roku rozpoczęły się nabór projektów systemowych w ramach Poddziałań i nie wpłynął jednak na nie żaden wniosek. Wymiar oceny projektów Eksperci KOP, z którymi przeprowadzaliśmy wywiady, uczestniczący w ocenie projektów związanych z turystyką (Poddziałania 5.1.1, 5.1.2, 5.3, 6.1.1,6.1.2, 6.3) oraz innymi dziedzinami silnie wpływającymi na rozwój turystyki - kulturą (Poddziałania oraz 6.2.1) i rekreacją (Działania 7.2) pozytywnie oceniali konkursowy tryb wyboru projektów (ekspert oceniający projekty turystyczne, ekspert oceniający projekty związane z infrastrukturą sportową, ekspert oceniający projekty związane z rozwojem kultury ) podkreślając jego większą niż w przypadku trybu indywidualnego przejrzystość i pozytywny wpływ na jakość składanych projektów. Pozostała część ekspertów nie potrafiła jednoznacznie ocenić obydwu trybów. Ocena spójności kryteriów wyboru projektów z celami Strategii Rozwoju Turystyki została przedstawiona poniżej. Powyższa analiza wykazuje że znaczna część celów Strategii Rozwoju Turystyki jest wspierana przez kryteria wyboru projektów w ramach RPO WZ. Jednocześnie, analiza zapisów kart ocen merytorycznotechnicznych wyłoniła szereg niespójności, mogące osłabiać wpływ systemu oceny projektów na realizacje celów omawianego dokumentu strategicznego: Zapisy Strategii rozwoju turystyki ( Cel operacyjny 1.2 ) kreślą model produktów turystyki kulturowej, jako zintegrowanych wokół sieci szlaków historycznych i kulturowych przecinających Województwo. Szlaki nawiązują do kultury zarówno prasłowiańskiej (np. Szlak Kamiennych Kręgów Megalitycznych), okresu średniowiecza (Szlak Templariuszy, Szlak Cysterski, Szlak Joannitów, Szlak Solny, okresów późniejszych (Szlak Hanzeatyckich Kupców, Szlak Browarników Pomorskich, Szlak Spichlerzy Pomorskich, Europejski Szlak Gotyckiej Cegły, Bałtycki Szlak Kulturowo-Turystyczny Umocnień Fortecznych), jak i historii najnowszej (Szlak Latarni Morskich, Szlak Walk o Wał Pomorski, Szlak Szachowy Mistrza Świata Emanuela Laskera w Barlinku). Kryterium wpływ na rozwój regionu w Poddziałaniu powinno w naszej ocenie promować przede wszystkim projekty, które dotyczą zabytków należących do wskazanych szlaków. W karcie oceny merytorycznej projektów brak jednak takiego zapisu, 75

76 pomimo iż zapis taki został wprowadzony w tym samym kryterium w analogicznym pod względem przedmiotowym Poddziałaniu Kryteria oceny projektów konkursowych w Poddziałaniu oraz (typ projektów związany z informacją turystyczną) nie premiują projektów, usytuowanych w określonej lokalizacji (np. miejsca o dużym znaczeniu dla turystyki - szlaki tematyczne historyczne i kulturowo, miejsca cenne przyrodniczo). Wprowadzenie oceny za lokalizację, pozwoliłoby wzmocnić siłę oddziaływania kluczowych produktów turystycznych (Realizacja celu operacyjnego 1.2 Strategii rozwoju turystyki ). Zwiększyłoby to również możliwość osiągania synergii pomiędzy projektami realizowanymi np. w ramach Poddziałania oraz 6.2.2, w którym kryteria premiują projekty dotyczące zabytków wchodzących w skład turystycznych szlaków tematycznych. Warto zwrócić uwagę, że w karcie ocen projektów systemowych realizowanych z Poddziałania oraz kryterium Wpływ na jakość działań promujących region i informujących o regionie przyznaje punktację m.in. za oznakowanie atrakcji wchodzących w zakres konkretnych szlaków turystycznych. W Poddziałaniu oraz występuje kryterium Obszar oddziaływania projektu. W karcie oceny projektów jest ono zdefiniowane bardzo ogólnie (obszar oddziaływania może być od lokalnego do międzynarodowego) co sprawia, że eksperci mogą mieć trudność z dokonywaniem oceny, lub też oceniać w sposób uznaniowy. Takie rozwiązanie ogranicza również potencjalnie szansę, na wybór projektów które najbardziej przyczyniają się do realizacji celu Strategii rozwoju turystyki np. poprzez przyjęcie, że największe oddziaływanie mają projekty wspierające określone produkty turystyczne. Obserwacje tę potwierdził jeden z ekspertów, zasiadających w KOP, stwierdzając, że beneficjenci wiedząc jak są pewne kwestie punktowane w karcie wpisują, że zasięg będzie międzynarodowy, a tymczasem projekt realizowany jest w małej miejscowości i prawdopodobieństwo, że ten zasięg będzie duży jest bardzo małe. W Poddziałaniu kryterium wpływ na rozwój regionu jest zdefiniowane bardzo ogólnie. Punktowane są takie kwestie jak wpływ na spójność społecznogospodarczą regionu, wpływ na spójność przestrzenną, podnoszenie konkurencyjności gospodarki. Zagadnienia te nie są jednak w żaden sposób precyzyjnie dookreślone. W kontekście celów Strategii rozwoju turystyki brakuje tutaj w naszej ocenie kryteriów, które w jasny, precyzyjny i jednoznaczny sposób premiowałyby wpływ projektu na atrakcyjność turystyczną regionu. W Poddziałaniach oraz 6.1.2, konstrukcja karty oceny merytorycznej projektu dopuszcza podwójną ocenę tej samej kwestii stworzenia serwisów obsługi klienta online (kryterium: Wpływ na jakość działań promujących region i informujących o regionie oraz wpływ na jakość, udogodnienia i bezpieczeństwo użytkowników) Takie rozwiązanie ogranicza przejrzystość oceny oraz możliwość wprowadzenia na jego miejsce innych kryteriów wspierających realizację określonych celów Strategii rozwoju turystyki. W Poddziałaniach oraz konstrukcja karty oceny merytorycznej projektu dopuszcza podwójną ocenę tej samej kwestii - dopasowania infrastruktury do potrzeb osób niepełnosprawnych (kryteria Wpływ na jakość, udogodnienia i bezpieczeństwo użytkowników oraz realizacja polityk horyzontalnych). Takie rozwiązanie ogranicza przejrzystość oceny oraz możliwość wprowadzenia na jego miejsce innych kryteriów wspierających realizację określonych celów Strategii rozwoju turystyki. Szczegółowe wyniki analizy spójności w zakresie kryteriów oceny projektów znajdują się w załączniku 8 (Rozdział 8.3) Wymiar systemu monitorowania Strategia rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku nie została wyposażona w zestaw wskaźników do monitorowania postępu w jej realizacji. Stąd też niemożliwe jest dokonanie porównania obydwu systemów wskaźników. Wymiar wpływu rzeczywistego 76

77 Wymiar wpływu rzeczywistego analizowany był w odniesieniu tych celów strategii, które na etapie analizy w wymiarze celów zostały uznane za spójne pod względem przedmiotowym z instrumentami interwencji RPO WZ. 1.2 Budowa i rozwój kompleksowych markowych produktów turystycznych wokół typów turystyki Przystępując do analizy rzeczywistego wpływu RPO WZ na realizację powyższego celu, należy stwierdzić, że Strategia Rozwoju Turystyki nie zawiera jasnej definicji produktu turystycznego. Dlatego też, na potrzeby niniejszego badania zastosowaliśmy definicję stosowaną przez Polską Organizację Turystyczną wg, której produkty turystyczne można podzielić następująco: a) Produkt turystyczny Wydarzenie charakteryzuje się dużą spójnością tematyczną, organizacyjną oraz konkretnym umiejscowieniem w czasie i przestrzeni. b) Produkt turystyczny Impreza składa się z kilku usług lub usług i dóbr materialnych (rzeczy) oferowanych przez organizatorów turystyki. c) Produkt turystyczny Obiekt charakteryzuje się występowaniem jednej głównej atrakcji (usługi) i dodatkowo kilku usług towarzyszących skupionych w jednym miejscu (obiekcie) mający z punktu widzenia kartograficznego charakter punktowy. d) Produkt turystyczny Szlak składa się z wielu miejsc lub obiektów związanych z pewną nadrzędną ideą, połączonych ze sobą wytyczoną, zwykle oznakowaną trasą. e) Produkt turystyczny Obszar wewnętrznie złożony zbiór elementów wyróżnionych ze względu na swoją konkretną lokalizację w przestrzeni, charakteryzującą się walorami turystycznymi. 12 Projekty realizowane w ramach RPO WZ, ze względu na swój, w dużej mierze, materialny (inwestycyjny) charakter mają wpływ na tworzenie i rozwój produktów turystycznych przede wszystkich w kategorii: obiekt, szlak i obszar. Strategia Rozwoju Turystyki Województwa Zachodniopomorskiego wyodrębnia następujące typy turystyki, uznane za priorytetowe dla kształtowania produktów turystycznych regionu: Turystyka piesza. Produkty turystyki pieszej bazują przede wszystkim na walorach cennych obszarów przyrodniczych takich jak tereny pasa nadmorskiego, parki narodowe i krajobrazowe i tereny w sąsiedztwie Odry i Zalewu Szczecińskiego. Podstawową infrastrukturę wspierającą ten rodzaj turystyki stanowią piesze szlaki turystyczne i infrastruktura towarzysząca (schroniska, kempingi, agroturystyka, wiaty i miejsca postojowe). Turystyka rowerowa.opiera się na tych samych walorach co turystyka piesza. Infrastrukturę stanowią tutaj szlaki rowerowe oraz obiekty towarzyszące miejsca postojowe, parkingi dla rowerów, różnego rodzaju obiekty noclegowe. Turystyka specjalistyczna.strategia Rozwoju Turystyki Województwa Zachodniopomorskiego dzieli turystykę specjalistyczną na szereg podtypów: ekoturystykę (skoncentrowaną na poznawaniu dziedzictwa przyrodniczego i odwiedzaniu miejsc cennych przyrodniczo, turystykę łowiecką, turystykę wędkarską, turystykę golfową, turystykę konną i turystykę sportową (skoncentrowaną wokół wyczynowego lub amatorskiego uprawiania dyscyplin sportowych). Każdy z podtypów turystyki wymaga nieco odmiennej infrastruktury, zróżnicowane są również tereny szczególnie predestynowane do uprawiania danego rodzaju turystyki specjalistycznej. Turystyka wodna. Dotyczy aktywnego wypoczynku nad wodą, zarówno nad morzem, na pojezierzach i rzekach województwa. Wiąże się z uprawianiem sportów wodnych: żeglarstwa, sportów motorowodnych, kajakarstwa, windsurfingu i kitesurfingu, nurkowania itp. Wymaga specjalistycznej infrastruktury w postaci nadbrzeży, portów, marin, miejsc gdzie można wypożyczyć sprzęt. 12 Definicja pochodzi z regulaminu konkursu Najlepszy produkt turystyczny certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej. POT stosuje w nim definicję zawartą w książce autorstwa Jacka Kaczmarka, Andrzeja Stasiaka, Bogdana Włodarczyka Produkt turystyczny 77

78 Turystyka uzdrowiskowo-zdrowotna. Związana jest z miejscowościami uzdrowiskowymi w województwie, takimi jak Kołobrzeg, Świnoujście, Międzyzdroje czy Połczyn Zdrój oraz innymi terenami o pozytywnym oddziaływaniu na zdrowie. Rozwój tego typu turystyki poza odpowiednim mikroklimatem panującym na danym terenie warunkuje odpowiednia infrastruktura w postaci sanatoriów, centrów odnowy biologicznej i SPA, jak również infrastruktura towarzysząca zapewniająca dodatkowe formy rozrywki dla kuracjuszy. Turystyka miejsko-kulturowa Związana jest z poznawaniem sfery kultury danego regionu, najczęściej w formie uczestnictwa w wydarzeniach kulturalnych jak również zwiedzania obiektów o dużym znaczeniu kulturowym, np. zabytków. Z racji dużego skupienia tego typu obiektów na terenach miejskich najczęściej połączona jest ze zwiedzaniem danych miast. Ten typ turystyki wspierają inwestycje w infrastrukturę kultury, rewitalizacja zabytków oraz działania mające na celu uatrakcyjnienie przestrzeni miejskiej. Turystyka wypoczynkowo-rekreacyjna Jest to rodzaj turystyki, która wymaga stosunkowo niewielkiej aktywności. Strategia rozwoju turystyki województwa zachodniopomorskiego nakreśla wizje rozwoju produktów turystyki rekreacyjnej w dwóch kierunkach. Pierwszy dotyczy obszarów nadmorskich i pojeziernych i opiera się na zasobach wodnych, jako rdzeniu produktu turystycznego ( wypoczynek typu sun & sea). Drugi kierunek dotyczy rozwoju agroturystyki na terenach wiejskich. Turystyka biznesowa Ten typ turystyki związany jest z różnego rodzaju wydarzeniami biznesowymi, takimi jak targi, konferencje i seminaria branżowe. Zapleczem infrastrukturalnym tego typu turystyki są przede wszystkim centra konferencyjno-hotelowe, obiekty wystawiennicze itp. Analizując obszary interwencji RPO WZ można zauważyć, że przedsięwzięcia związane z rozwojem produktów turystyki we wszystkich powyższych dziedzinach stanowią przedmiot Poddziałania Infrastruktura turystyki oraz Poddziałania Infrastruktura turystyki na obszarze metropolitalnym. Do realizacji omawianego celu przyczyniają się również inne instrumenty RPO WZ, takie jak Poddziałania 1.1.1, 1.1.2, 5.1.2, 5.2.1, 5.2.2, 5.3, 5.4, 6.1.2, 6.2.2, 6.3, 7.2 W dalszej części niniejszego rozdziału przedstawimy ich wpływ na rozwój poszczególnych typów turystyki. Analizując projekty wsparte w ramach Poddziałania można zauważyć dominację przedsięwzięć związanych z rozwojem produktów turystyki rekreacyjnej oraz miejskiej i kulturowej, których było odpowiednio 16 i 13 spośród 22 wspartych inwestycji (jeden projekt może przyczynić się do rozwoju produktów turystycznych dla różnych kategorii turystyki). Umiarkowaną, co do liczebności grupę stanowią projekty dotyczące rozwoju produktów turystyki uzdrowiskowej, wodnej i specjalistycznej. Uwagę może zwracać całkowity brak projektów wspierających rozwój produktów turystyki pieszej oraz turystyki biznesowej. Także liczbę projektów związanych z rozwojem produktów turystyki wodnej (3 przedsięwzięcia) należy uznać za niewielką, biorąc pod uwagę naturalne położenie województwa zachodniopomorskiego, predestynujące je do roli znaczącego ośrodka tego typu turystyki. Brak projektów wspierających rozwój produktów turystyki rowerowej można wytłumaczyć objęciem wsparciem tej grupy projektów przez Działanie 5.3. Lp. Projekty wsparte w ramach Poddziałania Turystyka rowerowa Turystyka piesza Turystyka specjalistyczna Wodna Uzdrowiskowa i zdrowotna Rekreacyjna Miejska i Kulturowa Biznesowa Turystyczno - rekreacyjne zagospodarowanie terenów wokół jeziora 1. Klukom oraz na Miejskiej Górze w miejscowości Choszczno Wprowadzenie nowej formy turystycznego 2. zagospodarowania Promenady Gwiazd w Międzyzdrojach 3. Budowa budynku zaplecza i obsługi 78

79 Tabela 19 Źródło użytkowników stadionu w Gościnie Turystyczne zagospodarowanie nabrzeża jeziora Raduń w Wałczu Wzrost atrakcyjności turystycznej Dziwnowa poprzez budowę I i II Etapu promenady widokowej wraz z wejściami na plażę oraz małą architekturą Kajakiem do morza stworzenie sieci przystani kajakowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą na rzece Redze, w 4 miejscowościach powiatu gryfickiego: Płotach, Gryficach, Trzebiatowie i Mrzeżynie Renowacja i modernizacja Zabytkowego Parku Miejskiego jako istotnego elementu szczecineckiej infrastruktury turystycznej. Etap od ul. Mickiewicza do ul. Lelewela Budowa infrastruktury turystycznej parku na wyspie łososiowej w Darłowie Podniesienie atrakcyjności turystycznej - przebudowa centralnego Placu Zwycięstwa w Gryficach Przebudowa staromiejskiego rynku w Królewskim Mieście Darłowo Budowa promenady przy latarni morskiej w Darłówku Wschodnim Rozbudowa bazy noclegowej w kompleksie sportowo-rekreacyjnym przy ulicy Moniuszki w Białogardzie Przebudowa publicznej infrastruktury turystycznej - kładki dla pieszych w Uzdrowisku Kołobrzeg" Budowa placu rekreacyjnego pomiędzy ulicą Żeromskiego a ul. Kochanowskiego w Mielnie Rewaloryzacja zabytkowego Parku Zdrojowego w Świnoujściu - etap II Budowa hali widowiskowo-sportowej w Połczynie-Zdroju w celu rozwoju nowych form turystyki aktywnej w mieście uzdrowiskowym Rewitalizacja Kołobrzeskiej Strefy Uzdrowiskowej Rewitalizacja zabytkowej linii Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej w Gminie Rewal - remont budynków i budowli wraz z zagospodarowaniem terenu Zagospodarowanie Basenu Północnego w Świnoujściu na port jachtowy Budowa infrastruktury rekreacyjnej i żeglarskiej w Stepnicy Budowa hali widowiskowo-sportowej w Koszalinie Przyporządkowanie projektów wspartych w ramach Poddziałania RPO WZ do poszczególnych typów turystyki rozwijanych w ramach celu 1.2 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Opracowanie własne Analizując projekty wsparte w ramach Poddziałania należy zwrócić uwagę na ich większe niż w przypadku Poddziałania zróżnicowanie jeśli chodzi o rodzaje produktów turystyki, których dotyczą. Co prawda tutaj również dominują projekty dotyczące turystyki miejskiej i kulturowej (11 spośród 19 projektów), jednak występują również 3 projekty wspierające rozwój turystyki pieszej oraz 1 projekt wspierający rozwój produktów turystyki rowerowej. Większy, niż w przypadku Poddziałania jest też udział projektów dotyczących rozwoju produktów turystyki wodnej, które stanowią 1/5 wszystkich przedsięwzięć. Brak projektów z zakresu turystyki uzdrowiskowej wynika z braku miejscowości o tym profilu w Szczecińskim Obszarze Metropolitalnym. W Poddziałaniu również nie występują projekty wspierające rozwój produktów turystyki biznesowej. 79

80 Lp. Projekty wsparte w ramach Poddziałania Turystyka rowerowa Turystyka piesza Turystyka specjalistyczna Wodna Uzdrowiskowa i zdrowotna Rekreacyjna Miejska i Kulturowa Biznesowa Przebudowa płyty Rynku Staromiejskiego w Stargardzie Szczecińskim w celu podniesienia atrakcyjności turystycznej szlaku Klejnot Pomorza. Zintegrowany Szlak Turystyczny Powiatu Polickiego - etap I Modernizacja publicznej infrastruktury turystycznej - przebudowa Teatru Letniego w Szczecinie Oznakowanie i zagospodarowanie ścieżek zdrowia w Puszczy Wkrzańskiej i Bukowej Pieszo-rowerowy szlak turystyczny Głębokie-Osów Szczecin miastem zieleni - zagospodarowanie terenu zieleńca im. Janiny Szczerskiej Rekreacja, sport i wypoczynek w Puszczy Wkrzańskiej i Goleniowskiej Budowa nabrzeża obsługi jednostek pasażerskich oraz turystyki żeglarskiej na 8. prawym brzegu rzeki Odry Wschodniej km 717,5-718,6. Nabrzeże pasażerskie północne Zagospodarowanie Skweru Ojca Św. Jana Pawła II oraz fragmentu Parku B. 9. Chrobrego w Stargardzie Szczecińskim w celu podniesienia atrakcyjności turystycznej szlaku Stargard- Klejnot Pomorza Przebudowa kąpieliska Arkonka w 10. Szczecinie dla potrzeb sportu i rekreacji Otwarte bramy - szlak turystyczny w 11. Mieście Goleniów etap I Zwiększenie atrakcyjności turystycznej 12. Nabrzeża Pasażerskiego przy ul. Jana z Kolna w Szczecinie Rozbudowa Gminnego Centrum Edukacji i 13. Rekreacji w Trzebieży w ramach rozwoju turystyki w obszarze metropolitalnym Poprawa wizerunku oraz zwiększenie atrakcyjności turystycznej miasta poprzez 14. przebudowę basenu przeciwpożarowego na fontannę na Placu Zwycięstwa w Szczecinie Wytyczenie i oznakowanie dwóch szlaków turystycznych: traktu historycznego oraz 15. ścieżki dendrologicznej na terenie Cmentarza Centralnego w Szczecinie Budowa Międzyszkolnego Ośrodka 16. Sportowego Euroregionalne Centrum Edukacji Wodnej i Żeglarskiej Polepszenie dostępności turystycznej 17. obiektów rekreacyjnych w Lasku Arkońskim w Szczecinie Promenada z widokiem na Odrę - przebudowa szczecińskich bulwarów 18. (Modernizacja Bulwaru Gdyńskiego, Piastowskiego, Elbląskiego) 19. Międzyosiedlowy park rekreacyjny przy ulicy 80

81 Kutrzeby w Szczecinie 20. Trasy widokowe i szlaki konne w Szczecinie Tabela 20 Źródło Przyporządkowanie projektów wspartych w ramach Poddziałania RPO WZ do poszczególnych typów turystyki rozwijanych w ramach celu 1.2 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Opracowanie własne Rozwój produktów turystyki pieszej Projekty służące bezpośrednio rozwojowi produktów turystyki pieszej wchodzą w zakres interwencji Poddziałania oraz Jak wspomniano powyżej, żaden z tego typu projektów nie otrzymał dofinansowania w ramach pierwszego z wymienionych instrumentów. Zjawisko to w naszej opinii należy ocenić negatywnie, biorąc pod uwagę istotne znaczenie turystyki pieszej dla realizacji celów Strategii Rozwoju Turystyki zwłaszcza na terenach takich jak pas nadmorski, pas pojezierzy, parki krajobrazowe: Cedyński i Barlinecko- Gorzowski i Iński, które stanowią geograficzny obszar interwencji Poddziałania W ramach Poddziałania wsparcie uzyskały 3 projekty związane z rozwojem szlaków turystyki pieszej: Zintegrowany Szlak Turystyczny Powiatu Polickiego - etap I Pieszo-rowerowy szlak turystyczny Głębokie-Osów Trasy widokowe i szlaki konne w Szczecinie Wpisują się one w wytyczne Strategii Rozwoju Turystyki odnośnie tworzenia produktów turystyki pieszej w następujący sposób: Są usytuowane wokół Zalewu Szczecińskiego lub wzdłuż Odry, czyli na obszarach, zgodnie z zapisami Strategii Rozwoju Turystyk szczególnie predestynowanymi do implementacji markowych produktów turystyki pieszej. Obejmują inwestycje infrastrukturalne, które zgodnie z zapisami Strategii Rozwoju Turystyki są konieczne do rozwoju produktów turystyki pieszej. Są to przede wszystkim miejsca postojowe, a także obiekty noclegowe przygotowane dla turystów pieszych. Przykładowo, w wyniku projektu Zintegrowany Szlak Turystyczny Powiatu Polickiego - etap I powstał obiekt noclegowy z 19 łóżkami. Realizacja projektów, mogących mieć pozytywny wpływ na tworzenie produktów turystyki pieszej wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Promowanie bioróżnorodności i ochrona przyrody (w tym NATURA 2000). Do momentu rozpoczęcia niniejszego badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji żadnego z projektów wspartych z tego instrumentu. Rozwój produktów turystyki rowerowej Do rozwoju produktów turystyki rowerowej w pierwszym rzędzie przyczyniają się projekty realizowane w ramach Działania 5.3 Ścieżki rowerowe oraz Działania 6.3 Ścieżki rowerowe na obszarze metropolitalnym. Łącznie w ramach obydwu instrumentów wspartych zostało 12 projektów. Wszystkie one mogą stanowić zaplecze infrastrukturalne dla rozwoju produktów turystyki rowerowej, wpisując się tym samym w zapisy Strategii rozwoju turystyki. Wpływ projektów w tym wymiarze obrazują prognozowane przez ich Beneficjentów wskaźniki produktu. 81

82 Wskaźniki projektowe Działanie 5.3 Działanie 6.3 Długość wybudowanych lub Prognozowana: 87,4 km Prognozowana: 33,7 km oznakowanych/wyznaczonych ścieżek rowerowych Osiągnięta: 0 km Osiągnięta: 0 km Długość przebudowanych/zmodernizowanych Prognozowana: 0 km Prognozowana: 1,95 km ścieżek rowerowych Osiągnięta:0 Osiągnięta: 0 km \Liczba wybudowanych obiektów infrastruktury towarzyszącej Prognozowana: 16 szt. Osiągnięta: 0 szt. Prognozowana: 79 szt. Osiągnięta: 0 szt. Tabela 21 Prognozowany i osiągnięty postęp rzeczowy realizacji projektów w ramach Poddziałań 5.3 i 6.3 RPO w kontekście realizacji celu 1.2 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku w zakresie rozwoju produktów turystyki rowerowej. Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( stan na ) Strategia rozwoju turystyki. Przedstawiając wytyczne dla rozwoju produktów turystyki rowerowej, proponuje listę rowerowych szlaków turystycznych, w ramach których powinny być one w pierwszym rzędzie tworzone. Przyjęliśmy więc założenie, że w ujęciu lokalizacyjnym kluczowy wpływ na realizację powyższych zapisów będą miały projekty realizowane w bezpośrednim sąsiedztwie najważniejszych szlaków rowerowych województwa. Zostały one wymienione w tabeli poniżej. Lp. Projekt Działanie Budowa ścieżki rowerowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą na trasie Pogorzelica - Mrzeżyno Budowa ścieżki rowerowej Niechorze - Pogorzelica w Gminie Rewal Budowa i zagospodarowanie ścieżek rowerowych na terenie Dorzecza Parsęty Budowa ścieżki rowerowej na odcinku Tanowo - Police w ramach rozwoju turystyki aktywnej w obszarze metropolitalnym Szlak Orła Bielika na odcinku Ustowo - Pargowo, etap I Siadło Dolne - Pargowo Wpływ na rozwój produktów turystyki rowerowej - lokalizacja Lokalizacja w pasie nadmorskim w sąsiedztwie Międzynarodowego Szlaku Kolarskiego R10 Lokalizacja w pasie nadmorskim w sąsiedztwie Międzynarodowego Szlaku Kolarskiego R10 Lokalizacja w sąsiedztwie Szlaku Solnego Dorzecza Parsęty Lokalizacja w sąsiedztwie Pętli Wokół Zalewu Szczecińskiego Lokalizacja w sąsiedztwie Szlaku Zielona Odra ZS-10z Tabela 22 Źródło Wpływ projektów realizowanych w ramach Poddziałania 5.3 i 6.3 RPO WZ na rozwój produktów turystyki rowerowej w ramach celu 1.2 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Opracowanie własne Analizując lokalizację projektów realizowanych w ramach Działania 5.3 należy zwrócić uwagę, na ich niedostateczną liczbę na terenach pojezierzy w centralnej i południowej części województwa. W zasadzie można mówić tylko o jednym projekcie na tym obszarze: Zwiększenie atrakcyjności turystycznej jeziora Raduń oraz poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego poprzez budowę sieci ścieżek rowerowych w mieście Wałcz. Tymczasem tworzenie szlaków rowerowych łączących pas nadmorski z obszarem pojezierzy, stanowi jedno z zawartych w Strategii wytycznych odnośnie tworzenia produktów turystyki rowerowej. Rozwój produktów turystyki specjalistycznej Strategia Rozwoju Turystyki wyróżnia następujące podtypy turystyki specjalistycznej: turystyka sportowa, turystyka konna, turystyka wędkarska, turystyka myśliwska, turystyka golfowa, ekoturystyka. Wsparcie rozwoju poszczególnych produktów w ramach wymienionych podtypów turystyki specjalistycznej wpisuje się w zakres interwencji następujących instrumentów RPO WZ: 82

83 Poddziałanie oraz wszystkie podtypy turystyki specjalistycznej z wyjątkiem turystyki wędkarskiej wchodzącej w zakres interwencji PO RYBY. Poddziałanie ekoturystyka Działanie 7.2 turystyka sportowa Na poziomie wpływu rzeczywistego można zauważyć, że spośród 4 projektów realizowanych w ramach Poddziałania mogących mieć rzeczywisty wpływ na rozwój produktów turystyki specjalistycznej, wszystkie dotyczą rozwoju infrastruktury dla turystyki sportowej. Są to następujące przedsięwzięcia: Budowa hali widowiskowo-sportowej w Koszalinie Budowa hali widowiskowo-sportowej w Połczynie-Zdroju w celu rozwoju nowych form turystyki aktywnej w mieście uzdrowiskowym Rozbudowa bazy noclegowej w kompleksie sportowo-rekreacyjnym przy ulicy Moniuszki w Białogardzie Budowa budynku zaplecza i obsługi użytkowników stadionu w Gościnie W ramach Poddziałania spośród 4 projektów w obszarze turystyki specjalistycznej, 2 dotyczą turystyki sportowej. Są to przedsięwzięcia: Oznakowanie i zagospodarowanie ścieżek zdrowia w Puszczy Wkrzańskiej i Bukowej Rekreacja, sport i wypoczynek w Puszczy Wkrzańskiej i Goleniowskiej Ponadto w ramach Działania 7.2 wszystkie 11 wspartych projektów stanowi inwestycje w infrastrukturę sportową na bazie których można budować produkty turystyczne. Poniżej przedstawiamy rzeczywisty wpływ projektów wspartych w ramach omawianych instrumentów na rozwój infrastruktury dla produktów turystyki sportowej, mierzony wybranymi wskaźnikami produktu prognozowanymi przez Beneficjentów i osiągniętymi w momencie realizacji niniejszego badania. Wskaźniki projektowe Działanie Działanie Działanie 7.2 Liczba wybudowanych obiektów Nie dotyczy Nie dotyczy Prognozowana: 23 szt. sportowych/ Nie dotyczy Nie dotyczy Osiągnięta: 4 szt. Liczba przebudowanych obiektów Nie dotyczy Nie dotyczy Prognozowana: 5 szt. sportowych Nie dotyczy Nie dotyczy Osiągnięta: 0 szt. Liczba wybudowanych obiektów Prognozowana: 2 szt. Prognozowana: 4 szt. Nie dotyczy turystycznych, rekreacyjnych, turystyki wodnej, uzdrowiskowych, infrastruktury Osiągnięta: 1 szt. Osiągnięta: 2 szt. Nie dotyczy konferencyjno-kongresowej Liczba wybudowanych obiektów bazy Prognozowana: 1 szt. Nie dotyczy Nie dotyczy noclegowej Osiągnięta: 0 Nie dotyczy Nie dotyczy Liczba Prognozowana : 1 Nie dotyczy Nie dotyczy przebudowanych/zmodernizowanych obiektów bazy noclegowej Osiągnięta: 1 Nie dotyczy Nie dotyczy Tabela 23 Prognozowany i osiągnięty postęp rzeczowy realizacji projektów w ramach Poddziałań 5.1.1, i 7.2 RPO w kontekście realizacji celu 1.2 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku w obszarze turystyki specjalistycznej (sportowej) Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( stan na ) Pewną bazę infrastrukturalną dla rozwoju produktów turystyki sportowej mogą stanowić usługi prywatne, powstałe w wyniku projektów realizowanych w ramach Poddziałania Zidentyfikowaliśmy jednak tylko 1 projekt, finansowany z tego instrumentu, który może mieć wpływ na zwiększenie ruchu turystycznego. Jest to inwestycja pod nazwą Park linowy w Stargardzie Szczecińskim. W ramach Poddziałania został wsparty jeden projekt, w wyniku którego może powstać produkt turystyczny w obszarze turystyki konnej. Jest to przedsięwzięcie Trasy widokowe i szlaki konne w Szczecinie. Należy zwrócić uwagę, że w ramach Poddziałań oraz nie zidentyfikowano projektów które mogłyby się przyczynić bezpośrednio do rozwoju produktów turystyki golfowej, łowieckiej czy też ekoturystyki. 83

84 Realizacja projektów, mogących mieć pozytywny wpływ na tworzenie produktów turystyki pieszej wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Promowanie bioróżnorodności i ochrona przyrody (w tym NATURA 2000). Do momentu rozpoczęcia niniejszego badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji żadnego z projektów wspartych z tego instrumentu. Rozwój produktów turystyki wodnej W ramach Poddziałania zidentyfikowaliśmy 3 projekty mogące mieć bezpośredni wpływ na stworzenie i rozwój produktów turystyki wodnej. Są to przedsięwzięcia: Kajakiem do morza stworzenie sieci przystani kajakowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą na rzece Redze, w 4 miejscowościach powiatu gryfickiego: Płotach, Gryficach, Trzebiatowie i Mrzeżynie Zagospodarowanie Basenu Północnego w Świnoujściu na port jachtowy Budowa infrastruktury rekreacyjnej i żeglarskiej w Stepnicy Łączna wartość wymienionych projektów wynosi 24,5 mln zł ( 11,7 % wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania 5.1.1) z czego dofinansowanie wynosi 11,4 mln zł. W ramach Poddziałania do realizacji celu przyczyniają się cztery projekty: Budowa Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Euroregionalne Centrum Edukacji Wodnej i Żeglarskiej Budowa nabrzeża obsługi jednostek pasażerskich oraz turystyki żeglarskiej na prawym brzegu rzeki Odry Wschodniej km 717,5-718,6. Nabrzeże pasażerskie północne Zwiększenie atrakcyjności turystycznej Nabrzeża Pasażerskiego przy ul. Jana z Kolna w Szczecinie Promenada z widokiem na Odrę - przebudowa szczecińskich bulwarów (Modernizacja Bulwaru Gdyńskiego, Piastowskiego, Elbląskiego) Pierwszy z nich obejmuje kompleksowy rozwój bazy żeglarskiej nad jeziorem Dąbie. Trzy kolejne dotyczą modernizacji nabrzeży i przystani na Odrze, służących m.in. do cumowania jachtów żaglowych. Wartość wszystkich czterech projektów wynosi 82,6 mln zł, co stanowi 59,7 % wartości wszystkich przedsięwzięć dofinansowanych w ramach Poddziałania Wynika z tego, że znaczna część rzeczywistej interwencji tego instrumentu wpisuje się w zakres realizowanego celu. Wszystkie wymienione projekty realizowane w ramach Poddziałań oraz wpisują się w wytyczne Strategii rozwoju turystyki dotyczące tworzenia infrastruktury na potrzeby rozwoju produktów turystyki wodnej, przede wszystkim marin, portów i przystani. Wymienione projekty realizowane są również na terenach szczególnie predestynowanych zgodnie ze Strategią do tworzenia produktów turystyki wodnej, co pokazuje tabela poniżej. Lp Projekt Kajakiem do morza stworzenie sieci przystani kajakowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą na rzece 1. Redze, w 4 miejscowościach powiatu gryfickiego: Płotach, Gryficach, Trzebiatowie i Mrzeżynie. Zagospodarowanie Basenu 2. Północnego w Świnoujściu na port jachtowy. Budowa infrastruktury rekreacyjnej i 3. żeglarskiej w Stepnicy Budowa Międzyszkolnego Ośrodka 4. Sportowego Euroregionalne Centrum Edukacji Wodnej i Żeglarskiej 5. Zwiększenie atrakcyjności Miejscowości nadmorskie Tereny leżące wzdłuż biegu Odry Jez. Dąbie, Zalew Szczeciński, Zalew Kamieński Tereny wzdłuż rzek Rejon jezior: Ińskiego, Drawskiego, Myśliborskiego Wałeckiego Rejon jezior przybrzeż nych 84

85 6. 7. turystycznej Nabrzeża Pasażerskiego przy ul. Jana z Kolna w Szczecinie Budowa nabrzeża obsługi jednostek pasażerskich oraz turystyki żeglarskiej na prawym brzegu rzeki Odry Wschodniej km 717,5-718,6. Nabrzeże pasażerskie północne Promenada z widokiem na Odrę - przebudowa szczecińskich bulwarów (Modernizacja Bulwaru Gdyńskiego, Piastowskiego, Elbląskiego) Tabela 24 Lokalizacja projektów wspierających rozwój turystyki wodnej w kontekście realizacji celu 1.2 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Źródło Opracowanie własne Wynika z niej, że najwięcej wspartych projektów dotyczy terenu Odry oraz Zalewu Szczecińskiego, Kamieńskiego i Jeziora Dąbie. Brakuje projektów wpływających na rozwój turystyki wodnej na pojezierzach w centrum województwa oraz na jeziorach znajdujących się na terenach przybrzeżnych. Warto zwrócić uwagę, że projekty Budowa Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Euroregionalne Centrum Edukacji Wodnej i Żeglarskiej, Budowa infrastruktury rekreacyjnej i żeglarskiej w Stepnicy, Zagospodarowanie Basenu Północnego w Świnoujściu na port jachtowy bezpośrednio przyczyniają się do stworzenia nowego, kluczowego dla turystyki wodnej produktu turystycznego, jakim jest Zachodniopomorski Szlak Żeglarski. Natomiast projekt Kajakiem do morza stworzenie sieci przystani kajakowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą na rzece Redze, w 4 miejscowościach powiatu gryfickiego: Płotach, Gryficach, Trzebiatowie i Mrzeżynie w praktyce tworzy samodzielny produkt turystyczny, jakim jest szlak Kajakiem do morza. Rozwój produktów turystyki uzdrowiskowo-zdrowotnej Do rozwoju produktów turystyki uzdrowiskowej w pierwszym rzędzie mogą przyczynić się inwestycje wspierane w ramach Poddziałania 5.1.1, związane z infrastrukturą uzdrowiskową lub towarzyszącą, realizowane na terenie miast, które posiadają status uzdrowiska : Rewaloryzacja zabytkowego Parku Zdrojowego w Świnoujściu - etap II Rewitalizacja Kołobrzeskiej Strefy Uzdrowiskowej Przebudowa publicznej infrastruktury turystycznej - kładki dla pieszych w Uzdrowisku Kołobrzeg Można powiedzieć, że wszystkie projekty bezpośrednio wpływają na rozwój produktów turystycznych Parku Zdrojowego w Świnoujściu (produkt turystyczny należący do kategorii obiekt ) oraz Kołobrzeskiej Strefy Uzdrowiskowej (produkt turystyczny należący do kategorii obszar ). Zgodnie ze wskaźnikami produktu określonymi przez Beneficjentów, w ramach wymienionych projektów planuje się przebudowę co najmniej 7 obiektów infrastruktury uzdrowiskowej i towarzyszącej oraz 42 ha powierzchni terenów rekreacyjnych. W momencie przystąpienia do realizacji niniejszego badania przebudowany został 1 spośród tych obiektów. Do powstawania i rozbudowy infrastruktury stanowiącej podstawę dla tworzenia produktów turystyki uzdrowiskowej i zdrowotnej znaczenie mogą mieć również projekty w ramach Poddziałania oraz W pierwszym rzędzie są to inwestycje dotyczące tworzenia i rozbudowy centrów Wellness & SPA na terenach mających status uzdrowisk. Zidentyfikowaliśmy 3 takie projekty: Wzmocnienie pozycji konkurencyjnej spółki Qorum na rynku europejskim poprzez wdrożenie nowatorskiej koncepcji wczasów zdrowotnych (Świnoujście) Wzrost konkurencyjności firmy medycyny naturalnej "AKASZA" w Kołobrzegu poprzez zakup innowacyjnych urządzeń do diagnostyki i oczyszczania organizmu SAN bez barier innowacja w Sanatorium SAN kluczem do pozyskania nowych odbiorców z kraju i zagranicy 85

86 Nie zidentyfikowano żadnego projektu związanego z rozwojem infrastruktury uzdrowiskowej i towarzyszącej na terenie Połczyna Zdroju, jedynej gminy uzdrowiskowej znajdującej się poza pasem nadmorskim. Brak również projektów tego typu w gminach ubiegających się o status uzdrowiska: Bornem Sulinowie i Trzcińsku Zdroju, znajdujących się w centralnej i południowej części województwa. Taka sytuacja, może utrudnić rozwój ich produktów turystyki uzdrowiskowej i możliwość konkurowania o turystów z uzdrowiskami nadmorskimi. Produkty turystyki miejskiej i kulturowej Na tworzenie produktów turystyki miejsko-kulturowej mogą mieć wpływ projekty realizowane w ramach instrumentów bezpośrednio wspierających rozwój infrastruktury turystycznej, a więc Poddziałania 5.1.1, a także instrumentów wspierających rozwój instytucji kultury (Poddziałanie i 6.2.1), ochronę dziedzictwa kulturowego (Poddziałania i 6.2.2) oraz dziedzictwa przyrodniczego ( Działanie 5.4). W ramach Poddziałania zidentyfikowaliśmy 12 projektów które w różnorodny sposób wpisują się w zawarte w Strategii rozwoju turystyki wytyczne dotyczące działań związanych z tworzeniem produktów turystyki miejskiej i kulturowej. Zostały one przedstawione w tabeli poniżej. Każdy projekt przyporządkowano w niej do odpowiednich wytycznych znajdujących się w Strategii rozwoju turystyki Lp. Projekt Rozwój infrastruktury szlaków tematycznych i historycznych Rozwój sieci klubów muzycznych, kin. teatrów, obiektów koncertowych Rozwój i modernizacja muzeów, wystaw Renowacja obiektów zabytkowych Rewitalizacja i rozwój miejskich przestrzeni turystycznorekreacyjnych Turystyczno - rekreacyjne zagospodarowanie terenów wokół jeziora Klukom oraz na Miejskiej Górze w miejscowości Choszczno Wprowadzenie nowej formy turystycznego zagospodarowania Promenady Gwiazd w Międzyzdrojach Turystyczne zagospodarowanie nabrzeża jeziora Raduń w Wałczu Budowa deptaku w Darłówku Zachodnim - ul. Władysława IV Budowa promenady przy latarni morskiej w Darłówku Wschodnim Przebudowa publicznej infrastruktury turystycznej - kładki dla pieszych w Uzdrowisku Kołobrzeg Budowa infrastruktury turystycznej parku na wyspie łososiowej w Darłowie Budowa placu rekreacyjnego pomiędzy ulicą Żeromskiego a ul. Kochanowskiego w Mielnie Renowacja i modernizacja Zabytkowego Parku Miejskiego jako istotnego elementu szczecineckiej 86

87 Tabela 25 Źródło infrastruktury turystycznej. Etap od ul. Mickiewicza do ul. Lelewela Przebudowa staromiejskiego rynku w Królewskim Mieście Darłowo Rewaloryzacja zabytkowego Parku Zdrojowego w Świnoujściu - etap I Rewitalizacja zabytkowej linii Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej w Gminie Rewal - remont budynków i budowli wraz z zagospodarowaniem terenu Zakres przedmiotowy finansowanych w ramach Poddziałania projektów wspierających rozwój turystyki miejsko-kulturowej w kontekście realizacji celu 1.2 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Opracowanie własne Na podstawie powyższej tabeli można zauważyć, że realizowane w ramach Poddziałania projekty, które mogą się przyczynić do powstania produktów turystyki miejskiej i kulturowej dotyczą przede wszystkim rewitalizacji i rozwoju miejskich terenów turystyczno-rekreacyjnych oraz obiektów zabytkowych. Z drugiej strony brak jest projektów związanych z rozwojem muzeów, obiektów wystawowych, teatrów, obiektów koncertowych oraz szlaków historycznych i tematycznych. O ile brak przedsięwzięć dotyczących infrastruktury kultury może być zrekompensowany inwestycjami w ramach Poddziałania 5.2.1, brak przedsięwzięć dotyczących tworzenia wspomnianych szlaków należy uznać za niepokojący w kontekście wytycznych dla tworzenia produktów turystyki miejsko-kulturowej, zawartych w Strategii rozwoju turystyki Analizując lokalizację geograficzną wymienionych projektów należy zwrócić uwagę, na dominację przedsięwzięć realizowanych w pasie nadmorskim (9 spośród 12 inwestycji). Jedynie 3 projekty realizowane są w miastach na południu i wschodzie województwa. W ramach Poddziałania zidentyfikowano 8 projektów mogących mieć wpływ na rozwój produktów turystyki miejskiej i kulturowej w Szczecińskim Obszarze Metropolitalnym. Zostały one przedstawione w tabeli poniżej. Ich profil przedmiotowy jest bardziej zróżnicowany niż w przypadku Poddziałania Poza projektami dotyczącymi rewitalizacji i przestrzeni miejskich, przestrzeni turystyczno-rekreacyjnych oraz ochrony zabytków, występują projekty związane z rozwojem szlaków tematycznych i historycznych oraz jeden projekt związany bezpośrednio z infrastrukturą kultury. Lp. Projekt Rozwój infrastruktury szlaków tematycznych i historycznych Rozwój sieci klubów muzycznych, teatrów, obiektów koncertowych Rozwój i modernizacja muzeów Renowacja obiektów zabytkowych Rewitalizacja i rozwój miejskich przestrzeni turystycznorekreacyjnych. Przebudowa płyty Rynku Staromiejskiego w Stargardzie Szczecińskim w celu podniesienia 1. atrakcyjności turystycznej szlaku Klejnot Pomorza Modernizacja publicznej infrastruktury 2. turystycznej - przebudowa Teatru Letniego w Szczecinie 3. Zagospodarowanie Skweru Ojca Św. Jana 87

88 Pawła II oraz fragmentu Parku B. Chrobrego w Stargardzie Szczecińskim w celu podniesienia atrakcyjności turystycznej szlaku Stargard- Klejnot Pomorza Szczecin miastem zieleni - zagospodarowanie terenu zieleńca im. Janiny Szczerskiej Przebudowa kąpieliska Arkonka w Szczecinie dla potrzeb sportu i rekreacji Otwarte bramy - szlak turystyczny w Mieście Goleniów etap I Wytyczenie i oznakowanie dwóch szlaków turystycznych: traktu historycznego oraz ścieżki dendrologicznej na terenie Cmentarza Centralnego w Szczecinie Promenada z widokiem na Odrę - przebudowa szczecińskich bulwarów (Modernizacja Bulwaru Gdyńskiego, Piastowskiego, Elbląskiego) Poprawa wizerunku oraz zwiększenie atrakcyjności turystycznej miasta poprzez przebudowę basenu przeciwpożarowego na fontannę na Placu Zwycięstwa w Szczecinie Międzyosiedlowy park rekreacyjny przy ulicy Kutrzeby w Szczecinie Polepszenie dostępności turystycznej obiektów rekreacyjnych w Lasku Arkońskim w Szczecinie Tabela 26 Źródło Zakres przedmiotowy finansowanych w ramach Poddziałania projektów wspierających rozwój turystyki miejsko-kulturowej w kontekście realizacji celu 1.2 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Opracowanie własne Wszystkie wymienione projekty wpisują się w zawarte w Strategii rozwoju turystyki. wytyczne odnośnie lokalizacji produktów turystyki miejsko - kulturowej, obejmujące m.in. oś Szczecin- Stargard Szczeciński oraz miasto Goleniów. Wszystkie projekty realizowane w ramach Poddziałania Rozwój i odtworzenie infrastruktury kultury wraz z systemem informacji kulturalnej, ze względu na swój zakres przedmiotowy mogą przyczynić się do rozwoju produktów turystyki miejskiej i kulturowej. Spośród nich wybraliśmy jednak 9 przedsięwzięć, których oddziaływanie na ruch turystyczny może być w naszej ocenie szczególnie znaczące. Wyróżniają je takie cechy jak: lokalizacja na terenach miejskich, w rejonach województwa, które ze względu na inne (pozakulturowe czynniki) są atrakcyjne dla turystów oraz potencjał do realizacji imprez kulturalnych, mogących stać się niezależnymi produktami turystycznymi. Lp. Projekt Lokalizacja Modernizacja infrastruktury kulturalnej Wału Pomorskiego w Mieście Wałczu Filharmonia Koszalińska im. Stanisława Moniuszki w Koszalinie. Modernizacja Bałtyckiego Teatru Dramatycznego im. Juliusza Słowackiego w Koszalinie - etap II Rozwój infrastruktury kultury poprzez remont i adaptację poddasza pałacu wraz z zagospodarowaniem terenu w Trzebiatowie Rozbudowa i przebudowa budynku kina w Złocieńcu Wałcz - największy ośrodek miejski na terenie Pojezierza Wałeckiego Koszalin - miasto położone w pasie nadmorskim w sąsiedztwie popularnych miejscowości turystycznych Jw. Trzebiatów miasto położone w pasie nadmorskim Złocieniec miasto w rejonie Pojezierza Drawskiego Potencjał do generowania produktów turystyki kulturowej Projekt przewiduje stworzenie pomieszczenia wystawowego W wyniku realizacji projektu będzie możliwa organizacja dużych imprez kulturalnych o charakterze ponadregionalnym Jw. Projekt przewiduje stworzenie wystawy etnograficznej na zaadaptowanym poddaszu W wyniku realizacji projektu powstanie infrastruktura umożliwiająca organizację dużych imprez koncertów, wystaw i przedstawień teatralnych 88

89 Rozbudowa kina "Drawa" na Centrum Kultury w Drawsku Pomorskim Renowacja Świdwińskiego Ośrodka Kultury wraz z otoczeniem poprzez odtworzenie walorów kulturowych i historycznych Rozwój infrastruktury kulturowej na terenie gminy Karlino poprzez utworzenie w budynku użyteczności publicznej Muzeum Ziemi Karlińskiej Regionalne Centrum Kultury w Kołobrzegu - etap II Drawsko Pomorskie główny ośrodek miejski Pojezierza Drawskiego Świdwin - miasto na północnych obrzeżach Pojezierza Drawskiego oraz w rejonie Połczyna Zdroju Karlino ośrodek miejski w Dorzeczu Parsęty Kołobrzeg miasto uzdrowiskowe w pasie nadmorskim W wyniku realizacji projektu powstanie infrastruktura umożliwiająca organizację dużych imprez koncertów, wystaw i przedstawień teatralnych (sala na 250 miejsc) Ośrodek kultury w Świdwinie realizuje imprezy kulturalne mogące stanowić produkty turystyczne (turnieje rycerskie, przedstawienia historyczne) Projekt przewiduje stworzenie muzeum etnograficznego potencjalnego produktu turystycznego W wyniku realizacji projektu powstanie infrastruktura umożliwiająca organizację dużych imprez koncertów, wystaw i przedstawień teatralnych (sala na 300 miejsc) Tabela 27 Źródło Potencjał projektów finansowanych w ramach Poddziałania do wspierania rozwoju produktów turystyki miejsko kulturowej w kontekście realizacji celu 1.2 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Opracowanie własne W porównaniu do omawianych powyżej przedsięwzięć finansowanych w ramach Poddziałania 5.1.1, zwraca uwagę zróżnicowanie pod względem lokalizacji geograficznej projektów. Trzy przedsięwzięcia realizowane są na terenach wchodzących w obręb Pojezierza Drawskiego, przez co mogą stanowić uzupełnienie oferty turystycznej tego regionu. W ramach Poddziałania realizowane są w sumie 2 projekty: Modernizacja budynku Książnicy Pomorskiej przy ul. Dworcowej - Muzeum Literatury Filharmonia Szczecińska im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie Na liście projektów kluczowych realizowanych w ramach Poddziałania znajduje się również projekt Przebudowa Opery na Zamku w Szczecinie, jednak w momencie przystąpienia do niniejszego badania jego realizacja nie została jeszcze rozpoczęta. Obydwa mogą mieć duże znaczenie dla tworzenia i rozwoju produktów turystyki miejskiej i kulturowej. Muzeum Literatury może stać samoistnym produktem turystycznym, natomiast Filharmonia Szczecińska będzie mogła realizować imprezy kulturalne o znaczeniu ponadregionalnym, mające potencjał do przyciągania turystów z kraju i z Europy. W przypadku Poddziałania oraz również należy uznać, że wszystkie projekty ze względu na swój zakres przedmiotowy wpisują się w wytyczne tworzenia produktów turystyki miejsko-kulturowej zawarte w Strategii, przywiązujące duże znaczenie do rewitalizacji obiektów zabytkowych. Tutaj jednak także można wyróżnić projekty, które mają szczególne znaczenie dla tworzenia rozwoju produktów turystycznych, jakimi są szlaki historyczne i kulturowe. Zarówno w Poddziałaniu oraz zidentyfikowano 4 takie projekty. Lp Projekt Poddziałanie Zachowanie, ochrona i poprawa stanu obiektu zabytkowego w Połczynie Zdroju poprzez przebudowę, remont i wzmocnienie konstrukcji budynku zamku przy ul. Zamkowej 7 Wzrost znaczenia dziedzictwa kulturowego w Województwie Wpływ na tworzenie i rozwój produktów turystyki miejskiej i kulturowej Obiekt wchodzi w zakres Szlaku Solnego Obiekt wchodzi w zakres Szlaku Solnego i Hanzeatyckiego 89

90 Zachodniopomorskim poprzez renowację średniowiecznych Katedr w Koszalinie i w Kołobrzegu Rewitalizacja zespołu zabytkowych fortów wraz z zagospodarowaniem terenu przy kompleksie Fortu Zachodniego - remont zabytkowej bramy przy Forcie Zachodnim Renowacja budynku Ratusza w Kołobrzegu- etap I Poddziałanie Podniesienie atrakcyjności historycznej XIV-wiecznego kościoła pw. św. Jana Ewangelisty w Szczecinie jako unikatowego zabytku na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego Renowacja wnętrza XIV - wiecznego kościoła pw. św. Jana Ewangelisty ostatnim etapem prac konserwatorskich unikatowego szczecińskiego zabytku Prace renowacyjne i konserwatorskie we wnętrzu zabytkowej Katedry pw. św. Jakuba w Szczecinie Remont murów obronnych przyległych do Bramy Wałowej w Stargardzie Szczecińskim (Etap II) Obiekt leży na Bałtyckim Szlaku Umocnień Fortecznych. Obiekt wchodzi w zakres Szlaku Solnego i Hanzeatyckiego Obiekt leży na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego Obiekt leży na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego Obiekt leży na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego Obiekt leży na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego Tabela 28 Źródło Wpływ projektów finansowanych w ramach Poddziałań i na rozwój turystyki miejskokulturowej w kontekście realizacji celu 1.2 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Opracowanie własne Wpływ na tworzenie i rozwój produktów turystyki miejskiej i kulturowej może mieć również projekt realizowany w ramach Działania 5.4 Promocja, ochrona i waloryzacja dziedzictwa przyrodniczego, noszący tytuł Rewitalizacja Parku Książąt Pomorskich A w Koszalinie. Przedsięwzięcie dotyczy obiektu zabytkowego, który można zakwalifikować jako produkt turystyczny. Warto zwrócić uwagę, że projekty inwestycyjne przyczyniające się do rozwoju produktów turystyki miejskiej i kulturowej wchodzą w zakres interwencji Poddziałania 5.5.1, 5.5.2, i W momencie przystąpienia do realizacji badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania oraz 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego dokumentu. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomoc instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica (Poddziałanie oraz 6.6.2). Kończąc analizę rzeczywistego wpływu projektów realizowanych w ramach RPO WZ na tworzenie produktów turystyki miejskiej i kulturowej należy zwrócić uwagę na dwa, służące temu celowi przedsięwzięcia wdrażane przez prywatnych przedsiębiorców, którzy uzyskali wsparcie z I osi priorytetowej. Pierwszym z nich jest projekt Podniesienie konkurencyjności przedsiębiorstwa poprzez realizację nowej inwestycji - wystawy edukacyjnej pn. "Miecze Europy" realizowany przez firmę Trzygłów Pokazy historyczne Igor Dominik Górewicz w ramach Poddziałania W wyniku projektu powstanie wystawa edukacyjna, która może zarówno stać się samodzielnym produktem turystycznym, jak również wzmocnić atrakcyjność produktów turystyki kulturowej, jakimi są np. zabytki architektury obronnej, sakralnej, czy też muzea. Drugi z projektów nosi nazwę Wzrost konkurencyjności MAGEMAR Sp. z o.o. poprzez utworzenie Muzeum Morskiego na zabytkowym statku THPV BEMBRIDGE" (Poddziałanie 1.1.2). Projekt może przyczynić się do stworzenia produktu turystyki kulturowej na terenie Szczecina, gdzie cumuje statek TPHV Bembridge. Rozwój produktów turystyki rekreacyjnej Jak już wspomniano, Strategia rozwoju turystyki kładzie szczególny nacisk na rozwój produktów turystyki rekreacyjnej związanych z wypoczynkiem nad wodą w pasie nadmorskim, pasie pojezierzy oraz nad rzekami, takimi jak Drawa, Rega, Drawica, Kosa, Płytnica czy też Tywa. Wsparcie inwestycji w infrastrukturę turystyczną na wymienionych obszarach wchodzi przede wszystkim w zakres interwencji 90

91 Poddziałania Zauważyć można znaczną dominację projektów realizowanych w miejscowościach nadmorskich, które stanowią aż 11 spośród 16 projektów związanych z turystyką rekreacyjną. Spośród nich za kluczowe z punktu widzenia tworzenia i rozwoju produktów turystycznych należałoby uznać następujące inwestycje: Rewitalizacja zabytkowej linii Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej w Gminie Rewal - remont budynków i budowli wraz z zagospodarowaniem terenu. Rewitalizacja Kołobrzeskiej Strefy Uzdrowiskowej Rewaloryzacja zabytkowego Parku Zdrojowego w Świnoujściu - etap II Wprowadzenie nowej formy turystycznego zagospodarowania Promenady Gwiazd w Międzyzdrojach Przebudowa staromiejskiego rynku w Królewskim Mieście Darłowo Wszystkie wymienione inwestycje bezpośrednio wpływają na rozwój obiektów turystycznych, które można uznać za odrębne produkty turystyczne. Dwa pierwsze projekty zostały wpisane na listę projektów indywidualnych, co dodatkowo podkreśla ich znaczenie dla rozwoju turystyki w województwie. Pozostałe projekty dotyczą w głównej mierze zwiększenia atrakcyjności turystycznej nadmorskich miejscowości poprzez rewitalizację i modernizację promenad, parków czy też placów miejskich. Trzy spośród projektów związanych z rozwojem turystyki rekreacyjnej są realizowane na terenie pasa pojezierzy. Są to następujące inwestycje: Turystyczne zagospodarowanie nabrzeża jeziora Raduń w Wałczu Turystyczno - rekreacyjne zagospodarowanie terenów wokół jeziora Klukom oraz na Miejskiej Górze w miejscowości Choszczno Renowacja i modernizacja Zabytkowego Parku Miejskiego jako istotnego elementu szczecineckiej infrastruktury turystycznej. Etap od ul. Mickiewicza do ul. Lelewela Zakres wymienionych projektów obejmuje rewitalizację i rozwój terenów zielonych, budowę obiektów małej architektury (altany, pomosty nad wodą), placów zabaw oraz obiektów do rekreacyjnego uprawiania sportu na wolnym powietrzu (np. skate-parki). Jeden projekt, który może przyczyniać się do rozwoju produktów turystyki rekreacyjnej jest realizowany w obrębie Zalewu Szczecińskiego. Jest to przedsięwzięcie Budowa infrastruktury rekreacyjnej i żeglarskiej w Stepnicy, w wyniku którego powstanie m.in. nowa infrastruktura turystyczna i rekreacyjna na plaży w Stepnicy. W ramach Poddziałania nie zidentyfikowano projektów, które silnie byłyby związane z drugim nurtem turystyki rekreacyjnej wyróżnionym w Strategii rozwoju turystyki. - turystyką wypoczynkową poza miastem. Cztery takie projekty występują natomiast w ramach Poddziałania Są to przedsięwzięcia wspierające rozwój turystyki wypoczynkowej na obrzeżach Szczecina: Zintegrowany Szlak Turystyczny Powiatu Polickiego - etap I Rozbudowa Gminnego Centrum Edukacji i Rekreacji w Trzebieży w ramach rozwoju turystyki w obszarze metropolitalnym Oznakowanie i zagospodarowanie ścieżek zdrowia w Puszczy Wkrzańskiej i Bukowej Rekreacja, sport i wypoczynek w Puszczy Wkrzańskiej i Goleniowskiej Podsumowując wyniki analizy spójności RPO WZ z celem 1.2 Strategii rozwoju turystyki należy podkreślić: Brak projektów wspierających rozwój produktów turystyki pieszej poza obszarem metropolitalnym. 91

92 Brak projektów mających bezpośredni wpływ na rozwój produktów turystyki specjalistycznej innej niż sportowa. Brak projektów wspierających rozwój turystki wodnej, pieszej, specjalistycznej na terenach centralnych i południowych województwa. Pojedyncze projekty wspierają rozwój turystyki rowerowej, rekreacyjnej i miejsko kulturowej. Brak projektów wspierających rozwój turystyki biznesowej. Komentując niewielką liczbę projektów związanych z rozwojem turystyki, realizowanych na terenie centralnym i południowym, przedstawicielka Biura Turystyki podkreśliła, że wynika ona przede wszystkim z niskiego potencjału samorządów i organizacji turystycznych działających na tych terenach oraz ich niewielkiej aktywności w pozyskiwaniu funduszy unijnych. 3.1 Kooperacja w zakresie wspólnego marketingu Regionu Realizacji celu służy opracowanie zintegrowanego systemu promocji produktów turystycznych, co wchodzi w zakres interwencji projektów systemowych realizowanych w ramach Regionalny system informacji turystycznej oraz rozwój produktów turystycznych projekty promocyjne oraz Poddziałania Regionalny system informacji turystycznej oraz rozwój produktów turystycznych na obszarze metropolitalnym- projekty systemowe. Do momentu zainicjowania niniejszego badania nie rozpoczęła się jeszcze realizacja żadnego z tych projektów, stąd też nie można obecnie oszacować ich rzeczywistego wpływu na osiągnięcie omawianego celu. 3.2 Usprawnienie systemu informacji turystycznej Zgodnie z zapisami Strategii rozwoju turystyki, realizacji celu służy budowa zintegrowanego systemu informacji turystycznej w regionie, co jest przedmiotem interwencji Poddziałań i Łącznie w ramach powyższych instrumentów zostały wsparte 4 projekty: Rozwój systemu informacji turystycznej w Świnoujściu (Poddziałanie 5.1.2) Zwiększenie dostępu do informacji turystycznej poprzez modernizację i usprawnienie funkcjonowania Regionalnego Centrum Informacji Turystycznej w Koszalinie (Poddziałanie 5.1.2) Utworzenie punktu informacji turystycznej w pomieszczeniach wieży ratuszowej oraz zakup wyposażenia, realizowany przez gminę Nowe Warpno (Poddziałanie ) Budowa systemu centrów informacji turystycznej w Szczecinie (Poddziałanie 6.1.2) Bazując na wskaźnikach produktu szacowanych przez Beneficjentów, można przewidywać, że w wyniku realizacji wymienionych projektów zostanie wybudowanych 5 centrów informacji turystycznej, 1 centrum zostanie zaś przebudowane. Ponadto zostanie zainstalowanych łącznie 8 infomatów. Obecnie projekty są we wczesnej fazie realizacji, stąd też nie można wykazać osiągnięcia postępu rzeczowego w zakresie wymienionych wskaźników produktu. Nie ma również możliwości faktycznej oceny poziomu zintegrowania ze sobą usług świadczonych przez budowane centra informacji turystycznej. Łączna wartość projektów realizowanych w ramach Poddziałania wynosi 3,1 mln zł (dofinansowanie wynosi 2,3 mln zł) natomiast łączna wartość projektów realizowanych w ramach Poddziałania wynosi 3,5 mln zł (dofinansowanie wynosi 2,6 mln zł). 4.1 Kształtowanie infrastruktury na styku środowisk woda/ląd Realizacji celu służy budowa infrastruktury do turystyki wodnej oraz modernizacja kąpielisk, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałań oraz Rzeczywisty wpływ wymienionych przedsięwzięć na realizację Strategii rozwoju turystyki został przedstawiony już w niniejszym rozdziale podczas omawiania rzeczywistej spójności RPO WZ z Celem 1.2 Strategii Zgodnie z zapisami Strategii rozwoju turystyki realizacji celu służy również przygotowywanie i modernizacja torów wodnych wraz z infrastrukturą, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania

93 Szczegółowy opis wpływu rzeczywistego projektów realizowanych w ramach tego instrumentu na pogłębianie torów wodnych został przedstawiony w rozdziale poświęconym Strategii Rozwoju Transportu W Województwie Zachodniopomorskim. 4.2 Kształtowanie środowiska w kontekście rozwoju przestrzeni turystycznej Zgodnie z zapisami Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim realizacji celu służą działania związane z rozwojem infrastruktury uzdrowisk i budową produktów turystycznych na bazie tej infrastruktury. Inwestycje tego typu mogą uzyskać wsparcie w ramach Poddziałań 1.1.1, 1.1.2, 1.1,3 a także oraz Rzeczywisty wpływ tych instrumentów na rozwój infrastruktury uzdrowiskowej został opisany w punkcie poświęconym realizacji celu 1.2 omawianej strategii, dotyczącego rozwoju produktów turystycznych. Realizacji celu służy również tworzenie szlaków turystycznych, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałań oraz Analiza projektów, które uzyskały dofinansowanie w ramach obydwu Poddziałań wykazała, że nowe szlaki turystyczne powstaną wyłącznie w obrębie Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego, w ramach 6 projektów: Zintegrowany Szlak Turystyczny Powiatu Polickiego etap I Oznakowanie i zagospodarowanie ścieżek zdrowia w Puszczy Wkrzańskiej i Bukowej Pieszo-rowerowy szlak turystyczny Głębokie-Osów Wytyczenie i oznakowanie dwóch szlaków turystycznych: traktu historycznego oraz ścieżki dendrologicznej na terenie Cmentarza Centralnego w Szczecinie Trasy widokowe i szlaki konne w Szczecinie Zgodnie z prognozami Beneficjentów przedstawionymi we wskaźnikach produktu, w ramach wymienionych projektów powstanie docelowo 69,8 km nowych szlaków. Dotychczas wytyczono 47,3 km nowych tras, co wskazuje na duży postęp w realizacji wskaźnika. Poddziałanie obejmuje projekty, które dotyczą przebudowy szlaków turystycznych. Są to 2 przedsięwzięcia: Rewaloryzacja zabytkowego Parku Zdrojowego w Świnoujściu - etap II Rewitalizacja Kołobrzeskiej Strefy Uzdrowiskowej Beneficjenci wymienionych projektów, zgodnie ze wskaźnikami produktu, planują przebudować łącznie 7,9 km szlaków turystycznych. Do czasu rozpoczęcia niniejszego badania postęp rzeczowy w realizacji projektów nie objął powyższego wskaźnika. Strategia Rozwoju Turystyki w Województwie Zachodniopomorskim wskazuje również na konieczność rozbudowy infrastruktury ścieżek rowerowych, co wchodzi w zakres interwencji Działań 5.3 oraz 6.3. Ich rzeczywisty wpływ na realizację tego postulatu został przedstawiony w punkcie dotyczącym realizacji celu nr 1.2 analizowanego dokumentu. Realizacji celu 4.2 służy również wykorzystanie turystyczne terenów poprzemysłowych, powojskowych, pokolejowych i popegeerowskich, co wchodzi w zakres Poddziałań 5.5.1, 5.5.2, i W momencie przystąpienia do realizacji badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania oraz 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego celu. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomocy instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica ( Poddziałanie oraz 6.6.2). 4.3 Kształtowanie jakości infrastruktury turystycznej Zgodnie z zapisami w dokumentacji realizacji celów służy adaptacja bazy noclegowej i innych usług turystycznych do wysokich standardów jakości oraz potrzeb różnych grup turystów. Na poziomie rzeczywistym, kształtowaniu wysokiej jakości infrastruktury turystycznej służą więc wszystkie inwestycje dotyczące tej infrastruktury, zarówno realizowane przez MŚP i wsparte w ramach Poddziałań 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, jak i realizowane w ramach Poddziałań oraz W naszej ocenie każda prawidłowo zaplanowana i zrealizowana inwestycja przynosi jakościową zmianę w 93

94 funkcjonowaniu infrastruktury, mogącą (pod warunkiem przeprowadzenia prawidłowej analizy marketingowej) zwiększyć zadowolenie grupy docelowej, jaką w tym przypadku są turyści. Analiza projektów wspartych w ramach powyższych Poddziałań wykazała, że stanowią one stosunkowo niewielki odsetek wszystkich przedsięwzięć wspartych z Poddziałania oraz 1.1.2, zarówno pod względem liczebności jak i wartości całkowitej i wartości dofinansowania. Nie zidentyfikowano żadnego projektu dotyczącego sektora turystycznego realizowanego w ramach Poddziałania Poddziałanie Liczba projektów związanych z sektorem turystyki (udział w łącznej liczbie projektów) Wartość całkowita projektów związanych z sektorem turystyki (udział w łącznej wartości całkowitej projektów) Wartość całkowita dofinansowania projektów związanych z sektorem turystyki (udział w łącznej wartości dofinansowania projektów) (6,5 %) 16,8 mln zł (8,4%) 6,8 mln zł (7,5%) ( 4.1 %) 20,2 mln zł ( 5,4 %) 6,3 mln zł (4,6 %) Brak Brak Brak Tabela 29 Liczba i wartość projektów wspartych w ramach Poddziałania 1.1.1, i realizujących cel 4.3 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( Stan na dzień ) Należy podkreślić, że spośród 29 projektów wspartych w ramach Poddziałań i dotyczących sektora turystyki, przeważają inwestycje w infrastrukturę noclegową i gastronomiczną. W Poddziałaniu stanowią one 15 spośród 21 projektów zaś w Poddziałaniu spośród 5 spośród 8 wspartych inwestycji. Liczbę i wartość wszystkich inwestycji zrealizowanych w ramach Poddziałań i obrazuje tabela poniżej. Liczba wspartych Wartość całkowita Wartość całkowita przyznanego Poddziałania projektów wspartych projektów dofinansowania ,6 mln zł. 91,7 mln zł ,3 mln zł 61,3 mln zł Tabela 30 Liczba i wartość projektów wspartych w ramach Poddziałań i realizujących cel 4.3 Strategii rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( Stan na dzień ) Na kształtowanie jakości infrastruktury turystycznej mogą mieć również wpływ projekty wsparte w ramach Poddziałania Specjalistyczne usługi dla MŚP, które umożliwiają przedsiębiorstwom branży turystycznej pozyskanie wsparcia na skorzystanie z usług doradczych w zakresie wdrażania systemów zarządzania jakością oraz tworzenie analiz i planów strategicznych, a także przygotowywania projektów i dokumentacji inwestycyjnej. Rzeczywisty wpływ projektów realizowanych w ramach tego instrumentu na realizację Strategii rozwoju turystyki został opisany w punkcie poświęconym celowi 5.1 analizowanego dokumentu. 4.4 Zwiększanie dostępności turystycznej Regionu Zgodnie z dokumentem strategicznym, realizacji celu służy rozwój portu lotniczego w Zegrzu Pomorskim, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Wzmocnienie lokalnego portu lotniczego w Zegrzu 94

95 Pomorskim. Złożenie dokumentacji jedynego projektu indywidualnego realizowanego w ramach Poddziałania ma nastąpić w 2012 roku 13. Realizacji powyższego celu służy również, zgodnie z wytycznymi zawartymi w Strategii rozwoju turystyki.. określanie priorytetu modernizacji dróg ze szczególnym uwzględnieniem dostępności turystycznej. Projekty realizowane w ramach Poddziałania Regionalna infrastruktura drogowa w całości wpisują się w ten postulat. Ich wpływ na dostępność turystyczną regionu został przedstawiony w tabeli poniżej. Lp. Projekt Wpływ na dostępność turystyczną regionu Przebudowa przejścia przez m. Dziwnów w ciągu drogi wojewódzkiej nr etap I przebudowa skrzyżowań. Przebudowa wiaduktu w m. Białogard w ciągu drogi wojewódzkiej nr 163 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 106 na odcinku Rzewnowo-Golczewo Przebudowa przejścia przez m. Połczyn Zdrój w ciągu drogi wojewódzkiej nr 163 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 205 na odcinku Krupy - Sławno Budowa obejścia m. Goleniów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 113 Przebudowa przejścia przez m. Kołobrzeg w ciągu drogi wojewódzkiej nr 102 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 107 na odcinku Dziwnówek - Kamień Pom. Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 156 na odcinku Mostkowo - Barlinek Budowa obejścia m. Połczyn Zdrój w ciągu drogi wojewódzkiej nr 173 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 109 na odcinku Mrzeżyno - Trzebiatów Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 177 na odcinku Sośnica - Mirosławiec Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 142 na odcinku Krzywnica - Lisowo Budowa obejścia m. Trzebiatów - połączenie dróg wojewódzkich nr 103 i 109 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 124 na odcinku Cedynia - Chojna Budowa obejścia m. Trzebiatów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 102 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 203 na odcinku Koszalin - Iwięcino Przebudowa przejścia przez m. Sławoborze w ciągu drogi wojewódzkiej nr 162 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 110 na odcinku Lędzin - Cerkwica Droga wojewódzka 102 ma kluczowe znaczenia dla zwiększenia dostępności miejscowości turystycznych w pasie nadmorskim leżących pomiędzy Międzyzdrojami a Kołobrzegiem Droga wojewódzka nr. 163 łączy tereny Pojezierza Wałeckiego, Pojezierza Drawskiego oraz tereny Dorzecza Parsęty Droga wojewódzka nr 106 łączy Stargard Szczeciński z Kamieniem Pomorskim, lezącym i nad Zalewem Kamieńskim Droga wojewódzka nr 163 łączy tereny Pojezierza Wałeckiego, Pojezierza Drawskiego oraz tereny Dorzecza Parsęty Droga wojewódzka nr 205 łączy miasta położone w pasie nadmorskim pomiędzy Sławnem a Darłowem Droga wojewódzka nr 113 łączy Maszewo i port lotniczy w Goleniowie z terenami nad jeziorem Dąbie Droga wojewódzka 102 ma kluczowe znaczenia dla zwiększenia dostępności miejscowości turystycznych w pasie nadmorskim leżących pomiędzy Międzyzdrojami a Kołobrzegiem Droga wojewódzka nr 107 łączy miejscowości pasa nadmorskiego Droga wojewódzka nr 156 łączy tereny turystyczne wokół Barlinka (Puszcza Barlinecka) z drogą ekspresową S3 łączącą Szczecin, Świnoujście z innymi województwami zachodniej Polski Droga wojewódzka nr 173 łączy miejscowość uzdrowiskową Połczyn Zdrój z terenami Pojezierza Drawskiego Droga wojewódzka nr 109 łączy miejscowości nadmorskie Droga wojewódzka 177 łączy tereny Pojezierza Drawskiego (Czaplinek) z drogą ekspresową S10 łączącą m.in. Szczecin i województwo kujawsko-pomorskie Droga łączy tereny nad jeziorem Dąbie z terenami Pojezierza Ińskiego Droga wojewódzka 109 łączą miejscowości pasa nadmorskiego (Trzebiatów) z autostradą A6 (trasa europejska E28) Droga wojewódzka nr 124 łączy Cedynię - istotne miasto dla turystyki kulturowej z drogą krajową 26 i 31. Droga wojewódzka 102 ma kluczowe znaczenia dla zwiększenia dostępności miejscowości turystycznych w pasie nadmorskim leżących pomiędzy Międzyzdrojami a Kołobrzegiem Droga wojewódzka 203 ma łączy miasta pasa nadmorskiego - Darłowo z Koszalinem Droga wojewódzka nr 162 łączy miejscowości Pojezierza Drawskiego z Kołobrzegiem Droga wojewódzka nr 110 łączy miejscowości pasa nadmorskiego (Cerkwica i Lędzin) 13 Sprawozdanie finansowe z realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego za I półrocze 2011 roku. 95

96 Tabela 31 Źródło Wpływ projektów wspartych w ramach Poddziałania na zwiększenie dostępności turystycznej regionu Opracowanie własne Również wszystkie trzy projekty realizowane w ramach Poddziałania Drogi w miastach na prawach powiatów w naszej ocenie przyczyniają się do zwiększania dostępności województwa, co zostało wykazane w tabeli poniżej. Lp. Projekt Ocena wpływu na dostępność turystyczną regionu Obwodnica Śródmieścia Szczecina etap V budowa ulicy od ul. Duńskiej Krasińskiego do ul. Arkońskiej Budowa i przebudowa dróg stanowiących zewnętrzny pierścień układu komunikacyjnego miasta Koszalina I etap odcinek od ulicy Gnieźnieńskiej do ulicy Szczecińskiej. Przebudowa centralnego układu komunikacyjnego śródmieścia w Świnoujściu Obwodnica będzie łączyła południową część Szczecina posiadającą m.in. atrakcyjne obszary Międzyodrza z atrakcyjnymi terenami turystycznymi na północy miasta ( m.in. Las Arkoński) Projekt dotyczy dróg mających duże znaczenie w ruchu tranzytowym w kierunku miejscowości nadmorskich przede wszystkim Kołobrzegu Projekt zwiększy dostępność do centrum Świnoujścia będącego ważnym punktem turystyki uzdrowiskowej Tabela 32 Źródło Wpływ projektów wspartych w ramach Poddziałania na zwiększenie dostępności turystycznej regionu Opracowanie własne Zwiększeniu dostępności turystycznej województwa zachodniopomorskiego służą również obydwie inwestycje w infrastrukturę kolejową wsparte w ramach Poddziałania Regionalny transport kolejowy - Schemat A. Infrastruktura kolejowa: Modernizacja regionalnej linii kolejowej 402 Goleniów-Kołobrzeg wraz z budową łącznicy do portu lotniczego Szczecin/Goleniów jak i projekt Modernizacja regionalnej Linii kolejowej 403 Wałcz - Kalisz Pomorski Ulikowo. Pierwszy z nich umożliwi połączenie lotniska Szczecin-Goleniów bezpośrednio z terenami nadmorskimi. Drugi projekt poprawi połączenie Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego z terenami Pojezierza Wałeckiego. Dostępność turystyczna wymienionych terenów zwiększy się również za sprawą wprowadzenia na budowanych i modernizowanych liniach kolejowych nowoczesnych szynobusów, zakupionych w ramach projektu Wykonanie i dostawa 10 sztuk autobusów szynowych o napędzie spalinowym wraz z możliwością udzielenia zamówień uzupełniających, stanowiących nie więcej niż 20 % wartości zamówienia podstawowego wspartych w ramach Poddziałania Regionalny transport kolejowy - Schemat B Tabor Kolejowy. Do zwiększenia dostępności kolejowej terenów turystycznych na poziomie lokalnym przyczynia się również projekt Rewitalizacja zabytkowej linii Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej w Gminie Rewal - remont budynków i budowli wraz z zagospodarowaniem terenu, finansowany w ramach Poddziałania Infrastruktura turystyki. Na zwiększenie dostępności turystycznej województwa zachodniopomorskiego od strony wody, pozytywny wpływ ma projekt Porty Zalewu Szczecińskiego- poprawa jakości infrastruktury szansą na rozwój wsparty w ramach Poddziałania Wzmocnienie portów morskich i rzecznych. W jego wyniku poprawione zostaną warunki żeglugi po Zalewie Szczecińskim, także dla jednostek pasażerskich i jachtów. Przewidywane rezultaty projektu zostały opisane w rozdziale poświęconym Strategii rozwoju transportu województwa zachodniopomorskiego do 2020 roku. Dla pasażerskiego transportu morskiego i śródlądowego duże znaczenie mają również 3 projekty dotyczące rozwoju i modernizacji przystani i nabrzeży pasażerskich finansowane w ramach Poddziałania Infrastruktura turystyki na obszarze metropolitalnym: Budowa nabrzeża obsługi jednostek pasażerskich oraz turystyki żeglarskiej na prawym brzegu rzeki Odry Wschodniej km 717,5-718,6 Nabrzeże pasażerskie północne 96

97 Zwiększenie atrakcyjności turystycznej Nabrzeża Pasażerskiego przy ul. Jana z Kolna w Szczecinie Promenada z widokiem na Odrę - przebudowa szczecińskich bulwarów (Modernizacja Bulwaru Gdyńskiego, Piastowskiego, Elbląskiego). 5.1 Wsparcie rozwoju systemów finansowania Zgodnie z dokumentem strategicznym, realizacji celu służy tworzenie instrumentów finansowanych wspierania przedsiębiorstw działających w branży turystycznej. Tworzenie tego typu rozwiązań wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Inicjatywa JEREMIE w ramach której uruchomiono 3 fundusze poręczeniowe i 3 fundusze pożyczkowe. Spośród udzielonych pożyczek i poręczeń 11,83 % przyznano przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w obszarze zakwaterowania i usług gastronomicznych, a więc należące do branży turystycznej 14. Była to trzecia pod względem wielkości grupa przedsiębiorstw z punktu widzenia reprezentowanych sektorów gospodarki. Ponieważ przedsiębiorstwa turystyczne można zakwalifikować także do innych sektorów gospodarki (np. inne, niewyszczególnione usługi) można przyjąć, że ich udział w wykorzystaniu środków Inicjatywy JEREMIE jest jeszcze większy. 5.3 Opracowanie i wdrożenie systemu badań rynku turystycznego w Regionie Realizacji celu służy opracowanie i wdrożenie systemu badań marketingowych. W ramach wymienionych działań wspierane są badania ruchu turystycznego. Badania ruchu turystycznego, wchodzą w zakres interwencji Poddziałań oraz związanych z tworzeniem systemu informacji turystycznej. Ze względu na wczesny etap realizacji projektów w ramach wymienionych Poddziałań, nie można stwierdzić, czy badania ruchu turystycznego będą prowadzone w ramach działalności prowadzonej przez centra informacji turystycznej. 5.4 Wsparcie rozwoju fachowego doradztwa Zgodnie z zapisami dokumentu, realizacji celu służy wdrożenie instrumentów doradczych dla przedsiębiorstw. W ramach Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla MŚP przedsiębiorstwa turystyczne mogą uzyskać wsparcie na zakup usług doradczych, co przyczynia się do realizacji wskazanego celu. Jednakże tylko 7 spośród 100 projektów wspartych w ramach Poddziałania było realizowanych przez przedsiębiorstwa branży turystycznej. Spośród nich, 4 dotyczyły opracowania dokumentacji technicznej na potrzeby inwestycji, 2 opracowania strategii rozwoju a 1 wdrożenia systemu zarządzania jakością. Łączna wartość projektów wyniosła 457 tys. zł ( 13,9 % wartości wszystkich wspartych w ramach Poddziałania projektów), z czego dofinansowanie wyniosło 182 tys. zł (8,6 % wartości przyznanego wsparcia). 14 Sprawozdanie finansowe z realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego za I półrocze 2011 roku. 97

98 Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie Analiza wykazuje, że interwencja w ramach RPO WZ w odpowiada na kluczowe potrzeby wynikające ze słabych stron oraz zidentyfikowanych zagrożeń. Nie zidentyfikowano również luk w diagnozie strategiczne przygotowanej na potrzeby Strategii Rozwoju Turystyki. Interwencja w ramach RPO WZ nie obejmuje wsparcia dla budowy i rozwoju inicjatyw klastrowych, rozwoju ratownictwa (zwłaszcza wodnego) oraz działań związanych z prowadzeniem na szeroką skalą badań marketingowych w turystyce. Wysoki poziom współpracy pomiędzy Biurem Turystyki a Wydziałem Zarządzania RPO, obejmujący m.in. projektowanie instrumentów wspierających turystykę w ramach RPO WZ, udział w strategicznej ocenie projektów. Strategia rozwoju turystyki nie posiada planu finansowego, jednak zawiera dosyć bogaty katalog źródeł finansowania, który obejmuje również poszczególne narzędzia RPO WZ. Kilka instrumentów RPO WZ służących realizacji jej celów, zostało jednak pominiętych. Kryteria są w umiarkowanym stopniu spójne z celami Strategii. Dokument Strategii rozwoju turystyki nie posiada systemu monitorowania. Dość duży wpływ projektów realizowanych w ramach RPO WZ (przede wszystkim V i VI oś priorytetowa, pomocniczo I i II oś priorytetowa) umniejsza śladowe uczestnictwo podmiotów z południowych i centralnych obszarów województwa w realizacji projektów ze środków RPO WZ oraz dotychczasowy brak projektów o charakterze marketingowym wspartych w ramach Poddziałania oraz

99 Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do roku Podstawowe informacje o Strategii rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do roku 2020 Strategia rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do roku 2020 została opracowana w 2010 roku przez Ośrodek Badawczy Ekonomiki Transportu Sp. z o.o. na zlecenie Wydziału Infrastruktury i Transportu. Strategia stanowi aktualizację Strategii rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do roku 2015 opracowanej w czerwcu 2002 roku. Dokument składa się głównie z 8 rozdziałów, które zawierają cele i zadania strategiczne w obszarach przedmiotowych takich jak: infrastruktura transportu drogowego, infrastruktura i system transportu kolejowego, infrastruktura i system transportu morskiego: portów i żeglugi morskiej, infrastruktura i systemy transportu wodnego śródlądowego, infrastruktura i systemy transportu lotniczego, infrastruktura i systemu transportu intermodalnego w przewozach ładunków oraz regionalnego pasażerskiego transportu publicznego. Diagnoza Diagnoza strategiczna została przeprowadzona w standardowy sposób przy pomocy części opisowej oraz analizy SWOT, stanowiącej jej podsumowanie. Odrębna diagnoza strategiczna dotyczy każdego z rodzajów transportu ujętego w dokumencie. Cele realizacji strategii Celem nadrzędnym strategii jest Stworzenie zrównoważonego, dostępnego i zintegrowanego systemu transportowego w województwie zachodniopomorskim. Każda ze strategii składowych posiada cel główny oraz przypisane do niego cele szczegółowe. Wyjątek stanowi Strategia rozwoju transportu wodnego śródlądowego, która nie posiada wyodrębnionych celów głównych i szczegółowych, posługując się terminem celów podstawowych. Świadczy to o pewnej niespójności wewnętrznej dokumentu. Poniżej przedstawiamy zestawienie celów głównych poszczególnych strategii składowych: Strategia rozwoju transportu drogowego województwa zachodniopomorskiego Cel główny: Poprawa stanu infrastruktury drogowej i technicznej oraz dążenie do utworzenia spójnego systemu transportu drogowego, sprzyjającego rozwojowi społeczno-gospodarczemu Strategia w zakresie infrastruktury i systemu transportu kolejowego Cel główny: Zapewnienie pełnego pod względem ilościowym, strukturalnym i jakościowym pokrycia popytu na kolejowe usługi przewozowe, pasażerskie i towarowe oraz zaoferowanie atrakcyjnej oferty przewozowej stymulującej przyciąganie pasażerów i ładunków do transportu kolejowego z uwzględnieniem wymagań bezpieczeństwa transportowego oraz ochrony środowiska naturalnego Strategia w zakresie rozwoju infrastruktury i systemu transportu morskiego do roku 2020 Cel główny: Osiągnięcie zrównoważonego pod względem technicznym, przestrzennym, gospodarczym i społecznym systemu transportu morskiego z uwzględnieniem międzynarodowej i krajowej konkurencji międzygałęziowej i wewnątrzgałęziowej 99

100 Strategia rozwoju transportu wodnego śródlądowego Cele podstawowe (brak celu głównego) 1. Wzmocnienie pozycji konkurencyjnej żeglugi śródlądowej na rynku usług transportowych. 2. Zwiększenie udziału żeglugi śródlądowej, jako gałęzi transportu zaplecza, w obsłudze transportowej zespołu portowego ujścia Odry. 3. Modernizacja zabudowy regulacyjnej rzeki Odry swobodnie płynącej, w tym na Odrze granicznej wraz ze stroną niemiecką, w zakresie przywracającym możliwość uprawiania długotrasowej żeglugi pomiędzy górnym i dolnym odcinkiem Odry. Strategia rozwoju transportu lotniczego Cel główny: Stały rozwój i wzrost znaczenia infrastruktury lotniskowej Pomorza Zachodniego, w tym przede wszystkim Portu lotniczego Szczecin-Goleniów, w układzie krajowym i europejskim Strategia rozwoju transportu intermodalnego Cel główny: Stworzenie i rozwój nowoczesnego oraz zintegrowanego z układem krajowym i międzynarodowym systemu przewozów intermodalnych w województwie zachodniopomorskim, ze szczególnym uwzględnieniem połączeń morsko-lądowych. Strategia rozwoju zintegrowanego systemu regionalnego przewozu publicznego. Cel główny: Kształtowanie w województwie zachodniopomorskim efektywnego, dostępnego i zintegrowanego systemu transportu publicznego System wdrażania i monitorowania strategii Strategia rozwoju sektora transportu została wyposażona w system 58 wskaźników monitorujących jej realizację. Wskaźniki te nie posiadają jednak wartości referencyjnych ani docelowych, co utrudnia w znaczący sposób ocenę postępów w realizacji strategii. Za monitoring strategii, zgodnie z jej zapisami odpowiadać ma jednostka koordynująca, działająca w ramach Urzędu Marszałkowskiego, do której zadań należy również współpraca z zarządcami infrastruktury, zbieranie informacji dotyczących potrzeb w zakresie aktualizacji Strategii rozwoju sektora transportu oraz promocja i informacja o działaniach realizowanych w ramach strategii. Przeglądy strategii Dokument Strategii rozwoju sektora transportu nie precyzuje okresów dokonywania przeglądów strategii. Dotychczas nie odbył się ani jeden taki przegląd, co można tłumaczyć faktem, że strategia była aktualizowana w 2010 roku Analiza spójności RPO WZ ze Strategią rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do roku 2020 Wymiar potrzeb Analiza dotycząca wymiaru potrzeb została przeprowadzona w oparciu o potrzeby wynikające z analiz SWOT dla każdej ze strategii składowych. Wynika z niej, że RPO WZ odpowiada na większość potrzeb wynikających z analizy SWOT, wchodzących w zakres interwencji Programu. Jedyne zastrzeżenie budzi fakt, że rozwiązania dotyczące inteligentnego zarządzania ruchem, są dofinansowane jedynie na Szczecińskim Obszarze Metropolitalnym. Brak instrumentu, który pozwalałby na 100

101 wdrożenie tego typu rozwiązań na innych obszarach województwa (np. drogach dojazdowych na tereny nadmorskie). Co prawda systemy takie mogą być wdrażane w ramach Poddziałań 2.1.1, oraz ale muszą one być bezpośrednio powiązane z modernizowaną lub budowaną infrastrukturą drogową. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb znajdują się w załączniku 9 (Rozdział 9.1) Analiza porównawcza RPO WZ została przeprowadzona również w odniesieniu do potrzeb zidentyfikowanych w Strategii rozwoju sektora transportu w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku. Wykazała ona, że RPO WZ odpowiada na większość potrzeb wynikających z analizy SWOT Strategii rozwoju sektora transportu, wchodzących w zakres interwencji Regionalnych Programów Operacyjnych. Istotną niespójnością jest jednak brak instrumentów wspierających inwestycje, w zakresie rozwoju transportu intermodalnego. Z kolei Strategia nie obejmuje diagnozą zagadnień związanych z wdrażaniem inteligentnych systemów zarzadzania ruchem drogowym, co stanowi zakres interwencji Działania 6.5 RPO WZ. Szczegółowe wyniki analizy spójności pomiędzy RPO WZ a Strategią rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do 2015 r. w wymiarze potrzeb znajdują się w załączniku 10 (Rozdział 10.1) Wymiar Celów Analiza spójności w wymiarze celów została przeprowadzona o cele szczegółowe strategii składowych Strategii Rozwoju Sektora Transportu Wykazała ona, że instrumenty RPO WZ, zwłaszcza II i VI priorytetu wspierają realizację większości celów Strategii rozwoju sektora transportu, które są z nimi spójne jeśli chodzi o zakres interwencji. Istotną niespójnością jest jednak brak instrumentów wspierających inwestycje, w zakresie rozwoju transportu intermodalnego. Przedstawiciel Wydziału Zarządzania RPO WZ, którego zapytaliśmy o tę kwestię nie potrafił jednoznacznie uzasadnić przyczyn braku wsparcia w tym obszarze. Jak przyznał, powodem mogła była duża wielkość inwestycji w tego typu projekty, która bardziej predestynowała je do wsparcia w ramach PO IIŚ. Innym przykładem niespójności jest wspomniany już brak instrumentów wspierających samodzielne inwestycje w zakresie inteligentnych systemów transportu poza Szczecińskim Obszarem Metropolitalnym. Być może niespójność ta wynika z braku jednoznacznego określenia w Strategii rozwoju sektora transportu czy dane inwestycje mają być realizowane w okresie czy też Analiza dokumentów wykazała, że Strategia rozwoju sektora transportu nie określa żadnych precyzyjnych działań związanych z rozbudową sieci ścieżek rowerowych, zarówno w obrębie miast, jak również na obszarach turystycznych. Jak powiedział przedstawiciel Biura Polityki Transportowej, wynika to z faktu, że obszar ten jest związany bardziej z kwestiami turystycznymi, wchodzi więc w zakres interwencji Strategii Rozwoju Turystyki Województwa Zachodniopomorskiego do 2015 roku. W naszej ocenie jednak, ścieżki rowerowe pełnią funkcję szerszą niż tylko szlaki turystyczne i powinny być ujęte również w dokumentach planistycznych dotyczących rozwoju transportu. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów znajdują się w załączniku 9 (Rozdział 9.2) Uzupełniająco przeprowadzono również analizę porównawczą spójności pomiędzy RPO WZ a celami Strategii rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do 2015 roku, obowiązującej podczas prac nad RPO. Wykazała ona, że instrumenty RPO WZ, zwłaszcza II i VI priorytetu wspierają realizację większości celów Strategii rozwoju sektora transportu, które są spójne przedmiotowo z obszarem interwencji Regionalnych Programów Operacyjnych. Wyjątkiem jest wskazany już podczas analizy spójności w wymiarze potrzeb brak instrumentów wspierających inwestycje, w zakresie rozwoju transportu intermodalnego Z kolei Strategia rozwoju sektora transportu w części planistycznej ponownie jak w części diagnostycznej, nie uwzględnia rozwoju inteligentnych systemów zarządzania ruchem. Co więcej, żaden z celów a także żadne z zadań strategicznych nie obejmuje inwestycji związanych z rozwojem systemów komunikacji miejskiej, które wchodzą w zakres interwencji Poddziałania oraz

102 Szczegółowe wyniki analizy spójności pomiędzy RPO WZ a Strategią rozwoju sektora transportu województwa zachodniopomorskiego do 2015 r. w wymiarze celów znajdują się w załączniku 10 (Rozdział 10.2) Wymiar Koordynacji Strategia zawiera dość ogólne zapisy dotyczące podziału kompetencji pomiędzy poszczególne instytucje odpowiedzialne za jej wdrażanie. Nie precyzuje również konkretnej roli podmiotów odpowiedzialnych za wdrażanie funduszy. Z wywiadów z przedstawicielami wydziałów odpowiedzialnych za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ oraz Biura Polityki Transportowej wynika, że nie występuje żadna forma współpracy w zakresie programowania i wdrażania RPO WZ pomiędzy tymi jednostkami. Wymiar Zarządzania Finansowego Strategię rozwoju transportu należy uznać za dokument niespójny jeśli chodzi o stopień precyzji zarówno w zakresie identyfikacji koniecznych działań inwestycyjnych, jak również źródeł ich finansowania, w tym RPO WZ. Zróżnicowanie zależy od obszaru interwencji poszczególnych strategii składowych i zostało przedstawione poniżej. Najbardziej precyzyjnie określony został wkład RPO WZ jako źródło finansowania rozwoju infrastruktury kolejowej oraz transportu lotniczego. Najbardziej ogólne zapisy dotyczące źródeł finansowania znajdują się w strategii dotyczącej rozwoju transportu pasażerskiego w województwie. Strategia rozwoju transportu drogowego Zapisy wskazują na RPO WZ jako źródło finansowania inwestycji drogowych, nie precyzują jednak konkretnych instrumentów. Wskazano dwa projekty z listy indykatywnej, objęte wsparciem w ramach RPO WZ: Budowa obwodnicy śródmiejskiej Szczecina Infrastruktura drogowa dla terenów przemysłowych w Stargardzie Szczecińskim. Pominięty został jednak szereg innych projektów drogowych wpisanych na listę indykatywną. Strategia posiada prognozy kosztów inwestycji na lata , co można uznać za pewną formę planu finansowego. Zakłada ona koszty modernizacji i rozbudowy dróg wojewódzkich w latach na 420 mln zł. Wsparcie w ramach RPO WZ przyznane dotychczas na projekty w tym obszarze przedmiotowym wynosi 295 mln zł, co stanowi 70 % zapotrzebowania. W planie finansowym znajduje się również budowa obwodnicy śródmiejskiej Szczecina, której wartość została określona na 144 mln zł. Udział środków RPO jest w tym wypadku znacznie mniejszy w stosunku do potrzeb. Wynosi on 39,2 % ( 55 mln zł). W przypadku projektu Infrastruktura drogowa dla terenów przemysłowych w Stargardzie Szczecińskim przewidywane w Strategii rozwoju transportu koszty to 25 mln zł natomiast wkład RPO WZ wynosi tylko 35,7 % (10 mln zł). W podanym w Strategii rozwoju sektora transportu zestawieniu nie ma informacji o planowanych wydatkach w zakresie dróg powiatowych i gminnych. Strategia w zakresie infrastruktury i systemu transportu kolejowego Zapisy dotyczące tego obszaru interwencji precyzyjnie wskazują wszystkie trzy projekty indywidualne w obszarze infrastruktury kolejowej, finansowane w ramach RPO WZ: 102

103 Modernizacja regionalnej linii kolejowej 402 Goleniów-Kołobrzeg wraz z budową łącznicy do portu lotniczego Szczecin/Goleniów. Modernizacja regionalnej Linii kolejowej 403 Wałcz - Kalisz Pomorski - Ulikowo Rewitalizacja zabytkowej linii Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej w Gminie Rewal remont budynków i budowli wraz z zagospodarowaniem terenu (Poddziałanie RPO WZ). Dokument strategiczny zawiera również szacunki kosztów inwestycji w infrastrukturę kolejową. Przewidywane koszty inwestycje w zakresie rozbudowy i modernizacji regionalnych linii kolejowych wynoszą ok 305 mln zł (łączna kwota inwestycji finansowanych ze środków RPO oraz inwestycji będących w gestii Zakładu Infrastruktury Kolejowej PKP PLK S.A. w Koszalinie), z czego wsparcie ze środków RPO WZ stanowi 23,4 % potrzebnej kwoty. Strategia rozwoju sektora transportu określa potrzeby finansowe w zakresie modernizacji i rozszerzenia taboru kolejowego, które kształtują się na poziomie 1 mld zł. Ze środków RPO WZ na ten cel została przeznaczone 122 mln zł, a więc zaledwie 12,2 % wydatków w tym zakresie. Powyższe dane wykazują, że środki dostępne w ramach RPO WZ są niewielkie w stosunku do potrzeb w zakresie rozwoju linii kolejowych oraz taboru. Strategia w zakresie rozwoju infrastruktury i systemu transportu morskiego do roku 2020 Zapisy dotyczące finansowania realizacji strategii nie określają dokładnie inwestycji, które mają być finansowane w ramach RPO WZ Nie wskazują również jednoznacznie na Program jako instrument finansowania. Dokument w tym obszarze przedmiotowym, wymienia jedynie Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko jako narzędzie finansowania kluczowych inwestycji w porcie szczecińskim i świnoujskim. Wskazuje też inne projekty, które będą aplikowały o dofinansowanie, jednak nie precyzuje jednoznacznie z jakich instrumentów będą wspierane. Określone zostały natomiast koszty inwestycji, które wchodzą w zakres interwencji RPO WZ - koszty modernizacji portu w Stepnicy oraz pogłębiania torów podejściowych. Brak jednak informacji o szacunkowych kosztach inwestycji dla innych małych portów morskich (zwłaszcza w obrębie Zalewu Szczecińskiego) stąd też nie można precyzyjnie ocenić w jakim stopniu RPO WZ odpowiada na występujące potrzeby. Strategia rozwoju transportu wodnego śródlądowego Dokument strategii nie wskazuje RPO ani innych programów operacyjnych jako źródeł finansowania inwestycji w tym obszarze. Autorzy zadowolili się stwierdzeniem, że jednym ze źródeł finansowania mogą być fundusze unijne. Określona została wartość inwestycji przewidzianych na lata w tym obszarze, która wynosi 335 mln zł. Alokacja w ramach Poddziałania 2.1.5, które obejmuje transport śródlądowy wynosi 19,1 mln euro, jednak powyższa kwota obejmuje również inwestycje na morskich wodach wewnętrznych województwa zachodniopomorskiego. Wielkość środków finansowych dostępnych w ramach RPO WZ na rozwój transportu śródlądowego należy uznać za niewielką. w porównaniu z potrzebami Strategia rozwoju transportu lotniczego Dokument strategii prawidłowo wskazuje RPO WZ jako źródło finansowania inwestycji związanych z rozwojem lotniska w Zegrzu Pomorskim. Określa również szacunkowy koszty tych inwestycji, które mają wynieść 260 mln zł. W ramach RPO WZ na ten cel zabezpieczonych jest 9 mln euro. Można więc szacować, że środki RPO w zależności od kursu euro do złotego pozwolą pokryć % wartości inwestycji, co stanowi niewielką wartość w odniesieniu do potrzeb. Strategia rozwoju transportu intermodalnego Strategia, zgodnie ze stanem faktycznym nie wskazuje RPO WZ jako źródła finansowania projektów. 103

104 Strategia rozwoju regionalnego transportu publicznego. Strategia koncentruje się na wskazywaniu różnorodnych rozwiązań prawno-organizacyjnych w dziedzinie zarządzania i finansowania kolejowym i drogowym transportem publicznym w województwie, jednak w przeciwieństwie do wymienionych wcześniej obszarów interwencji nie wskazuje ani koniecznych inwestycji, ani nakładów potrzebnych na ich realizację, ani też możliwości finansowania tych inwestycji ze środków unijnych. Wymiar oceny projektów Analizując tryby wyborów projektu w Poddziałaniach, które w największym stopniu są spójne przedmiotowo ze Strategią rozwoju sektora transportu należy zwrócić uwagę na ich zróżnicowany charakter. Jest on uzależniony w dużej mierze od znaczenia poszczególnych inwestycji dla województwa, a także od rodzaju podmiotów, które są beneficjentami. I tak projekty realizowane przez Samorząd Województwa Zachodniopomorskiego są wybierane w trybie systemowym, projekty których wnioskodawcami są gminy lub powiaty są wybierane w trybie konkursowym. Projekty o wąskiej grupie potencjalnych beneficjentów ( Szczecin, Koszalin i Świnoujście w Poddziałaniach oraz Szczecin w Działaniu 6.5) wybierane są w trybie indywidualnym. Eksperci oceniający projekty dotyczące sektora transportu nie mieli poważnych zastrzeżeń do poszczególnych trybów wyboru. Instrument RPO WZ Tryby wyboru projektów w okresie Systemowy Konkursowy Indywidualny Indywidualny Konkursowy Schemat A Indywidualny Schemat B Systemowy 6.4 Konkursowy 6.5 Indywidualny Tabela 33 Źródło Tryby wyboru projektów w instrumentach RPO WZ spójnych przedmiotowo ze Strategią rozwoju sektora transportu w województwie zachodniopomorskim do 2020 roku. Opracowanie własne Analizę spójności kryteriów wyboru projektów w poszczególnych instrumentach RPO WZ z celami operacyjnymi poszczególnych strategii składowych wchodzących w zakres Strategii Rozwoju Sektora Transportu wykazuje dużą spójność kryteriów wyboru projektów z celami strategii. Można wskazać jedynie nieliczne przykłady niespójności jakie zidentyfikowaliśmy podczas analizy kart oceny merytoryczno-technicznej oraz rozmów z ekspertami: W Poddziałaniu brakuje kryteriów, które premiowałyby projekty drogowe zwiększające dostępność drogową do portów morskich, pomimo iż zostało to określone jako jeden z priorytetów Strategii rozwoju sektora transportu Kryteria oceny projektów w Poddziałaniu Schemat A w żaden sposób nie premiują przedsięwzięć obejmujących remont/modernizację infrastruktury towarzyszącej, mającej zwiększyć wygodę użytkowników (modernizacja peronów, dworców, wiat przystankowych itp.). Tymczasem podniesienie standardu tego typu infrastruktury stanowi jeden z celów Strategii rozwoju sektora transportu 104

105 W karcie oceny merytorycznej projektu w Poddziałaniu występuje zjawisko oceniania tej samej kwestii przez dwa kryteria. Punkty za efektywność energetyczną zastosowanych rozwiązań w ramach inwestycji można uzyskać zarówno w kryterium Wpływ na środowisko w fazie inwestycyjnej i eksploatacyjnej oraz w kryterium Realizacja polityk horyzontalnych. Kryterium lokalizacja projektu w Poddziałaniu premiuje przedsięwzięcia realizowane w obrębie centrów logistycznych, portów przeładunkowych / terminali lub obsługi ruchu osobowotowarowego na drogowych lub kolejowych przejściach granicznych oraz stref przy głównych ciągach komunikacyjnych. Nie premiuje jednak bezpośrednio projektów realizowanych w sąsiedztwie portów lotniczych takich jak np. port Szczecin-Goleniów. W ten sposób ograniczona zostaje możliwość pozytywnego wpływu projektów realizowanych w ramach RPO WZ na realizację celu nr 6 Strategii rozwoju transportu lotniczego, wchodzącej w zakres Strategii rozwoju sektora transportu Szczegółowe wyniki analizy spójności w zakresie kryteriów wyboru projektów znajdują się w załączniku 9 (Rozdział 9.3) Wymiar systemu monitoringu Jak wspomniano powyżej, system wskaźników Strategii rozwoju transportu. nie został wyposażony w wartości referencyjne oraz docelowe, przez co uniemożliwia ocenę wpływu RPO WZ oraz innych programów operacyjnych na realizacje celów strategii. Wskaźniki monitoringu określone w obydwu dokumentach są wysoce niespójne. Spośród 58 wskaźników zawartych w Strategii, zidentyfikowano jedynie 5, które odpowiadają zakresem wskaźnikom RPO WZ. Zostały one przedstawione w tabeli poniżej. Wskaźnik strategii Obszar strategii, który mierzy Wskaźnik RPO Rodzaj wskaźnika Działania/Poddziałania, których dotyczy Długość zmodernizowanych dróg wojewódzkich (w km). Infrastruktura drogowa Liczba kilometrów przebudowanych dróg wojewódzkich (km) Produktu (KSI) Poddziałanie Długość zmodernizowanych dróg powiatowych (w km). Infrastruktura drogowa Liczba kilometrów przebudowanych dróg powiatowych (km) Produktu (KSI) Poddziałanie Długość zmodernizowanych linii (w km) Infrastruktura kolejowa Liczba kilometrów przebudowanych linii kolejowych (km) Produktu (KSI) Poddziałanie Schemat A Liczba nowego taboru. Zadania dotyczące regionalnych kolejowych przewozów pasażerskich Liczba zakupionych jednostek taboru kolejowego (szt.) Produktu (KSI) Poddziałanie Schemat B Liczba nowych pojazdów w komunikacji pozamiejskiej (PKS) i miejskiej i miejsc w nich. Liczba nowych pojazdów w komunikacji pozamiejskiej (PKS) i miejskiej i miejsc w nich. Zadania dotyczące transportu publicznego Zadania dotyczące transportu publicznego Liczba zakupionych jednostek taboru komunikacji miejskiej (szt.) Pojemność jednostek zakupionego taboru (osoby) Produktu (KSI) Produktu (KSI) Poddziałanie Działanie 6.4 Poddziałanie Działanie

106 Tabela 34 Źródło Zestawienie spójnych pod względem zakresu pomiaru wskaźników RPO WZ oraz Strategii rozwoju sektora transportu w województwie zachodniopomorskim do 2020 roku. Opracowanie własne Należy jednak podkreślić, że nazwy powyższych wskaźników w Strategii rozwoju sektora transportu i w RPO WZ różnią się od siebie, co może nastręczać trudności interpretacyjne ( pojęcie zmodernizowane i przebudowane nie są tożsame). W systemie monitoringu Strategii zabrakło wskaźników, które znajdują się w systemie monitoringu RPO WZ. Przykładowe wskaźniki to: Długość wybudowanych dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych Długość przebudowanych dróg gminnych Należy zwrócić uwagę, że sam system wskaźników realizacji Działań RPO WZ, zarówno kluczowych (KSI) jak i programowych odpowiadających przedmiotowo z Strategii rozwoju transportu jest w znacznym stopniu niedoskonały przez co uniemożliwia nie tylko monitoring wpływu Programu na realizację strategii ale również precyzyjny monitoring wdrażania samego RPO WZ. Przykłady takich luk w systemie zostały wskazane poniżej: Brak wskaźników monitorujących działania w obszarze infrastruktury portów morskich i śródlądowych (Poddziałanie 2.1.5) Brak wskaźników monitorujących działania w zakresie infrastruktury transportu lotniczego (Poddziałanie 2.1.4) Brak wskaźników dotyczących inwestycji w obszarze inteligentnego transportu na obszarze metropolitalnym (Działanie 6.5) Wskaźniki kluczowe w Poddziałaniu nie obejmują inwestycji w infrastrukturę transportu publicznego (np. infrastrukturę park&ride, zajezdni i przystanków autobusowych itp.) Wskaźniki kluczowe w Poddziałaniach 2.1.1, i nie obejmują obiektów drogowych mostów, wiaduktów, skrzyżowań, jak również nie obejmują obwodnic Wskaźniki kluczowe Poddziałania Schemat A nie obejmują infrastruktury punktowej przejazdów kolejowych, stacji itp. Wymiar wpływu rzeczywistego Rzeczywisty wpływ RPO WZ na realizację celów Strategii rozwoju sektora transportu może ilustrować w pierwszym rzędzie zestawienie prognozowanych i osiągniętych wskaźników RPO WZ spójnych ze wskaźnikami strategii. Zostało ono przedstawione w tabeli poniżej: Wskaźnik strategii Obszar strategii, który mierzy Wskaźnik RPO Rodzaj wskaźnika Działania/Poddział ania, których dotyczy Wartość docelowa Wartość Osiągnięta ( ) Długość zmodernizowany ch dróg wojewódzkich (w km). Infrastruktura drogowa Liczba kilometrów przebudowanych dróg wojewódzkich Produktu (KSI) Poddziałanie ,8 km 9,7 km Długość zmodernizowany ch dróg powiatowych (w km). Infrastruktura drogowa Liczba kilometrów przebudowanych dróg powiatowych Produktu (KSI) Poddziałanie Poddziałanie , 13 km 39,9 km 106

107 Długość zmodernizowany ch linii (w km). Infrastruktura kolejowa Liczba kilometrów przebudowanych linii kolejowych Produktu (KSI) Poddziałanie Schemat A 203,096 km 0 km Liczba nowego taboru. Zadania dotyczące regionalnych kolejowych przewozów pasażerskich Liczba zakupionych jednostek taboru kolejowego Produktu (KSI) Poddziałanie Schemat B 10 szt. 10 szt. Liczba nowych pojazdów w komunikacji pozamiejskiej (PKS) i miejskiej i miejsc w nich. Liczba nowych pojazdów w komunikacji pozamiejskiej (PKS) i miejskiej i miejsc w nich. Tabela 35 Zadania dotyczące transportu publicznego Zadania dotyczące transportu publicznego Liczba zakupionych jednostek taboru komunikacji miejskiej Pojemność jednostek zakupionego taboru (osoby) Produktu (KSI) Produktu (KSI) Poddziałanie Działanie 6.4 Poddziałanie Działanie szt. 82 szt osób 9430 osób Prognozowane i osiągnięte wartości wskaźników RPO WZ spójnych przedmiotowo ze wskaźnikami oraz Strategii rozwoju sektora transportu w województwie zachodniopomorskim do 2020 roku. Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( stan na ) Przedstawione powyżej dane pokazują, że spośród objętych wskaźnikami instrumentów RPO WZ największy rzeczywisty wpływ maja inwestycje taborowe, ze względu na wysoki poziom postępu rzeczowego. System wskaźników RPO WZ i Strategii rozwoju sektora transportu tylko w niewielkiej części pokazuje wpływ RPO WZ na realizację celów Strategii. Dlatego poniżej przedstawiamy szersze informacje o tym w jakim stopniu realizowane są cele Strategii, które stanowią zarazem przedmiot bezpośredniej interwencji instrumentów RPO WZ. Strategia rozwoju transportu drogowego 1. Budowa, przebudowa i remonty dróg wszystkich kategorii: wojewódzkich, powiatowych, gminnych. Cel jest realizowany przez Poddziałania wspierające inwestycje drogowe w ramach RPO: Poddziałanie Regionalna infrastruktura drogowa, Poddziałanie Lokalna infrastruktura drogowa, Poddziałanie Drogi w miastach na prawach powiatu. Rzeczywisty wpływ interwencji w ramach poszczególnych Poddziałań na realizację wskazanego celu został zilustrowany w tabelach dotyczących poszczególnych Poddziałań. W ramach Poddziałania prowadzone są inwestycje dotyczące dróg wojewódzkich. Uwagę zwraca stosunkowo niewielki postęp prac, związanych zwłaszcza z przebudową dróg. Dotychczas zdołano przebudować zaledwie 7,5 % całkowitej prognozowanej długości dróg wojewódzkich. Można jednak przypuszczać, że w wyniku kończenia obecnie realizowanych projektów oraz składania nowych wniosków w ramach Poddziałania wartość tego wskaźnika znacząco wzrośnie. 107

108 Poddziałanie Liczba wspartych projektów 19 Wartość wspartych projektów 359, 4 mln zł Wartość dofinansowania 295, 8 mln zł Prognozowana: 128,28 km Liczba km. przebudowanych dróg Stan realizacji : 9,7 km Prognozowana: 5,97 km Liczba km. wybudowanych dróg Stan realizacji 1,25 km Tabela 36 Liczba i wartość oraz prognozowane i osiągnięte wartości wskaźników wspartych w ramach Poddziałania w odniesieniu do celu 1 Strategii rozwoju transportu drogowego Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( stan na ) W ramach Poddziałań oraz prowadzone są inwestycje w zakresie dróg gminnych i powiatowych. Dane dotyczące ich rzeczywistego wpływu na realizację omawianego celu zostały przedstawione poniżej. Wynika z nich, że realizacja projektów w ramach Poddziałania przebiega sprawniej niż w przypadku Poddziałania a także Poddziałania Wskazuje na to poziom osiągnięcia wskaźników przez poszczególne projekty. Przykładowo, w ramach Poddziałania przebudowano już jedną czwartą planowanej długości dróg powiatowych i ponad połowę planowanej długości dróg gminnych. Beneficjenci Poddziałania dotychczas nie rozpoczęli realizacji żadnego z zakładanych wskaźników. Poddziałanie Poddziałanie Liczba wspartych projektów 72 3 Wartość wspartych projektów 241,7 mln zł 146,3 mn zł Wartość dofinansowania 103,4 mln zł 80,6 mln zł Liczba km. przebudowanych dróg powiatowych Liczba km. wybudowanych dróg powiatowych Liczba km. przebudowanych dróg gminnych Liczba km. wybudowanych dróg gminnych Prognozowana: 154,6 km Stan realizacji:39,9 km Prognozowana: 2,1 km Stan realizacji: 0 km Prognozowana: 49,6 km Stan realizacji: 28,4 km Prognozowana: 8,47 km Stan realizacji: 3,2km Prognozowana: 3,53 km Stan realizacji: 0 km Prognozowana: 3,33 km Stan realizacji ( ): 0 km Prognozowana: 0,66 km Stan realizacji: 0 km Prognozowana: 0 km Stan realizacji: 0 km Tabela 37 Liczba i wartość oraz prognozowane i osiągnięte wartości wskaźników wspartych w ramach Poddziałania i w odniesieniu do celu 1 Strategii rozwoju transportu drogowego Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( stan na ) 2. Poprawa infrastruktury towarzyszącej w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Poprawa infrastruktury drogowej w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego stanowi obszar interwencji Poddziałań 2.1.1, oraz Projekty realizowane w ramach tych instrumentów obejmują m.in. budowę i przebudowę urządzeń zwiększających bezpieczeństwo drogowe: sygnalizacji świetlnej, znaków drogowych i urządzeń do uspokajania ruchu. Poniżej przedstawiamy zestawienie osiągniętych i planowanych efektów interwencji w ramach RPO WZ. W wyniku realizacji projektów liczba wypadków na objętych Poddziałaniem drogach wojewódzkich zmniejszy się średnio o prawie ¼, a na drogach lokalnych o blisko 39 %. 108

109 Wskaźnik\Poddziałanie Liczba przebudowanych urządzeń bezpieczeństwa ruchu Liczba wybudowanych urządzeń bezpieczeństwa ruchu Prognozowana: 12 Prognozowana: 8 Brak wskaźników Osiągnięta: 6 Osiągnięta: 3 Brak wskaźników Prognozowana: 46 Prognozowana: 289 Brak wskaźników Osiągnięta:23 Osiągnięta: 162 Brak wskaźników Zmniejszenie liczby wypadków (wartość uśredniona) Prognozowana:24,2 % Prognozowana:38,9 % 51,7% (dane pochodzą tylko z jednego projektu) Tabela 38 Liczba i wartość oraz prognozowane i osiągnięte wartości wskaźników wspartych w ramach Poddziałania 2.1.1, i w odniesieniu do celu 2 Strategii rozwoju transportu drogowego Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( stan na ) Do realizacji celu przyczynia się również Działanie 6.5 Inteligentne systemy transportowe w obszarze metropolitalnym i realizowany w ramach niego projekt Budowa systemu zarządzania ruchem w Szczecinie. W ramach projektu powstanie 15 urządzeń informacyjnych, które zwiększą bezpieczeństwo ruchu. Strategia w zakresie infrastruktury i systemu transportu kolejowego 1.Rozwój komunikacji pasażerskiej Zgodnie z zapisem strategii realizacji celu służy m.in. zakup nowego taboru, co jest przedmiotem Poddziałania Regionalny transport kolejowy Schemat B Tabor kolejowy. W ramach Poddziałania realizowany jest jeden projekt: Wykonanie i dostawa 10 sztuk autobusów szynowych o napędzie spalinowym wraz z możliwością udzielenia zamówień uzupełniających, stanowiących nie więcej niż 20 % wartości zamówienia podstawowego. W ramach projektu zakupiono 10 autobusów szynowych o łącznej pojemności 3000 pasażerów. Wartość projektu wyniosła 149,4 mln zł, z czego dofinansowanie pokryło 122,4 mln zł. 2. Rozwój towarowego transportu kolejowego Zgodnie z zapisem strategii realizacji celu służy zapewnienie optymalnych warunków kolejowej obsługi portów Szczecina i Świnoujścia. Inwestycje te mogą wchodzić w zakres interwencji Poddziałania2.1.7 Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa. Żaden jednak z projektów realizowanych w ramach Schematu nie wpisuje się w powyższy cel. 3.Modernizacja liniowej i punktowej infrastruktury, w tym modernizacja stacji i dworców. Realizacja celu wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa. W ramach Poddziałania realizowane są dwa projekty: Modernizacja regionalnej linii kolejowej 402 Goleniów-Kołobrzeg wraz z budową łącznicy do portu lotniczego Szczecin/Goleniów Modernizacja regionalnej Linii kolejowej 403 Wałcz - Kalisz Pomorski - Ulikowo Obydwa przyczyniają się do realizacji omawianego celu. W wyniku ich wykonania zostanie przebudowanych łącznie 203 km torów kolejowych i wybudowanych 4 km nowych torów. Dotychczas przebudowano 57 km torów kolejowych. W ramach projektów przebudowane zostaną również stacje i przejazdy kolejowe oraz mosty, jednak wskaźniki realizacji obydwu projektów nie obejmują liczby zmodernizowanej/wybudowanej infrastruktury punktowej. 109

110 Realizacji celu służy również rewitalizacja linii kolejek wąskotorowych, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Infrastruktura turystyczna oraz Poddziałania Infrastruktura turystyczna na obszarze metropolitalnym. Rzeczywisty wpływ na realizację celu ma jednakże tylko pierwsze z nich za sprawą projektu Rewitalizacja zabytkowej linii Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej w Gminie Rewal -remont budynków i budowli wraz z zagospodarowaniem terenu. Wartość projektu wynosi 40 mln, z czego wartość dofinansowania wynosi 15,5 mln zł. Zakres projektu obejmuje renowację 3 budynków infrastruktury punktowej, towarzyszącej linii kolejki wąskotorowej. 4. Zapewnienie bezpieczeństwa w transporcie kolejowym Realizacji celu służy z jednej strony modernizacja infrastruktury kolejowej (obszar interwencji Poddziałania Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa) jak również zakup nowego, bezpieczniejszego taboru kolejowego (Poddziałanie Regionalny transport kolejowy Schemat B Tabor kolejowy). Obydwa projekty realizowane w ramach Schematu A przewidują prace mające na celu zwiększenie bezpieczeństwa: m.in. wymianę nawierzchni na przejazdach kolejowych, modyfikację wiaduktów, instalację nowoczesnych urządzeń sterowania ruchem. Z kolei tabor kolejowy zakupiony w ramach Schematu B spełnia surowe wymogi bezpieczeństwa, co potwierdziła wypowiedź przedstawiciela Urzędu Marszałkowskiego, podczas jednego z przeprowadzonych wywiadów: Czym te pojazdy się charakteryzują, powiem Pani tak w skrócie. Najważniejsze to jest to, że jest to bardzo wysoko zagwarantowane bezpieczeństwo podróżnego. Co przez to rozumiemy? Oczywiście jak to zwykle przepisy unijne sobie my sobie, ale przepisy unijne staramy się dostosować już do wymogów Polski i jest tam między innymi taka norma odporności zderzeniowej. To znaczy, że pojazdy powinny odpowiadać czterem scenariuszom zderzeniowym - fragment wypowiedzi przedstawiciela Wydziału Infrastruktury i Transportu Strategia w zakresie rozwoju infrastruktury i systemu transportu morskiego do roku Dostosowanie oferty usługowej portów do wymagań rynkowych Realizacji celu służy m.in. rozbudowa i modernizacja infrastruktury portowej, co wchodzi w zakres Poddziałania Wzmocnienie portów morskich i rzecznych. Spośród 3 wspartych w ramach tego instrumentu projektów, 2 realizują omawiany cel i dotyczą bezpośrednio inwestycji w zakresie infrastruktury portowej. Są to projekty: Przebudowa Basenu Kolejowego w Porcie Morskim w Stepnicy Porty Zalewu Szczecińskiego - poprawa jakości infrastruktury szansą na rozwój Planowany zakres prac w ramach obydwu projektów, zgodnie ze wskaźnikami produktu określonymi przez Beneficjentów obejmuje łącznie: Wybudowanie lub przebudowanie 329 metrów bieżących nabrzeży portowych Pogłębienie 97 km torów wodnych Zainstalowanie łącznie 93 pływających i stałych znaków wodnych. Dotychczas nie rozpoczęto jeszcze realizacji żadnego ze wskazanych wskaźników. Łączna wartość obydwu projektów wynosi 59,6 mln zł (61,6 % wartości realizowanych w ramach Poddziałania projektów) z czego 26,8 mln zł ( 69 % przyznanego dofinansowania) wynosi wsparcie w ramach RPO WZ. Zgodnie z zapisami strategii do realizacji celu służy rozwój infrastruktury turystyki morskiej i żeglarstwa. W pewnym stopniu przyczynia się do tego projekt: Porty Zalewu Szczecińskiego - poprawa jakości 110

111 infrastruktury szansą na rozwój. W wyniku pogłębienia torów wodnych, zostanie poprawiony m.in. dostęp do portów żeglarskich w Stepnicy i Trzebieży. Duże znaczenie dla wdrożenia powyższych zapisów mają projekty realizowane w ramach Poddziałania oraz W każdym z nich wsparte zostały 2 projekty służące rozwojowi infrastruktury turystyki żeglarskiej. W ramach Poddziałania realizowane są projekty: Zagospodarowanie Basenu Północnego w Świnoujściu na port jachtowy Budowa infrastruktury rekreacyjnej i żeglarskiej w Stepnicy Ich wartość to 24,5 mln zł (11,7 % wartości wszystkich wspartych projektów), z czego dofinansowanie wyniosło 10,4 mln zł (11,4 % łącznej wartości dofinansowania). W ramach Poddziałania realizowane są następujące projekty wspierające omawiany cel Strategii Rozwoju Transportu Budowa nabrzeża obsługi jednostek pasażerskich oraz turystyki żeglarskiej na prawym brzegu rzeki Odry Wschodniej km 717,5-718,6. Nabrzeże pasażerskie północne Budowa Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Euroregionalne Centrum Edukacji Wodnej i Żeglarskiej Łączna wartość projektów to 38,2 mln zł ( 27,6 % projektów wspartych w ramach Poddziałania 6.1.1) z czego 15,3 mln zł (25 % całości dofinansowanie) stanowi dofinansowanie ze środków RPO WZ. Zarówno projekty w ramach Poddziałania jak i są na tak wczesnym etapie realizacji, że nie zostały jeszcze zrealizowane żadne z ich wskaźników. Strategia rozwoju transportu wodnego śródlądowego 1.Wzmocnienie pozycji konkurencyjnej żeglugi śródlądowej na rynku usług transportowych. Realizacji celu służą m.in. poprawa parametrów Odrzańskiej Drogi Wodnej oraz innych dróg wodnych. Zakres przedmiotowy Poddziałania umożliwia prace modernizacyjne związane z infrastrukturą nadbrzeży oraz modernizacją torów wodnych. Na poziomie wpływu rzeczywistego cel jest realizowany przez wspomniany już projekt Porty Zalewu Szczecińskiego - poprawa jakości infrastruktury szansą na rozwój, w ramach którego pogłębionych zostanie 97 km torów wodnych. 2.Zwiększenie udziału żeglugi śródlądowej, jako gałęzi transportu zaplecza, w obsłudze transportowej zespołu portowego ujścia Odry. Zakres przedmiotowy Poddziałania pozwala na dokonanie inwestycji w obszarze zespołu portowego ujścia Odry. Cel ten na poziomie wpływu rzeczywistego realizują dwa wymienione już projekty Porty Zalewu Szczecińskiego - poprawa jakości infrastruktury szansą na rozwój i Przebudowa Basenu Kolejowego w Porcie Morskim w Stepnicy. 3.Modernizacja zabudowy regulacyjnej rzeki Odry swobodnie płynącej, w tym na Odrze granicznej wraz ze stroną niemiecką, w zakresie przywracającym możliwość uprawiania długotrasowej żeglugi pomiędzy górnym i dolnym odcinkiem Odry. Zakres przedmiotowy Poddziałania umożliwia prace modernizacyjne związane z infrastrukturą nadbrzeży oraz modernizacją torów wodnych w obszarze geograficznym objętym celem. Żaden jednak projekt wsparty w ramach tego Poddziałania nie spełnia tego celu. Strategia rozwoju transportu lotniczego 1. Poprawa skomunikowania lotniczego regionu z krajem i z zagranicą oraz rozwój siatki połączeń pasażerskich i cargo. 111

112 Do realizacji celu przyczynić się może m.in. rozwój i otwarcie dla komunikacji lotniczej lotniska w Zegrzu Pomorskim co stanowi przedmiot Poddziałania Wzmocnienie lokalnego portu lotniczego w Zegrzu Pomorskim, z którego wsparty będzie jeden projekt indywidualny. Obecnie jednak projekt ten jest jeszcze w fazie przedrealizacyjnej. Złożenie dokumentacji aplikacyjnej przewidywane jest na 2012 rok. 2. Zwiększenie dostępności komunikacyjnej PL Szczecin-Goleniów oraz włączenie lotniska w krajową i europejską sieć transportową, Zgodnie z dokumentem strategii realizacji celu służą inwestycje w infrastrukturę drogową i kolejową usprawniające dostęp komunikacyjny do poru lotniczego Szczecin Goleniów. W ramach Poddziałania zidentyfikowano jeden projekt, który wpisuje się w realizację wymienionego celu. Jest to przedsięwzięcie Budowa obejścia m. Goleniów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 113. Projekt jest wart 29 mln z czego 15,6 mln zł stanowi dofinansowanie ze środków RPO WZ. Nie zidentyfikowano projektów realizowanych w ramach Poddziałania 2.1.2, które służyłyby realizacji wskazanego celu. Do realizacji celu przyczynia się również projekt Modernizacja regionalnej linii kolejowej 402 Goleniów- Kołobrzeg wraz z budową łącznicy do portu lotniczego Szczecin/Goleniów wsparty w ramach Poddziałania Schemat A. Projekt przewiduje m.in. budowę 4 kilometrowego odcinka łączącego miasta linię kolejową Szczecin- Goleniów Kołobrzeg z lotniskiem. 4. Konsolidacja działań i środków na rozwój transportu lotniczego w regionie Zgodnie z zapisami Strategii realizacji celu służy pozyskiwanie wsparcia unijnego, czego wyrazem jest umieszczenie Poddziałania w RPO WZ. 6. Dywersyfikacja działalności PL Szczecin-Goleniów na dochodowe obszary, przez m.in.: wyposażenie lotnisk w odpowiednią bazę hotelową; rozwój wokół lotniska działalności przemysłowej oraz okołolotniskowej; konsolidację gestorów grup pasażerskich oraz ładunków Cel ten jest spójny z obszarem interwencji Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej, które wspiera m.in. rozwój stref przemysłowych. Na poziomie wpływu rzeczywistego do realizacji owego celu może przyczynić się projekt Budowa odwodnienia w Goleniowskim Parku Przemysłowym, który służy rozwojowi parku przemysłowego położonego w odległości kilku kilometrów od lotniska. Strategia rozwoju zintegrowanego systemu regionalnego przewozu publicznego. 2. Zintegrowanie transportu indywidualnego z transportem publicznym poprzez tworzenie infrastruktury typu: terminale intermodalne, system parkingów Parkuj i jedź (P+R), system informacji i zarządzania ruchem, wspieranie ruchu pieszego i rowerowego Zgodnie z zapisami Strategii realizacji celu służą inwestycje w zakresie tworzenia systemów Park&Ride, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałanie Zintegrowany system transportu publicznego oraz Działania 6.4 Zintegrowany system transportu miejskiego na obszarze metropolitalnym. Żaden jednak z projektów wspartych w ramach wymienionych instrumentów nie dotyczy rozwoju infrastruktury Park&Ride. Realizacji celu służy również budowa ścieżek rowerowych, co stanowi przedmiot interwencji Działania 5.3 oraz 6.3 RPO WZ. W ramach wymienionych instrumentów realizowanych jest łącznie 12 projektów, w wyniku których, zgodnie z prognozami Beneficjentów, zamieszczonymi we wskaźnikach projektowych zostanie wybudowanych lub wyznaczonych 121,14 km ścieżek rowerowych. Dotychczas wybudowano jednak zaledwie 1,11 km ścieżek rowerowych, co wskazuje na bardzo niski postęp rzeczowy przy realizacji przedsięwzięć finansowanych w ramach obydwu Działań. 112

113 Realizacji celu służy również Działanie 6.5 Inteligentne systemy transportowe w obszarze metropolitalnym wspomniany już projekt Budowa systemu zarządzania ruchem w Szczecinie. 4.Poprawa dostępności i jakości usług w zakresie regionalnego transportu publicznego Zgodnie z zapisami strategii, realizacji celu służą działania związane z poprawą komfortu i bezpieczeństwa pasażerów. Są one spójne z zakresem interwencji Poddziałania Zintegrowany system transportu publicznego oraz Działania 6.4 Zintegrowany system transportu miejskiego na obszarze metropolitalnym. W ramach wymienionych instrumentów finansowane są projekty mające na celu zakup nowego, bardziej komfortowego i bezpiecznego taboru autobusowego i tramwajowego. W przypadku Poddziałania są to następujące przedsięwzięcia: Rozwój i poprawa jakości komunikacji pasażerskiej w Świnoujściu poprzez zakup taboru autobusowego Zakup nowego taboru autobusowego dla miasta Kołobrzeg Wzmocnienie potencjału transportu publicznego w Szczecinku poprzez zakup nowych autobusów miejskich Zakup autobusów (projekt realizowany przez MZK Sp. z o.o. w Koszalinie). Beneficjenci wymienionych projektów planują zakupić łącznie 32 nowe autobusy. Dotychczas zakupiono 25 pojazdów. Pojemność zakupionych autobusów to 1202 osoby a jej wartość docelowa 1652 osoby (dane dotyczą tylko 2 projektów). Łączna wartość inwestycji w tabor autobusowy wspartych w ramach Poddziałania wynosi 28,1 mln zł (58 % wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania 2.1.6) z czego dofinansowanie wynosi 18,6 mln zł (również 58 % wartości zakontraktowanego dofinansowania). W ramach Działania 6.4 zidentyfikowano również 4 projekty mające pozytywny wpływ na polepszenie dostępności i jakości komunikacji publicznej: Modernizacja taboru tramwajowego ( realizowany przez Tramwaje Szczecińskie Sp. z o.o.) Zakup taboru autobusowego na potrzeby SPA "Dąbie" Sp. z o.o. w Szczecinie Zakup taboru autobusowego na potrzeby SPA Klonowica sp. z o.o. w Szczecinie Zakup taboru autobusowego na potrzeby SPPK sp. z o.o." Pierwszy z wymienionych projektów dotyczy modernizacji 28 wagonów tramwajowych, co zgodnie z informacjami podawanymi przez Beneficjenta przyczyni się do poprawy dostępności przestrzennej miasta oraz zwiększenia komfortu podróżowania pasażerów 15. Dotychczas żaden za wagonów tramwajowych nie został zmodernizowany. Beneficjenci projektów dotyczących zakupu taboru autobusowego planują zakupić łącznie 60 nowych pojazdów, spośród których zakupiono już 57 sztuk. Docelowo we wszystkich zakupionych autobusach przewidywano 8196 miejsc dla pasażerów, natomiast dotychczasowa osiągnięta wartość przekroczyła wstępne założenia. Zakupione dotychczas autobusy pomieszczą 8228 osób. Wyliczenia dotyczą tylko 3 z 4 projektów (które zostały wyposażone w ten wskaźnik), więc należy się spodziewać, że owa wartość będzie jeszcze wyższa. Rozwiązania zwiększające komfort pasażerów, jakie zastosowano w autobusach to m.in.: niska podłoga na całej długości autobusu, brak stopni w drzwiach wejściowych, wewnętrzny wyświetlacz informacyjny, system głosowy emitujący zapowiedzi przystanków, ułatwienia dla osób niepełnosprawnych. Wszystkie 4 projekty dotyczące rozwoju taboru komunikacji miejskiej są warte łącznie 95,6 mln zł, co stanowi 62 % wszystkich przedsięwzięć wspartych w ramach Działania 6.4. Wartość dofinansowania ze środków RPO WZ wynosi natomiast 61,2 mln zł, co wynosi 66,3 % wartości dofinansowania. 15 Źródło: Tramwaje Szczecińskie Sp. z o.o. 113

114 Realizacji analizowanego celu służy także skrócenie podróżowania m.in. w aglomeracji szczecińskiej, co jest planowanym rezultatem projektu Budowa systemu zarządzania ruchem w Szczecinie wspartego w ramach Działania 6.5 Inteligentne systemy transportowe w obszarze metropolitalnym. Beneficjent projektu szacuje, że inteligentny system transportu w stolicy województwa przyczyni się do oszczędności czasu w przeliczeniu na złotówki, w przewozach pasażerskich na poziomie zł a w przewozach towarowych zł rocznie. Skróceniu podróży transportem publicznym w regionie, służą również projekty dofinansowane w ramach Poddziałania Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa. Według szacunków PKP Polskie Linie Kolejowe S.A w wyniku realizacji obydwu projektów w ramach Schematu A oszczędność czasu w przeliczeniu na złotówki wyniesie ponad 8,1 mln zł rocznie Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie Nie zidentyfikowano znaczących niespójności pomiędzy obszarem interwencji RPO WZ a diagnozą potrzeb zawartą w Strategii rozwoju sektora transportu Zidentyfikowano niespójności polegające na braku włączania w interwencję RPO WZ wsparcia na rzecz rozwoju systemów multimodalnych, oraz pominięcie w obszarze interwencji Strategii rozwoju sektora transportu działań związanych z rozwojem ścieżek rowerowych. Badanie nie wykazało istnienia bieżącej współpracy pomiędzy Biurem Polityki Transportowej a Wydziałem Zarządzania RPO Strategia rozwoju sektora transportu jest niespójna wewnętrznie jeśli chodzi o metodologię opisu źródeł finansowania oraz planowania finansowego. RPO WZ jako źródło finansowania wymieniane jest w niektórych jej strategiach składowych. Również poziom szczegółowości informacji na temat udziału RPO WZ w finansowaniu realizacji celów strategii jest zróżnicowany. Kryteria oceny projektów w istotnym stopniu wspierają realizację celów strategii. Systemy monitoringowe Strategii rozwoju sektora transportu oraz RPO WZ są tylko częściowo spójne. Strategia nie posiada wartości referencyjnych i docelowych wskaźników przez co nie ma możliwości oceny wpływu RPO WZ na realizację jej celów. Można odnotować istotny wpływ rzeczywisty RPO WZ na realizację celów strategii, przede wszystkim w zakresie projektów związanych z zakupem taboru komunikacji miejskiej i kolejowego, jak również projektów drogowych oraz infrastruktury kolejowej i morskiej. Na obniżenie oceny wpływ ma brak inwestycji w zakresie poprawy żeglugi śródlądowej na Odrze, brak dotychczasowych działań inwestycyjnych związanych z rozwojem lotniska w Zegrzu Pomorskim oraz stosunkowo niski postęp rzeczowy w zakresie realizacji inwestycji na drogach wojewódzkich. 114

115 Analiza i ocena spójności RPO WZ z Programem Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich na lata Podstawowe informacje o Programie Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich na lata Program Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich na lata to dokument o charakterze bardziej operacyjnym niż strategicznym. Można powiedzieć, że jest to dokument wykonawczy, służący realizacji Strategii Rozwoju Sektora Transportu Województwa Zachodniopomorskiego. Z tego względu dokument nie posiada typowych elementów strategii opisowej diagnozy potrzeb i wchodzącej w jej zakres analizy SWOT, listy celów strategicznych i operacyjnych, czy też systemu monitoringu celów. Dokument stanowi raczej listę inwestycji drogowych na poziomie dróg wojewódzkich z precyzyjnym rozpisaniem ich na poszczególne lata oraz określonymi kosztami ich realizacji. Dokument pomija jednak źródła finansowania poszczególnych inwestycji. Za wykonanie PZInDW odpowiada Biuro ds. Dróg Wojewódzkich, wchodzące w skład Wydziału Infrastruktury i Transportu Analiza spójności RPO WZP z Programem Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich na lata Wymiar Potrzeb Diagnoza potrzeb w PZInDW została przeprowadzona inaczej niż w przypadku typowych dokumentów strategicznych i jej wynikiem jest precyzyjna lista prac, które należy wykonać w ramach inwestycji na poszczególnych odcinkach dróg wojewódzkich. Poddziałanie jest w całości spójne ze zidentyfikowanymi potrzebami. Wymiar celów Jak już wspomniano, PZInDW nie wymienia celów strategicznych. Dokument, w części opisowej wymienia jednak różnorodne zadania, które należy wykonać w ramach jego realizacji. Poddziałanie dotyczące dróg wojewódzkich (regionalna infrastruktura drogowa) jest spójne ze wszystkimi zadaniami określonymi w dokumencie PZInDW Należy jednak zwrócić uwagę, że poza wymienieniem ogólnych zadań służących realizacji PZInDW , dokument wskazuje również listę inwestycji drogowych do przeprowadzenia w latach oraz określa zakres przedmiotowy tych inwestycji. Warto w tym miejscu podkreślić, że jest on węższy niż zakres typów projektów możliwych do objęcia wsparciem w ramach Poddziałania RPO WZ. Żadna z planowanych w PZInDW inwestycji nie obejmuje instalacji inteligentnych systemów transportu ani instalacji osłon przeciwolśnieniowych, czy też ekranów akustycznych. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów znajdują się w załączniku 10 (Rozdział 10.2) Wymiar koordynacji Biuro ds. Dróg Wojewódzkich jest odpowiedzialne za realizację inwestycji drogowych m.in. finansowanych ze środków Poddziałania W zakresie projektów drogowych realizowanych w ramach RPO WZ do zadań Biura ds. Dróg Wojewódzkich należy m.in. koordynacja i kontrola realizacji inwestycji prowadzonych przez jednostkę podległą Zachodniopomorski Zarząd Dróg Wojewódzkich. 115

116 Jego współpraca z instytucjami odpowiedzialnymi za RPO WZ polega na rozliczaniu projektów i raportowaniu o postępach w ich realizacji do Wydziału Wdrażania RPO WZ. Biuro nie uczestniczyło ani w projektowaniu Poddziałania ani też w ocenie projektów Wymiar zarządzania finansowego PZInDW nie wskazuje RPO jako źródła finansowania inwestycji drogowych. Zawiera natomiast szczegółową prognozę wydatków związanych z inwestycjami na drogach wojewódzkich. Ich łączna wartość to 837,3 mln zł. Łączna wartość zakontraktowanej dotychczas alokacji finansowej na Poddziałanie wynosi 295,7 mln zł, pokrywa więc ok. 35 % zapotrzebowania. Zgodnie z informacji Wydziału Infrastruktury i Transportu część projektów ujętych w PZInDW została wykonana w ramach ZPORR. Wartość tych projektów wynosiła około 76 mln zł. Wymiar oceny projektów System i tryb oceny projektów w Poddziałaniu przyczyniają się do realizacji celów PZInDW Kryteria w kartach oceny merytoryczno-technicznej projektu są opisane precyzyjnie i bezpośrednio premiują zadania zawarte w omawianym dokumencie, co zostało wykazane w tabeli poniżej. Jedyne zastrzeżenie dotyczy jednoczesnego punktowania budowy obwodnic w dwóch kryteriach: Wpływ na realizację celów Strategii rozwoju sektor Transportu województwa zachodniopomorskiego do roku 2015 oraz cele poddziałania oraz Wpływ na jakość użytkowania/ułatwienia dla użytkowników. Szczegółowe wyniki analizy spójności w zakresie kryteriów oceny projektów znajdują się w załączniku 10 (Rozdział 10.3). Wymiar systemu monitoringu PZInDW posiada 5 wskaźników monitorujących jego postęp rzeczowy. Są one następujące: 1. budowa co najmniej 60 km nowych odcinków drogowych, 2. powstanie co najmniej 763 km nowych nawierzchni, 3. wykonanie co najmniej 663 km rehabilitacji nawierzchni, 4. przebudowa przejść przez miejscowości łącznie ponad 85 km, 5. zakończenie remontów wszystkich dużych obiektów mostowych o długości powyżej 50 mb. Na uwagę zasługuje fakt, że wskaźniki mają określoną wartość docelową. Ich katalog wydaje się jednak skromny i nie obejmuje takich zagadnień objętych interwencją Poddziałania RPO WZ jak: budowa skrzyżowań, chodników i ciągów pieszorowerowych, czy też kanalizacji deszczowej. Spośród wymienionych wskaźników jeden jest bezpośrednio spójny ze wskaźnikami RPO WZ. Jeśli założymy, że wskaźnik powstanie co najmniej 763 km nowych nawierzchni jest w znacznej mierze tożsamy ze wskaźnikiem liczba kilometrów przebudowanych dróg wojewódzkich (przebudowa drogi wiąże się z wymianą nawierzchni) wówczas pomiar wpływu RPO WZ może być rozszerzony. Wpływ RPO WZ na realizację Programu może być również mierzony w odniesieniu do wskaźnika przebudowa przejść przez miejscowości łącznie ponad 85 km. W tym przypadku można wykorzystać wskaźnik Liczba kilometrów przebudowanych dróg wojewódzkich dla projektów dotyczących przebudowy przejść drogowych. Zestawienie wskaźników Planu oraz RPO WZ wykazujących istotną spójność znajduje się poniżej: 116

117 Wskaźnik strategii Wskaźnik RPO Rodzaj wskaźnika Działania/Poddziałania, których dotyczy Budowa co najmniej 60 km nowych odcinków drogowych Liczba kilometrów wybudowanych dróg wojewódzkich (km) Produktu (KSI) Poddziałanie Powstanie co najmniej 763 km nowych nawierzchni Liczba kilometrów przebudowanych dróg wojewódzkich (km) Produktu (KSI) Poddziałanie Przebudowa przejść przez miejscowości łącznie ponad 85 km Liczba kilometrów przebudowanych dróg wojewódzkich (km) - dotyczy projektów obejmujących inwestycje w zakresie przejść przez miasta Produktu (KSI) Poddziałanie Tabela 39 Zestawienie spójnych pod względem zakresu pomiaru wskaźników RPO WZ oraz PZInDW Źródło Opracowanie własne RPO WZ nie posiada wskaźników dotyczących liczby wyremontowanych obiektów mostowych o długości powyżej 50 mb. Pomimo przedstawionych powyżej nieścisłości, systemy monitoringu obydwu dokumentów należy uznać za znacząco spójne i mogące stanowić przykład dobrej praktyki w zakresie narzędzi monitorowania wpływu RPO WZ na realizację celów innych dokumentów planistycznych województwa zachodniopomorskiego. Wymiar wpływu rzeczywistego Analiza wpływu rzeczywistego RPO WZ na realizację celów PZInDW została przeprowadzona w oparciu o wskaźniki dla obydwu dokumentów. Jej wyniki zostały pokazane w tabeli poniżej. Wskaźnik strategii Budowa co najmniej 60 km nowych odcinków drogowych Powstanie co najmniej 763 km nowych nawierzchni, Przebudowa przejść przez miejscowości łącznie ponad 85 km Wskaźnik RPO Liczba kilometrów wybudowanych dróg wojewódzkich (km) Liczba kilometrów przebudowanych dróg wojewódzkich (km) Liczba kilometrów przebudowanych dróg wojewódzkich (km) - dotyczy projektów obejmujących inwestycje w zakresie przejść przez miasta Rodzaj wskaźnika Produktu (KSI) Produktu (KSI) Produktu (KSI) Działania/Podddziałania, których dotyczy Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Wartość docelowa (udział w realizacji wskaźnik strategii 5,97 km (10 %) 128,28 km (16,9 %) 4,41 km (5,2 %) Wartość osiągnięta (udział w realizacji wskaźnika strategii) 1,25 km (2,1 %) 21,7 km (2,8 %) 1,28 km (1,5 %) 117

118 Tabela 40 Prognozowane i osiągnięte wartości wskaźników RPO WZ spójnych przedmiotowo ze wskaźnikami oraz PZInDW Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI oraz PZInDW ( stan na ) Porównując wskaźniki obydwu dokumentów można zauważyć, że planowane i osiągnięte produkty interwencji Poddziałania w niewielkim stopniu wpływają na osiągnięcie celów Programu Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich, zwłaszcza jeśli chodzi o liczbę kilometrów wybudowanych dróg oraz liczbę kilometrów przebudowanych przejść przez miejscowości. Wielkości te można uznać za zaskakująco niskie w porównaniu do stosunkowo istotnego udziału wsparcia ze środków RPO WZ w wartości inwestycji na drogach wojewódzkich przewidzianych do realizacji w PZInDW Uwagę zwraca również niewielki postęp rzeczowy w realizacji wskaźnika dotyczącego przebudowanych dróg wojewódzkich. Należy jednak przewidywać, że zarówno wartości docelowe jak i osiągnięte wymienionych wskaźników, zostaną zwiększone m.in. na skutek kończenia realizacji kolejnych projektów drogowych, oraz rozpoczynania nowych. Przykładowo, w marcu i w maju 2012 roku w systemie KSI zostały zarejestrowane 2 nowe projekty, które przewidują łącznie przebudowę 13,95 km dróg wojewódzkich. Porównując listę inwestycji drogowych wymienionych PZInDW z projektami wspartymi w ramach Poddziałania można zauważyć, że spośród 19 projektów wspartych w ramach Poddziałania 2.1.1, aż 3 nie wchodzą w zakres katalogu inwestycji drogowych, wymienionych w PZInDW Są to następujące inwestycje: Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 109 na odcinku Mrzeżyno Trzebiatów Budowa obejścia m. Trzebiatów - połączenie dróg wojewódzkich nr 103 i 109 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 124 na odcinku Cedynia Chojna Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, przede wszystkim zakładane i osiągnięte we wspartych projektach efekty rzeczowe, należy uznać spójność RPO WZ oraz Planu Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich za stosunkowo niską Podsumowanie analizy Wymiar spójności Ocena Syntetyczne uzasadnienie Potrzeby Zakres interwencji Poddziałania odpowiada na zidentyfikowane w PZInDW potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Zakres interwencji Poddziałania jest w wysokim stopniu spójny z celami PZInDW Nie dotyczy RPO WZ nie został określony jako źródło finansowania inwestycji w dokumencie Kryteria wyboru projektów w Poddziałaniu wspierają realizację celów Systemy monitoringowe obydwu dokumentów są w dużej mierze spójne i pozwalają mierzyć wpływ RPO WZ na realizację celów PZInDW Część wspartych projektów nie dotyczy inwestycji wpisanych do PZInDW Również przewidywane i osiągnięte dotychczas efekty rzeczowe w niewielkim stopniu spełniają cele określone w PZInDW W przyszłości można się jednak spodziewać zwiększenia efektów rzeczowych, co może prowadzić do weryfikacji oceny. 118

119 Analiza i ocena spójności RPO WZ z Programem rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 roku Podstawowe informacje o Programie rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 roku Program rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 roku został opracowany w 2010 roku przez zewnętrzny zespół ekspertów. Zakres dokumentu obejmuje elektroenergetykę, odnawialne źródła energii, ciepłownictwo oraz gazownictwo. Diagnoza Diagnoza strategiczna składa się z części opisowej oraz analizy SWOT. Warto podkreślić, że poza diagnozą sytuacji zastanej, analizowany dokument zawiera również prognozę rozwoju sektora elektroenergetycznego, ciepłownictwa i gazownictwa na terenie województwa zachodniopomorskiego do roku 2015 oraz Prognozy dotyczą takich danych jak: Zapotrzebowanie na energię elektryczną Osiągnięta moc zainstalowana na farmach wiatrowych Osiągnięta moc zainstalowana w elektrowniach wodnych (do 2030 roku) Osiągnięta moc zainstalowana ogniw fotowoltaicznych (do 2030 roku) Szacowany potencjał oszczędności w zużyciu energii cieplnej Dostawy biomasy na potrzeby energii elektrycznej i cieplnej Prognozowane są również działania inwestycyjne oraz inne zadania prowadzone przez podmioty sektora elektroenergetyki, ciepłownictwa i gazownictwa. Cele realizacji strategii Program rozwoju sektora energetycznego posiada 7 celów głównych oraz przyporządkowane im cele szczegółowe. Cele główne w poszczególnych obszarach przedmiotowych dokumentu są następujące: Obszar elektroenergetyki 1. Zapewnienie wysokiej jakości dostaw energii elektrycznej dla mieszkańców oraz przedsiębiorstw województwa w średnim oraz dłuższym horyzoncie czasowym. 2. Rozwój odnawialnych źródeł energii oraz innych technologii wytwarzania energii przyjaznych środowisku. Obszar ciepłownictwa 1. Zapewnienie wysokiej jakości dostaw energii cieplnej dla mieszkańców oraz przedsiębiorstw znajdujących się w dużych i średnich miastach województwa, w średnim i dłuższym horyzoncie czasowym. 2. Rozwój odnawialnych źródeł energii oraz technologii wytwarzania energii cieplnej z odpadów komunalnych. 3. Rozwój źródeł energii oraz technologii wytwarzania energii cieplnej w kogeneracji. Obszar gazownictwa 1. Wzrost bezpieczeństwa energetycznego kraju i regionu w sektorze gazowniczym oraz związany z tym istotny wzrost możliwości dostaw i przesyłu gazu ziemnego. 119

120 2. Całkowite zaspokojenie popytu na gaz ziemny w województwie na warunkach technicznoekonomicznych nie gorszych niż średnio w kraju. System wdrażania i monitorowania strategii Za realizację i monitoring Programu odpowiedzialne jest Biuro Polityki Energetycznej należące do Wydziału Infrastruktury i Transportu. Dokument określa również instytucje działające w sektorze elektroenergetycznym oraz planowane przez nie inwestycje w okresie, który jest objęty Programem. Stosunkowo ogólnie określone są jednak działania służące realizacji poszczególnych celów (rozdział 7). Brak również precyzyjnego określenia podmiotów odpowiedzialnych za realizację poszczególnych działań. System monitoringu został wyposażony we wskaźniki mierzące realizację poszczególnych celów szczegółowych, jednak nie zawierają one ani wartości referencyjnych ani docelowych. Przedstawicielka Biura Polityki Energetycznej, z którą przeprowadzaliśmy wywiad, zwróciła uwagę, że za wartości docelowe dla części wskaźników stanowią dane zawarte w prognozach na 2015 i 2030 rok. Należy podkreślić, że Biuro Polityki Energetycznej regularnie, co najmniej raz na pół roku dokonuje monitoringu realizacji wskaźników, co zdecydowanie należy uznać za przykład dobrej praktyki. Ostatni taki raport dotyczy pierwszej połowy 2011 roku. Monitoring odbywa się przy pomocy ankiet zbieranych regularnie od interesariuszy Programu: powiatów, gmin oraz przedsiębiorstw energetycznych Aby móc monitorować Program musieliśmy najpierw wszystkie gminy i jednostki z nim zapoznać. Łącznie 114 miast i gmin, 21 z powiatów, 38 przedsiębiorstw energetycznych otrzymało ten program. - wypowiedź przedstawicielki Biura Polityki Energetycznej Przeglądy i modyfikacje strategii Dokument Programu rozwoju sektora energetycznego nie określa terminów dokonywania jego przeglądów oraz modyfikacji. Zgodnie z informacjami uzyskanymi od przedstawicielki Biura Polityki Energetycznej zalecany okres dokonywania aktualizacji programu to 3 lata. Aby pozyskać komplet wskazówek niezbędnych do aktualizacji konieczne jest przeprowadzenie co najmniej 6 monitoringów obejmujących 3 lata Analiza spójności RPO WZP z Programem rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 roku Wymiar potrzeb Analiza dotycząca wymiaru potrzeb została przeprowadzona w oparciu o potrzeby wynikające z analiz SWOT dla każdego z obszarów przedmiotowych objętych Programem rozwoju sektora energetycznego. Porównując zakresy przedmiotowe obydwu dokumentów można zauważyć, że dokument strategiczny posiada następujące luki w obszarze diagnozy strategicznej: Brak pogłębionej analizy działających w województwie zachodniopomorskim firm branży energetycznej w zakresie innowacyjności, badań i rozwoju, współpracy z jednostkami naukowym oraz instytucjami otoczenia biznesu. Świadczy to o pewnej niespójności diagnozy strategicznej zwłaszcza z obszarem interwencji I osi priorytetowej RPO WZ. Należy podkreślić, że w części planistycznej, Program Rozwoju Sektora Energetycznego wielokrotnie postuluje współpracę firm działających w branży OZE, elektroenergetyce i ciepłownictwie z instytucjami naukowymi. 120

121 Nie zidentyfikowano natomiast obszarów w których interwencja RPO WZ byłaby niespójna z potrzebami zidentyfikowanymi w Programie rozwoju sektora energetycznego. Instrumentami RPO WZ, które odpowiadają na najwięcej potrzeb programu są Poddziałania: 2.2.1, 2.2.2, 4.1, 4.4 oraz instrumenty związane z Inicjatywą JESSICA. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb znajdują się w załączniku 12 (Rozdział 12.1). Wymiar celów Analiza spójności RPO WZ oraz Programu rozwoju sektora energetycznego została przeprowadzona o cele szczegółowe w każdym z sektorów wchodzących w zakres Programu. Jej wyniki zostały przedstawione w tabeli poniżej. Przeprowadzona analiza wykazała, że z Programem Rozwoju Sektora Energetycznego w największym stopniu spójne pod względem przedmiotu interwencji są Poddziałania: 2.2.1, 2.2.2, a także instrumenty I i IV osi priorytetowej. Zidentyfikowano następujące obszary niespójności: RPO WZ nie wspiera projektów związanych z termomodernizacją budynków, pomimo iż wspieranie termomodernizacji wynika z celów Programu rozwoju sektora energetycznego. Przedstawiciel Wydziału Zarządzania RPO WZ, którego zapytaliśmy o tę kwestię, powiedział, że była to świadoma decyzja, wynikająca niewielkiej liczby środków dostępnych na wsparcie w tym obszarze: Środki przeznaczone na, jakby to określić, na efektywność energetyczną, były na tyle niewielkie, to chyba było 2 mln euro ( ), to jest de facto kropla w morzu potrzeb i gdybyśmy zrobili konkurs na termomodernizację to pewnie byłoby 10 tys. różnych pomysłów i projektów i szkoda by było tych pieniędzy wydawanych na studia wykonalności, na przygotowanie tych projektów jeżeli efektem miałoby być tylko 2 mln euro dofinansowania. - fragment wypowiedzi przedstawiciela Wydziału Zarządzania Jednocześnie nasz rozmówca przyznał, że w programie, który zastąpi RP WZ w przyszłej perspektywie programowania powinien być położony większy nacisk na wspieranie projektów związanych z termomodernizacją obejmujących także kompleksowy audyt energetyczny. W Działaniu 4.1 przedmiotem wsparcia są m.in. inwestycje w obszarze wykorzystania energii ze źródeł geotermalnych. Tymczasem Program rozwoju sektora energetycznego nie przewiduje w tym zakresie inwestycji do 2015 roku. Jak powiedziała nam przedstawicielka Biura Planowania Energetycznego, było to celowe zamierzenie, spowodowane dużymi problemami technicznymi dwóch zakładów z województwa zachodniopomorskiego, które zainwestowały w energię geotermalną. Wielu ekspertów z zakresu OZE uznało potem, że po tak trudnych doświadczeniach nie można sugerować innym samorządom by inwestowały w energię geotermalną. Warto również zwrócić uwagę, że analiza części planistycznej Programu rozwoju sektora energetycznego wykazała, że poza projektami inwestycyjnymi, dokument ten bardzo ogólnie definiuje działania służące do realizacji poszczególnych celów. 121

122 Przykład Dla celu szczegółowego 1.2 w obszarze elektroenergetyki Dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej, uwzględniająca znaczący rozwój energetyki odnawialnej oraz, w dalszej perspektywie, energetyki jądrowej, całość interwencji została przedstawiona w następujący sposób: - planowanie i prowadzenie gospodarki przestrzennej umożliwiające budowę zarówno nowych gazowych i odnawialnych źródeł energii, jak i, w dalszej perspektywie, elektrowni jądrowej, - wspieranie rozwoju podmiotów gospodarczych działających na rzecz budowy takich źródeł, - stworzenie klimatu do współpracy z instytucjami nauki i samorządami lokalnymi, - wspieranie rozwoju rozproszonych OZE, - wszechstronna edukacja społeczeństwa w zakresie OZE i energetyki jądrowej, - współpraca z jednostkami samorządowymi województwa w ww. obszarach, - współpraca z jednostkami naukowymi i badawczymi województwa w ww. zakresie. Tak ogólny poziom planowania strategicznego może rodzić trudności przy programowaniu konkretnych działań na poziomie operacyjnym. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów znajdują się w załączniku 12 (Rozdział 12.2). Wymiar koordynacji Dokument Programu rozwoju sektora energetycznego nie zawiera szczegółowego podziału obowiązków instytucji odpowiedzialnych za realizację działań wdrażających związanych z poszczególnymi celami (Rozdział VII), stąd też nie ma w nim żadnych zapisów określających rolę instytucji odpowiedzialnych za programowanie i wdrażanie RPO WZ. Wypowiedzi przedstawicieli Biura Polityki Energetycznej oraz Wydziału Zarządzania RPO wskazują na to, że istnieje dość bliska współpraca pomiędzy tymi jednostkami. BPE konsultowało m.in. projekty Działań RPO WZ związanych z sektorem energetycznym oraz wskaźniki dla tych instrumentów. Pracownicy Biura informowali również przedstawicieli Wydziału Zarządzania RPO na temat koniecznych nakładów na infrastrukturę energetyczną w województwie. Wymiar zarządzania finansowego. Program rozwoju sektora energetycznego prawidłowo identyfikuje RPO WZ, jako narzędzie finansowania inwestycji związanych z jego zakresem przedmiotowym. Dokument strategiczny dopasowuje poszczególne Działania RPO WZ znajdujące się Priorytecie II oraz IV do poszczególnych obszarów interwencji. Pomija jednak Działania Priorytetu I RPO WZ, jako instrumentu bezpośredniego i pośredniego wsparcia przedsiębiorstw działających w branży energetycznej. Program rozwoju sektora energetycznego nie posiada jednolitego planu finansowego, w którym do poszczególnych celów i działań przypisane byłyby prognozowane wydatki służące ich realizacji. Zawiera jednak informacje o szacunkowych kosztach inwestycji w sektorze energetycznym na terenie województwa zachodniopomorskiego do 2015 roku. Inwestycje w obszarze energetyki wiatrowej 650 mln euro Inwestycje w obszarze energetyki wodnej od 6 do 15 mln euro Inwestycje w obszarze ciepłownictwa i efektywności cieplnej 1,35 mld zł. Inwestycje regionalne w obszarze sieci dystrybucyjnej gazu 20,63 mln zł W treści raportu brak natomiast prognoz odnośnie wydatków w zakresie sieci elektroenergetycznych a także wydatków związanych z innymi OZE - np. pozyskiwaniem energii z biomasy. Jak zwróciła uwagę 122

123 przedstawicielka BPE, część danych finansowych o planowanych inwestycjach znajduje się w niejawnym załączniku do Programu. Środki przeznaczone w ramach RPO WZ na inwestycje w tych obszarach (poza ciepłownictwem) stanowią ułamek w stosunku do potrzeb. Alokacja w ramach Działania 4.1 wspierającego odnawialne źródła energii wynosi 38.9 mln euro, co stanowi ok. 6 % przedstawionego powyżej zapotrzebowania. Z kolei w alokacja w ramach Poddziałania wynosi 925 tys. euro, czyli w przybliżeniu ok. 1/5 wydatków w obszarze regionalnych sieci dystrybucyjnej gazu. Wymiar Oceny Analiza w wymiarze oceny nie wskazała żadnych zastrzeżeń, co do trybu wyboru projektów w instrumentach, które przyczyniają się do realizacji celów Programu rozwoju sektora energetycznego Poniżej przedstawiamy wyniki analizy spójności kryteriów wyboru projektów w RPO WZ z celami w poszczególnych obszarach Programu. W toku analizy nie zidentyfikowaliśmy żadnych niespójności pomiędzy obydwoma dokumentami. Szczegółowe wyniki analizy spójności w zakresie kryteriów oceny projektów znajdują się w załączniku 12 (Rozdział 12.3). Wymiar monitoringu. Systemu monitoringu Programu rozwoju sektora energetycznego oraz RPO WZ są ze sobą całkowicie niespójne. Nie znaleziono ani jednego wskaźnika programowego lub kluczowego w RPO WZ, który byłby tożsamy z którymś ze wskaźników Programu. Nawet gdyby można było zidentyfikować takie wskaźniki brak wartości docelowych wielu ze wskaźników Programu rozwoju sektora energetycznego utrudniałby określenie w jakim stopniu interwencja w ramach RPO przyczynia się do ich realizacji. Przedstawicielka BPE wskazała jednak, że dane spójne z zakresem niektórych wskaźników RPO WZ zbierane są podczas monitoringu. Analiza dokumentu Monitoring Programu rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 r.- I półrocze 2011 r. Są to: Dane z Raportu z Monitoringu Programu Rozwoju Sektora Energetycznego do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 r. ( I półrocze 2011) Nowi odbiorcy gazu z sieci (przyrost w okresie ) Ilość wytworzonej energii Wskaźnik RPO Liczba nowych odbiorców gazów w sieci Ilość wytworzonej energii MWh Rodzaj wskaźnika Produktu Działania/Poddziałania, których dotyczy Działanie 2.2 Rezultatu Działanie 4.1 Tabela 41 Źródło Zestawienie spójnych pod względem zakresu pomiaru wskaźników RPO WZ oraz danych z raportu Monitoring Programu rozwoju sektora energetycznego do 2015 roku z częścią prognostyczną do 2030 r - I półrocze 2011 Opracowanie własne Jak zauważyła przedstawicielka BPE, Program rozwoju sektora energetycznego jest programem szczegółowo zorientowanym na wskazanie licznych wskaźników, proponuje się więc szersze ich uwzględnienie w programie operacyjnym, który zastąpi RPO WZ w kolejnej perspektywie programowania. 123

124 Wymiar wpływu rzeczywistego Analiza osiągniętych pod koniec 2011 roku wartości wskaźników RPO WZ spójnych przedmiotowo ze wskaźnikami wykorzystywanymi do monitoringu Programu rozwoju sektora energetycznego wykazała, że do tego okresu nie osiągnięto w nich jakiegokolwiek postępu rzeczowego. Obszar energetyki 1.1 Modernizacja i rozbudowa sieciowej infrastruktury energetycznej Modernizacja i rozbudowa sieci energetycznej stanowi przedmiot Poddziałania Sieci energetyczne. W ramach Poddziałania wsparto 6 projektów: Budowa stacji elektroenergetycznej 110/15 kv w Wałczu wraz z linią zasilającą WN 110 kv oraz liniami SN 15 kv Budowa linii napowietrznej 110 kv pomiędzy GPZ w m. Mirosławiec i Czaplinek Przebudowa linii 110 kv Dąbie Pomorska Przebudowa linii 110 kv Pomorska-Załom Przebudowa linii 110 kv Załom-Goleniów Budowa linii 110 kv relacji GPZ Mirosławiec - planowany GPZ Kalisz Pomorski Warto zwrócić uwagę, że z powyższych inwestycji, tylko 3 można zaliczyć do priorytetów inwestycyjnych dla sektora elektroenergetyki, przedstawionych w Programie Rozwoju Sektora Energetycznego w Województwie Zachodniopomorskim do 2015 roku. Są to projekty dotyczące przebudowy linii energetycznych Dąbie Pomorska, Pomorska- Załom i Pomorska Goleniów. Należy jednak podkreślić, że część inwestycji znajduje się w załączniku niejawnym Programu rozwoju sektora energetyki, co uniemożliwiło dokonanie pełnej analizy porównawczej. Wartość całkowita wszystkich przedsięwzięć wyniosła łącznie 80,8 mln zł, z czego 22, 3 mln zł stanowiło dofinansowanie w ramach RPO WZ. Analiza wskaźników wymienionych projektów wykazała, że w wyniku ich przeprowadzenia wybudowanych zostanie 43,8 km sieci elektroenergetycznych, przebudowanych zostanie zaś 33,1 km sieci elektroenergetycznych. Liczba nowych odbiorców przyłączonych do sieci wyniesie co najmniej 480 osób. Ponieważ projekty są w początkowym etapie realizacji nie odnotowano postępu rzeczowego w osiągnięciu wymienionych wskaźników. Na realizację powyższego celu wpływ mogą mieć również projekty realizowane w ramach Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej, które obejmują przedsięwzięcia związane m.in. z podłączeniem mediów, w tym energii elektrycznej. Analiza wskaźników projektowych przedsięwzięć wspartych z tego instrumentu nie pozwoliła jednak określić, które z nich obejmują prace związane doprowadzeniem sieci elektroenergetycznych. Projekty dotyczące poprawy dostępu do energii elektrycznej na terenach zdegradowanych stanowią obszar interwencji Poddziałań: 5.5.1, 5.5.2, i W momencie przystąpienia do realizacji badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania oraz 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego celu. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomocy instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica (Poddziałanie oraz 6.6.2). 1.2 Dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej, uwzględniająca znaczący rozwój energetyki odnawialnej oraz energetyki jądrowej. Realizacja Poddziałania 4.1. Energia odnawialna i zarządzanie energią wpisuje się w zakres powyższego celu. Dotychczas realizowany jest tylko jeden projekt wsparty z tego instrumentu, dotyczący wytwarzania energii elektrycznej w kogeneracji. Jest to przedsięwzięcie Budowa gazowego źródła kogeneracyjnego współpracującego z istniejącym układem technologicznym Ciepłowni Rejonowej Sąsiedzka w Szczecinie. Wartość projektu wynosi 3,1 mln zł, z czego dofinansowanie w ramach RPO WZ wynosi 1,1 mln zł. Przewidywany poziom mocy zainstalowanej energii elektrycznej w ramach projektu to 0,625 MW, natomiast roczna ilość wyprodukowanej energii elektrycznej wyniesie MWh. 124

125 Zgodnie z zapisami dokumentu Programu realizacji celu służy ogólnie rozumiane wspieranie rozwoju podmiotów gospodarczych działających na rzecz rozwoju energii odnawialnej. Potencjalnie w ten zakres wpisują się więc wszystkie instrumenty Osi priorytetowej I Gospodarka- innowacje- technologie. Analiza danych projektów wspartych w ramach tych instrumentu wykazała jednak niewielką liczbę projektów, wpisujących się w powyższy cel. W przypadku instrumentów których beneficjentami są MŚP, czyli Poddziałania: 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, oraz zidentyfikowaliśmy jedynie 2 projekty należące do działu gospodarki Wytwarzanie i dystrybucja energii elektrycznej, gazu i ciepła, które stanowią rzeczywisty przykład wsparcia uzyskanego przez firmy działające na rzecz rozwoju energii odnawialnej: WindTech Leśno - technologia czystej energii Uruchomienie działalności EkoStrom Sp. z o.o poprzez utworzenie elektrowni wiatrowej Obydwie inwestycje są realizowane w ramach Poddziałania W przypadku Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu, można założyć, że poza projektem Rozwój infrastruktury Centrum Wspierania Biznesu Gminy Dębno w celu wsparcia działalności klastra branży drzewno-meblarskiej oraz rozwoju transgranicznej współpracy gospodarczej Euroregionu Pomerania, który jest adresowany do przedsiębiorstw branży drzewnej, rezultaty projektów są dostępne dla przedsiębiorstw działających na rzecz rozwoju energii odnawialnej. Podobna sytuacja dotyczy Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej. Spośród projektów realizowanych w ramach Poddziałania Infrastruktura B+R zidentyfikowano jeden projekt, w wyniku którego wsparcie uzyskają przedsiębiorstwa działające na rzecz energii odnawialnej. Jest to projekt Rozwój bazy B+R Politechniki Koszalińskiej. W ramach projektu zakupiona zostanie aparatura pomiarowa oraz tzw. sztuczne słońce, które pozwoli na opracowanie i testowanie nowego typu solarnego źródła energii. 1.3 Poprawa efektywności energetycznej poprzez racjonalizację zużycia energii elektrycznej Zgodnie zapisami Programu, realizacji celu służy wspieranie rozwoju podmiotów gospodarczych, działających na rzecz efektywnego wykorzystania energii. Podobnie jak w przypadku celu 1.3 w ten zakres wpisują się więc wszystkie instrumenty Osi priorytetowej I Gospodarka- innowacjetechnologie. Innowacyjne technologie wdrażane przez przedsiębiorstwa w wyniku realizacji projektów w ramach Poddziałań 1.1.1, i pozwalają na zmniejszenie zużycia energii. Jednak spośród 624 projektów wspartych w ramach tych trzech instrumentów, tylko 17 (2,7 %) posiada wskaźniki wykazujące zmniejszenie zużycia energii. Pięć spośród tych przedsięwzięć otrzymało dofinansowanie w ramach Poddziałania 1.1.1, sześć w ramach Poddziałania oraz sześć w ramach Poddziałania Łącznie beneficjenci wymienionych projektów planują zaoszczędzić 874 MWh rocznie 16. Formą wsparcia przedsiębiorstw działających na rzecz efektywnego wykorzystania energii może być również wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego. Wsparcie na realizację tego typu projektów zapewnia Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla MŚP. W ramach tego instrumentu zrealizowano jednak tylko 5 projektów związanych z wdrożeniem systemu zarządzania środowiskowego. Posiadane przez nas dane (wskaźniku produktu i rezultatu dla projektów) nie pozwoliły jednoznacznie określić, czy w wyniku projektów ograniczono emisję odpadów. W przypadku Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu, można założyć, że rezultaty projektów są dostępne dla przedsiębiorstw działających na rzecz ograniczenia zużycia energii. Podobna sytuacja dotyczy Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej. Analiza podstawowych informacji o projektach realizowanych w ramach Poddziałania Infrastruktura B+R nie pozwoliła na wskazanie projektu, który bezpośrednio mógłby się przyczynić do wsparcia przedsiębiorstw w dziedzinie zwiększania efektywności energetycznej. Można jednak przyjąć, 16 Dane nie obejmują dwóch projektów, w którym w naszej ocenie beneficjent niepoprawnie podał wartość referencyjną i docelową wskaźnika 125

126 założenie, że badania prowadzone przy użyciu zakupionej w ramach projektów aparatury pozwolą na opracowanie technologii wytwarzania innowacyjnych produktów o zmniejszonej energochłonności. 2.1Modernizacja i rozbudowa sieciowej infrastruktury energetycznej umożliwiająca przyłączanie nowych OZE oraz przesyłanie nadwyżek energii elektrycznej w inne rejony kraju. Realizacja wskazanego celu wpisuje się w zakres interwencji Poddziałania Sieci elektroenergetyczne, które umożliwia modernizację i rozbudowę sieci energetycznej oraz przyłączanie instalacji OZE. Jednak tylko w jednym projekcie wspartym z tego instrumentu Beneficjent zamieścił wskaźnik dotyczący liczby przyłączonych OZE. Jest to projekt Budowa linii 110 kv relacji GPZ Mirosławiec - planowany GPZ Kalisz Pomorski w ramach którego planuje się podłączenie 2 odnawialnych źródeł energii Znaczący rozwój energetyki odnawialnej, uwzględniający także znaczący rozwój energetyki wiatrowej lądowej i w dalszej perspektywie morskiej. Realizacja celu wchodzi w zakres interwencji Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią. Nie zidentyfikowano jednak żadnego projektu realizowanego w ramach z tego instrumentu, który dotyczyłby rozwoju energetyki wiatrowej. Warto jednak dodać, że na liście projektów wybranych do dofinansowania w ramach konkursu z 2011 roku znalazły się przedsięwzięcia dotyczące energetyki wiatrowej. 2.3.Ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko. Realizacja Działania 4.1. przyczynia się do rozwoju energetyki odnawialnej, która ma ograniczone negatywne oddziaływanie na środowisko. W ramach Działania realizowany jest jeden projekt Budowa gazowego źródła kogeneracyjnego współpracującego z istniejącym układem technologicznym Ciepłowni Rejonowej Sąsiedzka w Szczecinie. Jego wpływ na realizację założeń Programu został przedstawiony w punkcie dotyczącym celu nr 1.2. Realizacja omawianego celu wpisuje się w zakres interwencji Działania 4.4 Ochrona powietrza. W ramach Działania wspierane są projekty, mające na celu ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza. Mogą być one realizowane również przez przedsiębiorstwa sektora energetycznego. Do momentu rozpoczęcia niniejszego badania nie rozpoczął się jednak ani jeden projekt wsparty z tego instrumentu. Dlatego też nie można obecnie ocenić jego rzeczywistego wpływu na realizację celu. 2.4.Racjonalne wykorzystanie zasobów biomasy. Realizacja celu wchodzi w zakres interwencji Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią. Nie zidentyfikowano jednak żadnego projektu wspartego z tego instrumentu, który dotyczyłby rozwoju źródeł energii z biomasy. Warto jednak dodać, że na liście projektów wybranych do dofinansowania w ramach konkursu z 2011 roku znalazły się przedsięwzięcia dotyczące biogazowni. Obszar ciepłownictwa 1.1. Modernizacja i rozbudowa sieciowej infrastruktury ciepłowniczej. Na realizację powyższego celu wpływ mogą mieć również projekty realizowane w ramach Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej, które obejmują przedsięwzięcia związane m.in. z podłączeniem mediów, w tym ciepła. Analiza wskaźników projektowych przedsięwzięć wspartych z tego instrumentu nie pozwoliła jednak określić, które z nich obejmują prace związane doprowadzeniem sieci ciepłowniczych. 126

127 Projekty dotyczące poprawy dostępu do sieci ciepłowniczej na terenach zdegradowanych stanowią obszar interwencji Poddziałań: 5.5.1, 5.5.2, i W momencie przystąpienia do realizacji badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania oraz 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego celu. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomoc instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica (Poddziałanie oraz 6.6.2). 1.2 Modernizacja źródeł wytwarzania energii cieplnej ze szczególnym uwzględnieniem udziału odnawialnych źródeł energii i ciepła odpadowego Zgodnie z zapisami dokumentu, realizacji celu służy wspieraniu podmiotów gospodarczych działających na rzecz wykorzystywania OZE i ciepła odpadowego. Potencjalnie w ten zakres wpisują się więc wszystkie instrumenty Osi priorytetowej I Gospodarka- innowacje- technologie. Wpływ tych instrumentów na rozwój podmiotów gospodarczych działających na rzecz odnawialnych źródeł energii został opisany w punkcie dotyczącym celu 1.3 w obszarze elektroenergetyki: Poprawa efektywności energetycznej poprzez racjonalizację zużycia energii elektrycznej. W ramach Poddziałań 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, oraz nie zidentyfikowano projektów, które dotyczyłyby rozwoju przedsiębiorstw działających w obszarze pozyskiwania energii z ciepła odpadowego. W przypadku Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu, można założyć, że poza projektem Rozwój infrastruktury Centrum Wspierania Biznesu Gminy Dębno w celu wsparcia działalności klastra branży drzewno-meblarskiej oraz rozwoju transgranicznej współpracy gospodarczej Euroregionu Pomerania, który jest adresowany do przedsiębiorstw branży drzewnej, rezultaty projektów są dostępne dla przedsiębiorstw działających na rzecz rozwoju energii z ciepła odpadowego. Podobna sytuacja dotyczy Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej. Spośród projektów realizowanych w ramach Poddziałania Infrastruktura B+R nie zidentyfikowano żadnego przedsięwzięcia, które dotyczyłoby przedsiębiorstw działających na rzecz pozyskania energii z ciepła odpadowego. Realizacja celu wchodzi w zakres interwencji Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią. Nie zidentyfikowano jednak żadnego projektu wspartego z tego instrumentu, który dotyczyłby rozwoju źródeł energii z ciepła odpadowego. 1.3 Poprawa efektywności energetycznej poprzez racjonalizację zużycia energii cieplnej Zgodnie zapisami Programu, realizacji celu służy wspieranie rozwoju podmiotów gospodarczych, działających na rzecz efektywnego wykorzystania energii cieplnej. Podobnie jak w przypadku celu 1.3 w obszarze elektroenergetyki, w ten zakres wpisują się więc wszystkie instrumenty Osi priorytetowej I Gospodarka- innowacje- technologie. Innowacyjne technologie wdrażane przez przedsiębiorstwa w wyniku realizacji projektów w ramach Poddziałań 1.1.1, i pozwalają na zmniejszenie zużycia energii w tym energii cieplnej. Nie zidentyfikowaliśmy jednak wskaźników projektowych, które pozwoliłyby wykazać w jakim stopniu zużycie energii cieplnej zostało ograniczone. Formą wsparcia przedsiębiorstw działających na rzecz efektywnego wykorzystania energii może być również wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego. Wsparcie na realizację tego typu projektów zapewnia Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla MŚP. W ramach tego instrumentu zrealizowano jednak tylko 5 projektów związanych z wdrożeniem systemu zarządzania środowiskowego. Posiadane przez nas dane (wskaźniku produktu i rezultatu dla projektów) nie pozwoliły jednoznacznie określić, czy w wyniku projektów ograniczono zużycie ciepła. W przypadku Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu, można założyć, że, rezultaty projektów są dostępne dla przedsiębiorstw działających na rzecz ograniczenia zużycia energii cieplnej. Podobna sytuacja dotyczy Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej. 127

128 Analiza podstawowych informacji o projektach realizowanych w ramach Poddziałania Infrastruktura B+R nie pozwoliła na wskazanie projektu, który bezpośrednio mógłby się przyczynić do wsparcia przedsiębiorstw w dziedzinie zmniejszenia zużycia energii cieplnej Znaczący rozwój energetyki odnawialnej, opartej na wykorzystaniu biomasy, biogazu, pomp ciepła i promieniowania słonecznego. Realizacja Poddziałania 4.1. Energia odnawialna i zarządzanie energią wpisuje się w zakres powyższego celu. Obecnie realizowany jest tylko jeden projekt wsparty z tego instrumentu, dotyczący wytwarzania energii elektrycznej w kogeneracji. Jego wpływ na realizację założeń Programu został przedstawiony w punkcie dotyczącym celu nr 1.2 w obszarze elektroenergetyki. Zgodnie z zapisami Programu, realizacji celu służy wspieranie rozwoju podmiotów gospodarczych, działających na pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych. Potencjalnie w ten zakres wpisują się więc wszystkie instrumenty Osi priorytetowej I Gospodarka- innowacje- technologie. Wpływ tych instrumentów na rozwój podmiotów gospodarczych działających na rzecz odnawialnych źródeł energii został opisany w punkcie dotyczącym celu 1.3 w obszarze elektroenergetyki: Poprawa efektywności energetycznej poprzez racjonalizację zużycia energii elektrycznej Budowa zakładów termicznego przetwarzania odpadów komunalnych Realizacja celu częściowo wpisuje się w zakres interwencji Działania 4.2 Gospodarka odpadami, która obejmuje m.in. inwestycje mające na celu przygotowanie odpadów do ich wykorzystania jako źródeł energii. Z danych zebranych podczas analizy dokumentów, nie wynika aby którykolwiek z projektów wspartych w ramach Działania 4.2 przyczyniał się bezpośrednio do realizacji tych zadań. Zgodnie z zapisami Programu, realizacji celu służy wspieranie rozwoju podmiotów gospodarczych, działających na rzecz przetwarzania odpadów na źródła energii. W ten zakres wpisują się więc wszystkie instrumenty Osi priorytetowej I Gospodarka- innowacje- technologie. Analiza danych projektów, których beneficjentami są MŚP a więc realizowanych w ramach Poddziałań 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, oraz nie wykazała projektów należących do działów gospodarki Wytwarzanie i dystrybucja energii elektrycznej, gazu i ciepła, czy też Działalność związana ze środowiskiem naturalnym które dotyczyłyby przetwarzania odpadów na źródła energii. W przypadku Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu, można założyć, że rezultaty projektów są dostępne dla przedsiębiorstw działających na rzecz przetwarzania odpadów na źródła energii. Podobna sytuacja dotyczy Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej. Analiza podstawowych informacji o projektach realizowanych w ramach Poddziałania Infrastruktura B+R nie pozwoliła na wskazanie projektu, który bezpośrednio mógłby się przyczynić do wsparcia przedsiębiorstw w przetwarzania odpadów na źródła energii Rozbudowa sieci ciepłowniczych zasilanych z odnawialnych źródeł lub ciepła odpadowego Zgodnie z zapisami Programu, realizacji celu służy wspieranie rozwoju podmiotów gospodarczych, działających na rzecz rozbudowy sieci ciepłowniczych zasilanych z odnawialnych źródeł energii. W ten zakres wpisują się więc wszystkie instrumenty Osi priorytetowej I Gospodarka- innowacjetechnologie. Analiza danych projektów, których beneficjentami są MŚP a więc realizowanych w ramach Poddziałań 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, oraz nie wykazała projektów należących do działów gospodarki Wytwarzanie i dystrybucja energii elektrycznej, gazu i ciepła, które dotyczyłyby rozbudowy sieci ciepłowniczych zasilanych z OZE, czy też rozwoju technologii służących rozwojowi takich sieci ciepłowniczych. W przypadku Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu, można założyć, że, rezultaty projektów są dostępne dla przedsiębiorstw działających na rzecz rozbudowy sieci ciepłowniczych zasilanych z OZE. Podobna sytuacja dotyczy Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej. 128

129 Analiza podstawowych informacji o projektach realizowanych w ramach Poddziałania Infrastruktura B+R nie pozwoliła na wskazanie projektu, który bezpośrednio mógłby się przyczynić do wsparcia przedsiębiorstw w działalności na rzecz rozwoju sieci ciepłowniczych zasilanych z odnawialnych źródeł energii Ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko. Zgodnie z zapisami dokumentu, realizacji celu służy wspieranie rozwoju kogeneracji przede wszystkim poprzez przebudowę ciepłowni miejskich na elektrociepłownie. W ramach Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią realizowany jest jeden projekt dotyczący rozwoju kogeneracji. Budowa gazowego źródła kogeneracyjnego współpracującego z istniejącym układem technologicznym Ciepłowni Rejonowej Sąsiedzka w Szczecinie Jego wpływ na realizację założeń Programu w dziedzinie dostarczania energii elektrycznej został przedstawiony w punkcie dotyczącym celu nr 1.2 w obszarze elektroenergetyki. Wpływ projektu na wytwarzanie energii cieplnej ilustrują inne jego wskaźniki. Zgodnie z nimi moc energii cieplnej wytwarzanej w kogeneracji, zainstalowanej dzięki realizacji inwestycji wyniesie 0,731 MW, natomiast roczna ilość wytwarzanej energii cieplnej wyniesie GJ Znaczący rozwój technologii i źródeł energii pracujących w kogeneracji Zgodnie z zapisami Programu, realizacji celu służy wspieranie rozwoju podmiotów gospodarczych, działających w obszarze kogeneracji. W ten zakres wpisują się więc wszystkie instrumenty Osi priorytetowej I Gospodarka- innowacje- technologie. Analiza danych projektów, których beneficjentami są MŚP a więc realizowanych w ramach Poddziałań: 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, oraz nie wykazała projektów należących do działów gospodarki Wytwarzanie i dystrybucja energii elektrycznej, gazu i ciepła, które dotyczyłyby wytwarzania energii w procesie kogeneracji, czy też służących rozwojowi tej technologii. W przypadku Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu, można założyć, że rezultaty projektów są dostępne dla przedsiębiorstw działających na rzecz rozbudowy sieci ciepłowniczych zasilanych z OZE. Podobna sytuacja dotyczy Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej. Analiza podstawowych informacji o projektach realizowanych w ramach Poddziałania Infrastruktura B+R nie pozwoliła na wskazanie projektu, który bezpośrednio mógłby się przyczynić do wsparcia przedsiębiorstw w działalności na rzecz wytwarzania energii w kogeneracji. Do realizacji powyższego celu przyczynia się również przytaczany już wielokrotnie projekt Budowa gazowego źródła kogeneracyjnego współpracującego z istniejącym układem technologicznym Ciepłowni Rejonowej Sąsiedzka w Szczecinie finansowany w ramach Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią Budowa, modernizacja, przebudowa i rozbudowa elektrociepłowni Zgodnie z zapisami Programu, realizacji celu służy wspieranie rozwoju podmiotów gospodarczych, działających na rzecz budowy i modernizacji zakładów pracujących w kogeneracji. W ten zakres wpisują się więc wszystkie instrumenty Osi priorytetowej I Gospodarka- innowacje- technologie. Ich rzeczywisty wpływ na realizację omawianego celu jest taki sam jak w przypadku celu 3.1. Do realizacji powyższego celu przyczynia się również projekt Budowa gazowego źródła kogeneracyjnego współpracującego z istniejącym układem technologicznym Ciepłowni Rejonowej Sąsiedzka w Szczecinie finansowany w ramach Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią Rozbudowa sieci ciepłowniczych zasilanych ze źródeł kogeneracyjnych Zgodnie z zapisami Programu, realizacji celu służy wspieranie rozwoju podmiotów gospodarczych, zajmujących się budową sieci ciepłowniczych zasilanych z kogeneracji. W ten zakres wpisują się więc wszystkie instrumenty Osi priorytetowej I Gospodarka- innowacje- technologie. Ich rzeczywisty wpływ na realizację omawianego celu jest taki sam jak w przypadku celu

130 3.4. Ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko. Zgodnie z zapisami dokumentu, realizacji celu służy m.in. wspieranie wykorzystywania technologii niskoemisyjnych w ciepłownictwie. Realizacja omawianego celu wpisuje się w zakres interwencji Działania 4.4 Ochrona powietrza. W ramach Działania wspierane są projekty, mające na celu ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza. Mogą być one realizowane również przez przedsiębiorstwa sektora energetycznego. Do momentu rozpoczęcia niniejszego badania nie rozpoczął się jednak ani jeden projekt wsparty z tego instrumentu. Dlatego też nie można obecnie ocenić jego rzeczywistego wpływu na realizację celu. Obszar gazownictwa 2.Całkowite zaspokojenie popytu na gaz ziemny w województwie na warunkach technicznoekonomicznych nie gorszych niż średnio w kraju. Realizacji celu służy rozbudowa sieci dystrybucyjnych, co wchodzi w zakres Poddziałania Sieci dystrybucji gazu ziemnego. W ramach tego instrumentu realizowany jest jeden projekt Zaopatrzenie w gaz ziemny podmiotów funkcjonujących w północnej części gminy Pełczyce. Wartość przedsięwzięcia to 1,8 mln zł, z czego 519 tys. zł stanowi wsparcie w ramach RPO WZ, co stanowi tylko część alokacji dostępnej na to Poddziałanie. Projekt przewiduje montaż sieci gazowej o długości 21,33 km, w wyniku czego dostęp do gazu ziemnego uzyska 633 nowych odbiorców. Jak powiedział nam przedstawiciel Wydziału Zarządzania RPO WZ, tylko jeden projekt związany z rozwojem sieci gazowej jest wynikiem niewielkiego zainteresowania ze strony operatora sieci gazowej: Oni nie do końca są zainteresowani, bo są duzi, mają swoje plany rozwojowe ich tam średnio interesują jakieś małe pieniądze według nich. Po drugie zgodnie z systemem taryfowym w naszym kraju obowiązującym, każda firma energetyczna ma prawo dopisać nam jako odbiorcom do rachunku swoje plany inwestycyjne. W związku z tym łatwiej jest podnieść każdym o kilka groszy na m3 gazu i dostać z tego kilkadziesiąt milionów na realizację inwestycji, niż bawić się w jakieś dofinansowanie - fragment wypowiedzi przedstawiciela Wydziału Zarządzania RPO WZ 130

131 Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie Diagnoza potrzeb w Programie Rozwoju Sektora Energetycznego pomija jeden dość istotny z punktu widzenia interwencji RPO WZ: sytuację przedsiębiorstw w branży energetycznej w kontekście innowacyjności i prac B+R. Najwyższa ocena została przyznana pomimo zidentyfikowanych niespójności. Wynikają one bowiem ze świadomych i racjonalnych w naszej ocenie działań podmiotów zaangażowanych w realizacje RPO WZ. Wywiady indywidualne wykazały istnienie współpracy pomiędzy Biurem Polityki Energetycznej a jednostkami odpowiedzialnymi za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ. Program rozwoju sektora energetycznego wskazuje instrumenty RPO WZ jako źródła finansowania realizacji jego celów, pomija jednak instrumenty I osi priorytetowej. Określone są również potrzeby finansowe w części spośród dziedzin objętych Programem. Kryteria wyboru projektów RPO WZ wspierają realizację celów Programu rozwoju sektora energetycznego. Systemy monitoringu RPO WZ oraz Programu Rozwoju Sektora Energetycznego mają niewiele wspólnych wskaźników, stąd też niemożliwe jest w pełni precyzyjne badanie wpływu RPO WZ na realizację celów Programu. Na obniżenie oceny wpływa dotychczasowy brak realizacji projektów związanych bezpośrednio z OZE (wyłączywszy kogenerację) w ramach Działania 4.1 oraz dotychczasowy brak realizacji projektów w ramach Działania 4.4, również niewielki stopień spójności projektów wspartych w ramach Poddziałania z priorytetami określonymi w Programie rozwoju sektora energetycznego, oraz mniejsza niż zakładano liczba projektów w ramach Poddziałania Należy jednak zwrócić uwagę, że w przyszłości poziom spójności obydwu dokumentów może ulec poprawie, ze względu na rozpoczęcie realizacji wielu projektów wspartych w ramach Działań 4.1 oraz

132 Analiza i ocena spójności RPO WZ z Planem gospodarowania odpadami dla województwa zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Podstawowe informacje o Planie gospodarowania odpadami dla województwa zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Plan gospodarowania odpadami dla województwa zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy został opracowany w 2009 roku przez ówczesny Wydział Rolnictwa i Ochrony Środowiska przy współudziale ekspertów Akademii Rolniczej w Szczecinie, jako aktualizacja Wojewódzkiego Planu Gospodarowania Odpadami z 2003 roku. Podstawę prawną Planu stanowi ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z 2007 r. Nr 39 poz. 251, z późn. zm.), wraz z przepisami wykonawczymi. Diagnoza Diagnoza strategiczna przedstawiona została w formie opisowej i obejmuje kompleksowe spektrum zagadnień związanych z gospodarowaniem odpadami w województwie zachodniopomorskim. Zawiera również przegląd realizacji Wojewódzkiego Planu Gospodarowania Odpadami z 2003 roku. Cele realizacji strategii Plan Gospodarki Odpadami dla Województwa Zachodniopomorskiego wskazuje następujące cele: 1.Zwiększenie udziału odzysku, w tym w szczególności odzysku energii z odpadów, zgodnego z wymaganiami ochrony środowiska. 2. Zmniejszenie ilości wszystkich odpadów kierowanych na składowiska odpadów, ze szczególnym uwzględnieniem odpadów ulegających biodegradacji. 3. Zamknięcie do końca 2009 r. wszystkich składowisk niespełniających przepisów prawa. 4. Zwalczanie nielegalnego składowania odpadów. Dodatkowo, PGODWZ wymienia aż 72 cele szczegółowe, podzielone z jednej strony tematycznie, wg rodzaju odpadów, których gospodarowania dotyczą, z drugiej zaś strony pod względem perspektywy ich osiągnięcia (perspektywa oraz perspektywa ). Ze względu na ich dużą liczbę zrezygnowaliśmy z ich przedstawienie w niniejszym rozdziale. System wdrażania i monitorowania strategii Dokument wyodrębnia działania służące do realizacji jego celów, wskazuje również podmioty odpowiedzialne za ich realizację. Działania w niektórych obszarach przedmiotowych zostały sprecyzowane bardzo szczegółowo (np. plan zamykania poszczególnych wysypisk w województwie, czy też likwidacji mogilników). Plan określa również szacunkowe koszty poszczególnych działań oraz wskazuje źródła finansowe z których będą pokryte. Za monitoring realizacji PGODWZ odpowiedzialne jest Biuro Opłat Środowiskowych i Gospodarki Odpadami, działające w ramach Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Marszałkowskiego. Plan wyposażony został we wskaźniki jego realizacji. Ponieważ część celów szczegółowych została sformułowana w formie SMART (np. Redukcja strumienia składowanych odpadów komunalnych do 132

133 poziomu 85% odpadów wytwarzanych w 2014 r. i 80% wytwarzanych w 2018 roku) możliwe jest określenie stanu docelowego części wskaźników Analiza spójności RPO WZP z Planem gospodarowania odpadami dla województwa zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Wymiar potrzeb Ponieważ PGODWZ nie posiada analizy SWOT, potrzeby zostały zidentyfikowane na podstawie listy zagadnień problemowych, zamieszczonych w Rozdziale II Aktualny stan gospodarki odpadami. Analiza dotycząca obszaru diagnozy wykazała całkowitą spójność pomiędzy potrzebami zidentyfikowanymi w PGODWZ , wpisującymi się z godnie z Linią Demarkacyjną w zakres interwencji Regionalnych Programów Operacyjnych, a wsparciem oferowanym przez RPO WZ. Zaspokojeniu potrzeb zidentyfikowanych w PGODWZ służy Działanie 4.2 Gospodarka odpadami. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb znajdują się w załączniku 13 (Rozdział 13.1). Wymiar celów Plan gospodarki odpadami posiada 4 cele główne oraz aż 72 cele szczegółowe, podzielone z jednej strony tematycznie, wg rodzaju odpadów, z drugiej zaś strony pod względem perspektywy ich osiągnięcia (perspektywa oraz perspektywa ). Analiza spójności RPO WZ na poziomie celów została przedstawiona w odniesieniu do celów głównych. W naszej ocenie jest to poziom wystarczający a zarazem adekwatny do poziomu szczegółowości zapisów w RPO WZ. Pozwala on również zachować możliwie większą przejrzystość i czytelność analizy. Podobnie jak w wymiarze potrzeb, również w wymiarze celów, występuje całkowita spójność pomiędzy celami PGODWZ a RPO WZ. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów znajdują się w załączniku 13 (Rozdział 13.2). Wymiar Koordynacji W PGODWZ brak jest jakichkolwiek zapisów odnośnie roli wydziałów wdrażających RPO WZ w realizacji Planu. Na podstawie wywiadów z przedstawicielami Wydziału Zarządzania RPO, Wydziału Ochrony Środowiska, oraz należącego do niego Biura Opłat Środowiskowych i Gospodarki Odpadami trudno było uzyskać jednoznaczny obraz współpracy wymienionych jednostek. Przedstawicielka Wydziału Ochrony Środowiska podkreślała współpracę pomiędzy jej jednostką a Wydziałem Zarządzania RPO podając konkretne jej przykłady, polegające na dokonywaniu oceny strategicznej i dokonywania konsultacji merytorycznej Działania 4.2: 133

134 Tak, tak tego typu, taki przykład mogę, że z zakresu gospodarki odpadami wiem, że dyskutowaliśmy, bo był zakres nowych inwestycji dla tworzenia systemu całego gospodarki odpadami i w zasadzie z naszej inicjatywy pojawiła się możliwość finansowania rekultywacji składowisk, bo zgodnie z wytycznymi krajowymi są te składowiska zamykane, a samo zamknięcie nie kończy sprawy. Więc to na przykład dyskutowaliśmy i zostało tam uzupełnione, uwzględnione. Także takie merytoryczne sprawy są dyskutowane i cele programowe, które tam uwzględnia polityka ekologiczna państwa, które u nas funkcjonują, to myśmy konsultowali - fragment wypowiedzi przedstawicielki Wydziału Ochrony Środowiska Przedstawiciel Wydziału Zarządzania przyznał, że pomimo iż podejmowane były próby nawiązania bliższej współpracy z Wydziałem Środowiska podczas projektowania instrumentów wsparcia RPO WZ to jednak występowały pewne trudności w komunikacji pomiędzy obydwiema jednostkami, które dotyczyły zbierania informacji o potrzebach potencjalnych beneficjentów Działania 4.2. Z kolei przedstawicielka Biura Opłat Środowiskowych i Gospodarki Odpadami, z którą rozmawialiśmy, stwierdziła, że nie brała udziału ani w opiniowaniu kwestii merytorycznych związanych z Działaniem 4.2 ani też nie opiniowała oceny strategicznej projektów składanych w konkursie w ramach tego instrumentu. Na podstawie powyższych danych można stwierdzić jedynie, że występują pewne formy współpracy na poziomie Wydziałów Zarządzania i Ochrony Środowiska, jednak nie są one stałe. W przeszłości mogły również występować pewne trudności komunikacyjne pomiędzy obydwoma Wydziałami. Wymiar zarządzania finansowego PGODWZ wskazuje ogólnie RPO WZ jako źródło finansowania, jednak nie wymienia ani poszczególnych Działań Programu, ani też nie przyporządkowuje ich do konkretnych rodzajów inwestycji. Analizowany dokument został wyposażony w plan finansowy sięgający do 2016 roku. Wartość inwestycji wykazanych w owym planie wynosi w zależności od przyjętego wariantu 1-1,25 mld zł. Alokacja dostępna w ramach Działania 4.2 wynosi 18,1 mln euro, co pokazuje niewielką ilość środków w stosunku do potrzeb. Jak przyznała przedstawicielka Biura Opłat Środowiskowych i Gospodarki Odpadami, RPO WZ nie jest istotnym źródłem finansowania PGODWZ Kluczowe znaczenie według niej mają raczej środki z PO IIŚ, w ramach którego realizowane są największe inwestycje w zakresie gospodarki odpadami. Wymiar oceny projektów Tryb wyboru projektów w Działaniu 4.2 nie budzi zastrzeżeń w kontekście realizacji celów PGODWZ Również kryteria wyboru projektów w tym instrumencie RPO WZ przyczyniają się w różny sposób do realizacji celów Programu. Warto podkreślić, że jest tak również w przypadku innych Działań i Poddziałań, które bezpośrednio nie wpisują się w jego interwencję. Przyczyniają się do tego takie kryteria jak Realizacja polityk horyzontalnych oraz Wpływ na środowisko w fazie inwestycyjnej i eksploatacyjnej. Warto zauważyć, że w przypadku kryterium Realizacja polityk horyzontalnych, karty oceny merytorycznej projektów podając przykłady pozytywnego wpływu projektu na zrównoważony rozwój, pomijają rozwiązania dotyczące zrównoważonego zarządzania odpadami. Dotyczy to wszystkich Działań RPO WZ. Z jednej strony utrudnia to dokonanie jednoznacznej oceny i uzasadnienie jej przez eksperta, z drugiej zaś potencjalnie ogranicza pozytywny wpływ Programu na realizację PGODWZ Beneficjenci mogą mieć bowiem ograniczoną 134

135 świadomość na temat zrównoważonego zarządzania odpadami i nie uwzględniać takiego rozwiązania podczas planowania projektu. Szczegółowe wyniki analizy spójności w zakresie kryteriów oceny projektów znajdują się w załączniku 13 (Rozdział 13.3). Wymiar systemu monitoringu Analiza systemów monitoringu PGODWZ oraz RPO WZ pozwoliła na zidentyfikowanie jednego wskaźnika kluczowego, który umożliwia pomiar wpływu Programu na realizację celów PGODWZ Jest nim wskaźnik rezultatu liczba osób objętych selektywną zbiórką odpadów mierzący realizację Działania 4.2. Cel szczegółowy nr 2 w obszarze Odpady komunalne zakłada objęcie selektywną zbiórką odpadów wszystkich mieszkańców województwa do końca 2010 roku. Ponieważ wskaźnik ten posiada zarówno wartość docelową (liczba mieszkańców województwa) jak również perspektywę czasową jego realizacji (2010 rok) pomiar wpływu RPO WZ może być bardzo precyzyjny. Jeden wskaźnik jest jednak niewystarczający by optymalnie pokazać przełożenie efektów interwencji RPO WZ na realizację PGODWZ Wymiar wpływu rzeczywistego Analizując wpływ rzeczywisty RPO WZ na realizację PGODWZ w pierwszej kolejności należy odwołać się do spójnych ze sobą wskaźników obydwu dokumentów, które mogą ten wpływ precyzyjnie pokazać. Wskaźnik dotyczący liczby osób objętych selektywną zbiórką odpadów zawarty w PGODWZ zakłada wartość docelową do osiągnięcia w 2010 roku na poziomie osób (liczba mieszkańców województwa). Projekty wsparte w ramach Działania 4.2 RPO WZ nie miały szans wpisać się w jego realizację w określonym powyżej terminie, ze względu na fakt że konkurs został przeprowadzony w 2010 roku. Tym niemniej w ramach realizacji projektów wspartych w ramach Działania 4.2 beneficjenci przewidują objąć selektywna zbiórką odpadów łącznie osób, co stanowi 18,2 % wartości docelowej wskaźnika PGODWZ Powyższe dane pokazują, że efekty interwencji RPO WZ w istotny sposób wpłyną na rozwój systemu selektywnej zbiórki odpadów w województwie zachodniopomorskim. Dotychczas zrealizowane projekty pozwoliły jednak objąć selektywną zbiórką odpadów tylko 4595 osób, czyli 0,3 % populacji. Rzeczywisty wpływ RPO WZ w odniesieniu do poszczególnych celów PGODWZ wygląda następująco: 1.Zwiększenie udziału odzysku, w tym w szczególności odzysku energii z odpadów, zgodnego z wymaganiami ochrony środowiska. Niniejszy cel jest spójny z zakresem interwencji Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią oraz Działania 4.2 Gospodarka odpadami. W ramach Działania 4.1 wspierane są projekty związane z pozyskiwaniem energii z biomasy, którą stanowią różnego rodzaju odpady organiczne. Do chwili rozpoczęcia niniejszego badania nie rozpoczęto jednak realizacji żadnego projektu tego typu. Działanie 4.2 wspiera projekty dotyczące tworzenia i rozwoju systemów, infrastruktury i urządzeń służących do odzysku odpadów (recykling), jak i przygotowujących je do odzysku - selekcja, składowanie, ewidencjonowanie. Wszystkie projekty wsparte w ramach niniejszego instrumentu bezpośrednio lub pośrednio realizują powyższy cel. Jest to w sumie 8 projektów, o łącznej wartości całkowitej 16,3 mln zł. Wartość przyznanego dofinansowania na ich realizację wyniosła 7,5 mln zł. Zidentyfikowaliśmy 2 projekty wsparte w ramach omawianego instrumentu, które przewidują tworzenie instalacji do recyklingu odpadów: Rozwój selektywnej zbiórki odpadów biodegradowalnych wraz z rozbudową Zakładu Odzysku i Składowania Odpadów Komunalnych w Leśnie Górnym. 135

136 Usprawnienie systemu gospodarki odpadami na terenie woj. zachodniopomorskiego poprzez budowę sortowni oraz zakup pojemników i środków transportu do zbierania i odbioru odpadów przez firmę EKO FIUK Moc przerobowa obydwu zakładów zgodnie z prognozami beneficjentów zawartymi we wskaźnikach realizacji projektów wyniesie łącznie 75 tys. ton odpadów rocznie. Zakład Odzysku i Składowania Odpadów Komunalnych w Leśnie Górnym zakłada ponadto, że w wyniku realizacji projektu udział odpadów podlegających recyklingowi w łącznej ilości odpadów przekazanych do składowania zwiększy się z 10 do 30 %. Firma EKO-FIUK nie uwzględniła tego wskaźnika w dokumentacji projektowej. Pozostałe projekty wsparte w ramach Działania 4.2 mogą pośrednio przyczyniać się do realizacji powyższego celu poprzez wprowadzenie rozwiązań dotyczących selektywnej zbiórki odpadów, które później mogą być poddane recyklingowi przy pomocy wyspecjalizowanych instalacji. Rozwiązania wspomagające selektywną zbiórkę odpadów wprowadzane w ramach RPO WZ obejmują przede wszystkim zakup specjalistycznych pojazdów oraz tworzenie punktów selektywnej zbiórki odpadów. Prognozowane i osiągnięte produkty interwencji Działania w obszarze wzmacniania selektywnej zbiórki odpadów zostały przedstawione w tabeli poniżej. Nazwa wskaźnika Zagregowana wartość wskaźnika Prognozowane i osiągnięte Liczba zakupionych pojemników do selektywnej Prognozowana: 3462 zbiórki odpadów Osiągnięta: 0 Liczba zakupionych pojazdów do transportu Prognozowana: 9 wyselekcjonowanych odpadów Osiągnięta: 3 Liczba punktów selektywnego zbierania odpadów Prognozowana: 1 Osiągnięta: 0 Liczba nowych sortowni Prognozowana: 1 Osiągnięta: 0 Liczba zmodernizowanych sortowni Prognozowana: 1 Osiągnięta: 0 Tabela 42 Źródło Prognozowane i osiągnięte wartości wskaźników projektowych w Działaniu 4.2 RPO WZ w kontekście realizacji celu 1 PGODWZ Opracowanie własne 2.Zmniejszenie ilości wszystkich odpadów kierowanych na składowiska odpadów, ze szczególnym uwzględnieniem odpadów ulegających biodegradacji. Jak już wspomniano, do zmniejszenia odpadów, zwłaszcza biodegradowalnych kierowanych na składowiska mogą przyczyniać się przedsięwzięcia związane z pozyskiwaniem energii z biomasy, finansowane w ramach Działania 4.1. Do chwili rozpoczęcia niniejszego badania nie rozpoczęto jednak realizacji żadnego projektu tego typu. Realizacji celu służą też projekty wsparte w ramach Działania 4.2, dotyczące selektywnej zbiórki i przetwarzania odpadów. Ich oddziaływanie na realizację Planu Gospodarowania Odpadami zostało przedstawione w pkt. poświęconym celowi nr 1. analizowanego dokumentu. Pozytywny wpływ na realizację celu nr 2 może mieć także ograniczenie emisji odpadów przez przedsiębiorstwa, dzięki wdrożeniu systemu zarządzania środowiskowego. Wsparcie na realizację tego typu projektów zapewnia Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla MŚP. W ramach tego instrumentu zrealizowano jednak tylko 5 projektów związanych z wdrożeniem systemu zarządzania środowiskowego. Posiadane przez nas dane nie pozwoliły też jednoznacznie określić, czy w wyniku projektów ograniczono emisję odpadów. Warto również podkreślić, że ograniczenie wytwarzania odpadów może stanowić efekt inwestycji w nowoczesne technologie dokonywanych przez przedsiębiorstwa w ramach wsparcia z Poddziałań 1.1.1, oraz Analiza wskaźników projektowych wykazała, że w 12 projektach wspartych w ramach wymienionych instrumentach beneficjenci do rezultatów zaliczyli obniżenie produkcji odpadów. Najwięcej projektów z takim wskaźnikiem zidentyfikowano w Poddziałaniu (8 projektów), w Poddziałaniach zanotowano 3 projekty zawierające omawiany wskaźnik a w Poddziałaniu tylko jeden projekt. 136

137 Warto podkreślić, że jest to znikoma ilość na tle wszystkich 624 projektów wspartych w ramach Poddziałań 1.1.1, oraz Można jednak zakładać, że ograniczenie produkcji odpadów było zjawiskiem powszechniejszym, zwłaszcza w przemyśle wytwórczym, beneficjenci jednak nie umieszczali go we wskaźnikach rezultatu. Analiza 12 wymienionych projektów wykazała, że przewidywany średni spadek produkcji odpadów będzie sięgał ponad 66 %. 3. Zamknięcie do końca 2009 r. wszystkich składowisk niespełniających przepisów prawa. W ramach Działania 4.2 wspierane są projekty mające na celu usuwanie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania. Nie zidentyfikowaliśmy jednak żadnego projektu obejmującego takie czynności. 4. Zwalczanie nielegalnego składowania odpadów. W ramach Działania 4.2 wspierane są projekty mające na celu usuwanie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania. Nie zidentyfikowaliśmy jednak żadnego projektu obejmującego takie czynności Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Ocena Syntetyczne uzasadnienie Nie zidentyfikowano niespójności. Nie zidentyfikowano niespójności. Występują formy współpracy na poziomie Wydziałów Zarządzania i Ochrony Środowiska, jednak pewne nieścisłości komunikacyjne mogą ją utrudniać. Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty RPO WZ został jedynie ogólnie wymieniony jako źródło finansowania inwestycji. Kryteria wyboru projektów RPO WZ wspierają realizację celów. Zidentyfikowano jeden wspólny wskaźnik który pozwala na precyzyjny pomiar wpływu Działania 4.2 RPO WZ na realizację jednego z celów PGODWZ. Ocena jest obniżona ze względu na brak projektów realizujących 3 i 4 cel PGODWZ, oraz brak spójnych projektów realizowanych w ramach Działania

138 Analiza i ocena spójności RPO WZ ze Strategią Rozwoju Gospodarki Morskiej Województwa Zachodniopomorskiego do roku Podstawowe informacje o Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej Zachodniopomorskim do roku 2015 Województwa Strategia Rozwoju Gospodarki Morskiej Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2015 została przyjęta w październiku 2006 roku. Analizowany dokument stanowi jej aktualizację z 2010 roku. Strategią została opracowana przez zespół ekspertów Fundacji Rozwoju Akademii Morskiej w Szczecinie, pod nadzorem ekspertów ds. aktualizacji programu wojewódzkiego i przedstawicieli Wydziału Infrastruktury i Transportu Urzędu Marszałkowskiego. Diagnoza Diagnoza strategiczna została przygotowana w formie opisowej i została podsumowana analizą SWOT w poszczególnych obszarach interwencji Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej Zwraca uwagę pewna niespójność metodologiczna dwa spośród analizowanych obszarów, nie są podsumowane analizą SWOT. Można natomiast zauważyć stosunkowo wysoką spójność wniosków przedstawionych w SWOT z częścią opisową diagnozy. Cele realizacji strategii Strategia wyróżnia 16 celów strategicznych oraz przypisanych do nich 72 cele kierunkowe. Cele w większości przypadków wynikają z przeprowadzonej diagnozy. System wdrażania i monitorowania strategii Strategia Rozwoju Gospodarki Morskiej w dużym stopniu jednoznacznie przypisuje, każdy z celów strategicznych i kierunkowych do podmiotów odpowiedzialnych za ich realizację. W zakresie każdego z celów Strategia wymienia również projekty kluczowe wraz z wymaganą ilością środków finansowych koniecznych do ich realizacji. System monitoringu opiera się na zestawie wskaźników opartym przede wszystkim o statystyki GUS. Nie podano jednak wartości referencyjnej ani docelowej. Za monitoring odpowiedzialny jest Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego. Przedstawicielki Biura Polityki Transportowej, z którymi przeprowadzaliśmy wywiad badawczy, zwróciły uwagę na duże trudności ze stosowaniem systemu monitoringu, wynikające przede wszystkim ze zmienności wskaźników opracowywanych przez GUS oraz ich niskiej aktualności Przeglądy strategii Dokument strategii nie zawiera informacji o częstotliwości dokonywania jej przeglądów. 138

139 Analiza spójności RPO WZP ze Strategią Rozwoju Gospodarki Morskiej Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2015 Wymiar potrzeb Analiza spójności interwencji RPO WZ z potrzebami zidentyfikowanymi w Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej została przeprowadzona w odniesieniu do wyników analizy SWOT dla poszczególnych obszarów interwencji. Analiza wykazała stosunkowo wysoką spójność pomiędzy instrumentami RPO WZ a potrzebami zidentyfikowanymi w Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej wchodzącymi w zakres interwencji Programu. Wskazać jednak należy dwie niespójności. Pierwsza za nich dotyczy braku w ramach RPO WZ wsparcia na tworzenie i rozwój inicjatyw klastrowych, przede wszystkim w zakresie tworzenia klastra zarządzania nim i animowania jego działań (szkolenia, seminaria, konferencje, wizyty studyjne). Druga zaś, to sygnalizowany już w niniejszym raporcie brak wsparcia na tworzenie i rozwój infrastruktury transportu intermodalnego. Wiele z potrzeb zidentyfikowanych w diagnozie wchodzącej w zakres omawianej strategii, znajduje się w obszarze interwencji PO IIŚ oraz PO Ryby. Inne wychodzą całkowicie poza zakres interwencji funduszy europejskich. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb znajdują się w załączniku 14 (Rozdział 14.1). Wymiar celów Analiza spójności celów Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej oraz interwencji RPO WZ została dokonana w odniesieniu do celów kierunkowych omawianego dokumentu strategicznego. Podobnie jak analiza w Wymiarze Potrzeb, również analiza Wymiaru Celów pokazuje znaczną spójność pomiędzy RPO WZ a Strategią Rozwoju Gospodarki Morskiej we wspólnych dla obu dokumentów obszarach interwencji. Niespójności dotyczą braku w RPO WZ wsparcia na rozwój centrów logistycznych i transportu intermodalnego oraz na rozwój inicjatyw klastrowych.) Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów znajdują się w załączniku 14 (Rozdział 14.2). Wymiar koordynacji Dokument Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej nie określa konkretnej roli podmiotów odpowiedzialnych za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ. Również z wywiadów z przedstawicielami Wydziału Zarządzania oraz Biura Polityki Transportowej wynika, że nie występuje żadna forma współpracy w zakresie programowania i wdrażania RPO WZ pomiędzy tymi jednostkami. Wymiar zarządzania finansowego Strategia Rozwoju Gospodarki Morskiej została wyposażona w pewną formę planu finansowego, który stanowi spis wszystkich kluczowych inwestycji, związanych z jej zakresem interwencji wspartych w ramach funduszy europejskich. Nie uwzględnia on jednak wszystkich celów i zadań strategii, pomijając m.in. działania związane ze wsparciem przedsiębiorstw, czy też znaczną część działań związanych z ochroną środowiska. W efekcie nie można określić precyzyjnie w jakim stopniu alokacja RPO WZ jest wystarczająca do realizacji celów strategii. Przedstawiciel Wydziału Zarządzani RPO, z którym rozmawialiśmy zwrócił uwagę, że alokacja dostępna w Poddziałaniu 2.1.5, najmocniej powiązanym przedmiotowo ze Strategią Rozwoju Gospodarki Morskiej okazała się w praktyce większa niż zapotrzebowanie, co było przede wszystkim skutkiem przeprowadzenia linii demarkacyjnej pomiędzy RPO a PO IiŚ. 139

140 Na porty morskie założyliśmy czternaście milionów w euro, początkowo i spora część, chyba połowa z tych pieniędzy została przesunięta na inne działania.( ) My założyliśmy dużo pieniędzy na porty morskie, wiedząc, że Zachodnio- Pomorskie stoi portami bądź co bądź. Natomiast później się pojawiła linia demarkacyjna, która powiedziała, że wszystkie ważne porty są w POIiŚu. ( ) I zostało tak naprawdę portów chyba trzy małe, które nie były w stanie po prostu skonsumować czternastu milionów euro. Szczególnie biorąc pod uwagę, że tam też nie może być pomocy publicznej więc musiały to być projekty na infrastrukturę taką otwartą ogólnodostępną, falochrony, podejścia i tak dalej. - fragment wypowiedzi przedstawiciela Wydziału Zarządzania RPO WZ Plan finansowy określa udział RPO WZ, wymieniając projekty indywidualne finansowane w ramach poszczególnych Poddziałań Programu spójnych z jej obszarem interwencji. Dotyczy to zwłaszcza Poddziałań 2.1.5, Schemat A, a także Poddziałań oraz Dokument nie wymienia jednak innych instrumentów Programu, które mogą być wykorzystane do realizacji jego celów, takich chociażby jak instrumenty Priorytetu IV, czy też Działania i Poddziałania służące bezpośredniemu wsparciu przedsiębiorstw. Wymiar systemu oceny Ocena trybu wyboru projektów w instrumentach RPO WZ najmocniej spójnych przedmiotowo ze Strategią Rozwoju Gospodarki Morskiej została przedstawiona w rozdziałach dotyczących innych dokumentów, zwłaszcza Strategii rozwoju sektora transportu Analiza spójności kryteriów oceny projektów zastosowanych w RPO WZ w odniesieniu do poszczególnych celów kierunkowych Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej, wykazała istotną spójność obydwu dokumentów. Nieliczne zidentyfikowane obszary niespójności dotyczą następujących kwestii: W Poddziałaniu w kryterium Zasięg oddziaływania projektu zostało zdefiniowane zbyt ogólnie (lokalny, regionalny, ponadregionalny). Z drugiej strony, kryteria wyboru projektów nie premiują przedsięwzięć realizowanych dla grupy przedsiębiorców działających w tej samej branży (np. inicjatyw klastrowych). W efekcie ograniczony jest wpływ RPO WZ nie rozwój inicjatyw klastrowych, których dotyczy cel kierunkowy 1.7 Strategii gospodarki morskiej. W Poddziałaniach oraz brakuje kryteriów, które bezpośrednio wspierałyby inwestycje drogowe zwiększające dostępność do portów morskich i lotniczych, co w pewien sposób może ograniczać pozytywny wpływ RPO WZ na realizację celów kierunkowych 2.4, 4.2 oraz 5.1. Strategii gospodarki morskiej Szczegółowe wyniki analizy spójności w zakresie kryteriów oceny projektów znajdują się w załączniku 14 (Rozdział 14.3). Wymiar systemu monitoringu Spośród wskaźników monitoringu realizacji celów Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej zidentyfikowano jedynie 2 wskaźniki, spójne przedmiotowo z 6 wskaźnikami RPO WZ. Zostały one przedstawione poniżej. Wskaźnik strategii Długość nowych i zmodernizowanych dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych. Cel strategii, którego realizację mierzy 1) Rozwój Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego (CETC Wskaźnik RPO Liczba kilometrów wybudowanych dróg wojewódzkich (km) Liczba kilometrów przebudowanych dróg Rodzaj wskaźnika Produktu (KSI) Produktu (KSI) Działania/Podddziałania, których dotyczy Poddziałanie Poddziałanie

141 Długość nowych i zmodernizowanych linii kolejowych. ROUTE65) jako głównej osi rozwoju transportu współmodalnego. 2) Poprawa konkurencyjności portów morskich. wojewódzkich (km) Liczba kilometrów wybudowanych dróg powiatowych (km) Liczba kilometrów przebudowanych dróg powiatowych (km) Liczba kilometrów wybudowanych linii kolejowych (km Liczba kilometrów przebudowanych linii kolejowych (km) Produktu (KSI) Produktu (KSI) Produktu (KSI) Produktu (KSI) Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Schemat A Poddziałanie Schemat A Tabela 43 Źródło Zestawienie spójnych pod względem zakresu pomiaru wskaźników RPO WZ oraz Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej w Województwie Zachodniopomorskim do roku Opracowanie własne Jak już wspomniano, strategia nie określa wartości referencyjnych ani docelowych wskaźnika, przez co utrudnia monitorowanie wpływu RPO WZ na realizację jej celów. Wymiar wpływu rzeczywistego Wpływ rzeczywisty RPO WZ na realizację Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej może być w pierwszym rzędzie mierzony planowanymi oraz osiągniętymi efektami rzeczowymi interwencji RPO WZ przedstawionymi we wskaźnikach spójnych przedmiotowo ze wskaźnikami strategii. Ich wartości przedstawione są w tabeli poniżej. Zaprezentowane zestawienie wykazuje, że największy postęp rzeczowy można odnotować w obszarze przebudowy dróg powiatowych oraz linii kolejowych. Natomiast w przypadku wybudowanych dróg powiatowych oraz linii kolejowych nie odnotowano żadnego postępu rzeczowego. Wskaźnik strategii Długość nowych i zmodernizowanych dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych. Długość nowych i zmodernizowanych linii kolejowych. Wskaźnik RPO Liczba kilometrów wybudowanych dróg wojewódzkich (km) Liczba kilometrów przebudowanych dróg wojewódzkich (km) Liczba kilometrów wybudowanych dróg powiatowych (km) Liczba kilometrów przebudowanych dróg powiatowych (km) Liczba kilometrów wybudowanych linii kolejowych Rodzaj wskaźnika Produktu (KSI) Produktu (KSI) Produktu (KSI) Produktu (KSI) Produktu (KSI) Działania/ Podddziałania, których dotyczy Wartość docelowa Wartość osiągnięta Poddziałanie km 1,25 km Poddziałanie ,28 km 9,7 km Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Schemat A 5,43 km 0 km 158,1 km 39,9 km 4 km 0 km 141

142 (km Liczba kilometrów przebudowanych linii kolejowych (km) Produktu (KSI) Poddziałanie Schemat A 203 km 53 km Tabela 44 Planowane i osiągnięte wskaźniki RPO WZ spójne ze wskaźnikami Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej w Województwie Zachodniopomorskim do roku Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( stan na dzień ) Wpływ rzeczywisty RPO WZ na realizację Strategii Rozwoju Gospodarki Morskiej ilustrują również dane na temat projektów realizowanych w ramach Programu, które wpisują się w realizację poszczególnych celów strategii, spójnych przedmiotowo z jego zakresem interwencji. 2.1Rozbudowa i modernizacja infrastruktury portowej. Do realizacji celu przyczyniają się dwie inwestycje realizowane w ramach Poddziałania Rozbudowa i modernizacja infrastruktury portowej: Przebudowa Basenu Kolejowego w Porcie Morskim w Stepnicy Porty Zalewu Szczecińskiego - poprawa jakości infrastruktury szansą na rozwój Ich oddziaływanie zostało przedstawione w rozdziale poświęconym Strategii Rozwoju Sektora Transportu Województwa Zachodniopomorskiego. 2.4 Poprawa dostępności transportowej portów morskich od strony ich przedpola i zaplecza, z wykorzystaniem środków UE. W ramach Poddziałania wspierane są inwestycje dotyczące zarówno modernizacji torów wodnych i infrastruktury wodnej jak i zaplecza portów, co jest spójne z założeniami omawianego celu. Wpływ rzeczywisty projektów realizowany w ramach tego instrumentu został przedstawiony w rozdziale poświęconym Strategii Rozwoju Sektora Transportu Województwa Zachodniopomorskiego. 2.5 Kontynuacja modernizacji toru wodnego Świnoujście Szczecin do głębokości 12,5 m. W ramach interwencji Poddziałania możliwe jest finansowanie działań związanych z modernizacją torów wodnych, jednak nie zidentyfikowano żadnego z projektów który wpisywałby się w powyższy cel. 3.1 Poprawa parametrów eksploatacyjnych śródlądowych dróg wodnych. W ramach Poddziałania wspierane są inwestycje dotyczące modernizacji torów wodnych, co jest spójne z założeniami omawianego celu. Wpływ rzeczywisty projektów realizowany w ramach tego instrumentu został przedstawiony w rozdziale poświęconym Strategii Rozwoju Transportu Województwa Zachodniopomorskiego. 3.4 Zwiększenie bezpieczeństwa ruchu żeglugowego poprzez wdrożenie zharmonizowanego systemu informacji rzecznej (RIS). Do realizacji celu przyczyniają się dwa projekty realizowane w ramach Poddziałania które przewidują instalację urządzeń wchodzących w zakres RIS. Kwestie te zostały omówione w rozdziale poświęconym Strategii Rozwoju Transportu Województwa Zachodniopomorskiego. 142

143 3.5 Dostosowanie parametrów eksploatacyjnych rzeki Regalicy do klasy VB. Realizacja celu wchodzi w zakres interwencji Poddziałania 2.1.5, jednak nie zidentyfikowano projektu, który wpisywałby się w realizację tego celu na poziomie rzeczywistym. 3.6 Dostosowanie szlaków żeglugowych dla potrzeb żeglugi całodobowej Wsparcie w ramach Poddziałania obejmuje modernizację dróg wodnych oraz nabrzeży rzek, w tym dostosowanie szlaków żeglugowych do potrzeb żeglugi całodobowej. Na podstawie analizy podstawowych informacji o projektach udało się nam ustalić, że urządzenia nawigacyjne umożliwiające żeglugę całodobową (pławy nocne ze znakami nawigacyjnymi) stanowią jeden z elementów projektu Porty Zalewu Szczecińskiego - poprawa jakości infrastruktury szansą na rozwój. Nie odnaleźliśmy jednak danych o liczbie tego typu urządzeń planowanych do instalacji Poprawa warunków działalności w transporcie i przemyśle morskim Do poprawy warunków prowadzenia działalności w przemyśle morskim mogą się przyczynić inwestycje wsparte w ramach I osi priorytetowej Gospodarka, innowacje, technologie. Aby zbadać rzeczywisty wpływ instrumentów osi na realizację powyższego celu dokonaliśmy szczegółowej analizy projektów, pod kątem ich związku z gospodarką morską. Należy jednak podkreślić, że dokument Strategii nie wskazuje konkretnych branż, dlatego dokonany przegląd należy uznać za szacunkowy. Analiza projektów dotyczących bezpośredniego wsparcia przedsiębiorstw wykazała marginalny udział projektów realizowanych przez podmioty działające w sektorze transportu i przemysłu morskiego. Uzyskały one wsparcie jedynie w ramach Poddziałania , gdzie zidentyfikowano 4 takie projekty: Gondola zanurzeniowa - rewolucja w polskich usługach turystyczno-edukacyjnych kluczem do wzrostu konkurencyjności Adler-Schiffe Polska na rynku międzynarodowym Wzrost konkurencyjności Polcargo International Sp. z o.o. poprzez zakup nowoczesnego spektrometru ICP-MS z przystawką do generacji wodorków Podniesienie konkurencyjności przedsiębiorstwa poprzez zakup innowacyjnego urządzenia Waterjet i innych środków trwałych oraz budowę obiektu magazynowo - produkcyjnego Zmiana procesu produkcyjnego w firmie Branddex Ich łączna wartość wyniosła 11,3 mln zł, co stanowi 4,4 % wszystkich wspartych projektów. Jeszcze niższy jest udział dofinansowania, które pozyskały wymienione inwestycje w łącznej kwocie przyznanych dotacji. Wynosi on zaledwie 3,1 %. Podobnie kształtuje się udział firm reprezentujących przemysł i transport morski w realizacji projektów doradczych finansowanych w ramach Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla MŚP. Realizują one jedynie 3 spośród 100 wspartych z tego instrumentu projektów: Wdrożenie nowoczesnej technologii w firmie Navicor Sp. z o.o. poprzez doradztwo w zakresie planowania inwestycyjnego. Implementacja Systemu Zarządzania Jakością wg normy EN ISO 9001:2008 drogą do poprawy konkurencyjności firmy Navikon-Stal Sp. z o.o. Opracowanie i wdrożenie oraz certyfikacja systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy EN ISO 9001:2008 (projekt realizowany przez firmę PTS Sp. z o.o.) Łączna wartość wymienionych projektów wynosi 165 tys. zł, co stanowi 4,8 % wartości wszystkich wspartych projektów. Udział dofinansowania, które pozyskały wymienione inwestycje w łącznej kwocie przyznanych dotacji wynosi 3,1 %. Nie zidentyfikowano ani jednego projektu wspartego w ramach Poddziałania 1.3.2, którego beneficjentem byłyby firmy sektora przemysłu i transportu morskiego. 143

144 Analizując projekty wsparte w ramach Poddziałania Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu, należy uznać, że większość z nich może mieć rzeczywisty wpływ na rozwój przemysłu i transportu morskiego. Wynika to z dosyć szerokiego spektrum grup docelowych, do których skierowane są usługi Beneficjentów Poddziałania. Jedynie projekt Rozwój infrastruktury Centrum Wspierania Biznesu Gminy Dębno w celu wsparcia działalności klastra branży drzewno-meblarskiej oraz rozwoju transgranicznej współpracy gospodarczej Euroregionu Pomerania wyklucza objęcie wsparciem firm sektora gospodarki morskiej. Nie zidentyfikowano jednak projektu finansowanego w ramach Poddziałania 1.2.1, którego beneficjentami ostatecznymi byłyby w pierwszym rzędzie firmy działające w transporcie i przemyśle morskim. Nie stwierdziliśmy również inwestycji, które bezpośrednio wpływałyby na poprawę warunków działania przemysłu i transportu morskiego w ramach Poddziałania Infrastruktura B+R. Infrastruktura na terenach inwestycyjnych rozwijana w ramach Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej może służyć m.in. przedsiębiorstwom działającym w sektorze transportu i przemysłu morskiego, zlokalizowanych w ich obrębie. Tak jest m.in. w przypadku projektu Budowa odwodnienia w Goleniowskim Parku Przemysłowym. Służy on wzmocnieniu infrastruktury parku przemysłowego, na terenie którego działa m.in. przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją kadłubów jachtowych 17. Do poprawy warunków prowadzenia działalności w transporcie i przemyśle morskim mogą się również przyczynić inwestycje w infrastrukturę komunikacyjną zarówno drogową jak i kolejową. Są to więc w pierwszym rzędzie projekty sfinansowane w ramach Poddziałań oraz 2.1.3, które dotyczą połączeń drogowych miast portowych z pozostałymi ośrodkami województwa. Zostały one przedstawione w rozdziale poświęconym analizie spójności RPO WZ z Planem Gospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego. Nie zidentyfikowano żadnego projektu, dotyczącego rozwoju infrastruktury kolejowej, który by poprawiał warunki prowadzenia gospodarki morskiej oraz transportu morskiego. Przedsięwzięcia wsparte w ramach Poddziałania Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa dotyczą linii kolejowych, na których realizowane są przewozy pasażerskie Poprawa dostępności małych portów od strony morza i lądu. Poprawie dostępności do portów służą projekty drogowe realizowane w ramach Poddziałań oraz o czym jest mowa powyżej. Z kolei projekt realizowany w ramach Poddziałania Schemat A przyczynił się do zwiększenia dostępności portu w Kołobrzegu dla osób korzystających z transportu kolejowego. Zmodernizowana linia kolejowa może mieć szczególne znaczenie dla mieszkańców Szczecina, lub też turystów korzystających z lotniska Szczecin-Goleniów, którzy chcą szybko przemieścić się do Kołobrzegu i skorzystać z usług portu jachtowego (np. czarteru jachtów) Modernizacja i rozbudowa technicznego wyposażenia małych portów, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji gospodarki rybackiej, obsługi ruchu pasażerskiego i funkcji turystyczno-sportowej Do realizacji celu przyczyniają się wymieniane już projekty dotyczące rozbudowy infrastruktury technicznej małych portów leżących w obrębie Zalewu Szczecińskiego ( Stepnica, Nowe Warpno, Trzebież, Dziwnów, Wolin, Kamień Pomorski) finansowane w ramach Poddziałania Do realizacji celu przyczyniają się również inwestycje w zakresie rozwoju funkcji turystyczno-sportowej małych portów morskich na zachodniopomorskim wybrzeżu, co jest spójne z zakresem interwencji Poddziałania 5.1.1, w ramach którego wspierane są dwa projekty w tym zakresie: Zagospodarowanie Basenu Północnego w Świnoujściu na port jachtowy Budowa infrastruktury rekreacyjnej i żeglarskiej w Stepnicy Jak przewidują ich Beneficjenci realizacja obydwu projektów znacząco przyczyni się do zwiększenia ruchu turystycznego. Po realizacji pierwszego projektu roczna liczba turystów z poza powiatu, która 17 Źródło: 144

145 skorzysta z infrastruktury żeglarskiej wzrośnie 10-krotnie z 18 tys. do ponad 181 tys. Przebudowana Infrastruktura żeglarska w Stepnicy przyciągnie zaś ponad 6000 osób z poza powiatu Rozwój kształcenia kadr dla gospodarki morskiej i śródlądowej na poziomie średnim i wyższym oraz kształcenia doskonalącego, w tym tworzenie nowych kierunków i specjalizacji. Realizacja wskazanego celu jest spójna z zakresem interwencji Poddziałanie Infrastruktura edukacyjna szkolnictwo wyższe oraz Poddziałania Infrastruktura edukacyjna szkolnictwo gimnazjalne i ponadgimnazjalne. W ramach pierwszego z wymienionych instrumentów realizowany jest jeden projekt, którego beneficjentem jest uczelnia morska: Budowa Centrum Symulacyjnego Terminalu LNG i Symulatora Ładunkowego Statków do Przewozu Ładunków Ciekłych w Akademii Morskiej w Szczecinie. W wyniku projektu powstało centrum symulacyjne do kształcenia kadr gospodarki morskiej: specjalistów w zakresie morskiego przewozu gazu płynnego, a także specjalistów od przeładunku wymienionego surowca z jednostek pływających do terminala LNG w porcie w Świnoujściu. Prace obejmowały przebudowę 78 m2 pomieszczeń dydaktycznych oraz zakup 3 sztuk aparatury symulacyjnodydaktycznej. W przypadku Poddziałania zidentyfikowaliśmy 1 projekt, który wpisuje się w realizację celu. Jest to przedsięwzięcie Zespół Szkół Morskich w Świnoujściu szkoła nowoczesna i bezpieczna. W ramach projektu zakupiono 39 sztuk pomocy dydaktycznych oraz 5 zestawów komputerowych, dzięki czemu stworzono 24 stanowiska przeznaczone do praktycznej nauki zawodu Unowocześnienie w uczelniach wyższych Pomorza Zachodniego zaplecza naukowo-badawczego i laboratoryjnego na potrzeby gospodarki morskiej. W realizację powyższego celu wpisuje się zakres interwencji Poddziałania Infrastruktura B+R. Analiza podstawowych informacji o projektach wspartych w ramach tego instrumentu wykazała, że żaden z nich nie obejmuje inwestycji służących bezpośrednio rozwojowi zaplecza badawczego dla gospodarki morskiej Ograniczenie emisji zanieczyszczeń generowanych przez gospodarkę morską i realizacja szerokiego programu monitoringu środowiskowego. Przedsięwzięcia związane wdrażaniem systemów zarządzania środowiskowego ograniczających emisję zanieczyszczeń są wspierane w ramach Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla MŚP. Ze wsparcia mogą korzystać m.in. podmioty gospodarki morskiej. Analiza danych projektowych wykazała, że spośród trzech zidentyfikowanych przez nas Beneficjentów tego instrumentu, którzy reprezentują gospodarkę morską, żaden nie realizował projektów dotyczących wdrożeń systemów zarządzania środowiskowego. Realizacja omawianego celu wchodzi również w zakres interwencji Działania 4.2 Gospodarka odpadami, Działania 4.3 Zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków i Działania 4.4 Ochrona powietrza. W przypadku dwóch pierwszych instrumentów rzeczywisty wpływ projektów na osiągnięcie celu 9.3 byłby możliwy w przypadkach, gdyby przedsiębiorstwa gospodarki morskiej korzystały z infrastruktury kanalizacyjnej oraz systemów gospodarowania odpadami, która powstała w wyniku realizacji projektów. W ramach zakresu niniejszego badania nie było możliwe zweryfikowanie tej kwestii. W przypadku Działania 4.4, do momentu zainicjowania niniejszego badania, nie rozpoczął się żaden z projektów, trudno więc wykazać rzeczywisty wpływ instrumentu na realizację analizowanego celu. Lista dofinansowanych projektów z tego instrumentu została ogłoszona dopiero w lutym 2012 roku. 145

146 11.4. Rozwój morskiej energetyki wiatrowej. W ramach Działania 4.1 wspierane są projekty związane z wykorzystywaniem energii wiatrowej. Do momentu rozpoczęcia niniejszego badania nie został jednak rozpoczęty żaden z projektów w tym zakresie Rozwój i promocja szlaków żeglarskich na obszarze transgranicznym, ze szczególnym uwzględnieniem Zachodniopomorskiego Szlaku Żeglarskiego Wsparcie przedsięwzięć związanych z infrastrukturą turystyki żeglarskiej, również na obszarze transgranicznym, możliwe jest w ramach Poddziałania Infrastruktura turystyczna oraz Infrastruktura turystyczna na obszarze metropolitalnym. Wszystkie projekty przyczyniające się do rozwoju turystyki żeglarskiej finansowane z obydwu Poddziałań realizowane są na obszarze transgranicznym. W przypadku Poddziałania są to następujące inwestycje: Zagospodarowanie Basenu Północnego w Świnoujściu na port jachtowy Budowa infrastruktury rekreacyjnej i żeglarskiej w Stepnicy Łączna wartość wymienionych projektów wynosi 24,5 mln zł ( 11,7 % wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania 5.1.1) z czego dofinansowanie wynosi 11,4 %. W ramach Poddziałania do realizacji celu przyczyniają się cztery projekty: Budowa Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Euroregionalne Centrum Edukacji Wodnej i Żeglarskie Budowa nabrzeża obsługi jednostek pasażerskich oraz turystyki żeglarskiej na prawym brzegu rzeki Odry Wschodniej km 717,5-718,6. Nabrzeże pasażerskie północne Zwiększenie atrakcyjności turystycznej Nabrzeża Pasażerskiego przy ul. Jana z Kolna w Szczecinie Promenada z widokiem na Odrę - przebudowa szczecińskich bulwarów (Modernizacja Bulwaru Gdyńskiego, Piastowskiego, Elbląskiego) Pierwszy z nich obejmuje kompleksowy rozwój bazy żeglarskiej nad jeziorem Dąbie. Trzy kolejne dotyczą modernizacji nabrzeży i przystani na Odrze, służących m.in. do cumowania jachtów żaglowych. Wartość wszystkich czterech projektów wynosi 82,6 mln zł, co stanowi 59,7 % wartości wszystkich przedsięwzięć dofinansowanych w ramach Poddziałania Wynika z tego, że znaczna cześć rzeczywistej interwencji tego instrumentu wpisuje się w zakres realizowanego celu Poprawa jakości usług turystycznych województwa zachodniopomorskiego jako obszaru turystyki morskiej i śródlądowej. Poprawie jakości usług turystycznych województwa zachodniopomorskiego w zakresie turystyki morskiej i śródlądowej mogą służyć m.in. inwestycje przeprowadzone przez przedsiębiorstwa działające w tej branży. Są one finansowane w ramach Poddziałania Inwestycje w mikroprzedsiębiorstwa, Poddziałania Inwestycje w małe i średnie przedsiębiorstwa oraz Poddziałania Inwestycje MŚP w nowe technologie. Analizując listę dofinansowanych projektów zidentyfikowaliśmy jednak tylko 2 projekty realizowane przez firmy działające w sektorze turystyki morskiej i wodnej turystyki śródlądowej. Wszystkie uzyskały dofinansowanie ze środków Poddziałania 1.1.2: Gondola zanurzeniowa - rewolucja w polskich usługach turystyczno-edukacyjnych kluczem do wzrostu konkurencyjności Adler-Schiffe Polska na rynku międzynarodowym Wzrost konkurencyjności MAGEMAR Sp. z o.o. poprzez utworzenie Muzeum Morskiego na zabytkowym statku THPV BEMBRIDGE" W ramach Poddziałania mogą być wspierane projekty z zakresu wdrażania systemów zarządzania jakością w tym dla przedsiębiorstw turystycznych działających w sektorze turystyki morskiej oraz wodnej turystyki śródlądowej. Analiza danych dotyczących wspartych projektów nie wykazała jednak obecności przedsięwzięć tego typu. 146

147 Podsumowując, należy stwierdzić, że projekty związane z bezpośrednim wsparciem przedsiębiorstw w niewielkim stopniu przyczyniają się do realizacji omawianego celu. Do poprawy jakości usług w obszarze wodnej turystyki morskiej i śródlądowej mogą się również bezpośrednio przyczyniać projekty realizowane w ramach Poddziałania oraz W pierwszym rzędzie będą to omawiane już w tym rozdziale przedsięwzięcia dotyczące rozwoju infrastruktury żeglarskiej. Ponadto w ramach Poddziałania zidentyfikowaliśmy kolejny projekt, który może przyczynić się do rozwoju usług w obszarze turystyki kajakarskiej: Kajakiem do morza stworzenie sieci przystani kajakowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą na rzece Redze, w 4 miejscowościach powiatu gryfickiego: Płotach, Gryficach, Trzebiatowie i Mrzeżynie. Jego całkowita wartość to 6,3 mln zł, z czego 3,1 mln zł stanowi dofinansowanie w ramach RPO WZ. Poprawie jakości usług informacyjnych dla entuzjastów turystyki wodnej mogą służyć projekty realizowane w ramach Poddziałań Regionalny system informacji turystycznej oraz rozwój produktów turystycznych oraz Poddziałania Regionalny system informacji turystycznej oraz rozwój produktów turystycznych. W ramach obydwu instrumentów realizowane są łącznie 4 projekty mające na celu tworzenie i rozwój systemów informacji turystycznej wraz z punktami informacji turystycznej. Projekty te realizowane są na terenie Szczecina, Koszalina, Świnoujścia oraz Nowego Warpna. Wszystkie wymienione miejscowości znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie Bałtyku lub dużych zbiorników wodnych (Zalew Szczeciński, Jezioro Jamno). Można więc zakładać, że powstałe w ramach projektów obiekty będą świadczyć usługi informacyjne w zakresie turystyki wodnej Promocja wizerunku województwa Cel Promocja wizerunku województwa został zdefiniowany bardzo ogólnie, stąd też można przyjąć, że każdy, zakończony sukcesem projekt dotyczący sektora turystycznego, lub też sektorów bezpośrednio związanych z turystyką, np. sektora kultury lub też ochrony środowiska, może przyczynić się do jego realizacji. Bezpośrednio jednak do realizacji celu mogą przyczynić się przedsięwzięcia realizowane w ramach Poddziałania oraz 6.1.2, które obejmują swoim zakresem interwencji projekty związane z promocją produktów turystycznych województwa. Do chwili rozpoczęcia niniejszego badania nie zidentyfikowano jednak przedsięwzięć dotyczących tych zagadnień, które byłyby wsparte z powyższych instrumentów Edukacja ekologiczna i promocja ekoturystyki Wsparcie przedsięwzięć w ramach edukacji ekologicznej wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Promowanie bioróżnorodności i ochrona przyrody (w tym NATURA 2000). W momencie rozpoczęcia realizacji niniejszego badania nie podpisano jeszcze umów na realizację projektów wspartych w ramach Poddziałania, które dotyczyłyby tego zagadnienia 18. Promocji ekoturystyki mogą służyć także projekty promocyjne realizowane w ramach Poddziałań oraz 6.1.2, jednak jak wspomniano wcześniej, nie zidentyfikowaliśmy projektów wspartych z tych instrumentów, które dotyczyłyby działań promocyjnych. 18 Lista rankingowa projektów została ogłoszona w grudniu 2011 roku. 147

148 Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie Ocena zostaje obniżona ze względu na brak uwzględnienia w RPO WZ instrumentów związanych z rozwojem inicjatyw klastrowych oraz infrastruktury transportu intermodalnego. Tymczasem rozwój klastrów morskich oraz transportu intermodalnego zgodnie z zapisami strategii stanowi istotny wymiar rozwoju gospodarki morskiej. Ocena zostaje obniżona ze względu na brak uwzględnienia w RPO WZ instrumentów związanych z rozwojem inicjatyw klastrowych oraz infrastruktury transportu intermodalnego. Tymczasem rozwój klastrów morskich oraz transportu intermodalnego zgodnie z zapisami strategii stanowi istotny wymiar rozwoju gospodarki morskiej. Badanie nie wykazało istnienia bieżącej współpracy pomiędzy Biurem Polityki Transportowej a Wydziałem Zarządzania RPO. Dokument strategii uwzględnia jako źródła finansowania jedynie część spośród spójnych z jego obszarem interwencji instrumentów RPO WZ. Strategia posiada plan finansowy jednak uwzględnia on jedynie kluczowe inwestycje, nie obejmując wszystkich celów i zadań. Dlatego też nie można precyzyjnie ocenić w jakim stopniu alokacja z RPO WZ. Kryteria oceny projektów w istotnym stopniu wspierają realizację celów strategii. Systemy monitoringowe Strategii rozwoju gospodarki morskiej oraz RPO WZ są tylko częściowo spójne. Strategia nie posiada wartości referencyjnych i docelowych wskaźników przez co nie ma możliwości oceny wpływu RPO WZ na realizację jej celów. Na obniżenie oceny ma wpływ niewielka ilość projektów związanych z gospodarką morską realizowanych w ramach I osi priorytetowej, dotychczasowy brak realizacji projektów w ramach instrumentów IV osi priorytetowej oraz brak wsparcia projektów dotyczących dróg śródlądowych przede wszystkim na Odrze.Pozytywnie należy natomiast ocenić wkład projektów związanych z rozwojem portów morskich, infrastruktury kolejowej i drogowej, szkolnictwa morskiego oraz turystyki wodnej. 148

149 Analiza i ocena spójności RPO WZ z Programem Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Podstawowe informacje o Programie Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Program Ochrony Środowiska Województw Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy powstał w 2008 roku. Dokument został opracowany przez Regionalne Biuro Gospodarki Przestrzennej Województwa Zachodniopomorskiego w Szczecinie, przy współpracy z zewnętrznymi ekspertami z zakresu ochrony środowiska. Diagnoza Diagnoza strategiczna posiada formę opisową. Brak jest analizy SWOT, skutecznie zastępują ją jednak lista czynników pozytywnych i negatywnych oraz kluczowych problemów w danym obszarze przedmiotowym. Należy jednak podkreślić, że diagnoza w niektórych obszarach została przedstawiona bardzo ogólnie. Zagadnienia poruszane jako czynniki pozytywne lub negatywne, czy też kluczowe problemy, nie są zilustrowane wystarczającą liczbą danych uzasadniających wysnucie poszczególnych wniosków. Cele realizacji strategii Strategia wymienia 9 celów głównych służących do jej realizacji: Cel 1 Poprawa jakości środowiska. Cel 2 Poprawa gospodarki odpadami. Cel 3 - Ochrona gleb przed negatywnym oddziaływaniem oraz rekultywacja terenów zdegradowanych. Cel 4 - Ochrona strefy brzegowej i zaplecza brzegów Morza Bałtyckiego i Zalewu Szczecińskiego Cel 5 Ograniczenie ryzyka wystąpienia poważnych awarii i minimalizacji ich skutków oraz zwiększenie bezpieczeństwa chemicznego. Cel 6 Ochrona złóż kopalin Cel 7 - Zachowanie równowagi ekologicznej w procesie rozwoju społeczno-gospodarczego. Cel 8 - Ochrona i racjonalne użytkowanie lasów. Cel 9 -Wzmocnienie systemu zarządzania środowiskiem i podniesienie świadomości ekologicznej społeczeństwa. Dla celu nr 1 wyodrębniono dodatkowo 6 celów szczegółowych. System wdrażania i monitorowania strategii Kluczową rolę we wdrażaniu POŚWZ ma Zarząd Województwa, który odpowiedzialny jest również za monitoring jej realizacji. Dokument precyzyjnie wskazuje także podmioty włączone w realizację poszczególnych wymienionych w nim zadań. 149

150 System monitorowania składa się z 94 wskaźników przypisanych do poszczególnych celów POŚWZ. Brakuje jednak określenia wartości referencyjnej oraz docelowej wskaźników. Przeglądy i modyfikacje strategii Zgodnie z zapisami POŚWZ , przeglądy jego realizacji odbywają się co 2 lata. W trakcie realizacji niniejszego badania Wydział Ochrony Środowiska przygotowywał do przeprowadzenia przeglądu Programu, przy pomocy zewnętrznego wykonawcy Analiza spójności RPO WZP z Programem Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego na lata z uwzględnieniem perspektywy Wymiar potrzeb Analiza spójności pomiędzy RPO WZP a POŚWZ z wymiarze potrzeb została przeprowadzona w odniesieniu do kluczowych problemów wyróżnionych w poszczególnych obszarach interwencji POŚWZ Wykazała ona, że najczęściej na potrzeby zidentyfikowane w POŚWZ odpowiadają instrumenty IV oraz II priorytetu RPO WZ. Zidentyfikowano również dwie niespójności pomiędzy potrzebami: W ramach Poddziałania brakuje wsparcia na przedsięwzięcia związane z tworzeniem planów zagospodarowania wodami, planów ochrony przed powodziami i suszami. Ogranicza to możliwość zniwelowania przez RPO WZ problemów w tym obszarze. W ramach RPO WZ brakuje instrumentu, który wspierałby ogólną edukację ekologiczną mieszkańców województwa. Wsparcie w ramach Poddziałania obejmuje jedynie działania edukacyjne w obszarze ochrony bioróżnorodności. Analizując zakres diagnozy potrzeb z punktu widzenia zakresu przedmiotowej interwencji RPO WZ warto zwrócić uwagę, że w POŚWZ brakuje, w naszej ocenie, wystarczająco szczegółowej analizy sytuacji w obszarze ochrony bioróżnorodności. Brak jest szczegółowych danych na temat obszarów chronionych oraz chronionych gatunków fauny i flory, które stanowiłyby podstawę dla wniosków dotyczących kluczowych problemów. Brak pogłębionej diagnozy niesie ryzyko zaprogramowania interwencji nieadekwatnej do rzeczywistych potrzeb. Zarazem również utrudnia zbadanie, czy RPO WZ rzeczywiście odpowiada na rzeczywiste potrzeby województwa w danym obszarze przedmiotowym. W POŚWZ brakuje też diagnozy stanu infrastruktury przeciwpowodziowej, co uniemożliwia sprawdzenie, czy RPO WZ precyzyjnie odpowiada na potrzeby w tym obszarze przedmiotowym. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb znajdują się w załączniku 16 (Rozdział 16.1). Wymiar celów Analiza spójności w tym obszarze została przeprowadzona w odniesieniu do celów nr 2-9 POŚWZ oraz 6 celów szczegółowych wchodzących w zakres celu nr 1. Potwierdziła ona wnioski płynące z analizy spójności na poziomie potrzeb. W kontekście celów i zadań POŚWZ , również można zauważyć brak w RPO WZ instrumentu, który wspierałby ogólną edukację ekologiczną mieszkańców województwa jak również brak wsparcia w ramach Poddziałania na przedsięwzięcia związane z tworzeniem planów zagospodarowania wodami, planów ochrony przed powodziami i suszami. Należy również podkreślić, że w RPO WZ brakuje instrumentów, które wspierałyby rekultywację przyrodniczą obszarów zdegradowanych, w tym rozminowywanie poligonów. Ogranicza to możliwość wpływu RPO WZ na realizację celu nr 3 POŚWZ Ochrona gleb przed negatywnym oddziaływaniem oraz rekultywacja terenów zdegradowanych. Warto zwrócić uwagę, że inne RPO zostały wyposażone w instrumenty, których przedmiotem jest rekultywacja obszarów zdegradowanych. Przykładem może RPO województwa dolnośląskiego (Działanie: 4.5 Rekultywacja obszarów zdegradowanych). 150

151 Z kolei w POŚWZ brak celów oraz działań promujących wdrażania zintegrowanego zarządzania środowiskowego w przedsiębiorstwach, co jest przedmiotem Poddziałania W POŚWZ również brakuje celów i zadań związanych z rozwojem sieci wodociągowej a wiec dystrybucją wody pitnej dla mieszkańców. Jest to element racjonalnego gospodarowania zasobami wodnymi. Zidentyfikowane przez nas zadania dotyczą jedynie modernizacji sieci wodociągowej, mającej optymalizować zużycie wody poprzez zapobieganie stratom na przesyle. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów znajdują się w załączniku 16 (Rozdział 16.2). Wymiar koordynacji Przeprowadzone przez nas wywiady indywidualne wykazały istnienie współpracy pomiędzy Wydziałem Ochrony Środowiska a Wydziałem Zarządzania RPO WZ, mogącej przyczynić się do zwiększenia spójności interwencji RPO WZ z zapisami POŚWZ Zgodnie ze słowami przedstawiciela Wydziału Ochrony Środowiska, jednostka ta uczestniczyła w opracowywaniu instrumentów RPO WZ dotyczących ochrony środowiska jak również była zaangażowana w dokonywanie oceny strategicznej projektów. Wymiar zarządzania finansowego POŚWZ wskazuje RPO WZ jako źródło finansowania działań związanych z jego wdrażaniem. Zapisy w tym zakresie są jednak bardzo ogólne. Program ochrony środowiska wskazuje IV oś priorytetową jako główne źródło finansowania, pomija jednak instrumenty II, III, V i VI osi priorytetowej. Brak również przypisania poszczególnych instrumentów wsparcia w ramach RPO WZ do zadań służących realizacji jego celów. POŚWZ ogranicza się jedynie do zaznaczenia, które zadania będą finansowane z funduszy europejskich. POSWZ nie posiada planu finansowego, stąd też trudno precyzyjnie oszacować wydatki związane z osiągnięciem jego celów, a co za tym idzie sprawdzić w jakim stopniu alokacja dostępna w ramach poszczególnych Działań RPO odpowiada na te potrzeby. Informacje jakie uzyskaliśmy od przedstawicielki Wydziału Ochrony Środowiska, pozwalają stwierdzić, że alokacja RPO WZ w praktyce w niewielkim stopniu odpowiada na potrzeby województwa w obszarach dotyczących ochrony środowiska, zwłaszcza gospodarki wodno-ściekowej, czy też gospodarowania odpadami, jednak jest on traktowany tylko jako jeden z wielu instrumentów finansowania interwencji w tym obszarze. W podobnym tonie wypowiadał się przedstawiciel RPO WZ wskazując na PO IIŚ, PO KL ( w zakresie projektów miękkich), Fundusz Ochrony Środowiska, PROW i PO Ryby. Mierząc stopień w jaki dostępna alokacja zaspokaja potrzeby, popytem na wsparcie w ramach instrumentów IV osi priorytetowej, najmocniej związanej przedmiotowo z POŚWZ można zauważyć, co podkreślił przedstawiciel Wydziału Zarządzania, że największy popyt jest na wsparcie w ramach Działania 4.1, 4.2 i 4.3 w obszarze infrastruktury kanalizacyjnej. Najmniejszym zainteresowaniem cieszy się wsparcie w ramach Działania 4.4. Wymiar oceny Przeprowadzona przez nas analiza wykazała, że zarówno tryby wyboru projektów w instrumentach IV Osi priorytetowej najmocniej powiązanych przedmiotowo z POŚWZ , jak również kryteria wyboru projektów wspierają realizację celów omawianego dokumentu strategicznego. W IV Osi priorytetowej projekty wybierane były na zasadzie konkursu, co pozytywnie oceniali Eksperci KOP, z którymi przeprowadzaliśmy wywiady. Warto zwrócić uwagę, że w cele POŚWZ wpisują się nie tylko kryteria oceny projektów w Działaniach i Poddziałaniach RPO WZ, których zakres interwencji jest bezpośrednio powiązany z dokumentem strategicznym (np. w IV osi priorytetowej) ale także we wszystkich pozostałych 151

152 instrumentach. Wynika to z obecności kryteriów takich jak realizacja polityk horyzontalnych, czy też Wpływ na środowisko w fazie inwestycyjnej i eksploatacyjnej. Szczegółowe wyniki analizy spójności w zakresie kryteriów oceny projektu znajdują się w załączniku 16 (Rozdział 16.3). Wymiar systemu monitoringu Przeprowadzona analiza porównawcza systemów monitoringu POŚWZ oraz RPO WZ wykazała, że jedynie 5 spośród 94 wskaźników POŚWZ , jest spójnych pod względem przedmiotowym ze wskaźnikami programowymi oraz kluczowymi służącymi do pomiaru rzeczowej realizacji RPO WZ. Zostały one przedstawione w tabeli poniżej. Ponieważ wskaźniki nie posiadają wartości referencyjnej i docelowej trudno jest jednak zmierzyć wpływ projektów wspartych w ramach RPO WZ na ich realizację. Wskaźnik strategii Wodociągi: długość czynnej sieci rozdzielczej w km Kanalizacja: długość czynnej sieci kanalizacyjnej w km Cel strategii, który mierzy Cel 1.1.Poprawa gospodarki wodnej Wskaźnik RPO Długość wybudowanej sieci wodociągowej (km) Długość zmodernizowanej sieci kanalizacji sanitarnej w ramach kompleksowego projektu (km) Rodzaj wskaźnika Produktu (KSI) Produktu (KSI) Działania/Poddziałania, których dotyczy Działanie 4.3 Działanie 4.3 Stopień redukcji zanieczyszczeń w zakładach Produkcja energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych w MWh. Długość wybudowanych obwodnic w województwie w km. Cel 1.2 Poprawa jakości powietrza i spełnienie wymagań prawnych w zakresie jakości powietrza Cel 1.3 Poprawa klimatu akustycznego Stopień redukcji emisji równoważnej (%) Produkcja energii elektrycznej MWh Długość wybudowanych dróg wojewódzkich (km) - Dotyczy projektów związanych z budową obejść drogowych) Rezultatu (KSI) Rezultatu (programowy) Produktu (KSI) Działanie 4.4 Działanie 4.1 Poddziałanie Tabela 45 Zestawienie spójnych pod względem zakresu pomiaru wskaźników RPO WZ oraz POŚWZ Źródło Opracowanie własne Wymiar wpływu rzeczywistego Wpływ rzeczywisty RPO WZ na realizację POŚWZ może być w pierwszym rzędzie mierzony planowanymi oraz osiągniętymi efektami rzeczowymi interwencji RPO WZ przedstawionymi we wskaźnikach spójnych przedmiotowo ze wskaźnikami Programu. Ich wartości przedstawione są w tabeli poniżej. Wyniki analizy pokazują, że spośród instrumentów RPO WZ, które mają wskaźniki spójne ze wskaźnikami POŚWZ największy wpływ rzeczywisty ma Działanie 4.3, które przyczyniło się do zwiększenia długości czynnej sieci wodociągowej w województwie o 16,84 km oraz zwiększenie długości czynnej sieci kanalizacyjnej o 60 km (docelowo 105,6 km). 152

153 Wskaźnik strategii Wskaźnik RPO Rodzaj wskaźnika Działania/ Poddziałania, których dotyczy Wartość docelowa wskaźnika Wartość osiągnięta wskaźnika Wodociągi: długość czynnej sieci rozdzielczej w km Kanalizacja: długość czynnej sieci kanalizacyjnej w km Długość wybudowanej sieci wodociągowej (km) Długość zmodernizowanej sieci kanalizacji sanitarnej w ramach kompleksowego projektu (km) Produktu (KSI) Produktu (KSI) Działanie ,84 km 16,84 km Działanie ,6 km 60 km Stopień redukcji zanieczyszczeń w zakładach Stopień redukcji emisji równoważnej (%) Rezultatu (KSI) Działanie 4.4 Nd. brak rozpoczętych projektów Nd. brak rozpoczętych projektów Produkcja energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych w MWh. Długość wybudowanych obwodnic w województwie w km. Produkcja energii elektrycznej MWh Długość wybudowanych dróg wojewódzkich (km) - Dotyczy projektów związanych z budową obejść drogowych) Rezultatu (programowy ) Produktu (KSI) Działanie MWh 0 MWh Poddziałanie ,25 km 1,25 km Tabela 46 Prognozowane i osiągnięte wartości wskaźników RPO WZ spójnych ze wskaźnikami POŚWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) Kolejny element analizy wpływu rzeczywistego dotyczy wpływu poszczególnych typów projektów na realizacje tych celów POŚWZ , które na etapie analizy spójności w wymiarze celu okazały się spójne przedmiotowo z RPO WZ. Cel 1.1 Poprawa gospodarki wodnej. Zgodnie z zapisami dokumentu, realizacji celu służy ograniczenie zanieczyszczeń odprowadzanych do wód z obszarów punktowych i obszarowych. Efekt ten można uzyskać dzięki inwestycjom w ramach Działania 4.3 Zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków (tworzenie systemów kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków). Spośród 13 projektów wspartych w ramach analizowanego instrumentu, 11 dotyczyło tworzenia sieci kanalizacyjnej. Ich łączna wartość wyniosła 69,1 mln zł ( 87,5 % wartości całkowitej wszystkich wspartych projektów), natomiast wartość przyznanego dofinansowania wyniosła 48, 5 mln zł (86 % wsparcia przekazanego beneficjentom w ramach Działania 4.3). Realizacji celu 1.1 POŚWZ dedykowana jest więc większość rzeczywistej interwencji Działania 4.3. Jeden spośród 13 projektów dotyczy modernizacji oczyszczalni ścieków. Jest to projekt Modernizacja oczyszczalni ścieków i rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej w Gminie Golczewo. Produkty i rezultaty wymienionych projektów kluczowe dla realizacji omawianego celu POŚWZ zostały przedstawione w tabeli poniżej. Analizując postępy w realizacji wskaźników, można zauważyć, że jakkolwiek wykonano już większość prac związanych z budową sieci kanalizacyjnej, trzeba jeszcze poczekać na wymierne rezultaty tych inwestycji. Nie zarejestrowano również rzeczowych produktów inwestycji związanej z modernizacją oczyszczalni ścieków w Golczewie. 153

154 Wskaźnik Długość wybudowanej sieci kanalizacyjnej Liczba zmodernizowanych oczyszczalni ścieków (dotyczy projektu modernizacji oczyszczalni ścieków) Wzrost średniej dobowej ilości oczyszczonych ścieków ( dotyczy projektu modernizacji oczyszczalni ścieków) Zmniejszenie ilości nieoczyszczonych ścieków odprowadzanych do wód lub do ziemi ( wskaźnik dotyczy 2 projektów) Liczba osób korzystających z wybudowanej sieci kanalizacyjnej Liczba osób korzystająca ze zmodernizowanej sieci kanalizacyjnej Wielkość wskaźnika prognozowana i osiągnięta Prognozowana 105,6 km Osiągnięta: 60 km Prognozowana: 1 szt. Osiągnięta: 0 Prognozowana: 245 m3/doba (z 405m3/doba do 650 m3/doba) Osiągnięta: 0 m3/doba Prognozowana: m3 Osiągnięta: 0 Prognozowana: Osiągnięta: 1269 Prognozowana: 4536 Osiągnięta: 0 Tabela 47 Prognozowane i osiągnięte wskaźniki projektowe dla Działania 4.3 RPO WZ w kontekście realizacji celu 1.1 POŚWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( stan na dzień ) Budowa sieci kanalizacyjnych na terenach inwestycyjnych wchodzi również w zakres interwencji Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej. Działania te realizowane są przez 6 spośród 10 wspartych projektów. Łączna prognozowana przez beneficjentów długość sieci kanalizacyjnej wybudowanej dzięki wsparciu w ramach Poddziałania wyniesie 39,3 km. Dotychczas wybudowano 26,5 km sieci kanalizacyjnej. W ramach Poddziałań Rewitalizacja obszarów zdegradowanych, Inicjatywa JESSICA Rewitalizacja obszarów zdegradowanych na obszarze metropolitalnym i Inicjatywa JESSICA na obszarze metropolitalnym możliwe jest budowanie sieci kanalizacyjnych na terenach zdegradowanych, w przypadku gdy stanowi to element projektu. Realizacja powyższych Poddziałań jest jednak na zbyt wczesnym etapie, by oszacować ich rzeczywisty wpływ na osiągnięcie omawianego celu. Zgodnie z zapisami dokumentu realizacji celu służy monitoring zasobów wodnych. Tworzenie systemów monitoringu środowiska wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Zapobieganie zagrożeniom. W ramach Poddziałania wsparcie uzyskał jeden projekt, w wyniku którego wzmocnieniu ulegną możliwości monitoringu stanu wód w województwie. Jest to projekt Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego realizowany przez Inspekcję Ochrony Środowiska Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Szczecinie. Zasięg systemu obejmie całą powierzchnię województwa. Wartość projektu wynosi 1,2 mln zł z czego 927 tys. stanowi wsparcie w ramach RPO WZ. Cel Poprawa jakości wód i osiągnięcie dobrego stanu wód powierzchniowych i podziemnych. Realizacji omawianego celu służą w pierwszym rzędzie inwestycje w zakresie oczyszczalni ścieków i kanalizacji wsparte w ramach Poddziałania 4.3. Ich rzeczywisty wpływ na realizację postanowień POŚWZ został ukazany w punkcie dotyczącym celu 1.1. Poprawa jakości wód może być również wynikiem wdrażania przez przedsiębiorstwa nowoczesnych systemów zarządzania środowiskowego, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla MŚP. Spośród 100 projektów objętych wsparciem z tego instrumentu, tylko 5 dotyczyło wdrażania tego typu systemów. Wskaźniki realizacji projektów nie pokazują jednak, czy i w jakim stopniu działania te przyczyniły się do ograniczenia emisji zanieczyszczeń do zasobów wodnych. 154

155 Warto również podkreślić, że ograniczenie emisji zanieczyszczeń do zasobów wodnych może stanowić efekt inwestycji w nowoczesne technologie dokonywanych przez przedsiębiorstwa w ramach wsparcia z Poddziałań 1.1.1, oraz Analiza wskaźników projektowych wykazała dwa tego typu przypadki dotyczące projektów realizowanych w ramach Poddziałania 1.1.2: Zakup i uruchomienie MOBILNEGO CENTRUM BETONIARSKIEGO w technologii on the fly firma FORMAT, Koszalin Wdrożenie innowacyjnego procesu podczyszczania ścieków produkcyjnych - kolejnego etapu zasadniczych zmian procesu produkcji wyrobów kosmetycznych i toaletowych celem wzrostu konkurencyjności firmy MPS Beneficjenci obydwu projektów przewidują, że dzięki ich realizacji, nastąpi łączne ograniczenie emisji nieoczyszczonych ścieków przemysłowych o 2891 m 3. Cel Racjonalizacja wykorzystania zasobów wodnych oraz ochrona przed powodzią i suszą. Zgodnie z zapisami POŚWZ realizacji celu służą inwestycje związane tworzeniem infrastruktury powodziowej oraz chroniącej przed suszą (wały przeciwpowodziowe, zbiorniki retencyjne). Inwestycje tego typu wchodzą w zakres interwencji Poddziałania 4.5.2, jednak nie zidentyfikowano projektów, które by je obejmowały. Cel.1.2 Poprawa jakości powietrza i spełnienie wymagań prawnych w zakresie jakości powietrza. Poprawa jakości powietrza może być również wynikiem wdrażania przez przedsiębiorstwa nowoczesnych systemów zarządzania środowiskowego, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Specjalistyczne doradztwo dla MŚP. Spośród 100 projektów objętych wsparciem z tego instrumentu, tylko 5 dotyczyło wdrażania tego typu systemów. Wskaźniki realizacji projektów nie pokazują jednak, czy i w jakim stopniu działania te przyczyniły się do ograniczenia emisji zanieczyszczeń do atmosfery. Zgodnie z zapisami Programu, realizacji omawianego celu służy inwestowanie w środki komunikacji publicznej, które cechują się zmniejszoną emisją szkodliwych substancji do atmosfery. Zapisy Poddziałania Zintegrowany system transportu miejskiego oraz Działanie 6.4 Zintegrowany system transportu publicznego na obszarze metropolitalnym wskazują na konieczność inwestycji w proekologiczne środki transportu. Analiza informacji o projektach wspartych w ramach wskazanych instrumentów potwierdza ich pozytywny wpływ na ograniczenie szkodliwych substancji do atmosfery. Tabor autobusowy zakupiony w ramach wszystkich inwestycji będzie spełniał europejskie normy emisji spalin. Nowe autobusy w Świnoujściu, Szczecinku oraz Koszalinie będą spełniały wysoką normę EURO 5, natomiast autobusy zakupione przez przewoźników z Kołobrzegu, Polic oraz Szczecina jeszcze ostrzejszą normę EEV. Niestety tylko jeden beneficjent, MZK Sp. z o.o. w Koszalinie określił we wskaźniku przewidywaną wielkość redukcji gazów cieplarnianych w wyniku inwestycji. Wyniesie ona 630 Mg w ciągu roku. Do ograniczenia emisji szkodliwych substancji do środowiska przyczyni się również projekt Modernizacja taboru tramwajowego realizowany w ramach Działania 6.4. Beneficjent projektu przewiduje, że odnowione tramwaje zachęcą mieszkańców Szczecina do rezygnacji z korzystania z samochodów, co wpłynie na poprawę jakości powietrza w mieście 19. Zgodnie z zapisami Programu realizacji celu służy inwestowanie w odnawialne źródła energii cechujące niskim lub zerowym poziomem emisji szkodliwych substancji do atmosfery. Jest to spójne z zakresem interwencji Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią. W ramach Działania realizowany jest obecnie projekt Budowa gazowego źródła kogeneracyjnego współpracującego z istniejącym układem technologicznym Ciepłowni Rejonowej Sąsiedzka w Szczecinie. Produkcja energii w oparciu o gazowe źródła kogeneracyjne cechuje się znacznie niższym poziomem emisji szkodliwych substancji niż w 19 Źródło: Tramwaje Szczecińskie, 155

156 przypadku tradycyjnych technologii opartych na wykorzystaniu węgla. Wskaźniki projektu, nie wykazują jednak w jakim stopniu nastąpi zmniejszenie szkodliwych substancji do środowiska. Zgodnie z zapisami Programu realizacji celu służy ograniczenie emisji szkodliwych substancji do atmosfery. Jest to spójne z zakresem interwencji Działania 4.4 Ochrona powietrza. W momencie przystąpienia do wykonania niniejszego badania nie podpisano jeszcze umów na realizację projektów wspartych z tego instrumentu. Dlatego też nie ma możliwości precyzyjnego pokazania ich rzeczywistego wpływu na realizację analizowanego celu. Zgodnie z zapisami Programu realizacji jego celu służy rozwój systemów monitoringu jakości powietrza, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Zapobieganie zagrożeniom a zarazem stanowi przedmiot projektu Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego. Cel 1.3 Poprawa klimatu akustycznego. Zgodnie z zapisami Programu realizacji celu służ m.in. budowa obwodnic oraz infrastruktury chroniącej przed hałasem pochodzącym z komunikacji drogowej. Wymienione inwestycje wchodzą w zakres Poddziałań 2.1.1, oraz Spośród projektów wspartych w ramach Poddziałania Regionalna infrastruktura drogowa zidentyfikowano 4 inwestycje związane z budową obejść drogowych: Budowa obejścia m. Goleniów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 113 Budowa obejścia m. Połczyn Zdrój w ciągu drogi wojewódzkiej nr 173 Budowa obejścia m. Trzebiatów - połączenie dróg wojewódzkich nr 103 i 109 Budowa obejścia m. Trzebiatów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 102 Beneficjenci wymienionych projektów planują, zgodnie z przyjętymi wskaźnikami produktu wybudować 5,25 km nowych dróg i dokonać przebudowy 1,22 km dróg. Wynikiem dotychczas przeprowadzonych robót jest wybudowanie 1,25 km nowych dróg. Z kolei w ramach Poddziałania Drogi w miastach na prawie powiatu realizowane są 2 projekty mające na celu stworzenie obejść drogowych: Obwodnica Śródmieścia Szczecina etap V budowa ulicy od ul. Duńskiej Krasińskiego do ul. Arkońskiej Budowa i przebudowa dróg stanowiących zewnętrzny pierścień układu komunikacyjnego miasta Koszalina I etap odcinek od ulicy Gnieźnieńskiej do ulicy Szczecińskiej. W ramach wymienionych projektów Beneficjenci planują wybudować 3,33 km nowych dróg oraz przebudować 2,87 km dróg. Według danych dotyczących wskaźników, wykorzystanych na potrzeby niniejszego badania (stan na dzień ) nie odnotowano postępu rzeczowego w zakresie wybudowanych i przebudowanych dróg. Dane analizowanych projektów nie pozwoliły również na precyzyjne stwierdzenie, czy w ramach inwestycji montowano instalacje mające chronić przed hałasem. W ramach Poddziałania wspierane są projekty, dotyczące m.in. wprowadzenia standardów zarządzania środowiskowego, w wyniku których może nastąpić ograniczenie emisji hałasu do otoczenia. Jak już wspomniano w ramach tego instrumentu wspartych zostało pięć projektów dotyczących wdrożenia systemu zarządzania środowiskowego. Warto również podkreślić, że ograniczenie poziomu hałasu może stanowić efekt inwestycji w nowoczesne technologie dokonywanych przez przedsiębiorstwa w ramach wsparcia z Poddziałań 1.1.1, oraz Analiza wskaźników projektowych wykazała, że w 9 projektach wspartych w ramach wymienionych instrumentach beneficjenci do rezultatów zaliczyli obniżenie poziomu hałasu. Najwięcej projektów z takim wskaźnikiem zidentyfikowano w Poddziałaniu (5 projektów), w Poddziałaniach oraz zanotowano po 2 projekty zawierające omawiany wskaźnik. Warto podkreślić, że jest to znikoma ilość na tle wszystkich 624 projektów wspartych w ramach Poddziałań 1.1.1, oraz Można jednak zakładać, że ograniczenie poziomu hałasu było zjawiskiem 156

157 powszechniejszym, zwłaszcza w przemyśle wytwórczym, beneficjenci jednak nie umieszczali go we wskaźnikach rezultatu. Analiza 9 wymienionych projektów wykazała, że przewidywany średni spadek poziomu hałasu będzie sięgał ponad 55 %. W przypadku 8 z 9 projektów przewidywany jest spadek hałasu do granicy 70 db i niżej czyli do poziomu nieszkodliwego dla zdrowia człowieka 20 Zgodnie z zapisami Programu realizacji omawianego celu służy rozwój systemów monitoringu poziomu hałasu w środowisku, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Zapobieganie zagrożeniom a zarazem stanowi przedmiot projektu Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego. Cel 1.4 Ochrona mieszkańców przed oddziaływaniem pól elektromagnetycznych W ramach Poddziałania przewidywane jest wsparcie na wzmocnienie systemu wytwarzania i udostępniania danych i informacji na potrzeby ochrony przed polami elektromagnetycznymi. Stworzenie takiego systemu wchodzi również w zakres przedmiotowy projektu Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego. Cel 2 Poprawa gospodarki odpadami. Zgodnie z zapisami POŚWZ realizacji celu służy m.in. tworzenie i rozwój systemu segregacji i odzysku odpadów, zmniejszenie ilości odpadów kierowanych na składowiska, unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych. Przedsięwzięcia te wpisują się w zakres interwencji Działania 4.2 Cel 3 Ochrona gleb przed negatywnym oddziaływaniem oraz rekultywacja terenów zdegradowanych Zgodnie z zapisami w dokumencie, realizacji celu służy monitoring zdegradowanych gleb. Wpisuje się to w zakres Poddziałania, którego realizacji służy wdrażanie nowych metod obserwacji i narzędzi wspomagających monitoring i ocenę stanu środowiska. Moduł służący do monitoringu stanu gleb w województwie stanowi element Zintegrowanego Systemu Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego, objętego wsparciem w ramach Poddziałania Cel 5 Ograniczenie ryzyka wystąpienia poważnych awarii i minimalizacji ich skutków oraz zwiększenie bezpieczeństwa chemicznego Zgodnie z dokumentem, do realizacji wskazanego celu przyczynia się budowanie drogowych obejść miast oraz zwiększenie bezpieczeństwa transportu drogowego. Inwestycje w tym zakresie wspierane są w ramach Poddziałań 2.1.1, oraz a także w ramach Działania 6.5 Inteligentne systemy transportowe. Informacje dotyczące projektów mających na celu budowę obejść drogowych znajdują się w punkcie poświęconym celowi 1.3 Poprawa klimatu akustycznego. Natomiast informacje o inwestycjach w zakresie zwiększenia bezpieczeństwa na drogach można znaleźć w rozdziale dotyczącym Strategii Rozwoju Sektora Transportu w Województwie Zachodniopomorskim. W rozdziale tym przedstawione są również informacje o tym jak na zwiększenie bezpieczeństwa w transporcie wodnym i kolejowym wpływają projekty realizowane w ramach Poddziałań Schemat A oraz Poddziałania Cel 7 Zachowanie równowagi ekologicznej w procesie rozwoju społecznogospodarczego. Zgodnie z zapisami dokumentu, realizacji celu służą przedsięwzięcia związane z opracowywaniem, planów ochrony przyrody. Jest to również obszar wsparcia Poddziałania Promowanie bioróżnorodności i ochrona przyrody (w tym Natura 2000). W momencie rozpoczęcia niniejszego badania, nie przystąpiono jeszcze do realizacji żadnego projektu w ramach omawianego instrumentu. 20 S. Czeskin Człowiek i hałas, Warszawa

158 Cel 8 Ochrona i racjonalne użytkowanie lasów Zgodnie z zapisami dokumentu realizacji celu służą działania związane z waloryzacją i renaturalizacją obszarów leśnych, tworzeniem spójnych kompleksów leśnych, tworzeniem korytarzy ekologicznych, podnoszeniem świadomości społecznej na temat ochrony przyrody m.in. poprzez rozwój edukacji ekologicznej (w tym tworzenie centrów edukacji ekologicznej) Wszystkie te przedsięwzięcia są objęte wsparciem w ramach Poddziałania Promowanie bioróżnorodności i ochrona przyrody (w tym Natura 2000). W momencie rozpoczęcia niniejszego badania, nie przystąpiono jeszcze do realizacji żadnego projektu w ramach omawianego instrumentu. Innymi działaniami jakie, zgodnie z zapisami POŚWZ mają służyć osiągnięciu analizowanego celu jest realizacja przez służby leśne inwestycji związanych z rozwojem turystyki na terenach leśnych, co stanowi przedmiot interwencji Poddziałania Infrastruktura turystyczna Poddziałanie Infrastruktura turystyczna na obszarze metropolitalnym oraz Działania 5.4 Promocja, ochrona i waloryzacja dziedzictwa przyrodniczego. W ramach Poddziałania nie zidentyfikowano ani jednego projektu, który dotyczyłby terenów leśnych. Podobna sytuacja występuje w przypadku Działania 5.4. Stosunkowo liczna grupa projektów realizowanych na terenach leśnych została natomiast wsparta w ramach Poddziałania Co czwarty projekt w zakresie rozwoju infrastruktury turystycznej Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego wpisuje się w zakres interwencji omawianego celu POŚWZ. Ich beneficjentami nie są co prawda służby leśne, jednak bezsprzecznie przyczyniają się one do zwiększenia atrakcyjności lasów wchodzących w zakres SOM. Są to następujące inwestycje: Oznakowanie i zagospodarowanie ścieżek zdrowia w Puszczy Wkrzańskiej i Bukowej Rekreacja, sport i wypoczynek w Puszczy Wkrzańskiej i Goleniowskiej Zintegrowany Szlak Turystyczny Powiatu Polickiego Pieszo-rowerowy szlak turystyczny Głębokie Ossów Polepszenie dostępności turystycznej obiektów rekreacyjnych w Lasku Arkońskim w Szczecinie W ramach powyższych projektów realizowane są przede wszystkim inwestycje związane z tworzeniem szlaków turystycznych, obiektów małej architektury (wiaty turystyczne, miejsca postojowe) czy też obiektów sportowo - rekreacyjnych (ścieżki zdrowia, boiska). Wskaźnik Długość nowych szlaków turystycznych/tras aktywnej turystyki Liczba wybudowanych obiektów turystycznych, rekreacyjnych, turystyki wodnej, uzdrowiskowych, infrastruktury konferencyjno-kongresowej Liczba zmodernizowanych/przebudowanych obiektów turystycznych, rekreacyjnych, turystyki wodnej, uzdrowiskowych, infrastruktury konferencyjnokongresowej Powierzchnia nowych terenów rekreacyjno - sportowych Powierzchnia przebudowanych terenów rekreacyjno - sportowych Wartość wskaźnika prognozowana i osiągnięta Prognozowany 47,38 km Osiągnięty: 7,35 km Prognozowany : 4 szt. Osiągnięty: 2 szt. Prognozowany : 2 szt. Osiągnięty 0 szt. Prognozowany: 3,88 ha Osiągnięty: 1,34 ha Prognozowany: 5,7 ha Osiągnięty: 0 ha Tabela 48 Prognozowane i osiągnięte wskaźniki projektowe dla Poddziałania RPO WZ w kontekście realizacji celu 8 POŚWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( stan na dzień ) Zgodnie z zapisami POŚWZ realizacji celu służy ochrona przeciwpożarowa lasu, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania 4.5.2, która obejmuje m.in. zakup sprzętu dla straży pożarnej oraz modernizację infrastruktury przeciwpożarowej. Na poziomie rzeczywistym cel ten realizuje aż

159 spośród 19 projektów wspartych w ramach Poddziałania Przewidywane i dotychczasowe efekty rzeczowe tych inwestycji zostały przedstawione w tabeli poniżej. Wskaźnik Liczba specjalistycznego sprzętu zakupionego w ramach projektu niezbędnego do skutecznego prowadzenia akcji ratowniczych i usuwania skutków zagrożeń Liczba wybudowanych punktów obserwacyjnych Liczba wybudowanych elementów infrastruktury technicznej wraz z wyposażeniem w instytucjach działających w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo- Gaśniczego Liczba zmodernizowanych elementów infrastruktury technicznej wraz z wyposażeniem w instytucjach działających w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo- Gaśniczego Wartość wskaźnika prognozowana i osiągnięta Prognozowany: 1352 szt. Osiągnięty: 136 Prognozowany : 8 szt. Osiągnięty: 0 szt. Prognozowany : 2 szt. Osiągnięty 0 szt. Prognozowany: 2 szt. Osiągnięty: 2 szt. Tabela 49 Prognozowane i osiągnięte wskaźniki projektowe dla Poddziałania RPO WZ w kontekście realizacji celu 8 POŚWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI ( stan na dzień ) Powyższe dane pokazują, że projekty realizowane w ramach Poddziałania są jeszcze na stosunkowo wczesnym etapie realizacji. Beneficjenci zainwestowali przede wszystkim w zakup specjalistycznego sprzętu - samochodów gaśniczych oraz innego wyposażenia. Mniejszy nacisk położono na inwestycje infrastruktury związane m.in. z zabezpieczeniem przeciwpożarowym oraz wczesnym ostrzeganiem przed pożarami (np. punkty obserwacyjne). Cel 9 Wzmocnienie systemu zarządzania środowiskiem i podniesienie świadomości ekologicznej społeczeństwa Zgodnie z zapisami dokumentu POŚWZ realizacji celu ma służyć wdrożenie wojewódzkiego i systemu informacji o środowisku mającego postać e-usługi dla mieszkańców. Funkcję tę mogą pełnić e- usługi powstałe w ramach projektu systemowego realizowanego przez Województwo Zachodniopomorskie e-administracja i e-turystyka w województwie zachodniopomorskim. W wyniku realizacji projektu powstaną m.in. portale informacyjne oraz baza danych informacji przestrzennej GIS dostępna dla mieszkańców województwa. Innym projektem, w wyniku którego mieszkańcy województwa uzyskają dostęp online do informacji o stanie środowiska jest przedsięwzięcie Wrota Parsęty II - usługi społeczeństwa informacyjnego na terenie Dorzecza Parsęty. Realizacji celu mają służyć przedsięwzięcia związane z edukacją ekologiczną. W ramach Poddziałania Promowanie bioróżnorodności i ochrona przyrody (w tym Natura 2000) można finansować przedsięwzięcia edukacyjne związane z promowaniem bioróżnorodności. W momencie rozpoczęcia niniejszego badania, nie przystąpiono jeszcze do realizacji żadnego projektu w ramach omawianego instrumentu. Zgodnie z dokumentem POŚWZ realizacji celu służy rozwój systemów monitoringu powietrza, wody, hałasu oraz pól elektromagnetycznych, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania i projektu Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego. 159

160 Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie W POŚWZ brakuje diagnozy infrastruktury przeciwpowodziowe, a diagnoza w obszarze bioróżnorodności jest ogólna. W RPO WZ brakuje instrumentu, który odpowiadałby na potrzebę prowadzenia edukacji ekologicznej ludności i tworzenie planów gospodarowania zasobami wodnymi w tym planów przeciwpowodziowych. W RPO WZ brak jest instrumentu, który wspierałby rekultywację zdegradowanych terenów przyrodniczych, edukację ekologiczną oraz opracowanie planów gospodarowania zasobami wodnymi. POŚWZ pomija interwencję w obszarze rozwoju sieci wodociągowej oraz zarządzania środowiskowego w przedsiębiorstwach. Ma miejsce współpraca pomiędzy Wydziałem Zarządzania RPO WZ oraz Wydziałem Ochrony Środowiska. Dokument POŚWZ uwzględnia jako źródła finansowania jedynie część spośród spójnych z jego obszarem interwencji instrumentów RPO WZ Strategia posiada plan finansowy jednak uwzględnia on jedynie kluczowe inwestycje, nie obejmując wszystkich celów i zadań. Dlatego też nie można precyzyjnie ocenić w jakim stopniu alokacja z RPO WZ wpływa na realizację potrzeb. Kryteria oceny projektów w istotnym stopniu wspierają realizację celów strategii. Systemy monitoringowe POŚWZ oraz RPO WZ są tylko częściowo spójne. Ponadto POŚWZ nie posiada wartości referencyjnych i docelowych wskaźników przez co nie ma możliwości oceny wpływu RPO WZ na realizację jej celów. Ocenę obniża niski poziom zaawansowania realizacji projektów z Działania 4.1 (obszar OZE), 4.4 oraz 4.5.1, brak projektów związanych z infrastrukturą przeciwpowodziową. 160

161 Analiza i ocena spójności RPO WZ z Regionalną Strategią Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Podstawowe informacje o Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Regionalna Strategia Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego stanowi uaktualnienie Regionalnej Strategii Innowacyjności w Województwie Zachodniopomorskim opracowanej w 2005 roku. Dokument został przygotowany w 2011 roku przez ekspertów Zachodniopomorskiej Grupy Doradczej przy współpracy merytorycznej z Urzędem Marszałkowskim. Zagadnienia o charakterze kierunkowym poddano również pod dyskusję kluczowym ekspertom regionu przedstawicielom uczelni, instytucji otoczenia biznesu oraz przedsiębiorstw zaangażowanych w procesy innowacyjne w województwie zachodniopomorskim. Diagnoza Diagnoza strategiczna oparta jest na opisowym przedstawieniu sytuacji wyjściowej w zakresie innowacyjności przedsiębiorstw w województwie zachodniopomorskim w odniesieniu do trendów światowych, europejskich i krajowych. Dokument zawiera również analizę SWOT, która w części stanowi fragment analizy SWOT stanowiącej zakres Strategii Rozwoju Województwa do 2020 roku, w części zaś została opracowana podczas warsztatów roboczych. Cele realizacji strategii Dokument RSI określa trzy główne cele strategiczne: 1. Wzrost świadomości i kompetencji innowacyjnych społeczeństwa oraz przedsiębiorstw. 2. Rozwój specjalizacji regionalnych w oparciu o endogeniczny potencjał województwa. 3. Rozwój systemu tworzenia, dyfuzji i absorpcji innowacji. Do każdego z celów przyporządkowane zostały cele operacyjne oraz kierunki działań. System wdrażania i monitorowania strategii Za wdrożenie RSI odpowiedzialny jest Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego. We wdrażaniu uczestniczą 3 rodzaje podmiotów: Regionalna Rada do spraw Gospodarki, Innowacji i Technologii - będąca ciałem doradczym Jednostka Monitorująca odpowiedzialna za monitoring realizacji RSI oraz śledzenie regionalnych, krajowych i światowych trendów w zakresie rozwoju innowacyjności. Zespoły operacyjne - odpowiedzialne za realizację konkretnych działań określonych w RSI oraz 3-letnich Planach Działań. Na poziomie operacyjnym realizacji celów RSI służą Plany Działań opracowywane w 3 letniej perspektywie. Zawierają one opisy konkretnych projektów, które będą realizowane w ramach poszczególnych działań kierunkowych. Dokument RSI jako jedyny spośród objętych niniejszym badaniem, prezentuje szczegółową prognozę budżetową dla realizacji poszczególnych celów operacyjnych i działań kierunkowych. Szczegółowo określa źródła finansowania dla każdego z nich. RSI posiada system wskaźników, które zostały precyzyjnie przypisane do poszczególnych celów strategicznych operacyjnych oraz kierunków działań. Wskaźniki nie posiadają jednak wartości 161

162 początkowych ani docelowych, co uniemożliwia precyzyjne określenie oczekiwanych efektów wdrażania RSI a następnie pomiaru dokonanych zmian. Zgodnie z zapisami strategii zestaw wskaźników miał zostać zweryfikowany przez Jednostkę Monitorującą, a dla każdego wskaźnika miała zostać stworzona karta zawierająca: definicję obliczeniową wskaźników, metodologię dokonywania pomiaru wartości wskaźników, właściwą interpretację wskaźników, źródła danych, wartości docelowe. Analiza danych zastanych nie wykazała, żeby takie karty dotychczas powstały. Przeglądy i modyfikacje strategii Dokument RSI nie określa precyzyjnie okresów dokonywania jej przeglądów. Można jednak zakładać, że przegląd taki dokonuje się wraz z opracowywaniem kolejnych 3-letnich Planów Działań Analiza spójności RPO WZP z Regionalną Strategia Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Wymiar potrzeb Analiza spójności w wymiarze potrzeb została przygotowana w oparciu o analizę SWOT zawartą w dokumencie RSI Wykazała ona wysoką spójność pomiędzy potrzebami zidentyfikowanymi w ramach RSI a instrumentami RPO WZ o tożsamym ze strategią zakresie interwencji. Najczęściej na potrzeby zidentyfikowane w RSI odpowiadają instrumenty I osi priorytetowej RPO WZ. Zidentyfikowano następujące niespójności pomiędzy obydwoma dokumentami, dotyczące wymiaru potrzeb: Brak wsparcia dla tworzenia i rozwoju inicjatyw klastrowych. Co prawda beneficjentami Poddziałania mogą być IOB zarządzające klastrami, wsparcie obejmuje przede wszystkim przedsięwzięcia inwestycyjne, związane z rozwojem usług pro-innowacyjnych. W kontekście celów RSI brakuje jednak wsparcia na działania związane z tworzeniem i animacją klastra, realizację projektów szkoleniowych, wzmacnianie kompetencji podmiotu zarządzającego klastrem itp. Takie działania znajdują się w innych RPO, m.in. w RPO Województwa Pomorskiego (Poddziałanie: Wsparcie regionalnych procesów proinnowacyjnych). Ogranicza to pozytywny wpływ RPO WZ na realizację celu 3.4 RSI Rozwój współpracy w ramach klastrów i innych powiązań kooperacyjnych. W RPO WZ brakuje instrumentu wsparcia imprez promocyjnych (zwłaszcza kulturalnych) o znaczeniu ponadregionalnym. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb znajdują się w załączniku 16 (Rozdział 16.1). Uzupełniająco, analiza porównawcza RPO WZ została przeprowadzona również w odniesieniu do potrzeb zidentyfikowanych w Regionalnej Strategii Innowacyjności w Województwie Zachodniopomorskim opracowanej w 2005 roku. Najczęściej na potrzeby zidentyfikowane w RSI odpowiadają instrumenty I osi priorytetowej RPO WZ. Niespójności pomiędzy obydwoma dokumentami dotyczą braku wsparci w ramach RPO WZ a dla tworzenia i rozwoju inicjatyw klastrowych oraz braku instrumentu, który umożliwiałby realizację projektów badawczo-rozwojowych przez przedsiębiorstwa, w tym przez konsorcja przedsiębiorstw i jednostek naukowych. 162

163 Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb pomiędzy RPO WZ a Regionalną Strategią innowacyjności w Województwie Zachodniopomorskim z 2005 roku znajdują się w załączniku 17 (Rozdział 17.1). Wymiar celów Analiza spójności w wymiarze celów została przeprowadzona w odniesieniu do poszczególnych celów kierunkowych RSI Wykazano następujące niespójności pomiędzy obydwoma dokumentami: RSI w ograniczonym stopniu porusza zagadnienia dotyczące wspierania handlu międzynarodowego i promocji zachodniopomorskich przedsiębiorstw zagranicą, co jest przedmiotem interwencji Poddziałania RPO WZ. Tymczasem rozwój współpracy międzynarodowej pomiędzy przedsiębiorstwami w naturalny sposób przyczynia do dyfuzji innowacji. RSI w ograniczonym stopniu porusza zagadnienia dotyczące przygotowania infrastruktury na terenach inwestycyjnych, co stanowi przedmiot interwencji Poddziałania (Schemat A i B). Narzędzia realizacji celu 3.5 RSI Wykorzystanie inwestycji zewnętrznych jako nośnika innowacji do regionu mają charakter bardziej działań miękkich takich jak doradztwo, czy szkolenia. RSI wśród działań kierunkowych służących realizacji celów operacyjnych nie wymienia przedsięwzięć dotyczących rozwoju infrastruktury edukacyjnej w oparciu o potrzeby rynku pracy. Stanowi to obszar interwencji Poddziałań oraz RPO WZ. W RPO WZ brak instrumentów dedykowanych do wsparcia dla tworzenia i rozwoju inicjatyw klastrowych, o czym wspomniano komentując wyniki analizy w wymiarze celów RPO WZ nie posiada instrumentów służących wsparciu realizacji projektów celowych wykonywanych przez przedsiębiorstwa lub przez konsorcja przedsiębiorstw i instytucji naukowych. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów znajdują się w załączniku 16 (Rozdział 16.2). Przeprowadzona dodatkowo analiza spójności w wymiarze celów pomiędzy RPO WZ a Regionalną Strategią Innowacyjności w Województwie Zachodniopomorskim z 2005 roku, potwierdziła niespójności pomiędzy tymi dokumentami zidentyfikowane w wymiarze potrzeb. Instrumenty RPO WZ nie uwzględniają zapisów RSI związanych ze wsparciem działań związanych z zakładaniem i rozwojem klastrów a także prowadzeniem działalności badawczo-rozwojowej przez przedsiębiorstwa we współpracy z jednostkami badawczo-rozwojowymi. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów pomiędzy RPO WZ a Regionalną Strategią innowacyjności w Województwie Zachodniopomorskim z 2005 roku znajdują się w załączniku 17 (Rozdział 17.2). Wymiar koordynacji Z wywiadów, jakie przeprowadziliśmy z przedstawicielami Wydziału Zarządzania RPO WZ oraz Biura Programowania Rozwoju nie wynika, aby istniała współpraca pomiędzy obydwiema komórkami mająca na celu zapewnienie większej spójności pomiędzy RSI a RPO WZ.. Warto jednak zwrócić uwagę, że w opracowaniu RPO WZ uczestniczyli przedstawiciele komórki poprzedzającej BPR, którzy zajmowali się również poprzednią wersją RSI. Należy również podkreślić, że obecnie obydwie jednostki blisko współpracują nad opracowaniem programu operacyjnego, który zastąpi RPO WZ w przyszłym 163

164 okresie programowania. Bardziej szczegółowe informacje na ten temat zostały przedstawione w rozdziale poświęconym Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego. Wymiar zarządzania finansowego RSI wymienia RPO WZ jako źródło finansowania realizacji jej celów. W rozdziale Potencjalne źródła finansowania Strategii na lata /2015 przedstawia poszczególne Działania RPO WZ spójne z jej obszarem interwencji. Za pewną niespójność należy uznać wymienienie Poddziałania jako źródła finansowania, ponieważ w zapisach RSI nie ma mowy o inwestycjach w obszarze infrastruktury edukacyjnej (pomimo iż, jak wspomniano powyżej, tego typu inwestycje definitywnie mogą się przyczynić do rozwoju innowacyjności, przede wszystkim poprzez poprawę jakości nauczania). Podobnie jest w przypadku Poddziałań oraz Instrumenty te zostały zaliczone do źródeł finansowania, realizacji RSI, pomimo, że projekty wchodzące w zakres ich interwencji nie zostały włączone do zakresu przedmiotowego analizowanego dokumentu. W kolejnym rozdziale RSI - poszczególne Działania RPO WZ zostały przypisane do propozycji konkretnych przedsięwzięć służących realizacji celów kierunkowych. Również Plan Działań na lata precyzyjnie wskazuje instrumenty RPO WZ służące realizacji poszczególnych projektów wchodzących w zakres działań kierunkowych. RSI posiada bardzo precyzyjny plan finansowy, który określa nakłady niezbędne do realizacji jej celów w poszczególnych latach. Dzięki temu możliwe jest określenie w jakim stopniu środki RPO WZ odpowiadają na potrzeby związane z wdrożeniem RSI Poniższa tabela przedstawia zestawienie szacowanych nakładów finansowych na realizację celów operacyjnych RSI oraz alokacji pozostałej na lata w ramach poszczególnych instrumentów RPO WZ, spójnych z nią pod względem interwencji. Można mu jednak nadać charakter jedynie orientacyjny, przede wszystkim ze względu na fakt, iż alokacja finansowa w ramach Działania RPO WZ może przyczyniać się do realizacji wielu celów RSI. Tym niemniej można zauważyć, że alokacja finansowa pozostała na lata w I priorytecie RPO WZ w dużej mierze odpowiada na potrzeby finansowe Strategii. Jedyną istotną lukę stanowi brak środków w ramach Poddziałania mogących przyczynić się do realizacji celu 3.4 Rozwój współpracy w ramach klastrów i innych powiązań kooperacyjnych. Cele RSI Szacowane nakłady w latach Działania RPO WZ 1. Wzrost świadomości i kompetencji innowacyjnych społeczeństwa oraz przedsiębiorstw 1.1 Pobudzenie kreatywności, przedsiębiorczości i postaw innowacyjnych w społeczeństwie. 1.2 Zwiększanie kompetencji pracowników i kadr menedżerskich w zakresie innowacji. Poza obszarem interwencji RPO WZ 35 mln zł Nd. Poddziałanie Specjalistyczne doradztwo dla MŚP Poddziałanie Inwestycje w mikroprzedsiębiorstwa, Schemat A i B Poddziałanie Inwestycje w małe i średnie przedsiębiorstwa Alokacja na lata mln zł Komentarz Kwota obejmuje alokację na konkurs otwarty w ramach Poddziałania (konkurs 1.3.1/2010/1),. oraz alokację na Poddziałanie na konkurs realizowany w Poddziałanie Inwestycje MŚP w nowe technologie 1.3 Poprawa salda migracji kadr gospodarki opartej na wiedzy. 4,5 mln zł Poddziałanie Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej euro 164

165 Schemat C Promocja walorów inwestycyjnych województwa 2.Rozwój specjalizacji regionalnych w oparciu o endogeniczny potencjał województwa 2.1 Identyfikacja specjalizacji regionalnych o największym potencjale wzrostu. Poza bezpośrednim obszarem interwencji RPO WZ Nd. 2.2 Kreowanie współpracy, kompetencji oraz infrastruktury wokół zidentyfikowanych obszarów specjalizacji regionalnych. 19,8 mln zł Poddziałanie Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu Poddziałanie Infrastruktura B+R 12 mln zł Kwota obejmuje alokacje na konkurs przeprowadzony w 2011 w ramach Poddziałania Rozwój systemu tworzenia, dyfuzji i absorpcji innowacji w regionie 3.1 Wzmacnianie instytucji zaangażowanych w procesy rozwoju innowacji i transferu technologii. 3.2 Wzmacnianie instytucji badawczo-rozwojowych i współpracy zespołów badawczych. 3.3 Realizacja projektów pilotażowych służących absorpcji innowacji. 3.4 Rozwój współpracy w ramach klastrów i innych powiązań kooperacyjnych. 3.5 Wykorzystanie inwestycji zewnętrznych jako nośnika innowacji do regionu. 2,4 mln zł 8 mln zł Poza obszarem interwencji RPO WZ 17,5 mln zł 3 mln zł Poddziałanie Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu Poddziałanie Infrastruktura B+R Poddziałanie Pozadotacyjne instrumenty finansowania dla MŚP Inicjatywa JEREMIE Poddziałanie Infrastruktura B+R Nd. Poddziałanie Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu Poddziałanie Specjalistyczne doradztwo dla MŚP Poddziałanie Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej Schemat C Promocja walorów inwestycyjnych województwa 12 mln zł 12 mln zł 0 zł 2 mln zł tys. euro Kwota obejmuje alokacje na konkurs przeprowadzony w 2011 w ramach Poddziałania Kwota obejmuje alokacje na konkurs przeprowadzony w 2011 w ramach Poddziałania Kwota obejmuje alokację na konkurs otwarty w ramach Poddziałania (konkurs 1.3.1/2010/1), oraz alokację na Poddziałanie schemat C na rok Tabela 50 Zestawienie prognozowanych kosztów realizacji celów RSI w okresie wraz z alokacją w instrumentach RPO WZ spójnych pod względem przedmiotowym ze Strategią. Źródło Opracowanie własne na podstawie RSI oraz informacjach o alokacjach na poszczególne nabory ( 165

166 Wymiar oceny Tryb oceny projektów w poszczególnych instrumentach RPO WZ spójnych pod względem przedmiotowym z zakresem interwencji RSI można uznać za sprzyjający realizacji celów strategii. Warto jednak zaznaczyć opinię jednego z ekspertów oceniających projekty w ramach Poddziałania 1.2.1, który stwierdził, że tryb indywidualny wyboru projektów w przypadku tego typu inwestycji nie premiuje najlepszych inwestycji, a raczej te, które wynikają z działań lobbystycznych poszczególnych beneficjentów. Drugi z ekspertów który oceniał projekty z tego instrumentu, nie był w stanie jednoznacznie ocenić trybu wyboru projektów. Przeprowadzona analiza spójności kryteriów wyboru projektów w ramach RPO WZ z poszczególnymi celami operacyjnymi RSI wykazała następujące niespójności: Kryterium Innowacyjny charakter projektu w Poddziałaniu premiuje przedsięwzięcia, które są wynikiem współpracy z instytucją badawczo-rozwojową lub też do tej współpracy prowadzą. Kryterium nie precyzuje jednak, czy jednostka ta powinna pochodzić z terenu województwa zachodniopomorskiego. Wprowadzenie dodatkowych punktów dla projektów realizowanych wspólnie z podmiotami badawczo-rozwojowymi z regionu zwiększyłoby pozytywny wpływ RPO WZ na realizację celów RSI W Poddziałaniu kryteria wyboru projektów nie premiują przedsięwzięć realizowanych dla grupy przedsiębiorców działających w tej samej branży (np. inicjatyw klastrowych). Ogranicza to potencjalny pozytywny wpływ RPO WZ zwłaszcza na realizację celu 3.4 Rozwój współpracy w ramach klastrów i innych powiązań kooperacyjnych. W Poddziałaniu wśród kryteriów oceny projektów brakuje kryterium oceniającego komplementarność projektu. W efekcie, nie są premiowane przedsięwzięcia realizowane w partnerstwie lub też generujące efekty synergii z innymi projektami. Zmniejsza to pozytywny wpływ RPO WZ zwłaszcza na realizację celu strategicznego 3.Rozwój systemu tworzenia, dyfuzji i absorpcji innowacji w regionie który stawia duży nacisk na wzmacnianie współpracy pomiędzy podmiotami tworzącymi regionalny system innowacji. Analizując kryteria wyborów projektów w Działaniach i Poddziałania Priorytetu I, trzeba zwrócić uwagę na nieprecyzyjne zdefiniowanie części nich w karcie oceny merytorycznotechnicznej. Zwracali na to uwagę eksperci oceniający projekty w Poddziałaniach 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, 1.2.1, i W opinii większości z nich wiele kryteriów jest zbyt ogólnych, co prowadzi do uznaniowości oceny. Zebrane przez nas uwagi dotyczyły przede wszystkim następujących kryteriów: W Poddziałaniu kryteria Zasięg projektu oraz Wpływ na rozwój regionu zostały określone bardzo ogólnie, co sprawia, że ocena projektów może być zbytnio uznaniowa. Ponadto, zbyt ogólnie zdefiniowane kryteria ograniczają szansę precyzyjnego dopasowania projektów do potrzeb województwa, a w tym przypadku realizacji celów RSI Wydaje się, że kryteria wyboru projektów w programie, który zastąpi RPO WZ w perspektywie programowania , powinny bardziej jednoznacznie premiować projekty, które przyczynią się do rozwoju zidentyfikowanych specjalności regionu, gdy takie specjalności zostaną już zidentyfikowane (m.in. w wyniku realizacji zadań określonych w RSI ) W Poddziałaniu w kryterium Wykorzystywanie inwestycji do prac B+R na rzecz rozwoju gospodarczego regionu bada się, czy realizacja inwestycji wpływać będzie na rozwój gospodarczy regionu, w szczególności poprzez osiągnięcie rezultatów właściwych dla Poddziałania , takich jak liczba przedsiębiorstw korzystających z usług zmodernizowanych laboratoriów, liczba przedsiębiorstw korzystających z usług utworzonych laboratoriów czy też liczba instytucji korzystających z zakupionej liczba instytucji korzystających z zakupionej aparatury naukowo-badawczej. Nie wprowadzono jednak reguł ustalających punktację za określoną liczbę instytucji korzystających z rezultatu projektu.. Kryteria Innowacyjny charakter projektu (Poddziałania , 1.1.2, 1.1.3) oraz Poprawa konkurencyjności przedsiębiorstwa (Poddziałania 1.1.1, 1.1.2, i 1.3.1) zostały określone zbyt ogólnie, nie definiując wystarczająco precyzyjnie co oznacza innowacyjność oraz poprawa konkurencyjności. 166

167 Dodatkowym utrudnieniem w opinii większości ekspertów oceniających projekty w ramach Priorytetu I jest stosowanie przedziałów oceny projektów ( tzw. widełek) w części kryteriów, pozostawiając uznaniu oceniających liczbę przyznanych punktów. Znacznie lepszym rozwiązaniem według nich byłoby ustalenie w kartach oceny merytoryczno-technicznej stałej liczby punktów za spełnienie przez projekt jasno i jednoznacznie sprecyzowanych parametrów w ramach danego kryterium. Szczegółowe wyniki analizy spójności zakresie kryteriów oceny projektu znajdują się w załączniku 16 (Rozdział 16.3). Wymiar monitoringu Analiza wskaźników programowych (poziom Działań) oraz wskaźników KSI w RPO WZ oraz RSI wykazała brak spójnych wskaźników, które umożliwiłyby precyzyjne zbadanie wpływu Programu na realizację celów RSI. Z racji braku spójnych wskaźników RSI oraz RPO WZ, bezpośredni wpływ tego ostatniego jest możliwy do zmierzenia jedynie przez zsumowanie liczb dotyczących beneficjentów, projektów lub też wartości projektów i przypisaniu ich do adekwatnych wskaźników realizacji RSI. Poniższa tabela przedstawia zestawienie wskaźników dla kierunków działań w RSI oraz adekwatnych danych dotyczących wdrażania RPO WZ, które mogą pozwolić na pomiar jego bezpośredniego wpływu na osiąganie celów Strategii. Wskaźnik strategii Cel/działanie kierunkowe strategii który mierzy Adekwatne dane dot. wdrażania RPO WZ. Działania, których dotyczy Nakłady na tworzenie i podtrzymanie współpracy podmiotów zaangażowanych w procesu innowacji i transferu technologii Współpraca podmiotów zaangażowanych w procesy rozwoju innowacji i transferu technologii. Aby wyliczyć wpływ RPO WZ należałoby zsumować wartość środków uzyskanych przez beneficjentów Poddziałania którzy realizują projekty w partnerstwie Liczba wspieranych inicjatyw klastrowych Wspieranie tworzenia i funkcjonowania inicjatyw klastrowych. Aby wyliczyć wpływ RPO WZ na realizację wskaźnika należy zsumować liczbę beneficjentów Poddziałania którzy prowadzą inicjatywy klastrowe Wartość wsparcia dla inicjatyw klastrowych Wspieranie tworzenia i funkcjonowania inicjatyw klastrowych. Aby wyliczyć wpływ RPO WZ na realizację wskaźnika należy określić wartość projektów realizowanych w ramach Poddziałania realizowanych przez Beneficjentów, którzy prowadzą inicjatywy klastrowe Tabela 51 Zestawienie spójnych pod względem zakresu pomiaru wskaźników RPO WZ oraz RSI Źródło Opracowanie własne Jak już wspomniano, brak wielkości docelowych oraz dotychczas osiągniętych dla wskaźników RSI uniemożliwia precyzyjne określenie wpływu interwencji w ramach RPO WZ na osiągnięcie celów strategii, rozumianego np. jako udział procentowy produktów i rezultatów RPO WZ w osiągnięciu wskaźników RSI

168 Wymiar wpływu rzeczywistego Wskaźnik strategii/ jednostka miary Cel/działanie kierunkowe strategii który mierzy Adekwatne dane dot. wdrażania RPO WZ/ jednostka miary Działania RPO, których dotyczy Osiągnięta wartość ( ) Nakłady na tworzenie i podtrzymanie współpracy podmiotów zaangażowanych w procesu innowacji i transferu technologii Współpraca podmiotów zaangażowanych w procesy rozwoju innowacji i transferu technologii. Aby wyliczyć wpływ RPO WZ należałoby zsumować wartość środków uzyskanych przez beneficjentów Poddziałania którzy realizują projekty w partnerstwie Liczba wspieranych inicjatyw klastrowych Wspieranie tworzenia i funkcjonowania inicjatyw klastrowych. Aby wyliczyć wpływ RPO WZ na realizację wskaźnika należy zsumować liczbę projektów w ramach Poddziałania które służą bezpośrednio inicjatywom klastrowym Wartość wsparcia dla inicjatyw klastrowych Wspieranie tworzenia i funkcjonowania inicjatyw klastrowych. Aby wyliczyć wpływ RPO WZ na realizację wskaźnika należy określić wartość projektów realizowanych w ramach Poddziałania realizowanych przez Beneficjentów, którzy prowadzą inicjatywy klastrowe ,38 zł Tabela 52 Prognozowane i osiągnięte wartości wskaźników RPO WZ spójnych ze wskaźnikami RSI Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) Wymiar wpływu rzeczywistego pokazany jest w odniesieniu do poszczególnych celów kierunkowych RSI , które zostały uznane za spójne pod względem przedmiotowym z instrumentami interwencji RPO WZ. 1.2 Zwiększanie kompetencji pracowników i kadr menedżerskich w zakresie innowacji. Zgodnie z dokumentem RSI, realizacji celu służy m.in. doradztwo dla przedsiębiorstw oraz finansowanie projektów pilotażowych w zakresie wprowadzanie zmian innowacyjnych w przedsiębiorstwach. Można powiedzieć, że wszystkie projekty wspierane w ramach Poddziałania służą realizacji celu. Przyczyniają się one bowiem bezpośrednio lub pośrednio do wprowadzania przez przedsiębiorstwa innowacji produktowych i procesowych ( opracowywanie planów marketingowych i biznes planów dla nowych produktów lub strategii rozwoju dla całego przedsiębiorstwa, przygotowanie dokumentacji pod inwestycje związane z wprowadzeniem nowych produktów lub usług), marketingowe (np. plany marketingowe) czy też organizacyjne (wdrożenie zarządzania jakością czy też zarządzania środowiskowego (innowacja organizacyjna prowadząca do usprawnienia procesów w organizacji). Łącznie jego realizacji służy 100 projektów wspartych w ramach Poddziałania o łącznej wartości 5,2 mln zł. 168

169 Zgodnie z zapisami RSI realizacji celu służy finansowanie projektów pilotażowych w zakresie wprowadzanie zmian innowacyjnych w przedsiębiorstwach. Projekty te mogą być finansowane w ramach Poddziałań 1.1.1, oraz Przedsięwzięcia wsparte z tych instrumentów nie miały jednak charakteru projektów pilotażowych, zgodnie z wytycznymi RSI. Plan Działań na lata , stanowiący uszczegółowienie dla strategii, postuluje wykorzystanie wymienionych instrumentów RPO WZ do finansowania projektów pilotażowych w przypadku zwiększenia alokacji i ogłoszenia dodatkowych konkursów. 1.3 Poprawa salda migracji kadr gospodarki opartej na wiedzy. Zgodnie z zapisami RSI, realizacji celu służy m.in. promocja innowacyjnego potencjału regionu, co wpisuje się w zakres wsparcia Poddziałania Schemat C.. Ponieważ realizacja projektu nie została rozpoczęta, nie można wykazać jego rzeczywistego wpływu na realizację celu. 2.2 Kreowanie współpracy, kompetencji oraz infrastruktury wokół zidentyfikowanych obszarów specjalizacji regionalnych Zgodnie z zapisami RSI, realizacji celu służy m.in. Finansowanie infrastruktury służącej badaniom i wdrażaniu technologii w procesach budowy specjalizacji regionalnych. Ponieważ specjalizacje regionalne nie zostały jeszcze określone trudno jest precyzyjnie wskazać które z projektów wspartych w ramach Poddziałania oraz bezpośrednio wpisują się w realizację tego celu. 3.1 Wzmacnianie instytucji zaangażowanych w procesy rozwoju innowacji i transferu technologii. Zgodnie z zapisami RSI realizacji celu służy m.in. rozwijanie kompetencji podmiotów zaangażowanych w rozwój innowacji i transfer technologii. Wpisują się w nie Poddziałania oraz Wszystkie inwestycje w infrastrukturę wsparte w ramach wskazanych instrumentów wzmacniają kompetencje ich beneficjentów do świadczenia usług związanych z tworzeniem innowacji i transferem technologii. Ten cel realizuje więc obecnie 7 projektów finansowanych z Poddziałania wartych łącznie ponad 174 mln zł oraz 3 projekty finansowane z Poddziałania warte łącznie 24, 6 mln zł. Sięgając do teorii kompetencji organizacyjnych 21 można wskazać następujące przykłady kompetencji, które dzięki inwestycjom zyskają beneficjenci Poddziałania oraz Realizacji celu operacyjnego 3.1 służy też Poddziałanie Pozadotacyjne instrumenty finansowania dla MŚP Inicjatywa JEREMIE. Zgodnie z zapisami RSI realizacji celu służy m.in. wzmacnianie instrumentów finansowania innowacji. W ramach Poddziałania inicjatywy JEREMIE do końca okresu programowania instrumenty finansowe zostaną wzmocnione łączną kwotą 67,3 mln euro (kwota alokacji na Poddziałanie 1.3.4) 21 G. Hamel, C.K. Prahalad, The Core Competence of the Corporation, Harvard Business Review, 1990, May-June 169

170 Beneficjenci Poddziałania nowe kompetencje Beneficjenci Poddziałania nowe kompetencje Preinkubacja i inkubacja przedsiębiorstw Świadczenie usług szkoleniowych, badawczych w oparciu o infrastrukturę laboratoryjną, ICT Świadczenie nowych, proinnowacyjnych usług doradczych Prowadzenie prac B+R w nowych obszarach Świadczenie szerszego zakresu usług B+R na rzecz podmiotów zewnętrznych 3.2 Wzmacnianie instytucji badawczo-rozwojowych i współpracy zespołów badawczych Zgodnie z zapisami RSI realizacji celu służy finansowanie rozbudowy i modernizacji infrastruktury instytucji badawczo-rozwojowych prowadzącej do rozszerzenia lub poprawienia jakości współpracy. Realizację tego celu wspierają 3 projekty realizowane w ramach Poddziałania 1.2.2, które poszerzają zasoby aparatury badawczo-rozwojowej województwa o takie instrumenty jak: Urządzenia umożliwiające pracę w ultra-wysokiej próżni oraz specjalistycznej aparatury diagnostycznej, koniecznej dla osiągnięcia najwyższego poziomu światowego w dziedzinach prowadzonych badań: fizyka jądrowa i medyczna, fizyka nanomateriałów i polimerów oraz optoelektronika (w tym akcelerator lekkich jonów). Aparatura badawcza pozwalającej na wykonanie prac badawczo-rozwojowych z sektorów: energii odnawialnej, medycyny, rekultywacji zbiorników wodnych. Laboratoria, pomieszczenia hodowlane, dające możliwość szeroko zakrojonych działań w branży biologii molekularnej i branży biotechnologicznej. 3.4 Rozwój współpracy w ramach klastrów i innych powiązań kooperacyjnych Zgodnie z zapisami RSI, realizacji celu służy pobudzanie i wspieranie rozwoju inicjatyw klastrowych m.in. przez wspieranie przedsięwzięć inwestycyjnych w ramach klastra. Beneficjentami wsparcia w ramach Poddziałania mogą być podmioty będące koordynatorami klastrów. W praktyce jednak tylko 1 spośród 7 projektów w Poddziałaniu bezpośrednio wspiera inicjatywę klastrową, a jego wartość stanowi zaledwie 0,3 % wartości łącznej wartości projektów wspieranych z tego instrumentu. Warto też zwrócić uwagę, że w Poddziałaniu nie występują projekty realizowane w partnerstwie. Może to oznaczać, że instytucje otoczenia biznesu w województwie zachodniopomorskim niechętnie podejmują wspólne przedsięwzięcia, związane z projektami inwestycyjnymi o stosunkowo dużej skali. Tym samym poddziałanie to może mieć ograniczony wpływ rzeczywisty na realizację celu 3.4 RSI Rozwój współpracy w ramach klastrów i innych powiązań kooperacyjnych. Powyższe obserwacje potwierdzają wyniki analizy SWOT wykonanej podczas przygotowania RSI

171 2020, która podkreślała słaby rozwój powiązań kooperacyjnych oraz współpracy na linii przedsiębiorcyinstytucje otoczenia biznesu jednostki naukowe. 3.5 Wykorzystanie inwestycji zewnętrznych jako nośnika innowacji do regionu Zgodnie z zapisami RSI, realizacji celu służy finansowanie procesów adaptacyjnych i rozwojowych wśród podmiotów uczestniczących w łańcuchach kooperacyjnych. W ramach Poddziałania można uzyskać wsparcie na doradztwo mające na celu rozwój przedsiębiorstw (wdrożenie systemów zarządzania jakością, opracowanie strategii i planów rozwoju). Określenie, którzy z beneficjentów Poddziałania uczestniczą w łańcuchach kooperacyjnych wymagałoby szczegółowej analizy ich profilów działalności, co wykracza poza ramy niniejszego badania. Przyjęliśmy jednak ogólne założenie, że są to przede wszystkim firmy o profilu produkcyjnym, a więc takie, które należą do działów gospodarki takich jak nieokreślony przemysł wytwórczy lub produkcja produktów żywnościowych i napojów. Firmy te realizują 35 % projektów w ramach Poddziałania Wartość tych projektów wynosi łącznie 2,1 mln zł (z czego dofinansowanie 815,3 tys. zł), co stanowi ok. 40 % wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania ( 39,1 % wartości dofinansowania). Zgodnie z zapisami RSI, realizacji celu służy rozwój systemu informacji o regionalnych zasobach kooperacyjnych w procesie współpracy z inwestorami zewnętrznymi. Służy temu Poddziałanie Schemat C. Wskazany instrument wspiera projekt systemowy, mający na celu promocję walorów inwestycyjnych województwa m.in. poprzez gromadzenie i rozpowszechnianie materiałów informacyjnych. Jak już wspomniano jednak, ponieważ realizacja projektu nie została rozpoczęta, nie można wykazać jego rzeczywistego wpływu na realizację celu Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie RPO WZ nie zawiera instrumentów wspierających tworzenie i rozwój inicjatyw klastrowych oraz realizacji imprez, m.in. o charakterze kulturalnym, mających ponadregionalne znaczenie. RPO WZ nie zawiera instrumentów wspierających tworzenie i rozwój inicjatyw klastrowych. Z kolei interwencja RSI pomija działania związane z promocją zagraniczna przedsiębiorstw. Pomimo ograniczonego zakresu wcześniejszej współpracy pomiędzy Biurem Programowania Rozwoju a Wydziałem Zarządzania, obydwie jednostki aktywnie pracują na rzecz wprowadzenia opracowania programu, który zastąpi RPO WZ w nowym okresie programowania. Można się spodziewać, że współpraca ta zapewni spójność nowego programu z RSI RSI precyzyjnie określa rolę RPO WZ w finansowaniu realizacji jej celów. Część kryteriów oceny w I osi priorytetowej jest sformułowana nieprecyzyjnie utrudniając dokonanie obiektywnej oceny. Systemy monitoringowe RSI oraz RPO WZ są tylko częściowo spójne. Ponadto RSI nie posiada wartości referencyjnych i docelowych wskaźników, przez co nie ma możliwości oceny wpływu RPO WZ na realizację jej celów. Obniżenie oceny jest wynikiem dotychczasowego braku realizacji projektów pilotażowych wspartych ze środków Poddziałań 1.1.1, i oraz niewielki stopień wsparcia inicjatyw klastrowych w ramach Poddziałania

172 Analiza i ocena spójności RPO WZ z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego Podstawowe informacje o Strat Planie Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego został opracowany w 2010 roku przez Biuro Gospodarki Przestrzennej Województwa Zachodniopomorskiego przy udziale przedstawicieli wydziałów merytorycznych Urzędu Marszałkowskiego oraz ekspertów zewnętrznych. Dokument stanowi aktualizację Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego z 2002 roku. Diagnoza Diagnoza strategiczna przedstawiona w dokumencie Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego składa się z części opisowej, przedstawiającej zagadnienie w różnorodnych obszarach interwencji Planu oraz podsumowania, w którym wypunktowane są główne wnioski z diagnozy. Wnioski te mają różnorodny charakter część z nich dotyczy zagadnień pozytywnych, część ma charakter neutralny, część zaś wskazuje na słabe strony województwa w danej dziedzinie. Niektóre wnioski są sformułowane bardzo ogólnie (np. występuje zjawisko wypierania świerka przez gatunki liściaste, albo brak wsparcia rdzenia Szczecina ) co utrudnia identyfikację konkretnych zagadnień problemowych. Cele realizacji strategii Dokument Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego wyznacza jeden cel strategiczny jakim jest zrównoważony rozwój przestrzenny województwa służący integracji przestrzeni regionalnej z przestrzenią europejską i krajową, spójności wewnętrznej województwa, zwiększenie jego konkurencyjności oraz podniesienie jakości życia jego mieszkańców do średniego poziomu w Unii Europejskiej. Realizacji tego celu służy 14 celów szczegółowych. Do każdego z nich przypisane są kierunki działań, które dzielą się na cztery kategorie działań: ustalenia, zalecenia, rekomendacje i projekty. Ze względu na charakter PZPWZ, wymienione działania dotyczą formułowania dokumentów planowania przestrzennego w województwie, jednak zarazem określają one cele i kierunki dla przedsięwzięć związanych ze społeczno-gospodarczym rozwojem regionu, finansowanych w ramach RPO WZ lub też innych instrumentów. System wdrażania i monitorowania strategii Za wdrożenie PZWPZ odpowiedzialny jest Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego. Z kolei wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast mają obowiązek opracowywania i wdrażania adekwatnych planów dla kierowanych jednostek samorządu terytorialnego. Dokument PZPWZ wskazuje konkretne programy na szczeblu państwowym i regionalnym, z których finansowane są inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym. Do programów tych zaliczyć można także programy wchodzące w zakres NSRO w tym Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego. Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego jest również odpowiedzialny za monitoring realizacji PZPWZ. Dokument przedstawia proponowany zestaw wskaźników, przyporządkowanych do poszczególnych celów szczegółowych oraz kierunków działań określonych w Planie. Dla każdego wskaźnika określony jest zakres przestrzenny oraz częstotliwość pomiaru. Brak jednak określonych 172

173 wartości docelowych i referencyjnych dla wskaźników, co utrudnia pomiar stopnia osiągnięcia zakładanych celów. Przeglądy i modyfikacje strategii Przeglądy realizacji PZPWZ zgodnie z zapisem dokumentu odbywają się co najmniej raz w czasie kadencji Sejmiku Województwa Analiza spójności RPO WZP z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Zachodniopomorskiego Wymiar potrzeb Analiza w wymiarze potrzeb została przeprowadzona w odniesieniu do wniosków kończących diagnozę strategiczną w poszczególnych obszarach interwencji PZPWZ. Należy podkreślić, że Działania i Poddziałania RPO WZ odpowiadają na niemal wszystkie potrzeby zidentyfikowane w diagnozie strategicznej PZPWZ, które zgodnie z zasadami demarkacji NSRO wchodzą w zakres interwencji regionalnych programów operacyjnych. Dwie niespójności dotyczą następujących kwestii: W RPO WZ brakuje wsparcia na projekty w zakresie działalności badawczorozwojowej realizowanej bezpośrednio przez przedsiębiorstwa, co ogranicza jego wpływ na niwelowanie problemów w obszarze gospodarki. RPO WZ nie przewiduje wsparcia na ochronę gleb przed erozją, a także rewitalizację gleb i zdewastowanych obszarów przyrodniczych, co ogranicza jego wykorzystanie, jako narzędzia niwelowania problemów dotyczących środowiska przyrodniczego województwa. Analiza porównawcza diagnozy sytuacji wyjściowej przedstawionej w PZPWZ oraz obszaru interwencji RPO WZ wykazała, że diagnoza pomija lub w sposób zdawkowy traktuje takie kwestie jak: Stan infrastruktury sportowej i rekreacyjnej w województwie, co stanowi zakres interwencji Działania 7.2 RPO. Stan infrastruktury pomocy społecznej w województwie, w tym szczególnie infrastruktury pomocy społecznej oraz wsparcia dla osób niepełnosprawnych, co wchodzi w zakres interwencji Działania 7.4 RPO Stan infrastruktury kultury w województwie w tym m.in. domów kultury, bibliotek, obiektów kinowych, muzeów, sal koncertowych, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałań i Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb znajdują się w załączniku 18 (Rozdział 18.1). Analizę spójności w wymiarze potrzeb przeprowadzono również w odniesieniu do PZPWZ z 2002 roku, który obowiązywał z okresie przygotowywania RPO WZ. Porównanie wykazało pewne niespójności pomiędzy obydwoma dokumentami. Dokument PZPWZ z 2002 roku zawiera następujące luki w zakresie diagnozy problemów i potrzeb województwa: Brak diagnozy sytuacji w zakresie infrastruktury szerokopasmowego Internetu i e- usług publicznych, co wchodzi w zakres interwencji Działania 3.1 RPO WZ. Brak szczegółowej diagnozy stanu infrastruktury kolejowej oraz taboru kolejowego, która należy do zakresu interwencji Poddziałania RPO WZ. Brak szczegółowej diagnozy stanu technicznego małych portów morskich, których wsparcie wchodzi w zakres Poddziałania RPO WZ. 173

174 Brak szczegółowej diagnozy stanu transportu publicznego w miastach, którego wsparcie stanowi zakres interwencji Poddziałania oraz Działania 6.4. Z kolei RPO WZ nie uwzględnia w ramach interwencji instrumentów, które stanowiłyby odpowiedź na potrzeby wynikające z wysokiej degradacji gleb, przede wszystkim przez działalność wojskową Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb pomiędzy RPO WZ a PZPWZ z 2002 roku znajdują się w załączniku 19 (Rozdział 19.1). Wymiar celów Analiza w wymiarze celów została przeprowadzona w odniesieniu do kierunków działań służących realizacji poszczególnych celów PZPWZ. W wyniku analizy zidentyfikowaliśmy następujące niespójności pomiędzy PZPWZ a RPO WZ w obszarach, które zgodnie z Linią Demarkacyjną, mogą stanowić zakres interwencji Regionalnych Programów Operacyjnych: Brak wsparcia na rekultywację przyrodniczą gleb a także na działania związane z ochroną gleb przed erozją, co zmniejsza pozytywny wpływ RPO WZ na realizację kierunku Ochrona i racjonalne wykorzystanie gleb. W ramach RPO WZ brakuje wsparcia na inwestycje dotyczące termomodernizacji, co ogranicza pozytywny wpływ Programu na realizację kierunku Ograniczenie wzrostu zużycia paliw węglowych i wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii. RPO WZ nie przewiduje wsparcia na rozwój i modernizację sieci ciepłowniczych, co ogranicza pozytywny wpływ Programu na realizację kierunku Utworzenie w szczecińskim obszarze funkcjonalnym sprawnie działających systemów infrastruktury technicznej w dziedzinie energetyki, gospodarki wodno-ściekowej i gospodarki odpadami. Zidentyfikowaliśmy również istotne, w naszej ocenie, luki w obszarze interwencji PGPWZ, które obejmują zakres przedmiotowy Działań i Poddziałań RPO WZ: W kierunku Rozwój potencjału demograficznego zbyt ogólnie zostały sformułowane cele dotyczące rozwoju ekonomicznego centralnej części województwa. Utrudnia to jednoznacznie wskazanie instrumentów RPO WZ które przyczyniają się do realizacji tego kierunku. Zalecenia w tym kierunku obejmują jedynie aktywizację ekonomiczną w oparciu o istniejącą infrastrukturę, co budzi wątpliwość, czy projekty w ramach RPO WZ dotyczące tworzenia nowej infrastruktury oraz inne przedsięwzięcia służące rozwojowi regionalnemu wpisują się w tak sformułowany zapis. Jest to zapis niezrozumiały. W PGPWZ brakuje kierunków oraz wytycznych związanych z pozyskiwaniem energii z biomasy, co stanowi obszar interwencji Działania 4.1. W PZPWZ brakuje zapisów związanych z ochroną dziedzictwa przyrodniczego na terenie SOF (np. w ramach kierunku Ochrona i kształtowanie krajobrazu kulturowego szczecińskiego obszaru funkcjonalnego), co wchodzi w zakres interwencji Działania 5.4. W PZPWZ brakuje zapisów związanych z rozwojem instytucji kultury - muzeów, domów kultury, kin, bibliotek, stanowiących obszar interwencji Poddziałań oraz Cele ograniczają się jedynie do zapisów dotyczących ochrony dóbr kultury. W PZPWZ brakuje zapisów związanych z rozwojem inteligentnych systemów zarządzania ruchem, co wchodzi w zakres interwencji Działania 6.5. W PZPWZ brakuje zapisów dotyczących rozwoju układów komunikacji miejskiej poza Szczecinem, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania W PZPWZ brakuje precyzyjnych zapisów odnośnie rozwoju sieci wodociągowych oraz kanalizacyjnych, co stanowi zakres interwencji Działania

175 Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze celów znajdują się w załączniku 18 (Rozdział 18.2). Przeprowadzono również uzupełniająco analizę spójności w obszarze celów pomiędzy RPO WZ oraz PZPWZ z 2002 roku. Wynika z niej, że ówczesna wersja PZPWZ w części planistycznej była w dość znacznym stopniu spójna z obszarem interwencji RPO WZ. Jest to jednak przede wszystkim rezultat dużej ogólności zapisów odnośnie realizacji poszczególnych kierunków PZPWZ. Zidentyfikowane niespójności obejmowały: Brak zapisów odnośnie rozwoju placówek opieki społecznej w tym ośrodków aktywizacji osób niepełnosprawnych, co wchodzi w zakres interwencji Działania 7.4 Brak zapisów odnośnie rozwoju transportu publicznego w miastach województwa zachodniopomorskiego, co wchodzi w zakres Poddziałań oraz 6.4 Z kolei, jak już wspomniano w przypadku analizy spójności w wymiarze potrzeb, RPO WZ nie uwzględnia w ramach wsparcia przedsięwzięć związanych z rekultywacją zdegradowanych gleb. Szczegółowe wyniki analizy spójności w wymiarze potrzeb pomiędzy RPO WZ a PZPWZ z 2002 roku znajdują się w załączniku 19 (Rozdział 19.2). Wymiar koordynacji Wywiad z przedstawicielem Biura Planowania Przestrzennego nie wykazał, aby istniała jakakolwiek forma współpracy pomiędzy tą jednostką a wydziałami odpowiedzialnymi za zarządzanie i wdrażanie RPO WZ. Jak stwierdził nasz rozmówca, wynika to przede wszystkim ze specyfiki wdrażania PZPWZ, które polega główne nad sprawowaniem nadzoru nad aktywnością gmin w zakresie tworzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Samo Biuro ani nie programuje ani nie realizuje konkretnych działań inwestycyjnych na terenie województwa. Sam Plan przygotowywany był przede wszystkim w odniesieniu do Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020 roku. W naszej ocenie jednak, w przypadku postawienia większego nacisku na kwestie przestrzenne (np. stworzenie specjalnych instrumentów dla wsparcia mniej rozwiniętej pod względem społeczno-gospodarczym) w programie operacyjnym, który zastąpi RPO WZ w kolejnym okresie programowania, należałoby rozważyć włączenie BPP w prace nad tym programem. Wymiar zarządzania finansowego PZPWZ zawiera szczegółową listę inwestycji e służących realizacji jego założeń, wśród których znajdują się przedsięwzięcia finansowane w ramach RPO WZ. Sam Program został określony jako ich źródło finansowania. Można więc mówić o stosunkowo wysokiej spójności obydwu dokumentów w wymiarze zarządzania finansowym. PZPWZ nie zawiera jednak kalkulacji kosztów związanych z realizacją jego zaleceń, przez co nie można precyzyjnie określić w jakim stopniu alokacja w ramach poszczególnych Działań RPO WZ jest wystarczająco do realizacji jego celów. Wymiar oceny Ponieważ PZPWZ ma charakter horyzontalny a więc pokrywa się zakresem interwencji z analizowanymi już strategiami, w niniejszym punkcie nie będziemy ponownie oceniać wpływu trybu wyboru projektów w ramach programu na realizację jego celów. Przeprowadzona analiza spójności kryteriów wyboru projektów z celami PZPWZ wykazała, że realizację kierunków PZPWZ wspierają przede wszystkim kryteria związane z lokalizacją projektu, co można uznać za oczywiste, biorąc pod uwagę charakter omawianego dokumentu strategicznego. Konstrukcja kryteriów premiujących projekty ze względu na miejsce ich realizacji nie jest jednak w pełni 175

176 spójna z zapisami Planu, zwłaszcza dotyczącymi wspierania najsłabiej rozwiniętych centralnych i południowych obszarów województwa (kierunek 5.1, 5.2 oraz 11.1). Dotyczy to głównie kryterium premiującego projekty realizowane na obszarach o trudnej sytuacji społeczno-gospodarczej zgodnie z załącznikiem nr 6 do Programu, występujące w Poddziałaniach 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, 1.2.1, 1.3.3, 2.1.2, 4.2, 4.3, 7.1.2, 7.2 i Gminy znajdujące się w załączniku stanowią tylko część obszarów, które w PZWZ zostały uznane za wymagające dodatkowego wsparcia. Ponadto, mechanizm wspierania projektów z obszarów o trudniejszej sytuacji społeczno-ekonomicznej w oparciu o zwiększoną punktację podczas oceny, okazał się nie dość skuteczny, na co wskazują wyniki Ekspertyzy nt. zasadności wyznaczania obszaru o szczególnie niekorzystnej sytuacji społecznogospodarczej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata i jego wpływu na aktywność beneficjentów w aplikowaniu o wsparcie z funduszy unijnych. Wykazała ona m.in., że dodatkowe punkty nie stanowią wystarczającego motywatora do aplikowania o środki, znacznym problemem jest również brak wystarczającego kapitału społecznego i finansowego pozwalającego na wykorzystanie środków RPO WZ 22. Bazując na zapisach PZPWZ można więc stwierdzić, że jakkolwiek idea wspierania gorzej rozwiniętych obszarów województwa jest słuszna, w przyszłej perspektywie programowania należy poszukać nowego modelu, bardziej skutecznego niż załącznik 6. Do innych niespójności pomiędzy zapisami PZPWZ a kryteriami oceny projektów RPO WZ, jakie zidentyfikowaliśmy podczas analizy, należą: Brak kryteriów premiujących zwiększenie dostępności do portów w projektach w ramach Poddziałania W Poddziałaniu brakuje również kryteriów, które premiowałyby projekty zwiększające dostępność terenów peryferyjnych województwa do największych miast. W ramach kierunku 5.3 PZPWZ Wykreowanie nowego centrum wzrostu w centralnej części województwa zalecane jest tworzenie i rozwój inkubatorów przedsiębiorczości i regionalnych centrów innowacyjności w takich miastach jak Drawsko Pomorskie, Kołobrzeg, Koszalin, Stargard Szczeciński, Szczecinek, Świdwin, Świnoujście, Wałcz. Kryterium miejsce realizacji projektu w Poddziałaniu premiuje co prawda realizację projektu w inkubatorach technologicznych/przedsiębiorczości i/lub parkach technologicznych/przemysłowych) a także na terenach o trudnej sytuacji społecznoekonomicznej (Załącznik nr 6 do RPO WZ), jednak nie wskazuje wymienionych miast. W ramach kierunku 8.1 realizowany jest przez rozwój parków przemysłowych, parków naukowotechnologicznych w takich gminach jak Barlinek, Goleniów, Gryfino, Karlino, Koszalin, Police, Stargard Szczeciński, Szczecin, Szczecinek, Wałcz. Kryterium miejsce realizacji projektu w Poddziałaniu premiuje realizację projektów na terenach parków technologicznych a także w takich gminach jak Szczecinek ( należy do terenów o trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej zgodnie z Załącznikiem nr 6). Nie premiuje jednak lokalizacji w pozostałych, spośród wymienionych gmin. W ramach kierunku 7.2 Rozwój ilościowy i jakościowy szkolnictwa oraz sfery naukowobadawczej zalecana jest budowa i rozbudowa szkół w szczecińskim i koszalińsko-kołobrzeskim obszarze funkcjonalnym. Kryterium lokalizacja projektu w Poddziałaniu nie premiuje jednak przedsięwzięć na wymienionych obszarach. W ramach tego samego kierunku, zalecana jest budowa i modernizacja placówek kształcenia ponadgimnazjalnego w tym kształcenia zawodowego w powiatach: białogardzkim, choszczeńskim, drawskim, gryfickim, kamieńskim, koszalińskim, łobeskim, szczecineckim, świdwińskim. Kryterium lokalizacja projektu 22 Ekspertyza nt. zasadności wyznaczania obszaru o szczególnie niekorzystnej sytuacji społeczno-gospodarczej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata i jego wpływu na aktywność beneficjentów w aplikowaniu o wsparcie z funduszy unijnych 176

177 w Poddziałaniu premiuje projekty realizowane na terenach o niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej (Załącznik 6 do RPO WZ), do których należą wybrane gminy powiatu białogardzkiego, szczecineckiego, koszalińskiego, łobeskiego, kamieńskiego. Nie premiuje jednak projektów na terenie powiatów świdwińskiego, drawskiego i gryfickiego. Kierunek 8.1 Wzrost aktywności ekonomicznej i innowacyjności w gospodarce jest realizowany m.in. przez przekształcenie stref poprzemysłowych w strefy wielofunkcyjne z możliwością zachowania działalności gospodarczej. W Poddziałaniach i nie ma kryteriów które premiowałyby udostepnienie zrewitalizowanego obiektu dla działalności gospodarczej. Kryteria wyboru projektów w Działaniu 3.1 nie premiują tworzenia PIAP, co stanowi jedno z ustaleń kierunku 10.4 Rozwój sieci internetowych i systemów telekomunikacyjnych oraz usług elektronicznych. Należy przypuszczać, że powyższe niespójności w dużym stopniu mogą wynikać, ż faktu że PZPWZ został przyjęty w 2011 roku, a więc po realizacji większości z konkursów w ramach RPO WZ, których dotyczyły analizowane karty oceny merytoryczno-technicznej. Szczegółowe wyniki analizy w zakresie systemu oceny znajduje się w załączniku 18 (Rozdział 18.3). Wymiar systemu monitoringu Analiza systemów monitoringu RPO WZ oraz PZPWZ wykazała, że jedynie 4 spośród 147 wskaźników PZPWZ jest spójnych ze wskaźnikami programowymi oraz kluczowymi, wykorzystywanymi do pomiaru efektów rzeczowych interwencji w RPO WZ. Zostały one przedstawione poniżej. System monitoringu PZPWZ nie posiada wartości referencyjnych i docelowych co utrudnia pomiar wpływu efektów rzeczowych realizacji RPO WZ na realizację jego celów. Wskaźnik PZPWZ Długość oznakowanych szlaków turystycznych Powierzchnia przeprowadzonych rewitalizacji Długość linii kolejowych zmodernizowanych Długość wybudowanych linii kolejowych Obszar PZPWZ, który mierzy Turystyka Rewitalizacja Infrastruktura kolejowa Infrastruktura kolejowa Adekwatne dane dot. wdrażania RPO WZ. Długość wybudowanych szlaków turystycznych (KSI) Powierzchnia obszarów poddanych rewitalizacji ha (KSI) Długość przebudowanych linii kolejowych (KSI) Długość wybudowanych linii kolejowych (KSI) Działania/Poddziałania których dotyczy schemat A schemat A Tabela 53 Źródło Zestawienie spójnych pod względem zakresu pomiaru wskaźników RPO WZ oraz PZPWZ Opracowanie własne Wymiar wpływu rzeczywistego Wpływ rzeczywisty RPO WZ na realizacje celów PZPWZ mierzony wartością planowanych i zrealizowanych wskaźników kluczowych, spójnych przedmiotowo ze wskaźnikami monitoringu PZPWZ został przedstawiony w tabeli poniżej. Wynika z niej, że największy postęp rzeczowy dotyczy projektów związanych z przebudową linii kolejowych oraz budową nowych szlaków turystycznych. 177

178 Wskaźnik strategii Długość oznakowanych szlaków turystycznych Powierzchnia przeprowadzonych rewitalizacji Długość linii kolejowych zmodernizowanych Długość wybudowanych linii kolejowych Cel/działanie kierunkowe strategii który mierzy Turystyka Rewitalizacja Infrastruktura kolejowa Infrastruktura kolejowa Adekwatne dane dot. wdrażania RPO WZ. Długość nowych szlaków turystycznych (KSI) Powierzchnia obszarów poddanych rewitalizacji ha (KSI) Długość przebudowanych linii kolejowych Długość wybudowanych linii kolejowych Działania, których dotyczy Poddziałanie schemat A Poddziałanie schemat A Wartość prognozowan a Wartość osiągnięta 69,838 km 47,348 km 3,66 ha 0 ha 203,096 km 142,03 km 4 km 0 km Tabela 54 Prognozowane i osiągnięte wartości wskaźników RPO WZ spójnych ze wskaźnikami PZPWZ Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) Wyniki analizy wpływu projektów wspartych w ramach RPO WZ na realizację poszczególnych kierunków działań PZPWZ spójnych z nim pod względem zakresu interwencji zostały przedstawione poniżej. Kierunek działań 2.3 Rozbudowa infrastruktury służącej wzmacnianiu powiązań zewnętrznych Zalecenia w ramach Kierunku dotyczą modernizacji dróg prowadzących do portów ujścia Odry oraz innych portów morskich, co wchodzi w zakres wsparcia Poddziałań 2.1.1, oraz Analiza układów komunikacyjnych województwa oraz danych dotyczących projektów wykazała, że w ramach Poddziałania wspartych zostało 13 projektów drogowych, obejmujących drogi wojewódzkie prowadzące do miast portowych. Ich łączna wartość wynosi 257,5 mln zł, co stanowi 71,6 % wartości całkowita wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania, a łączna wartość przyznanego na nie dofinansowania wyniosła 220,4 mln zł, co stanowi I74,5 % dofinansowania dla wszystkich wspartych w ramach Poddziałań projektów. W ramach analizy Poddziałania zidentyfikowano 13 projektów drogowych realizowanych w gminach, w których znajduje się infrastruktura portowa. Jednak znaczenie modernizowanych dróg dla realizacji Kierunku w naszej ocenie jest stosunkowo niewielkie. Spośród 3 projektów kluczowych realizowanych w ramach Poddziałania 2.1.3, 2 bezpośrednio wpisują się w realizację analizowanego kierunku. Są to projekty: Budowa i przebudowa dróg stanowiących zewnętrzny pierścień układu komunikacyjnego miasta Koszalina I etap odcinek od ulicy Gnieźnieńskiej do ulicy Szczecińskiej oraz Obwodnica Śródmieścia Szczecina etap V budowa ulicy od ul. Duńskiej Krasińskiego do ul. Arkońskiej. Obydwa przedsięwzięcia dotyczą ciągów komunikacyjnych spełniających cele tranzytowe. Pierwszy z nich dotyczy ulic, które wchodzą w zakres ciągu drogowego prowadzącego do portu w Kołobrzegu, drugi zaś może ułatwić dostęp komunikacyjny do portów w Szczecinie. Wartość obydwu projektów wynosi łącznie 129, 5 mln zł (dofinansowanie 74,5 mln zł), co stanowi 88,5 % wartości realizowanych projektów ( 92,5 % wartości dofinansowania), Podsumowując, można więc stwierdzić, że znaczna większość projektów wspartych w ramach Poddziałania oraz wpisuje się w realizację omawianego kierunku działań PZPWZ. Zalecenie w ramach kierunku dotyczy rozbudowy i modernizacji Odrzańskiej Drogi Wodnej, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Wzmocnienie portów morskich i rzecznych. W praktyce jednak, żaden z trzech projektów wspartych w ramach Poddziałania nie dotyczy bezpośrednio Odrzańskiej Drogi Wodnej. 178

179 Kierunek działań 3.1 Zachowanie walorów przyrodniczych środowiska, determinujących jego funkcje i przeciwdziałanie negatywnym skutkom antropopresji Zalecenia i rekomendacje w ramach kierunku dotyczą ochrony odmienności typów krajobrazów województwa oraz wspierania rozwoju korytarzy ekologicznych, czy też innych rodzajów ochrony przed antropopresją, oraz przywrócenia bioróżnorodności dolin rzecznych oraz tworzenia korytarzy ekologicznych. Działania te wchodzą w zakres interwencji Poddziałania 4.5.1, jednak do chwili realizacji niniejszego badania nie został rozpoczęty żaden projekt w ramach wskazanego instrumentu. Kierunek działań 3.2 Ochrona i racjonalne wykorzystanie zasobów wód powierzchniowych i podziemnych Zalecenia w ramach kierunku obejmują m.in. przywrócenie bioróżnorodności dolin rzecznych oraz tworzenie korytarzy ekologicznych, co stanowi obszar interwencji Poddziałania jednak do chwili realizacji niniejszego badania nie został rozpoczęty żaden projekt w ramach wskazanego instrumentu. Zalecenia w ramach kierunku obejmują także m.in. tworzenie zbiorników małej retencji co stanowi zakres Poddziałania Analiza wspartych w ramach Poddziałania przedsięwzięć wykazała, że żadne z nich nie dotyczy tworzenia zbiorników retencyjnych. Podsumowując, RPO WZ nie wpływa w rzeczywisty sposób na realizację omawianego kierunku. Kierunek działań 3.3 Ochrona i racjonalne wykorzystanie gleb Zalecenia w ramach Kierunku obejmują m.in. tworzenie systemu monitoringu gleb, co stanowi zakres Poddziałania 4.5.2, które wspiera tworzenie systemów monitoringowych środowiska. W ramach Poddziałania realizowany jest obecnie jeden projekt wpisujący się ten obszar przedmiotowy. Jest to przedsięwzięcie Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego realizowane przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska. Kierunek działań 3.4 Ochrona i powiększenie powierzchni obszarów leśnych Zalecenie i rekomendacje w ramach kierunku obejmują dostosowanie drzewostanów do warunków siedliskowych, co wchodzi w zakres Poddziałania 4.5.1, jednak do chwili realizacji niniejszego badania nie został rozpoczęty żaden projekt w ramach wskazanego instrumentu. Kierunek działań 3.6 Zachowanie i rozwój systemu obszarów chronionych i jego integracja z systemami pozaregionalnymi Zalecenia w ramach kierunku obejmują tworzenie planów ochrony obszarów Natura 2000, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania jednak do chwili realizacji niniejszego badania nie został rozpoczęty żaden projekt w ramach wskazanego instrumentu. Kierunek działań 3.7 Przeciwdziałanie niekorzystnym zmianom klimatycznym oraz ograniczenie emisji zanieczyszczeń do atmosfery Zalecenia w ramach Kierunku obejmują ograniczenie zanieczyszczeń powietrza pochodzących ze spalania węgla, co wchodzi w zakres interwencji Działania 4.4 jednak do chwili realizacji niniejszego badania nie został rozpoczęty żaden projekt w ramach wskazanego instrumentu. 179

180 Kierunek Działań 5.2 Kształtowanie policentrycznej sieci osadniczej województwa umożliwiającej procesy dyfuzji rozwoju z biegunów wzrostu do pozostałych ośrodków i poprawę spójności przestrzennej wewnątrz województwa Zalecenia i rekomendacje w ramach kierunku obejmują modernizację drogi wojewódzkiej nr 163, co może wchodzić w zakres wsparcia w ramach Poddziałania Spośród projektów objętych interwencją Poddziałania, 2 dotyczą drogi wojewódzkiej nr 163: Przebudowa przejścia przez m. Połczyn Zdrój w ciągu drogi wojewódzkiej nr 163 Przebudowa wiaduktu w m. Białogard w ciągu drogi wojewódzkiej nr 163. Ich łączna wartość wynosi 15,9 mln zł (dofinansowanie 11,6 mln zł), co stanowi około 4,4 % wartości realizowanych projektów. Poddziałanie oraz służą realizacji zalecenia dotyczącego zwiększenia dostępności komunikacyjnej terenów peryferyjnych do głównych miast województwa, do Świnoujścia oraz gmin w powiatach choszczeńskim, drawskim, gryfickim, gryfińskim, kamieńskim, łobeskim, myśliborskim, szczecineckim, świdwińskim. Spośród 19 projektów wspieranych w ramach Poddziałania aż 13 jest realizowanych na terenie wymienionych powiatów, poza powiatami choszczeńskim, łobeskim i szczecineckim. Ich łączna wartość wynosi 215, 8 mln zł, co stanowi 60,1 % realizowanych projektów. Wartość dofinansowania wymienionych przedsięwzięć wynosi 183,7 mln zł (62,1 % łącznej wartości dofinansowania dla projektów w Poddziałaniu 2.1.1). Najwięcej projektów zrealizowano w powiecie gryfickim (4 projekty o łącznej wartości 71,4 mln zł) i kamieńskim (3 projekty o łącznej wartości 69,7 mln zł). W ramach Poddziałania na terenie wskazanych powiatów, realizowana jest ponad połowa (38 z 74 projektów) spośród wszystkich wspartych projektów. Ich łączna wartość wynosi 141, 2 mln zł (59.8 mln zł dofinansowania), co stanowi 58 % wartości wszystkich projektów, które otrzymały wsparcie ( 59 % łącznej kwoty dofinansowania). Spośród wymienionych, najwięcej bo aż 8 projektów realizuje powiat gryficki (wartość projektów 51,5 mln zł, wartość dotacji 22,1 mln zł) oraz drawski (6 projektów o całkowitej wartości łącznej 15, 6 mln zł i wartości dofinansowania 7,6 mln zł). Najmniej 1 projekt zrealizował powiat choszczeński. Jego wartość całkowita to 818, 3 tys. zł ( 409,1 tys. zł) dotacji. Należy jednak podkreślić, że bez pogłębionej analizy trudno jednoznacznie określić na ile wskazane projekty, mające charakter lokalny rzeczywiście przyczyniają się do realizacji omawianego kierunku. Spośród 3 projektów wspartych w ramach Poddziałania 2.1.3, jeden wpisuje się w zakres interwencji omawianego kierunku. Jest to projekt Przebudowa centralnego układu komunikacyjnego śródmieścia w Świnoujściu o wartości 16,8 mln zł (6 mln zł dofinansowania). Ustalenia w ramach kierunku obejmują przywrócenie połączenia linii kolejowej Kalisz Pomorski- Wałcz- Piła, co wpisuje się w zakres interwencji Poddziałania Schemat A. Jeden ze wspartych w ramach Poddziałania projektów Modernizacja regionalnej Linii kolejowej 403 Wałcz - Kalisz Pomorski Ulikowo służy realizacji wskazanego ustalenia. Ustalenia w ramach kierunku obejmują także rozbudowę sieci światłowodowych w powiatach drawskim, kołobrzeskim, koszalińskim, łobeskim, stargardzkim, szczecineckim, świdwińskim, wałeckim, co jest spójne z zakresem Działania 3.1. Jednak spośród 16 projektów wspartych w ramach Działania, jedynie 2 są realizowane na terenie wymienionych powiatów. Są to przedsięwzięcia: Budowa infrastruktury transmisji danych dla Miasta i Gminy Węgorzyno ( powiat świdwiński) Rozwój społeczeństwa informacyjnego poprzez zapewnienie w gminie Tuczno szerokopasmowego dostępu do Internetu Ich łączna wartość całkowita wynosi 7,6 mln zł (łączna wartość dofinansowania 5,7 mln zł), co stanowi zaledwie 8,3 % wartości całkowitej wszystkich wspartych projektów (9 % wartości dofinansowania). Powyższe dane pokazują, że Działanie 3.1 w niewielkim stopniu przyczynia się do wzrostu słabiej rozwiniętych obszarów województwa. 180

181 Zalecenia w ramach kierunku obejmują wspieranie innowacyjności gospodarki w małych i średnich miastach, co jest przedmiotem interwencji 1 osi priorytetowej. Aby zbadać rzeczywisty wpływ RPO WZ na realizację kierunku określiliśmy liczbę projektów realizowanych w małych i średnich miastach ( wszystkie miasta województwa poza Szczecinem i Koszalinem). Wyniki zostały przedstawione poniżej. Poddziałanie Liczba projektów (odsetek projektów w miastach) Wartość całkowita projektów (odsetek projektów realizowanych w miastach) Wartość dofinansowania (odsetek projektów realizowanych w miastach) Poddziałanie (35,6 %) 53,6 mln zł ( 41,1 %) 23,5 mln zł ( 38,3 %) Poddziałanie (56,1 %) 139, 8 mln zł (55,3 %) 58,8 mln zł ( 56,5 %) Poddziałanie (45,2 %) 142,3 mln zł (53,7 %) 64,2 mln zł ( 53,1 %) Poddziałanie (14 %) 0,7 mln zł ( 0,4 %) 0,5 mln zł ( 0,5 %) Poddziałanie Poddziałanie Brak danych Brak danych Brak danych Poddziałanie Brak danych Brak danych Brak danych Poddziałanie (71,4 %) 100,6 mln zł (39,6 %) 43,4 mln zł (39,4 %) Tabela 55 Liczba i wartość projektów realizowanych w ramach instrumentu I osi priorytetowych w średnich i małych miastach województwa zachodniopomorskiego ( z wyłączeniem Szczecina i Koszalina) Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) Powyższa tabela pokazuje, że spośród wszystkich projektów wspartych z Priorytetu I, realizowanych na terenach miejskich największy udział przedsięwzięć realizowanych na terenie małych i średnich miast występuje w Poddziałaniu %. Analizując instrumenty, których beneficjentami są przedsiębiorstwa należy zwrócić uwagę na Poddziałanie Jedynie co trzeci realizowany w mieście projekt, wsparty w ramach tego instrumentu, był zlokalizowany poza Koszalinem lub Szczecinem. Świadczy to o stosunkowo małej aktywności mikroprzedsiębiorców z małych i średnich miast w realizacji inwestycji wspieranych w ramach RPO WZ. Zwraca uwagę praktyczny brak projektów realizowanych w małych i średnich miastach w Poddziałaniach oraz 1.2.2, wspierających instytucje mające bezpośredni wpływ na rozwój innowacyjności przedsiębiorstw. W poddziałaniach tych tylko jeden projekt był realizowany poza Szczecinem i Koszalinem. Jest to przedsięwzięcie Rozwój infrastruktury Centrum Wspierania Biznesu Gminy Dębno w celu wsparcia działalności klastra branży drzewno-meblarskiej oraz rozwoju transgranicznej współpracy gospodarczej Euroregionu Pomerania wsparte w ramach Poddziałania Jego wartość stanowi jednak tylko 0,4 % wartości wszystkich projektów wspartych z tego instrumentu. W przypadku Poddziałania w małych i średnich miastach zrealizowano aż 5 z 7 projektów. Ich wartość stanowi jednak 40 % wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania. W ramach kierunku zalecane jest tworzenie inkubatorów przedsiębiorczości i regionalnych centrów innowacyjności w takich miastach jak Drawsko Pomorskie, Kołobrzeg, Koszalin, Stargard Szczeciński, Szczecinek, Świdwin, Świnoujście, Wałcz. Jest to spójne z obszarem interwencji Poddziałania Spośród 7 wspartych projektów, 2 realizowane są na terenie Koszalina. Są to: Rozwój parku technologicznego w Koszalinie Wzrost poziomu jakości i zakresu proinnowacyjnych usług świadczonych przez Koszalińską Agencję Rozwoju Regionalnego S.A. poprzez remont obiektów wraz z zakupem niezbędnego wyposażenia. Ich łączna wartość wynosi 3,4 mln zł, co stanowi zaledwie 1,7 % wartości wspartych projektów. Należy zwrócić uwagę, że projekty związane z tworzeniem i rozwojem inkubatorów przedsiębiorczości i regionalnych centrów innowacyjności są realizowane tylko w jednym z wymienionych w zapisach PZPWZ miast. Zalecenia w ramach kierunku obejmują wzrost atrakcyjności miast przez rewitalizację i tworzenie atrakcyjnych przestrzeni publicznych. Zalecenie dotyczy wszystkich miast województwa. Na realizację tego kierunku wpływ mają Działania i Poddziałania 5.1.1, 5.1.2, 5.2.1, 5.2.2, 5.3, 5.4, 6.1.1, 6.1.2, 6.2.2, 6.3 i 7.2. Tabela poniżej przedstawia liczbę i wartość realizowanych i zakończonych projektów wspartych z tych instrumentów, realizowanych na terenach miejskich. Przedstawia również ich udział w ogólnej liczbie i wartości wszystkich wspartych projektów. 181

182 Poddziałanie Liczba projektów w miastach (udział we całości projektów Wartość całkowita projektów w miastach (udział w całości projektów) Wartość dofinansowania projektów realizowanych w miastach ( udział w całości projektów ,8 68,8 77,3% 73,6% 75,4% 2 3,10 2,3 100,0% 100,0% 100,0% 10 94,3 48,9 62,5% 92,1% 89,4% 7 23,6 14,4 87,5% 91,5% 88,9% 3 6 4,2 50,0% 19,7% 20,1% 1 5,3 3,4 100,0% 100,0% 100,0% ,4 60,5 90,0% 98,6% 98,7% 2 3,5 2,6 100,0% 100,0% 100,0% 2 119,2 43,4 100,0% 100,0% 100,0% 12 62,3 39,9 80,0% 92,8% 91,3% 4 21,2 8,4 66,7% 76,0% 73,7% 9 63,4 27,2 81,8% 93,5% 91,9% Tabela 56 Liczba i wartość projektów służących rewitalizacji i zwiększenia atrakcyjności przestrzeni publicznej realizowanych w miastach Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) Z przedstawionej tabeli wynika jednoznacznie, że projekty miejskie dominują niemal we wszystkich Poddziałaniach związanych ze zwiększaniem atrakcyjności przestrzeni publicznej. Wyjątek stanowi Działanie 5.3, gdzie projekty realizowane w miastach stanowią połowę wszystkich przedsięwzięć a ich łączna wartość stanowi niecałe 20 % wartości wszystkich projektów. Kierunek działań 5.3 Wykreowanie nowego ośrodka wzrostu w centralnej części województwa W ramach kierunku zalecane jest zbliżenie czasowe miast, takich jak Czaplinek, Drawsko Pomorskie, Łobez, Połczyn Zdrój. Służy temu m.in. modernizacja infrastruktury drogowej wspierana w ramach Poddziałań Spośród dróg o znaczeniu wojewódzkim, objętych interwencją Poddziałania, wymienione miasta połączone są przez: 182

183 Drogę wojewódzką nr Czaplinek Połczyn Zdrój, Drogę wojewódzką nr Drawsko Pomorskie Łobez, Drogę wojewódzką nr 173 -Drawsko Pomorskie Połczyn Zdrój. Spośród analizowanych projektów wspartych w ramach Poddziałania, żaden nie dotyczy wskazanych odcinków dróg. Dwa projekty dotyczą budowy obejścia drogowego Połczyna Zdroju, jednak trudno wnioskować, że wpływają one na zbliżenie czasowe wymienionych miejscowości. Brak więc rzeczywistego wpływu RPO WZ na realizację omawianego kierunku działań. Kierunek działań 6.1 Ochrona i wyeksponowanie dziedzictwa kulturowego W ramach Kierunku zalecane są działania związane z rewitalizacją zabytkowych układów przestrzennych urbanistycznych i ruralistycznych,co jest przedmiotem wsparcia w ramach Poddziałań 5.2.2, 6.2.2, oraz Analiza projektów realizowanych w ramach Poddziałania wykazała, że wszystkie wpisują się w zakres kierunku. Jest to łącznie 8 przedsięwzięć o wartości 25,8 mln zł, z czego 16,2 mln zł stanowi dofinansowanie. Również wszystkie 15 projektów wspartych w ramach Poddziałania o łącznej wartości 67,2 mln zł (wartość dofinansowania 43,7 mln zł) realizuje zapisy kierunku. W momencie przystąpienia do realizacji badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania oraz 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego Kierunki PZPWZ. Kierunek działań 6.3 Ochrona i kształtowanie ładu przestrzennego W ramach kierunku zalecane są przedsięwzięcia w zakresie rewitalizacji i uzupełnienia wielofunkcyjnej zabudowy śródmiejskiej, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania 5.5.1, 5.5.2, i W momencie przystąpienia do realizacji badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania oraz 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego kierunku PZPWZ. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomoc instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica ( Poddziałanie oraz 6.6.2). Kierunek działań 7.1 Poprawa standardów zasobów mieszkaniowych W ramach kierunku zalecane są przedsięwzięcia w zakresie rewitalizacji tkanki mieszkaniowej i przestrzeni publicznych. Poddziałania 5.5.1, 5.5.2, i obejmują typy projektów dotyczące tych przedsięwzięć. W momencie przystąpienia do realizacji badania projekty nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania oraz 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego kierunku PZPWZ. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomoc instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica (Poddziałanie oraz 6.6.2). Kierunek działań 7.2 Rozwój ilościowy i jakościowy szkolnictwa oraz sfery naukowo-badawczej W ramach kierunku zalecana jest budowa i rozbudowa szkół z szczecińskim (SOF) i koszalińskokołobrzeskim obszarze funkcjonalnym (K-KOF), co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Analiza danych projektowych wykazała, że spośród 21 projektów realizowanych w ramach Poddziałania 7.1.2, 6 projektów jest realizowanych na terenie SOF. Ich wartość stanowi jednak aż 61.4 % wszystkich przedsięwzięć wspartych w ramach Poddziałania (wartość dofinansowania - 55,6 % wartości dofinansowania wszystkich projektów). Na terenie K-KOF nie jest natomiast realizowany ani jeden projekt finansowany w ramach omawianego Poddziałania. Obszar Liczba Udział we wszystkich Całkowita wartość Udział we wszystkich Wartość dofinansowania Udział we wszystkich 183

184 funkcjonalny projektów projektach projektów (mln) zł projektach (mln zł) projektach SOF 6 28,6% 35,8 61,4% 13,8 55,6% K-KOF 0 0% 0 0% 0 0% Tabela 57 Liczba i wartość projektów realizowanych w ramach Poddziałania na terenie Szczecińskiego Obszaru Funkcjonalnego oraz Koszalińsko-Kołobrzeskiego Obszaru Funkcjonalnego ) Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) Biorąc pod uwagę wielkość projektów, największe znaczenie dla realizacji zalecenia w ramach kierunku mogą mieć takie inwestycje jak: Budowa gimnazjum na nieruchomości Zespołu Szkół w Przecławiu (wartość projektu -13,4 mln zł), Budowa i wyposażenie Powiatowego Centrum Edukacyjno - Rewalidacyjnego na potrzeby Zespołu Szkół Specjalnych w Goleniowie ( wartość projektu - 10 mln zł). W ramach kierunku zalecana jest również budowa i modernizacja placówek kształcenia ponadgimnazjalnego w tym kształcenia zawodowego w powiatach: białogardzkim, choszczeńskim, drawskim, gryfickim, kamieńskim, koszalińskim, łobeskim, szczecineckim, świdwińskim. Zalecenie to realizuje 6 projektów realizowanych w ramach Poddziałania. Ich wartość wynosi 12,8 mln zł (z czego 6,4 mln zł wynosi dofinansowanie w ramach RPO WZ), co stanowi 21,9 % wspartych w ramach Poddziałania projektów (26 % wartości dofinansowania wszystkich projektów w ramach Poddziałania). Wszystkie projekty są realizowane przez placówki kształcenia zawodowego. Na uwagę zasługuje fakt, że projekty te realizowane były tylko w 3 spośród wskazanych powiatów: drawskim, kamieńskim i świdwińskim. Wskazuje to dość ograniczone przestrzenne oddziaływanie Poddziałania na budowę i modernizację placówek kształcenia ponadgimnazjalnego, w tym kształcenia zawodowego. W ramach kierunku zalecana jest poprawa bazy dydaktycznej i naukowej w Koszalinie, Stargardzie Szczecińskim, Szczecinie i Wałczu, co wpisuje się w zakres interwencji Poddziałań oraz Wszystkie projekty wsparte z Poddziałania realizowane są w Koszalinie i Szczecinie. Ich łączna wartość to 24,6 mln zł (17,4 mln zł wynosi wartość dofinansowania). Brakuje projektów realizowanych poza dwoma największymi miastami województwa - w Stargardzie Szczecińskim i Wałczu. W przypadku Poddziałania widoczna jest dominacja projektów realizowanych na terenie Szczecina. Stanowią one aż 6 spośród 9 wspartych w ramach RPO WZ inwestycji a ich wartość stanowi 85,5 % wartości całkowitej wszystkich inwestycji w ramach Poddziałania (86,6 % wartości przyznanego dofinansowania). Realizowany jest również jeden projekt na terenie Wałcza: Przebudowa budynku infrastruktury edukacyjnej PWSZ w Wałczu o wartości 2,9 mln zł. Zwraca uwagę brak projektów realizowanych na terenie Stargardu Szczecińskiego oraz Koszalina. W tym drugim przypadku infrastruktura dydaktyczna jest jednak modernizowana i rozbudowywana w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, którego wsparciem objęte są dwa duże przedsięwzięcia Politechniki Koszalińskiej. Kierunek działań 7.3 Poprawa dostępności do usług medycznych, ochrony zdrowia i ratownictwa medycznego W ramach kierunku zaleca się stworzenie usługi e-zdrowie co wchodzi w zakres interwencji Działanie 3.2. W tym celu realizowany jest projekt Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego Telemedycyna - element e-zdrowia WZP. Jego wartość wynosi 1,2 mln zł, z czego 789 tys. pochodzi z dofinansowania RPO WZ. W ramach kierunku zaleca się zwiększenie bazy opieki długoterminowej, rehabilitacyjnej i psychiatrycznej w całym województwie oraz bazy lecznictwa onkologicznego w Szczecinie i Koszalinie, co 184

185 jest spójne z zakresem interwencji Poddziałania i W przypadku Poddziałania Zalecenie to realizuje tylko 1 spośród 5 projektów wspartych z tego instrumentu. Jest nim Budowa i wyposażenie Centrum Diagnostyki i Terapii Nowotworów Piersi realizowany przez Zachodniopomorskie Centrum Onkologii. Wartość inwestycji wynosi 44,5 mln zł ( wartość dofinansowania 24,5 mln zł). Jest to 16,4 % wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania (17,8 % wartości przyznanego dofinansowania). Kierunek ten jest realizowany również przez projekt Rozbudowa i modernizacja Centrum Rehabilitacji Chorych na Stwardnienie Rozsiane nowa powierzchnia, nowe możliwości wsparty w ramach Działania 7.4 Również w Poddziałaniu występuje tylko jeden projekt, który wpisuje się w analizowane zalecenie. Jest to przedsięwzięcie Pracownia chorób piersi zakup mammografu cyfrowego z możliwością wykonywania biopsji celowanej realizowane przez Powiat Szczecinecki. Przyczynia się on do zwiększenia bazy lecznictwa onkologicznego. Wartość projektu to 1,2 mln zł ( 685 tys. zł dofinansowania), co stanowi 10 % wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania ). W ramach kierunku zaleca się utrzymanie istniejących szpitali oraz zwiększenie dostępności do oddziałów szpitalnych chorób wewnętrznych, chirurgii ogólnej oraz pediatrycznej. Należy uznać, że w pośredni sposób wszystkie projekty finansowane w ramach Poddziałań oraz przyczyniają się poprzez wsparte inwestycje do utrzymania istniejących szpitali. Jest to łącznie 17 projektów o łącznej wartości całkowitej 283,1 mln zł, z czego dofinansowanie stanowi 144, 3 mln zł. Kierunek działań 8.1 Wzrost aktywności ekonomicznej i innowacyjności w gospodarce Kierunek jest realizowany przez przekształcenie stref poprzemysłowych w strefy wielofunkcyjne z możliwością zachowania działalności gospodarczej. Przedsięwzięcia tego typu należą do zakresu interwencji Poddziałań 5.5.1, 5.5.2, i W momencie przystąpienia do realizacji badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania oraz 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego Kierunki PZPWZ. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomocy instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica ( Poddziałanie oraz 6.6.2). Omawiany kierunek działań jest realizowany również przez rozwój parków przemysłowych, parków naukowo-technologicznych w takich gminach jak Barlinek, Goleniów, Gryfino, Karlino, Koszalin, Police, Stargard Szczeciński, Szczecin, Szczecinek, Wałcz. Przedsięwzięcia tego typu są wspierane w ramach Poddziałania Spośród 7 projektów objętych wsparciem do realizacji kierunku przyczyniają się dwie inwestycje realizowane w Szczecinie i Koszalinie. Budowa i wyposażenie I Etapu Pomerania Technopark w Szczecinie przy ul. Niemierzyńskiej (wartość całkowita projektu 100 mln zł, wartość dofinansowania 31,5 mln zł). Rozwój Parku Technologicznego w Koszalinie (wartość całkowita projektu 2,4 mln zł, wartość dotacji 744 tys. zł). Łączna wartość projektów służących rozwojowi parków technologicznych i przemysłowych w ramach Poddziałania to 102,4 mln zł, co stanowi 51,6 % wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania. Z kolei łączna wartość dofinansowania obydwu inwestycji stanowi 31,4 % środków zakontraktowanych w ramach Poddziałania Po raz kolejny uwagę zwraca brak wśród wspartych projektów przedsięwzięć służących rozwojowi parków technologicznych w małych i średnich miastach województwa, zwłaszcza w jego centralnej części, oddalonej od tego typu instytucji znajdujących się w Szczecinie i Koszalinie. Poddziałanie jak również Poddziałanie wpisują się zakresem swojej interwencji również w inne zalecenie w ramach kierunku, jakim jest intensyfikacja współpracy między uczelniami wyższymi, samorządem gospodarczym oraz podmiotami gospodarczymi w zakresie transferu nowych technologii. Analiza danych projektowych wykazała, że rzeczywisty wpływ na realizację tego Kierunku mogą mieć wszystkie 3 projekty wsparte w ramach Poddziałania (łączna wartość 24,6 mln zł, z czego 17,4 mln zł stanowi dofinansowanie). Przewidują one bliską współpracę z przedsiębiorstwami w 185

186 obszarze badań i rozwoju. Spośród projektów wspartych w ramach Poddziałania 1.2.1, cztery przyczyniają się do intensyfikacji współpracy pomiędzy uczelniami wyższymi, samorządem gospodarczym i przedsiębiorstwami w zakresie transferu nowych technologii. Zostały one wymienione w tabeli poniżej: Lp Projekt SERVICE INTER-LAB Centrum Transferu Wiedzy i Innowacji dla Sektora Usług Centrum Współpracy Nauki i Gospodarki Dostosowanie budynku Regionalnego Centrum Innowacji i Transferu Technologii do świadczenia nowych usług proinnowacyjnych. Budowa i wyposażenie I Etapu Pomerania Technopark w Szczecinie przy ul. Niemierzyńskiej Beneficjent Uniwersytet Szczeciński Północna Izba Gospodarcza w Szczecinie Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie Szczeciński Park Naukowo - Technologiczny spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Wpływ na współpracę pomiędzy uczelniami, samorządem gospodarczym i przedsiębiorstwami w zakresie transferu nowych technologii Projekt przewiduje stworzenie centrum preinkubacji i inkubacji przedsiębiorstw (AIP) dla studentów. Świadczone usługi mają również przyczyniać się do transferu wiedzy pracowników Uniwersytetu do gospodarki. PIG Szczecin należy do jednostek samorządu gospodarczego. Projekt przewiduje wdrożenie rozwiązań umożliwiających transfer technologii pomiędzy sferą nauki i przedsiębiorstw. W wyniku inwestycji zostaną stworzone warunki do preinkubacji i inkubacji firm w ramach akademickiego inkubatora przedsiębiorczości a także firm typu spin-off, zakładanych przez pracowników naukowych. Projekt przewiduje m.in. stworzenia centrum inkubacji przedsiębiorstw, adresowane m.in. do studentów i pracowników naukowych, chcących prowadzić działalność gospodarczą w oparciu o opracowane technologie. Łączna wartość wymienionych projektów wynosi 194 mln zł, z czego 100,4 mln zł wynosi wsparcie w ramach RPO WZ. Ponieważ stanowi to odpowiednio 98 % wartości wszystkich wspartych w ramach Poddziałania projektów oraz 98 % wartości przyznanego dofinansowania, można powiedzieć że przedsięwzięcia wspierające współpracę z w dziedzinie transferu technologii stanowią olbrzymią część interwencji analizowanego instrumentu RPO WZ. Kierunek jest realizowany również przez wspieranie przy zastosowaniu instrumentów polityki regionalnej lokalizacji przemysłu i usług na terenie województwa. Poddziałanie 1.3.3, nakierowane na przyciąganie do województwa inwestycji jest spójne z tym kierunkiem. W momencie rozpoczęcia realizacji badania zostały rozpoczęte jedynie projekty w ramach Schematu A Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej województwa zachodniopomorskiego. Wszystkie one przyczyniają się do realizacji kierunku. Łączna wartość 7 objętych wsparciem projektów wynosi 316,8 mln zł, z czego 138,2 mln zł stanowi dotacja. Zgodnie ze wskaźnikami kluczowymi dla Poddziałania 1.3.3, na wspartych obszarach inwestycyjnych ulokowano inwestycje warte łącznie 990 mln zł. Kierunek Wzrost aktywności ekonomicznej i innowacyjności w gospodarce jest realizowany przez poprawę dostępności do Internetu szerokopasmowego w całym województwie, co stanowi cel Działania 3.1. Rzeczywisty wpływ wskazanego instrumentu na realizację kierunku wyraża się poprzez 16 wspartych projektów, wartych łącznie 90,7 mln zł (łączna wartość dofinansowania - 64,9 mln zł). Efekty rzeczowe interwencji w tym Działaniu zostały przedstawione w rozdziale poświęconym Strategii Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim w latach Kierunek działań 8.2 Rozbudowa potencjału gospodarki morskiej w oparciu o porty morskie Kierunek jest realizowany m.in. przez przystosowanie portu morskiego w Stepnicy do obsługi Goleniowskiego Parku Przemysłowego. Wpisuje się to w zakres interwencji Poddziałania Wzmocnienie portów morskich i rzecznych. Rzeczywisty wpływ na realizację kierunku ma jeden z projektów wspierany w ramach powyższego Poddziałania - Przebudowa Basenu Kolejowego w 186

187 Porcie Morskim w Stepnicy. Basen Kolejowy Portu w Stepnicy przewidywany jest do przeładunków ładunków masowych, drobnicy, elementów wielkogabarytowych i produktów ropopochodnych. Przedmiot projektu obejmuje przede wszystkim modernizację nabrzeży, co ma doprowadzić do zwiększenia intensywności i efektywności operacji związanych z przeładunkiem towarów. Działania te przyczynią się do lepszego dopasowania infrastruktury portu do potrzeb przedsiębiorstw korzystających z jego usług, do których mogą należeć również firmy posiadające zakłady na terenie Goleniowskiego Parku Przemysłowego. Wartość całkowita projektu wynosi 10,2 mln zł (wartość dofinansowania 5 mln zł). Kierunek działań 8.4 Wykorzystanie potencjału turystycznego województwa jako czynnika rozwoju gospodarczego i społecznego Ustalenia w ramach kierunku obejmują rozwój funkcji turystycznych w portach morskich i rybackich m.in. w gminach Mielno, Darłowo, Kołobrzeg, Postomino, Kamień Pomorski, Trzebiatów, Rewal, Szczecin, Świnoujście i Ustronie Morskie. W ramach Poddziałań Infrastruktura turystyki oraz Poddziałania Infrastruktura turystyki na obszarze metropolitalnym wspierane są inwestycje w zakresie tworzenia i rozwoju infrastruktury do uprawiania turystyki wodnej. W ramach Poddziałania realizowane są 2 projekty spójne z powyższym ustaleniem: Zagospodarowanie Basenu Północnego w Świnoujściu na port jachtowy Budowa infrastruktury rekreacyjnej i żeglarskiej w Stepnicy Ich łączna wartość wynosi 24,5 mln zł, z czego wartość dofinansowania wynosi 10,4 mln zł. W ramach Poddziałania nie zidentyfikowano projektów, które realizowałyby wskazane ustalenie PZWPZ. Ustalenia w ramach kierunku obejmują również budowę i rozwój marin w gminach Darłowo, Dziwnów, Kamień Pomorski, Kołobrzeg, Mielno, Trzebiatów, Rewal, Nowe Warpno, Stepnica, Szczecin, Świnoujście, Police i Wolin, wchodzących w skład Zachodniopomorskiego Szlaku Żeglarskiego. Jakkolwiek większość inwestycji związanych z tym ustaleniem realizowanych jest w ramach projektu Zachodniopomorski Szlak Żeglarski sieć portów turystycznych Pomorza Zachodniego finansowanego ze środków Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, zidentyfikowano jeden projekt, wsparty z Poddziałania RPO WZ, mający rzeczywisty wpływ na rozwój mariny w porcie w Stepnicy, należącym do Zachodniopomorskiego Szlaku Żeglarskiego. Jest to przedsięwzięcie Budowa infrastruktury rekreacyjnej i żeglarskiej w Stepnicy, w ramach którego przewiduje się m.in. pogłębienie toru wodnego umożliwiające zawijanie do portu większym jachtom. Wartość projektu wynosi 7,9 mln zł, z czego 4 mln zł wynosi dofinansowanie ze środków RPO WZ. Ustalenia w ramach kierunku obejmują zagospodarowanie turystyczne wzdłuż kanału łączącego jezioro Liwia i Łuża z Morzem Bałtyckim (gmina Rewal), co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Infrastruktura turystyki oraz Poddziałanie Regionalny system informacji turystycznej oraz rozwój produktów turystycznych. Analiza projektów wspartych w ramach wymienionych instrumentów wykazała jednak brak przedsięwzięć służących realizacji tego ustalenia. Ustalenia w ramach kierunku obejmują zagospodarowanie turystyczne jeziora Jamno (Koszalin i Mielno), a także zagospodarowanie turystyczne Zalewu Kamieńskiego, co również wchodzi w zakres interwencji Poddziałań oraz W tym przypadku także nie zidentyfikowano projektów służących realizacji tego ustalenia. Ustalenia w ramach kierunku obejmują stworzenie centrów obsługi turystyki wodnej w gminach Barlinek, Czaplinek, Drawsko Pomorskie, Myślibórz, Nowe Warpno, Stepnica, Szczecinek, Trzebież. Tylko jeden projekt wsparty w ramach RPO WZ wpisuje się w zakres wymienionego ustalenia. Jest to przytaczana już wielokrotnie inwestycja pn. Budowa infrastruktury rekreacyjnej i żeglarskiej w Stepnicy finansowana ze środków Poddziałania Zwraca uwagę całkowity brak projektów w tym zakresie w regionie pojezierzy, kluczowego dla rozwoju turystyki wodnej w województwie zachodniopomorskim. 187

188 Ustalenia w ramach kierunku obejmują udostępnienie Międzyodrza oraz terenów przygranicznych dla turystyki pieszej, rowerowej, kajakarskiej w gminach Kołbaskowo, Szczecin, Widuchowa, Gryfino, Nowe Warpno, Police. Jest to spójne z zakresem interwencji Poddziałania 6.1.1, oraz Działania 6.3. Spośród 20 projektów wspartych w ramach Poddziałania zidentyfikowano 6 projektów posiadających rzeczywisty wpływ na realizację wspomnianego ustalenia. Ich łączna wartość wynosi 3,3 mln zł, z czego wartość dofinansowania wynosi 2,4 mln zł. Stanowi to odpowiednio 2,4 % wartości wszystkich projektów oraz 3,9 % wartości wsparcia przyznanego w ramach Poddziałania. Realizowane projekty przyczyniają się przede wszystkim do rozwoju turystyki pieszej, w mniejszym stopniu rowerowej. Zauważono natomiast brak przedsięwzięć mających bezpośredni wpływ na rozwój turystyki kajakarskiej. Do realizacji ustalenia przyczyniają się obydwa projekty wsparte w ramach Poddziałania Dotyczą one utworzenia punktów informacji turystycznej. Można przyjąć, że będą one udzielały potrzebnych informacji osobom uprawiającym różnorodne formy turystyki na terenach Międzyodrza. Wartość obydwu projektów wynosi 3,5 mln zł, z czego 2,6 mln zł wynosi dofinansowanie w ramach RPO WZ. W przypadku Działania 6.3 połowa spośród 6 projektów objętych wsparciem wpisuje się w zakres ustalenia. Ich łączna wartość, 19,8 mln zł, co stanowi 71 % wartości projektów wspartych w ramach Działania, zaś wartość ich dofinansowania wynosi 8,8 mln zł, co stanowi 77,2 % przyznanych środków. Pozwala to twierdzić, że wsparcie rozwoju turystyki rowerowej na terenach Międzyodrza i przygranicznych, stanowi znaczną część interwencji w ramach Działania. Lp Projekt Zintegrowany Szlak Turystyczny Powiatu Polickiego - etap I Pieszo-rowerowy szlak turystyczny Głębokie- Osów Oznakowanie i zagospodarowanie ścieżek zdrowia w Puszczy Wkrzańskiej i Bukowej Rekreacja, sport i wypoczynek w Puszczy Wkrzańskiej i Goleniowskiej Polepszenie dostępności turystycznej obiektów rekreacyjnych w Lasku Arkońskim w Szczecinie Trasy widokowe i szlaki konne w Szczecinie Utworzenie punktu informacji turystycznej w pomieszczeniach wieży ratuszowej oraz zakup wyposażenia Budowa systemu centrów informacji turystycznej w Szczecinie Budowa ścieżki rowerowej na odcinku Tanowo - Police w Instrument wsparcia Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Działanie 6,3 Wartość projektu (wartość dofinansowania) 481,3 tys. zł (239,8 tys. zł) 260,1 tys. zł (116,4 tys. zł) 519,7 tys. zł (248,9 tys. zł) 692,7 tys. zł (305,1 tys. zł) 626,54 tys. zł (280,2 tys. zł) 700,1 tys. zł ( 301,3 tys. zł) 626, 5 tys. zł (428,6 tys. zł) 2,9 mln zł (2,2 mln zł 3,4 mln zł (1,7 mln zł) Lokalizacja Police Szczecin Szczecin Szczecin Szczecin Szczecin Nowe Warpno Szczecin Police Rodzaj turystyki wsparty w ramach projektu turystyka piesza Turystyka rowerowa Turystyka piesza Turystyka piesza Turystyka piesza Turystyka piesza Turystyka piesza Turystyka konna Turystyka piesza Turystyka rowerowa Turystyka kajakarska Turystyka piesza Turystyka rowerowa Turystyka kajakarska Turystyka rowerowa 188

189 ramach rozwoju turystyki aktywnej w obszarze metropolitalnym. Szlak Orła Bielika na odcinku Ustowo - Pargowo", etap I Siadło Dolne - Pargowo Budowa ścieżki rowerowej z lewobrzeża do Puszczy Bukowej nad Jezioro Szmaragdowe w Szczecinie odcinek (od ul. Panieńskiej poprzez Trasę Zamkową do Mostu Cłowego) Działanie 6,3 Działanie 6,3 2,6 mln zł (1,3 mln zł) 13,8 mln zł (5,8 mln zł) Kołbaskowo Szczecin Turystyka rowerowa Turystyka rowerowa Tabela 58 Liczba i wartość projektów wpływających na rozwój turystyki pieszej, kajakarskiej i rowerowej na terenie Międzyodrza Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) Łączna wartość wszystkich projektów wspierających realizację ustalenia wynosi 26,6 mln zł, z czego wartość przyznanego dofinansowania wynosi 13,8 mln zł. Ustalenia w ramach Kierunku obejmują udrożnienie szlaku wodnego z Zalewu Szczecińskiego przez Dźwinę na Bałtyk. Działania związane z pogłębianiem torów wodnych objęte są wsparciem w ramach Poddziałania Wzmocnienie portów morskich i rzecznych. Jednak żaden z projektów realizowanych w ramach Poddziałania nie wpisuje się w powyższe ustalenie. Kierunek działań 9.2 Usprawnienie systemu dróg wojewódzkich, spójnego przestrzennie z systemem dróg krajowych Ustalenia w ramach kierunku obejmują modernizację dróg wojewódzkich w pasie bezpośredniej obsługi wybrzeża nr 102, 203, co jest spójne z zakresem przedmiotowym Poddziałania Regionalna infrastruktura drogowa. Ustalenie to jest realizowane przez 4 spośród 19 projektów wspartych w ramach Poddziałania. Przebudowa przejścia przez m. Dziwnów w ciągu drogi wojewódzkiej nr etap I przebudowa skrzyżowań Budowa obejścia m. Trzebiatów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 102 Przebudowa przejścia przez m. Kołobrzeg w ciągu drogi wojewódzkiej nr 102 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 203 na odcinku Koszalin Iwięcino. Ich łączna wartość wynosi 85,7 mln zł (23,8 % wartości wszystkich wspartych projektów), z czego wartość dofinansowania ze środków RPO WZ wynosi 70 mln zł (23,7 % wartości wszystkich wspartych projektów). Ustalenia w ramach kierunku obejmują również modernizację dróg wojewódzkich łączących południową część województwa z resztą kraju. Są to drogi nr 103, 106, 107,109, 110, 151, 162, 163, 165, 178, 205. Działania te również wchodzą w zakres interwencji Poddziałania Realizacji wspomnianego celu służy 6 projektów wspartych z tego instrumentu: Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 109 na odcinku Mrzeżyno - Trzebiatów Budowa obejścia m. Trzebiatów - połączenie dróg wojewódzkich nr 103 i 109 Przebudowa wiaduktu w m. Białogard w ciągu drogi wojewódzkiej nr 163 Przebudowa przejścia przez m. Połczyn Zdrój w ciągu drogi wojewódzkiej nr 163 Przebudowa przejścia przez m. Sławoborze w ciągu drogi wojewódzkiej nr 162 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 205 na odcinku Krupy Sławno 189

190 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 110 na odcinku Lędzin Cerkwica. Ich łączna wartość wynosi 100,5mln zł (28 % wartości wszystkich wspartych projektów), z czego wartość dofinansowania ze środków RPO WZ wynosi 86,3 mln zł (29,2 % wartości wszystkich wspartych projektów). Ustalenia w ramach kierunku obejmują modernizację dróg wojewódzkich prowadzących do granicy z Niemcami na Odrze lub do węzłów drogi S3 (drogi nr 115,120,122,124 ). Ustalenie to wspiera realizacja jednego projektu finansowanego w ramach Poddziałania Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 124 na odcinku Cedynia Chojna. Wartość projektu wynosi 23,1 mln zł, z czego całość została objęta dofinansowaniem ze środków RPO WZ. Inne ustalenie w ramach kierunku obejmuje modernizację dróg wojewódzkich o podstawowym znaczeniu gospodarczym i innych ważnych dróg wojewódzkich (drogi nr 108, 113,142, 152, 172). Ustalenie to realizują dwa projekty wsparte w ramach Poddziałania 2.1.1: Budowa obejścia m. Goleniów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 113 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 142 na odcinku Krzywnica Lisowo. Łączna wartość obydwu projektów wynosi 40,1 mln zł (11,2 % wartość wszystkich wspartych projektów), z czego wartość dofinansowania ze środków RPO WZ wynosi 25,8 mln zł (8,7 % wartości wszystkich wspartych projektów). Wartość wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania 2.1.1, które realizują omawiany kierunek działań PZPWZ wynosi łącznie 249mln zł, co stanowi 69,4 % wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania. Oznacza to jednak, że pozostałe 5 przedsięwzięć finansowanych z tego instrumentów, o wartości 110 mln zł nie służy realizacji celów PZPWZ. Kierunek działań 9.3 Kształtowanie systemu wewnętrznych i zewnętrznych kolejowych powiązań transportowych Rekomendacje w ramach kierunku postulują poprawę i rozwój komunikacji kolejowej w relacjach regionalnych dla Szczecina, Koszalina, Kołobrzegu, Stargardu Szczecińskiego, Szczecinka, Świnoujścia, Wałcza, co jest spójne z zakresem przedmiotowym Poddziałania Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa oraz Schemat B Tabor kolejowy. Poprawa skomunikowania może wynikać zarówno z inwestycji usprawniającej jakość infrastruktury, jak również zakupu nowoczesnego taboru. Obydwa projekty wsparte w ramach Schematu A wpisują się w realizację omawianego kierunku działań. Są to: Modernizacja regionalnej Linii kolejowej 403 Wałcz - Kalisz Pomorski - Ulikowo Modernizacja regionalnej linii kolejowej 402 Goleniów-Kołobrzeg wraz z budową łącznicy do portu lotniczego Szczecin/Goleniów Łączna wartość obydwu projektów wynosi 91,3 mln zł z czego 56,1 mln zł stanowi dofinansowanie w ramach RPO WZ. Analizowany Kierunek działań jest również wspierany przez projekt systemowy Wykonanie i dostawa 10 sztuk autobusów szynowych o napędzie spalinowym wraz z możliwością udzielenia zamówień uzupełniających stanowiących nie więcej niż 20 % wartości zamówienia podstawowego, realizowany w ramach Schematu B. Zakupione w ramach projektu szynobusy obsługują m.in. linie łączące Szczecin z Koszalinem i Kołobrzegiem. Wartość projektu wyniosła 149,3 mln zł, z czego wartość dofinansowania wyniosła 122,4 mln zł. Ustalenia w ramach kierunku obejmują modernizację linii 408 i 409 i rozwój powiązań z Berlinem, co jest spójne z zakresem przedmiotowym Poddziałania Schemat A. Żaden jednak z projektów wspartych w ramach tego instrumentu nie dotyczy wymienionych linii kolejowych. Rekomendacje w ramach kierunku obejmują rewitalizację linii wąskotorowych i dostosowanie ich do potrzeb ruchu turystycznego w gminach: Bobolice, Brojce, Chociwel, Dobra, Dobrzany, Gryfice, Ińsko, Koszalin, Manowo, Marianowo, Rewal, Stara Dąbrowa, Stargard Szczeciński, Trzebiatów. Rewitalizacja linii wąskotorowych wchodzi w zakres interwencji wskazanych Poddziałań oraz Podczas analizy danych projektowych zidentyfikowano jedno przedsięwzięcie wpisujące się zakres 190

191 przedmiotowy Kierunku. Jest to projekt Rewitalizacja zabytkowej linii Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej w Gminie Rewal - remont budynków i budowli wraz z zagospodarowaniem terenu, finansowany ze środków Poddziałania Projekt jest wart 40,9 mln zł, z czego 15,4 mln zł pochodzi ze środków RPO WZ. Kierunek działań 9.4 Rozwój transportu morskiego Zalecenia w ramach kierunku obejmują realizacje inwestycji służących rozwojowi małych portów m.in. w Dziwnowie, Kamieniu Pomorskim, Stepnicy, Nowym Warpnie, Trzebieży i Wolinie. Wpisuje się to w zakres interwencji Poddziałania Wzmocnienie portów morskich i rzecznych Zalecenie to bezpośrednio realizują 2 projekty wsparte w ramach Poddziałania: Przebudowa basenu kolejowego w porcie morskim w Stepnicy Porty Zalewu Szczecińskiego - poprawa jakości infrastruktury szansą na rozwój. Pierwszy z wymienionych projektów obejmuje prace związane z modernizacją nabrzeża portowego, drugi zaś obejmuje m.in. prace pogłębiarskie na podejściowych torach wodnych do portów lokalnych: Trzebież, Nowe Warpno, Stepnica, Lubin, Kamień Pomorski, Dziwnów, Wolin, przez co przyczynia się do zwiększenia ich dostępności dla ruchu wodnego. Łączna wartość obydwu projektów wynosi 59, 6 mln zł (71,6 % wartości projektów objętych wsparciem w ramach Poddziałania), z czego wartość przyznanego dofinansowania wynosi 26,7 mln zł (69,1 % łącznej wartości dofinansowania w ramach Poddziałania). Przedstawione dane wskazują, że znaczna część interwencji w ramach Poddziałania przyczynia się do realizacji omawianego kierunku działań. Kierunek Działań 9.5 Poprawa żeglowności na Odrze Projekt Porty Zalewu Szczecińskiego - poprawa jakości infrastruktury szansą na rozwój przyczynia się również do realizacji innego z ustaleń w ramach kolejnego z kierunków działań związanych z systemem transportowym województwa, które postuluje tworzenie systemów informacji rzecznej. W efekcie realizacji projektu zostanie zakupionych 91 sztuk pływającego oznakowania nawigacyjnego (pławy świetlne i pławy dzienne). Ustalenia w ramach kierunku obejmują realizację inwestycji takich jak odbudowa nabrzeży i przystani rzecznych w Gryfinie, co może wchodzić w zakres wsparcia w ramach Poddziałania. Inwestycja tego typu pn. Budowa nabrzeża obsługi jednostek pasażerskich oraz turystyki żeglarskiej na prawym brzegu rzeki Odry Wschodniej km 717,5-718,6. Nabrzeże pasażerskie północne jest realizowana w ramach Poddziałania Jej wartość wynosi 18,3 mln zł, z czego 7,6 mln zł stanowi dofinansowanie w ramach RPO WZ. Kierunek działań 9.6 Rozwój transportu lotniczego Zalecenia w ramach kierunku obejmują przystosowanie lotniska w Zegrzu Pomorskim do komunikacyjnego ruchu lotniczego, co stanowi przedmiot Poddziałania Wzmocnienie lokalnego portu lotniczego w Zegrzu Pomorskim. W związku ze zmianą rzeczową projektu pn. Uruchomienie lotniska w Zegrzu Pomorskim k. Koszalina realizowanego w ramach Poddziałania złożenie dokumentacji aplikacyjnej zaplanowano na II kwartał 2012 roku 23. Kolejne ustalenie w ramach kierunku obejmują budowę linii kolejowej do portu lotniczego w Goleniowie, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa. Ustalenie to jest realizowane przez projekt Modernizacja regionalnej linii kolejowej 402 Goleniów-Kołobrzeg wraz z budową łącznicy do portu lotniczego Szczecin/Goleniów. Wartość całkowita projektu opiewa na 67,1 mln zł, z czego 41,3 mln zł stanowi dotacja w ramach RPO WZ. 23 Sprawozdanie okresowe z realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata za I półrocze 2011 r. 191

192 Kierunek działań 10.1 Rozbudowa i modernizacja sieci i urządzeń elektroenergetycznych Ustalenia w ramach kierunku obejmują rozbudowę i zmianę konfiguracji układu zasilania województwa na poziomie 400 KV, w tym budowę linii: Żydowo- Słupsk, Żydowo- Gdańsk, Dunowo- Żydowo, Żydowo- Piła Krajnik- Baczyna oraz budowę stacji 410 kv Żydowo i modernizację sieci Krajnik. Wspomniane inwestycje wpisują się w zakres interwencji Poddziałania Sieci elektroenergetyczne. Żaden jednak z projektów wspartych w ramach Poddziałania nie przyczynia się bezpośrednio do realizacji wskazanego ustalenia. Kolejne ustalenie w ramach kierunku obejmuje budowę pierścienia 220 kv wokół aglomeracji szczecińskiej, w ramach linii Police- Glinki-Recław, Krajnik- Pomorzany, Pomorzany- Glinki, Morzyczyn- Police a także budowę rozdzielni w stacjach Pomorzany Glinki. Również w tym przypadku, żaden z projektów wspartych w ramach Poddziałania nie przyczynia się bezpośrednio do realizacji wskazanego ustalenia. Ustalenia w ramach kierunku obejmują budowę, rozbudowę i modernizację sieci wysokiego i średniego napięcia celem poprawy warunków zasilania odbiorców na liniach: Dolna Odra- Chlebowo, Recław- Stepnica -Rozienica, Recław Kamień Pomorski Niechorze, Szczecin Zdroje-EC Szczecin, EC Szczecin- Szczecin Żelechowo, Goleniów- Maszewo, Morzyczyn-Kluczewo Dolna Odra- Myślibórz Dębno, Barlinek Kręcin, Choszczno Recz, Drawsko Pom. Kalisz Pom, Mirosławiec Kalisz Pom, Mielno- Sianów Gryfice- Resko- Łobez- Węgorzyno, przebudowa linii Morzyczyn-Drawski Młyn i Kluczewo - Barlinek na linię dwutorową oraz sieci elektroenergetyczne 110/15 kv z liniami zasilającymi: Człopa, Gardno, Kalisz Pomorski, Karlino Strefa Koszalin, Rokosowo, Mielno, Unieście, Mielno II, Przelewice, Redlica, Resko, Stepnica, Szczecin Krzekowo, Szczecin Ostrów Grabowski, Szczecin Płonia, Szczecin Salomei, Szczecin Tczewska, Szczecin Marcelin, Unieście. Spośród przedsięwzięć wspartych w ramach Poddziałania zidentyfikowane 2 projekty, które wpisują się w zakres wymienionych inwestycji. Są to: Budowa linii napowietrznej 110 kv pomiędzy GPZ w m. Mirosławiec i Czaplinek Budowa linii 110 kv relacji GPZ Mirosławiec - planowany GPZ Kalisz Pomorski. Ich łączna wartość wynosi 45,8 mln zł (56,7 % wartości wszystkich realizowanych projektów wspartych w ramach Poddziałania 2.2.1), z czego 12 mln zł wynosi wsparcie w ramach RPO WZ (53,8 % wartości przyznanego dofinansowania). Są to zarazem dwa największe projekty wsparte w ramach Poddziałania. Podsumowując, należy stwierdzić, że rzeczywisty wymiar interwencji Poddziałania w dość ograniczonym stopniu wpływa na realizację omawianego kierunku. Ponad 46,2 % przyznanego dofinansowania dotyczy projektów, które nie wpisują się w jego zakres przedmiotowy. Dwie inwestycje, które są z nim spójne dotyczą tylko jednego z trzech ustaleń wymienionych w kierunku działań. Kierunek działań 10.2 Budowa i rozbudowa sieci gazowych Ustalenia i zalecenia w ramach kierunku obejmują budowę sieci gazowych wysokociśnieniowych na obszarach deficytowych w postaci 35 gazociągów, wymienionych w tekście PZPWZ, co wpisuje się w zakres interwencji Poddziałania Jednakże jedyny projekt, jaki uzyskał wsparcie w ramach Poddziałania, Zaopatrzenie w gaz ziemny podmiotów funkcjonujących w północnej części gminy Pełczyce nie dotyczy żadnej z wymienionych w PZPWZ linii. Kierunek działań 10.3 Ograniczenie wzrostu zużycia paliw węglowych i wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii Zgodnie z zapisami PZPWZ realizacji kierunku służą: inwestycje w zakresie energii wiatrowej, inwestycje w zakresie małej energetyki wodnej o znaczeniu lokalnym na rzekach Drawa, Gowienica, Ina, Myśla, Parsęta, Płonia, Rega, Rurzyca, Tywa, Wieprza, Wołczenica. 192

193 Realizacji kierunku służą inwestycje w zakresie energetyki geotermalnej do celów ciepłowniczych w Szczecinie, Świnoujściu oraz w powiatach: choszczeńskim, drawskim, goleniowskim, gryfińskim, kamieńskim, polickim, pyrzyckim, stargardzkim, wałeckim. Wszystkie wymienione typy przedsięwzięć wchodzą w zakres interwencji Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią. Do czasu rozpoczęcie niniejszego badania, nie rozpoczęto jednak realizacji żadnego z projektów spójnego przedmiotowo z zakresem omawianego kierunku działań. Realizacji kierunku służą inwestycje w zakresie sieci energetycznych umożliwiających przyłączanie zespołów elektrowni wiatrowych. Wchodzą one w zakres interwencji Poddziałania Na podstawie analizy danych projektowych dostępnych na potrzeby badania trudno jest jednoznacznie stwierdzić, czy wsparte projekty wpisują się w realizację omawianego kierunku Rozwój sieci internetowych i systemów telekomunikacyjnych oraz usług elektronicznych Ustalenia w ramach kierunku obejmują tworzenie i rozwój sieci szerokopasmowych na terenach z ograniczonym dostępem (nie jednak określono jakich) i tworzenie publicznych punktów dostępu do Internetu. Przedsięwzięcia te wchodzą w zakres Działania 3.1 Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego. Analiza wskaźników projektowych wykazała, że co najmniej 12 spośród 16 projektów wspartych w ramach Działania przewiduje stworzenie publicznych bezprzewodowego punktów dostępu do internetu 24. Beneficjenci tych projektów prognozują stworzenie łącznie 530 punktów tego typu. Zapisy dotyczące kierunku wymieniają również konkretne projekty, służące jego realizacji. Są to: Szczecin infrastruktura społeczeństwa informacyjnego (etap I- infrastruktura), Inteligentny Koszalin, Wrota Parsęty II, Stargardzki Internet Szerokopasmowy, 2011 info WZP. Trzy pierwsze projekty są realizowane w ramach Działania 3.1 RPO WZ. Ich łączna wartość to 51,3 mln zł (56 % wartości wszystkich realizowanych projektów), z czego dofinansowanie stanowi 35,4 mln zł ( 54,5 % przyznanego łącznie dofinansowania w ramach Działania 3.1). Ustalenia w ramach kierunku obejmują realizację następujących projektów w zakresie e-usług: Portal edukacyjny województwa zachodniopomorskiego Szczecin, Portal edukacyjny województwa zachodniopomorskiego Koszalin, Portal Bezpieczni razem (Szczecin), Gmina na fali ( Kołobrzeg), Wrota Parsęty II. Wszystkie spośród nich zostały objęte interwencją w ramach Działania 3.2 Rozwój systemów informatycznych i e-usług. Ich łączna wartość wynosi 25,9 mln zł (52,5 % łącznej wartości wspartych projektów), z czego dotacja w ramach RPO WZ stanowi 18,8 mln zł (50,9 % przyznanego dofinansowania) Ponadto realizowane są również 2 projekty nie wskazane w cytowanym Ustaleniu: e-administracja i e-turystyka w województwie zachodniopomorskim oraz Telemedycyna - element e-zdrowia WZP. Podsumowując, należy stwierdzić, że RPO WZ ma istotny rzeczywisty wpływ na realizację zapisów analizowanego kierunku. Kierunek działań 10.5 Racjonalne wykorzystanie zasobów wód powierzchniowych do celów gospodarczych i przyrodniczych Ustalenia w ramach kierunku obejmują realizację programu małej retencji w całym województwie, co stanowi przedmiot interwencji Poddziałania Zapobieganie zagrożeniom. Przeprowadzona analiza danych projektowych wykazała jednak, iż żaden spośród projektów realizowanych w ramach Poddziałania nie realizuje tych ustaleń. 24 Ponieważ wskaźnik ten jest nieobowiązkowy istnieje możliwość, że więcej projektów zakłada tworzenie punktów dostępu do internetu 193

194 Ustalenie w ramach kierunku obejmują również budowę ujęcia wód powierzchniowych wraz z magistralą wodociągową do Międzyzdrojów i Świnoujścia, co wchodzi w zakres interwencji Działania 4. 3 Zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków. Również w tym przypadku, żaden spośród projektów realizowanych w ramach Poddziałania nie realizuje tych ustaleń. Kierunek działań 10.6 Budowa i rozbudowa systemów oczyszczania ścieków zgodnie z Krajowym Programem Oczyszczania Ścieków Ustalenia obejmują modernizację 45 priorytetowych i 23 niepriorytetowych oczyszczalni oraz budowę 2 priorytetowych i 2 niepriorytetowych oczyszczalni zgodnie z Krajowym Programem Ochrony Środowiska. Lokalizacje nie zostały wyszczególnione. Wskazane przedsięwzięcia wpisują się w zakres interwencji Poddziałania 4.3 Ochrona przed zagrożeniami. W rzeczywistości tylko jeden spośród 13 projektów wspartych w ramach Działania zakłada modernizację oczyszczalni ścieków. Jest to przedsięwzięcie Modernizacja oczyszczalni ścieków i rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej w Gminie Golczewo. Jego wartość to 6,4 mln zł, co stanowi 8,1 % wartości wspartych projektów, natomiast wartość dofinansowania wyniosła 4,1 mln zł, co stanowi 7,3 % wartości zakontraktowanego w ramach Działania dofinansowania. Należy więc uznać, że niewielka część rzeczywistej interwencji RPO WZ ma wpływ na realizację omawianego kierunku. Kierunek działań 10.7 Poprawa systemu ochrony przeciwpowodziowej Ustalenia w ramach Kierunku obejmują budowę i modernizację wałów oraz zbiorników retencyjnych na rzekach: Odra, Rega, Grabowa, Parsęta, Wieprza oraz wokół jezior Jamno, Liwia, Łuża, Resko Przymorskie, co jest spójne z zakresem interwencji Poddziałania Przeprowadzona analiza danych projektowych wykazała jednak, iż żaden spośród projektów realizowanych w ramach Poddziałania nie realizuje tych ustaleń. Kierunek działań 10.8 Utworzenie systemu gospodarki odpadami zgodnie z Planem Gospodarki Odpadami Województwa Zachodniopomorskiego Ustalenia w ramach Kierunku obejmują utworzenie zakładów gospodarowania odpadami w rejonach policko-szczecińskim, środkowo-pomorskim, Celowego Związku Gmin R- XXI, stargardzko-wałeckim oraz południowo-wschodnim. Finansowanie inwestycji służących gospodarowaniu odpadami wchodzi w zakres interwencji Działania 4.2 Gospodarka odpadami. Co prawda, duże inwestycje dotyczące zakładów gospodarowania odpadami obsługujących powyżej 150 tys. mieszkańców finansowane są w ramach PO IiŚ, zidentyfikowaliśmy 2 projekty dotyczące mniejszych zakładów służące gospodarowaniu odpadami realizowanych w wymienionych rejonach. Są to: Usprawnienie systemu gospodarki odpadami na terenie woj. zachodniopomorskiego poprzez budowę sortowni oraz zakup pojemników i środków transportu do zbierania i odbioru odpadów przez firmę EKO FIUK ( rejon stargardzko-wałecki) Rozwój selektywnej zbiórki odpadów biodegradowalnych wraz z rozbudową Zakładu Odzysku i Składowania Odpadów Komunalnych w Leśnie Górnym (rejon policko-szczeciński). Łączna wartość wymienionych przedsięwzięć wynosi 12,5 mln zł (76,7 % wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania), z czego 4,8 mln zł wyniosło wsparcie w ramach RPO WZ (64 % wartości dofinansowania przyznanego w ramach Działania). Zgodnie z prognozami Beneficjentów, umieszczonymi we wskaźnikach rezultatu, moc przerobowa obydwu zakładów będzie wynosiła łącznie 75 tys. ton odpadów rocznie. Ustalenia w ramach kierunku obejmują tworzenie gminnych punktów zbierania odpadów niebezpiecznych i problemowych w całym województwie. Rozwiązania dotyczące selekcji i zbiórki odpadów wchodzą w zakres interwencji Działania 4.2. Analiza danych projektowych wykazała, że tylko jeden spośród wspartych projektów wpisuje się w ten kierunek. Jest to przedsięwzięcie Budowa tymczasowego punktu zbiórki odpadów problemowych dla mieszkańców miasta przy ul. 194

195 Przyszłości/Kołbacka w Szczecinie o całkowitej wartości 437 tys. zł (wartość dofinansowania tys. zł). Kierunek działań 11.1 Przeciwdziałanie marginalizacji ludnościowych obszarów problemowych Zalecenie w ramach kierunku obejmuje zwiększenie dostępności do usług publicznych na peryferyjnych obszarach wiejskich przez rozwój infrastruktury komunikacyjnej, technicznej i lokalizację usług w wybranych ośrodkach miejskich, w takich miastach jak Białogard, Choszczno, Drawsko Pomorskie i Szczecinek. Wskazane obszary przedmiotowe wchodzą w zakres interwencji Poddziałań Priorytetu II RPO WZ (infrastruktura komunikacyjna i techniczna), Działania 3.1, Działań 4.2 i 4.3 (infrastruktura techniczna), Poddziałań 5.1.1, 5.1.2, (usługi publiczne) oraz Priorytetu VII (usługi publiczne). Wyniki analizy rzeczywistego wpływu wskazanych instrumentów na realizację powyższego zalecenia zostały przedstawione w tabeli poniżej. Wynika z nich, że na terenie żadnego z wymienionych miast nie realizuje się projektów związanych z rozwojem infrastruktury technicznej. Porównując cztery miasta, można powiedzieć, że inwestycje o najwyższej łącznej wartości (31 mln zł) realizowane są na terenie Szczecinka. Są to przede wszystkim projekty związane z infrastrukturą komunikacyjną (Poddziałania oraz 2.1.6) a także usługami służby zdrowia (Poddziałanie 7.3.2) oraz obszarami rekreacyjnymi (Poddziałanie 5.1.1) Drugi w kolejności pod względem wartości inwestycji wpisujących się w zakres kierunku jest Białogard. Również w tym mieście wśród projektów wspartych w ramach wymienionych powyżej instrumentów RPO WZ dominują projekty drogowe ( Poddziałanie oraz 2.1.2), których jest aż 7. W obrębie miasta realizowane są również projekty wzmacniające jego usługi edukacyjne (Poddziałanie 7.1.2) oraz funkcję rekreacyjno sportową ( Poddziałanie 7.2). Łączna wartość projektów spójnych z zakresem przedmiotowym analizowanego kierunku, realizowanych na terenie Białogardu to 25,4 mln zł. Na terenie Drawska Pomorskiego realizowane są łącznie 3 projekty dotyczące rozwoju usług kulturalnych ( Poddziałanie 5.2.1) oraz rozwoju dróg lokalnych ( Poddziałanie 2.1.2). Ich łączna wartość wynosi 10,3 mln zł. Najmniej projektów realizowanych jest na terenie Choszczna. Są to łącznie jedynie 2 inwestycje w obszarze rozwoju usług służby zdrowia (Poddziałanie 7.3.1) oraz funkcji rekreacyjnej miasta (Działanie 7.2) Ich łączna wartość całkowita to 6 mln zł. Warto zwrócić uwagę, że na terenie miasta nie zrealizowano żadnych inwestycji drogowych wspartych w ramach RPO WZ. 195

196 Miasto Białogard Choszczno Drawsko Pomorskie Szczecinek Obszar przedmiotowy Liczba projektów wartość projektów (wartość dofinansowania) mln zł Liczba projektów wartość projektów (wartość dofinansowania) mln zł Liczba projektów wartość projektów (wartość dofinansowania) mln zł Liczba projektów wartość projektów (wartość dofinansowania) mln zł Drogi wojewódzkie 1 8,6 mln zł (6,5 mln zł ) Komunikacja Drogi lokalne 6 10,3 mln zł (4,7 mln zł ) 2 1,3 mln zł ( 0 65 mln zł ) 1 20,6 mln zł (6,8 mln zł ) Transport miejski 1 4,9 mln zł (3,4 mln zł ) Infrastruktura techniczna Internet szerokopasmowy Sieci gazowe Sieci elektroenergetyczna Wodociągi Kanalizacja Gospodarka odpadami Usługi publiczne Służba zdrowia 1 0,7 mln zł (0,37 mln zł) 2 2,7 mln zł (1,5 zł) Edukacja 1 1,2 mln zł (0,7 mln zł) Usługi kultury 1 9 mln zł (4,3 mln zł) Sport i rekreacja 2 5,3 mln zł (3.1 mln zł 1 5,3 mln zł ( 2,6 mln zł 1 2,8 mln zł (2,3) mln zł Pomoc społeczna 196

197 Tabela 59 Liczba i wartość projektów z zakresu infrastruktury drogowej, technicznej i usług publicznych realizowanych w Białogardzie, Choszcznie, Drawsku Pomorskim i Szczecinku Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) 197

198 Zalecenia w ramach kierunku obejmują rozwój centrów innowacyjności i inkubatorów przedsiębiorczości oraz stref aktywności gospodarczej w powiatach białogardzkim, choszczeńskim, drawskim, gryfickim, kamieńskim, koszalińskim, łobeskim, pyrzyckim, sławieńskim, stargardzkim, szczecineckim, świdwińskim. Wpisuje się to w zakres interwencji Poddziałań oraz Schemat A. Rzeczywisty wpływ RPO WZ na realizację Zalecenia wyraża się poprzez projekty służące rozwojowi stref inwestycyjnych wsparte w ramach Poddziałania 1.3.3, Schemat A. Były one realizowane jedynie w trzech spośród wymienionych powiatów: stargardzkim, białogardzkim i szczecineckim. Najwięcej projektów tego typu zrealizowano na terenie powiatu stargardzkiego. Są to 3 inwestycje: Budowa infrastruktury drogowej dla terenów przemysłowych w Stargardzie Szczecińskim Budowa komunikacji pomiędzy terenami PPNT w Stargardzie Szczecińskim, a krajowym systemem dróg wraz z uzbrojeniem terenów inwestycyjnych w Stargardzie Szczecińskim Uzbrojenie terenów inwestycyjnych w Stargardzie Szczecińskim. Ich łączna wartość wyniosła 77,3 mln zł z czego 31,6 mln zł stanowiło dofinansowanie ze środków RPO WZ. Prawie co czwarta złotówka, wydana na rozwój stref inwestycyjnych w ramach Poddziałania przeznaczona była na projekty w Stargardzie Szczecińskim. Na terenie powiatu białogardzkiego zrealizowano kolejne 2 projekty: Uzbrojenie terenów inwestycyjnych w tym: budowa drogi do Kostrzyńsko -Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej Utworzenie podstawowej infrastruktury urbanistyczno-technicznej Tychowskiej Strefy Inwestycyjnej. Ich udział w ogólnej wartości wszystkich przedsięwzięć oraz wartości wsparcia w ramach Poddziałania jest jednak stosunkowo niewielki i wynosi odpowiednio 2,4 % i 2 7 % (obydwa projekty są warte łącznie 7,5 mln zł a wartość dofinansowania, które pozyskały wynosi 3,8 mln zł). W powiecie szczecineckim jest obecnie realizowany jeden projekt wsparty w ramach Poddziałania Jest to przedsięwzięcie pn. Uzbrojenie gruntów specjalnej strefy ekonomicznej w Szczecinku o wartości 21,8 mln zł (10,8 mln zł dofinansowania). W ramach Poddziałania nie zrealizowanego żadnego projektu we wskazanych powiatach. Zalecenie w ramach kierunku obejmuje rozwój turystyki na pojezierzach w powiatach: choszczeńskim, drawskim, gryfińskim, myśliborskim, stargardzkim, szczecineckim i wałeckim. Inwestycje i przedsięwzięcia promocyjne mające na celu rozwój turystyki wpisują się w zakres Poddziałań 5.1.1, 5.1.2, 5.3, 6.1.1, i 6.3. Projekty wpisujące się w omawiany kierunek zostały przedstawione w tabeli poniżej. Analiza lokalizacji geograficznej projektów, wykazała, że najwięcej projektów wspartych w ramach wymienionych instrumentów zrealizowano na terenie powiatu stargardzkiego. Dwa projekty zostały zrealizowane na terenie powiatu wałeckiego. Zwraca uwagę całkowity brak przedsięwzięć realizowanych na terenie powiatu drawskiego, posiadającego bardzo duży potencjał dla rozwoju turystyki aktywnej, zwłaszcza wodnej. Na terenie pozostałych powiatów zrealizowano po jednym projekcie przyczyniającym się do realizacji omawianego zalecenia. Lp Projekt Turystyczno - rekreacyjne zagospodarowanie terenów wokół jeziora Klukom oraz na Miejskiej Górze w miejscowości Choszczno Turystyczne zagospodarowanie nabrzeża jeziora Raduń w Wałczu Renowacja i modernizacja Zabytkowego Parku Miejskiego jako istotnego elementu szczecineckiej infrastruktury turystycznej. Etap od ul. Mickiewicza do ul. Lelewela. Instrument wsparcia Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Wartość projektu (wartość dofinansowania) 5,3 mln. zł (2,6 mln zł) 4,5 mln. zł (2,3 mln zł) 2,8 mln. zł (2,3 mln zł) Lokalizacja powiat choszczeński powiat wałecki powiat szczecinecki 198

199 Budowa ścieżki rowerowej z Barlinka do Krzynki Zwiększenie atrakcyjności turystycznej jeziora Raduń oraz poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego poprzez budowę sieci ścieżek rowerowych w mieście Wałcz Przebudowa płyty Rynku Staromiejskiego w Stargardzie Szczecińskim w celu podniesienia atrakcyjności turystycznej szlaku Klejnot Pomorza. Budowa nabrzeża obsługi jednostek pasażerskich oraz turystyki żeglarskiej na prawym brzegu rzeki Odry Wschodniej km 717,5-718,6. Nabrzeże pasażerskie północne Zagospodarowanie Skweru Ojca Św. Jana Pawła II oraz fragmentu Parku B. Chrobrego w Stargardzie Szczecińskim w celu podniesienia atrakcyjności turystycznej szlaku Stargard- Klejnot Pomorza Stargard przyjazny rowerzystom"- budowa systemu ścieżek rowerowych. Budowa ścieżki rowerowej w ciągu drogi gminnej Motaniec - Zieleniewo w gminie Kobylanka Poddziałanie 5.3 Poddziałanie 5.3 Poddziałanie6.1.1 Poddziałanie6.1.1 Poddziałanie Działanie 6.3 Działanie 6,3 2,4 mln zł (1,7 mln zł) 2 mln zł (1,4 mln zł) 2,9 mln zł (1,5 mln zł) 18,3 mln zł (7,7 mln zł) 2,9 mln zł (2,2 mln zł) 3,4 mln zł (1,7 mln zł) 2,6 mln zł (1,3 mln zł) powiat myśliborski powiat wałecki powiat stargardzki powiat gryfiński powiat stargardzki powiat stargardzki powiat stargardzki Tabela 60 Projekty w zakresie rozwoju turystyki realizowane w powiatach choszczeńskim, gryfińskim, myśliborskim, stargardzkim, szczecineckim i wałeckim Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) Analiza udziału interwencji poszczególnych instrumentów RPO WZ w rozwoju turystyki na obszarach problemowych, wykazała brak projektów finansowanych w ramach Poddziałania W przypadku Poddziałania 5.1.1, projekty realizowane na terenie wymienionych powyżej powiatów, stanowiły jedynie 13,6 % łącznej liczby wspartych przedsięwzięć, a ich wartość całkowita wyniosła zaledwie 6 % wartości całkowitej wszystkich projektów ( 7,8 % wartości przyznanego dofinansowania). Biorąc pod uwagę wysoki potencjał turystyczny obszarów pojeziernych wartości należy uznać, za bardzo niskie. 199

200 Tabela 61 Działanie/ Poddziałanie RPO WZ Wartość całkowita projektów na obszarach problemowych Wartość przyznanego dofinansowania Udział procentowy projektów realizowanych na obszarach problemowych w wartości wszystkich projektów wspartych w ramach instrumentu Udział procentowy przyznanego dofinansowania w wartości całkowitej wartości dofinansowania przyznanego w ramach instrumentu ,6 mln zł 7,2 mln zł 6% 7,9% mln zł 0 mln zł 0% 0% 5.3 4,4 mln zł 3,1 mln zł 14,5 % 14,8 % ,1 mln zł 11,4 mln zł 17,4 % 18,6 % mln zł 0 mln zł 0% 0% mln zł 3 mln zł 21, 5 % 26,3 % Wartość projektów w zakresie rozwoju turystyki realizowanych na obszarach problemowych zgodnie z PZPWZ. Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) Kierunek działań 11.2 Wzmocnienie powiązań Koszalina z Kołobrzegiem w celu zwiększenia potencjału rozwojowego i uzyskania efektu synergii Zalecenia w ramach kierunku obejmują rozwój funkcji logistycznych w oparciu o infrastrukturę transportową w układzie Kołobrzeg, Koszalin, Białogard, Zegrze Pomorskie. Są one spójne z obszarem interwencji Poddziałań Schemat A, 2.1.1, oraz Do kluczowych szlaków komunikacyjnych łączących wymienione miasta należą drogi wojewódzkie nr 163, łącząca Białogard z Kołobrzegiem, droga wojewódzka nr 167 i nr 168 łącząca Zegrze Pomorskie z Koszalinem. Wśród inwestycji realizowanych w ramach Poddziałania 2.1.1, którego obszar interwencji stanowią drogi wojewódzkie, zidentyfikowano tylko jedną, która dotyczy wymienionych powyżej odcinków dróg. Jest to projekt Przebudowa wiaduktu w m. Białogard w ciągu drogi wojewódzkiej nr 163. Jego wartość to 8,7 mln zł, z czego 6,5 mln zł stanowi dofinansowanie w ramach RPO WZ. Do realizacji zalecenia przyczynia się również projekt Budowa i przebudowa dróg stanowiących zewnętrzny pierścień układu komunikacyjnego miasta Koszalina I etap odcinek od ulicy Gnieźnieńskiej do ulicy Szczecińskiej (wartość całkowita projektu 49,4 mln zł, wartość dofinansowania 23,7 mln zł). Przebudowywany odcinek ułatwi ruch tranzytowy przez Koszalin, zarówno w kierunku Kołobrzegu jak i Białogardu oraz Zegrza Pomorskiego. Innym projektem, który może wpłynąć na rozwój funkcji logistycznych w oparciu o infrastrukturę transportową Koszalina jest projekt Uzbrojenie Strefy Zorganizowanej Działalności Inwestycyjno-Przemysłowej w Koszalinie (wartość całkowita projektu 79,8 mln zł, wartość dofinansowania 36,9 mln zł). Projekt obejmuje m.in. inwestycje w infrastrukturę drogową wchodzącą w zakres Strefy. Za jeden z kluczowych elementów mających wpływ na realizację omawianego zalecenia będzie rozwój lotniska w Zegrzu Pomorskim finansowany w ramach Poddziałania Dokumentacja projektowa została złożona do oceny w 2012 roku. Zalecenie w ramach kierunku obejmuje wydłużenie sezonu turystycznego w Kołobrzegu w oparciu o usługi Koszalina, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Infrastruktura turystyczna, Poddziałanie Rozwój i odtworzenie infrastruktury kultury wraz z systemem informacji kulturalnej oraz Działania 7.2 Infrastruktura sportowa. Wymienione instrumenty mogą przyczyniać się do tworzenia nowych usług Koszalina, wpływających na wydłużenie sezonu turystycznego ( usługi w zakresie kultury, atrakcje turystyczne, usługi rekreacyjne). Przeprowadzając analizę danych zidentyfikowaliśmy 3 projekty, które wpisują się w powyższe zalecenie. Są to: Budowa hali widowiskowo-sportowej w Koszalinie (Poddziałanie 5.1.1) 200

201 Filharmonia Koszalińska im. Stanisława Moniuszki w Koszalinie. (Poddziałanie 5.2.1) Modernizacja Bałtyckiego Teatru Dramatycznego im. Juliusza Słowackiego w Koszalinie - etap II. (Poddziałanie 5.2.1). Kierunek działań 12.1 Ochrona i zachowanie zasobów przyrodniczych i krajobrazu szczecińskiego obszaru funkcjonalnego Ustalenia w ramach kierunku obejmują ochronę bioróżnorodności, zachowanie siedlisk, wzmacnianie korytarzy ekologicznych na terenie gmin należących do SOF: Dobra, Goleniów, Gryfino, Kobylanka, Kołbaskowo, Nowe Warpno, Police, Stare Czarnowo, Stargard Szczeciński, Szczecin. Jest to spójne z zakresem interwencji Poddziałania Promowanie bioróżnorodności i ochrona przyrody (w tym NATURA 2000). W momencie rozpoczęcia niniejszego badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji żadnych projektów wspartych w ramach wymienionego instrumentu. Zalecenia w ramach Kierunku obejmują tworzenie zbiorników retencyjnych na obszarze SOF, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Jednakże spośród przedsięwzięć wspartych w ramach Poddziałania nie zidentyfikowaliśmy żadnego, które dotyczyłoby tego zagadnienia. Rekomendacje w ramach kierunku obejmują rozszerzenie monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych na terenie SOF, co stanowi zakres Poddziałania 4.5.2, które wspiera tworzenie systemów monitoringowych środowiska. W ramach Poddziałania realizowany jest obecnie jeden projekt wpisujący się ten obszar przedmiotowy. Jest to przedsięwzięcie Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego realizowane przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska. Kierunek działań 12.2 Ochrona i kształtowanie krajobrazu kulturowego szczecińskiego obszaru funkcjonalnego Ustalenia w ramach Kierunku obejmują rewitalizację śródmiejskiej zabudowy mieszkaniowej w miastach SOM, co wchodzi w zakres wskazanych instrumentów Poddziałania i obejmują typy projektów dotyczące tych przedsięwzięć. W momencie przystąpienia do realizacji badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego kierunku PZPWZ. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomoc instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica (Poddziałanie 6.6.2). Zalecenia w ramach kierunku obejmują finansowe wspieranie rewitalizacji obiektów zabytkowych, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Zachowanie dziedzictwa kulturowego na obszarze metropolitalnym. Wszystkie 14 projektów, wspartych w ramach Poddziałania są realizowane na terenie Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego. Ich łączna wartość wynosi 67,2 mln zł, z czego 43,7 mln zł stanowi dofinansowanie. Do projektów mających szczególne znaczenie dla realizacji kierunku można zaliczyć 2 projekty indywidualne: Podniesienie atrakcyjności historycznej XIV-wiecznego kościoła pw. św. Jana Ewangelisty w Szczecinie jako unikatowego zabytku na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego Trafostacja Sztuki Szczecin - ochrona i odbudowa zabytkowego obiektu starej transformatorowni przy ul. Św. Ducha w Szczecinie. Kierunek działań 12.3 Kreowanie i wzmacnianie funkcji Szczecina i funkcji miejskich w szczecińskim obszarze funkcjonalnym Zalecenia w ramach kierunku obejmują zagospodarowanie terenów poprzemysłowych i powojskowych z przywróceniem na nich funkcji gospodarczych, a także funkcji ogólnomiejskich w gminach Goleniów, Gryfino, Police, Stargard Szczeciński, Szczecin, co jest spójne z przedmiotem interwencji Poddziałania i W momencie przystąpienia do realizacji badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację 201

202 analizowanego kierunku PZPWZ. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomoc instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica ( Poddziałanie 6.6.2). W powyższe zalecenie wpisuje się również Poddziałanie Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej Schemat B Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej terenów postoczniowych. Do czasu rozpoczęcie niniejszego badania nie rozpoczęto jednak realizacji żadnych projektów w ramach tego instrumentu. Kierunek działań 12.4 Podnoszenie standardów życia mieszkańców w szczecińskim obszarze funkcjonalnym Zalecenia w ramach Kierunku obejmują rewitalizację tkanki mieszkaniowej i przestrzeni publicznej. Poddziałania i obejmują typy projektów dotyczące tych przedsięwzięć. W momencie przystąpienia do realizacji badania nie rozpoczęto jeszcze realizacji projektów w ramach Poddziałania 6.6.1, stąd też obecnie nie można oszacować ich wpływu na realizację analizowanego kierunku PZPWZ. Brak również danych o inwestycjach wspartych przy pomoc instrumentów w ramach Inicjatywy Jessica ( Poddziałanie 6.6.2). Kierunek działań 12.5 Wzmacnianie szczecińskiego obszaru funkcjonalnego jako ośrodka wzrostu gospodarczego Zalecenia w ramach kierunku obejmują wsparcie dla lokalizacji przedsiębiorstw gospodarki morskiej na terenach postoczniowych w Szczecinie, co wpisuje się w zakres w Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej Schemat B Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej terenów postoczniowych. Do czasu rozpoczęcia niniejszego badania nie rozpoczęto jednak realizacji żadnych projektów w ramach tego instrumentu. Zalecenie w ramach kierunku obejmują rozwój parków przemysłowych i technologicznych w Gardnie (gm. Gryfino), Goleniowie, Policach, Stargardzie Szczecińskim i w Szczecinie, co wpisuje się w zakres interwencji Poddziałania oraz Poddziałania Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej Schemat A Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej województwa zachodniopomorskiego. W ramach Poddziałania realizowana jest jedna inwestycja spójna z powyższym zaleceniem. Jest to projekt indywidualny Budowa i wyposażenie I Etapu Pomerania Technopark w Szczecinie przy ul. Niemierzyńskiej realizowane przez Szczeciński Park Naukowo-Technologiczny. Wartość projektu to 100 mln zł, z czego 31,5 mln stanowi wsparcie w ramach RPO WZ. W ramach Poddziałania Schemat A zidentyfikowano 3 projekty, które bezpośrednio wpływają na rozwój parków przemysłowych i technologicznych we wskazanych miejscowościach. Są to inwestycje: Budowa komunikacji pomiędzy terenami PPNT w Stargardzie Szczecińskim, a krajowym systemem dróg wraz z uzbrojeniem terenów inwestycyjnych w Stargardzie Szczecińskim. Budowa odwodnienia w Goleniowskim Parku Przemysłowym. Uzbrojenie terenów inwestycyjnych w Parku Regionalnym w Gryfinie. Projekty te mają na celu poprawienie warunków prowadzenia działalności gospodarczej na terenie wymienionych parków, przez poprawę infrastruktury drogowej oraz infrastruktury technicznej (kanalizacja, wodociągi, inne media). Ich łączna wartość wynosi 66,7 mln zł (21,1 % wartości łącznej wszystkich projektów wspartych w ramach Schematu A Poddziałania 1.3.3), z czego wartość dofinansowania w ramach RPO wynosi 31, 4 mln zł (22,7 % łącznej kwoty przyznanego w ramach omawianego instrumentu dofinansowania). Ustalenia w ramach kierunku obejmują aktywizację portów w Nowym Warpnie i Trzebieży przez intensyfikację istniejących funkcji lub nadanie im nowych- turystycznych, co jest spójne z zakresem interwencji wskazanych Poddziałania Wzmocnienie portów morskich i rzecznych oraz Poddziałania Infrastruktura turystyki na obszarze metropolitalnym. Zidentyfikowano jeden projekt realizowany w ramach Poddziałania 2.1.5, które wpisuje się w powyższe ustalenie. Inwestycja pn. Porty Zalewu Szczecińskiego - poprawa jakości infrastruktury szansą na rozwój obejmuje m.in. prace pogłębiarskie na podejściowych torach wodnych do portów lokalnych m.in. Trzebieży i 202

203 Nowego Warpna przez co może się przyczynić do zwiększenia ich dostępności dla ruchu wodnego, a co za tym idzie do intensyfikacji pełnionych przez nie funkcji. Wartość projektu wynosi 49,4 mln zł, z czego z czego 21,8 mln zł stanowi dotacja w ramach RPO WZ. Nie zidentyfikowano projektów finansowanych w ramach Poddziałania 6.1.1, które miałyby na celu nadanie wspomnianym portom funkcji turystycznej. Omawiany kierunek działań zawiera ustalenia dotyczące zwiększenia atrakcyjności turystycznej terenów Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego. Pierwsze z nich obejmuje rozbudowę stanic i przystani Odrzańskiego szlaku wodnego w Szczecinie, Gryfinie i Kołbaskowie. Wpisują się w nie trzy projekty finansowane w ramach Poddziałania 6.1.1: Zwiększenie atrakcyjności turystycznej Nabrzeża Pasażerskiego przy ul. Jana z Kolna w Szczecinie. Promenada z widokiem na Odrę - przebudowa szczecińskich bulwarów (Modernizacja Bulwaru Gdyńskiego, Piastowskiego, Elbląskiego. Budowa nabrzeża obsługi jednostek pasażerskich oraz turystyki żeglarskiej na prawym brzegu rzeki Odry Wschodniej km 717,5-718,6. Nabrzeże pasażerskie północne. Wymienione przedsięwzięcia obejmują modernizację i rozwój nabrzeży dla obsługi promów i statków pasażerskich o charakterze turystycznym. W przypadku trzeciego z projektów, realizowanego w Gryfinie, zmodernizowana infrastruktura będzie również umożliwiała cumowanie jachtów żaglowych i motorowych. Wspomniane inwestycje realizują również kolejne z ustaleń w ramach omawianego kierunku, które dotyczy rozbudowy infrastruktury turystycznej wzdłuż miejskich nabrzeży w miastach położonych nad wodą: Gryfinie, Goleniowie, Nowym Warpnie, Stargardzie Szczecińskim i Szczecinie. Łączna wartość trzech projektów to 62,7 mln zł, z czego 30 mln zł wynoszą dotacje w ramach RPO WZ. Warto zwrócić uwagę, że na przedsięwzięcia związane ze zwiększeniem atrakcyjności turystycznej odrzańskich nabrzeży przeznaczono 32,9 % środków dostępnych w ramach RPO WZ. Kierunek działań 12.6 Wzmacnianie wewnętrznych i zewnętrznych powiązań transportowych szczecińskiego obszaru funkcjonalnego Ustalenia w ramach kierunku obejmują rozbudowę sieci tramwajowej w Szczecinie z uwzględnieniem przylegających miejscowości w gminach Dobra i Kołbaskowo. Wpisuje się w nie jeden projekt realizowany w ramach Działania 6.4 Zintegrowany system transportu publicznego na obszarze metropolitalnym pod nazwą Poprawa spójności komunikacyjnej na obszarze SOM poprzez przebudowę układu torowego w ramach realizacji zadania Przebudowa ulic: Niemierzyńska, Arkońska do al. Wojska Polskiego w Szczecinie-Etap I i II. Wartość projektu obejmującego modernizację ok. 2 km. torowiska tramwajowego wynosi 55,5 mln zł, z czego dofinansowanie w ramach RPO WZ wynosi 24,5 mln zł. Ustalenia w ramach kierunku obejmują stworzenie szybkiej kolei metropolitalnej ze Szczecina w kierunkach: Police- Trzebież, Goleniów- Goleniów lotnisko, Gryfino- Dolna Odra, Stargard Szczeciński- Stargard Kluczewo, Szczecin Gumieńce Przecław. Odcinek Goleniów-Goleniów lotnisko, wchodzący w zakres planowanych tras szybkiej kolei jest budowany w ramach projektu Modernizacja regionalnej linii kolejowej 402 Goleniów-Kołobrzeg wraz z budową łącznicy do portu lotniczego Szczecin/Goleniów realizowanego w ramach Poddziałania Regionalny transport kolejowy Schemat A Infrastruktura kolejowa. Zalecenia w ramach kierunku obejmują stworzenie hierarchicznego układu transportowego z liniami podstawowymi i uzupełniającymi oraz zintegrowanymi węzłami przesiadkowymi park&ride, co wpisuje się w zakres interwencji Działania 6.4. Analiza projektów wspartych w ramach tego instrumentu wykazała, że żaden z nich nie przewiduje tworzenia systemów park&ride. Większość inwestycji dotyczy zakupu lub modernizacji taboru. Jedyne przedsięwzięcie, które w praktyce realizuje powyższe zalecenie to projekt Wzrost spójności komunikacyjnej i przestrzennej SOM realizowany poprzez budowę pętli autobusowej w rejonie skrzyżowania ulic Goleniowskiej i Goplańskiej w Szczecinie. Projekt stanowi jedynie niewielką część interwencji Działania jego wartość wynosi całkowita, 1,9 mln zł i stanowi zaledwie 1,2 % wartości całkowitej wszystkich wspartych zeń projektów. 203

204 Zalecenia w ramach kierunku obejmują stworzenie obejść drogowych dla miejscowości należących do SOF, wzdłuż głównych ciągów komunikacyjnych, co wpisuje się w zakres interwencji Poddziałania Regionalna infrastruktura drogowa oraz Poddziałania Drogi w miastach na prawie powiatu. W ramach każdego z tych instrumentów realizowany jest jeden projekt realizujący powyższe zalecenie. Pierwszy z nich to uznany za jeden z kluczowych dla rozwoju województwa projekt Obwodnica Śródmieścia Szczecina etap V budowa ulicy od ul. Duńskiej Krasińskiego do ul. Arkońskiej, o wartości 80,1 mln zł, z czego 51 mln stanowi wsparcie w ramach Poddziałania Drugie z przedsięwzięć, pn. Budowa obejścia m. Goleniów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 113, zostało wsparte w ramach Poddziałania dotacją w wysokości 15,6 mln zł a jego wartość całkowita wynosi 29,1 mln zł. Kolejne z zaleceń w ramach kierunku obejmuje budowę ścieżek rowerowych na terenie Szczecińskiego Obszaru Funkcjonalnego. Realizuje je wszystkie 6 projektów wspartych w ramach Działania 6.3 Ścieżki rowerowe na obszarze metropolitalnym. Ich łączna wartość to 27,9 mln zł, z czego 11,4 mln zł pochodzi ze środków RPO WZ. Połowa z tej kwoty została przeznaczona na wsparcie projektu Budowa ścieżki rowerowej z lewobrzeża do Puszczy Bukowej nad Jezioro Szmaragdowe w Szczecinie odcinek od ul. Panieńskiej poprzez Trasę Zamkową do Mostu Cłowego wartego łącznie 13,7 mln zł. Analiza wskaźników produktu projektów finansowanych w ramach Działania 6.3 wykazała, że w ramach wszystkich wspartych inwestycji planuje się zbudować lub wytyczyć co najmniej 33 km nowych ścieżek rowerowych na terenie SOM. Kierunek działań 12.7 Utworzenie w szczecińskim obszarze funkcjonalnym sprawnie działających systemów infrastruktury technicznej w dziedzinie energetyki, gospodarki wodno- ściekowej i gospodarki odpadami Zalecenia w ramach kierunku obejmują budowę gazowej sieci dystrybucyjnej wysokiego ciśnienia i sieci średniego ciśnienia w gminach Dobra, Goleniów, Gryfino, Kobylanka, Nowe Warpno, Police, Stare Czarnowo. Wpisuje się to w zakres interwencji Poddziałania Sieci dystrybucji gazu ziemnego, jednakże jedyny projekt, wsparty w ramach niniejszego instrumentu realizowany jest poza granicami SOF. Zalecenia w ramach kierunku obejmują ograniczenie emisji zanieczyszczeń powietrza pochodzących ze spalania węgla, co jest spójne z zakresem interwencji Działania 4.4 Ochrona powietrza. Do momentu podjęcia realizacji niniejszego badania, nie rozpoczęto jednak żadnego projektu w ramach tego instrumentu, w związku z tym nie można oszacować jego rzeczywistego wpływu na realizację zalecenia. Zalecenia w ramach Kierunku obejmują wykorzystanie energii geotermalnej do celów ciepłowniczych i rekreacyjnych (aquaparki), co wpisuje się w zakres interwencji Działania 4.1 Energia odnawialna i zarządzanie energią, Poddziałania Infrastruktura turystyki na obszarze metropolitalnym oraz Działania 7.2 Infrastruktura sportowa. Nie zidentyfikowano jednak żadnego projektu, wspartego w ramach wymienionych instrumentów, który realizowałby to zalecenie. Zalecenia w ramach Kierunku obejmują ochronę przeciwpowodziową całego obszaru, co wchodzi w zakres interwencji Poddziałania Poddziałanie Zapobieganie zagrożeniom. Nie zidentyfikowano jednak żadnego projektu, który realizowałby to zalecenie. Kolejne zalecenia w ramach kierunku obejmują tworzenie gminnych punktów zbierania odpadów niebezpiecznych i problemowych, a także systemów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych, opakowań, odpadów wielkogabarytowych, co wchodzi w zakres interwencji Działania 4.2 Gospodarka odpadami. W toku analizy danych projektowych zidentyfikowano 3 wsparte z tego instrumentu inwestycje, realizowane na terenie SOF, które wpisują się w to zalecenie. Są to następujące projekty: Rozwój selektywnej zbiórki odpadów biodegradowalnych wraz z rozbudową Zakładu Odzysku i Składowania Odpadów Komunalnych w Leśnie Górnym. Budowa tymczasowego punktu zbiórki odpadów problemowych dla mieszkańców miasta przy ul. Przyszłości/Kołbacka w Szczecinie. 204

205 Zakup śmieciarki dla Gminy Widuchowa jako element kompleksowego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Łączna wartość wymienionych projektów wynosi 6,5 mln zł, co stanowi 40 % wartości wszystkich inwestycji w ramach Działania 4.2, natomiast łączna wartość dofinansowania, uzyskanego na ich realizację wyniosła 4,7 mln zł, co stanowi aż 62 7 % wartości wsparcia udzielonego w ramach tego instrumentu. Dane te wskazują na wysoki udział przedsięwzięć związanych z realizacją omawianego zalecenia PZPWZ w całości rzeczywistej interwencji Działania 4.2. Na podstawie analizy wskaźników rezultatu trzech wymienionych projektów, prognozowanych przez ich Beneficjentów, można szacować, że przyczynią się one łącznie do zwiększenia liczby mieszkańców SOF objętych selektywną zbiórką odpadów o osób. Kierunek działań 13.1 Odchodzenie na obszarach wiejskich od dominującej funkcji rolniczej na rzecz rozwoju wielofunkcyjnego z poszanowaniem zasad zrównoważonego rozwoju Zalecenia w ramach kierunku obejmują rozbudowę i modernizację infrastruktury na terenach wiejskich zwiększających ich dostępność komunikacyjną, co wpisuje się w zakres Poddziałania oraz Poddziałania Spośród 19 projektów realizowanych w ramach Poddziałania aż 12 dotyczy odcinków dróg wojewódzkich na terenach wiejskich. Ich łączna wartość 251,7 mln zł stanowi aż 70 % wartości wszystkich projektów wspartych w ramach Poddziałania, natomiast łączna wartość przekazanego dofinansowania stanowi ponad 76 % zakontraktowanych środków. Rzeczywista interwencja Poddziałania w znacznym zakresie wpisuje się w realizację omawianego kierunku działań PZPWZ. W przypadku Poddziałania dominacja projektów drogowych realizowanych na terenach wiejskich nie jest już tak znacząca. Łącznie 46 przedsięwzięć stanowi 56 % spośród 72 wspartych w ramach Poddziałania inwestycji. Wartość wszystkich projektów w zakresie dróg lokalnych, realizowanych na terenach wiejskich ( 95,7 mln zł) stanowi jedynie 39,6 % wszystkich inwestycji tego typu, jednak łączna wartość dofinansowania, którą one otrzymały, stanowi aż 67 % całości zakontraktowanych środków. Na podstawie tych danych można wnioskować, że pomoc w zakresie inwestycji w drogi lokalne ze środków RPO WZ mogło mieć duże znaczenie dla podejmowania tego typu projektów na terenach wiejskich. Zalecenia w ramach kierunku obejmują modernizację i rozbudowę infrastruktury technicznej na terenach wiejskich, co wchodzi w zakres interwencji wskazanych instrumentów RPO WZ, w ramach Poddziałania 2.2.1, 2.2.2, 3.1, 4.2 i 4.3. Poniższa tabela przedstawia liczbę i wartość projektów realizowanych na terenach wiejskich, dotyczących infrastruktury technicznej. Działanie/ Poddziałanie Liczba projektów na terenach wiejskich (udział w liczbie wszystkich projektów) Wartość całkowita projektów na terenach wiejskich (udział w wartości całkowitej wszystkich projektów) Wartość dofinansowania uzyskanego przez projekty na terenach wiejskich (udział w wartości dofinansowania wszystkich projektów) (50 %) 60, 5 mln zł (75 %) 16,2 mln zł (72 %) (100%) 1,8 mln zł (100%) 0,52 mln zł (100 %) 3,1 6 ( 37,5 %) 24, 8 mln zł ( 27,3 %) 18,6 mln zł (28,7 %) (50%) 7,5 mln zł (46 %) 5,5 mln zł (73,3 %) (76,9 %) 66,4 mln zł ( 84,1 %) 46,1 mln zł ( 83,2 %) Tabela 62 Liczba i wartość projektów z zakresu infrastruktury technicznej realizowanych na terenach wiejskich. Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) Zaprezentowane zestawienie pokazuje, że istotna część środków na rozwój infrastruktury technicznej wspiera tereny wiejskie. Jest to zgodne z priorytetami omawianych instrumentów 205

206 (zwłaszcza Poddziałań 2.2.1, oraz 4.3), których celem jest uzupełnienie luk w infrastrukturze, występujących zazwyczaj na terenach wiejskich. W przypadku Działania 3.1 ilościowy, jak i wartościowy udział projektów obejmujących tereny wiejskie jest mniejszy. Realizacji kierunku zgodnie z zapisami PZPWZ służy wspieranie rozwoju i rozbudowy infrastruktury społecznej na terenach wiejskich poprawiającej dostęp do dóbr i usług. Ponieważ dokument nie określa jednoznacznie o jaką infrastrukturę chodzi, w analizie uwzględniliśmy wszystkie działania wspierające rozwój infrastruktury usług publicznych a więc 5.1.1, 5.1.2, 5.2.1, 6.1.1,,6.1.2, 6.2.1, 7.1.2, 7.2, i 7.4. Poniżej znajduje się zestawienie prezentujące udział projektów wspartych z tych instrumentów, realizowanych na terenach wiejskich. Wynika z niego, że zarówno pod względem liczby, jak i wartości projekty realizowane na wsi stanowią znaczną mniejszość. Należy jednak pamiętać, że wsparcie terenów wiejskich w pierwszym rzędzie realizowane jest w ramach PROW, dlatego też mała liczba przedsięwzięć nie powinna budzić niepokoju. Działanie/ Poddziałanie Liczba c (udział we całości projektów Wartość całkowita na terenach wiejskich (udział w całości projektów) Wartość dofinansowania na terenach wiejskich (udział w całości projektów) (22,7 %) 55,6 mln zł (26,4 %) 22,4 mln zł (26,1 %) (37,6 %) 8,1 mln zł (7,9 %) 5,8 mln zł ( 10,6 %ł) (10 %) 1,9 mln zł ( 1,4 %) 0,8 mln zł ( 1,3 %) ( 0%) 0 ( 0 %) 0 (0 %) ( 0%) 0 ( 0 %) 0 (0 %) ( 18,2 %) 4,4 mln zł ( 6,5 %) 2,4 mln zł (8,1 %) (100 %) 18,3 mln zł (100 %) 15,3 mln zł (100 %) Tabela 63 Liczba i wartość projektów dotyczących rozwoju i rozbudowy infrastruktury społecznej na terenach wiejskich, wspartych ze środków RPO WZ. Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z LSI (stan na ) 206

207 Podsumowanie analizy Wymiar spójności Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Ocena Syntetyczne uzasadnienie Diagnoza przedstawiona w PZPWZ nie obejmuje swoim zakresem 3 istotnych z punktu widzenia RPO WZ obszarów infrastruktury kultury, rekreacji i infrastruktury społecznej. Z kolei RPO WZ nie przewiduje wsparcia na projekty związane z rewitalizacją obszarów przyrodniczych oraz prowadzeniem prac B+R przez przedsiębiorstwa. Dokument PZWPZ pomija w swoim obszarze interwencji kwestie związane m.in. z rozwojem instytucji kultury, sieci wodociągowych i kanalizacyjnych, inteligentnych systemów zarządzania ruchem, komunikacji miejskiej, pozyskiwaniem energii z biomasy, ochroną dziedzictwa przyrodniczego na terenie SOM. Wszystkie te zagadnienia stanowią przedmiot interwencji RPO WZ. Z kolei RPO WZ nie przewiduje wsparcia na rekultywację przyrodniczą gleb, tworzenie centrów badawczo rozwojowych przez przedsiębiorstwa, termomodernizację oraz rozwój i modernizację sieci ciepłowniczych. Nie zidentyfikowano żadnej formy współpracy pomiędzy Biurem Planowania Przestrzennego a Wydziałami Zarządzania i Wdrażania RPO WZ. PZPWZ wymienia projekty inwestycyjne realizowane w ramach RPO WZ, które są spójne z jego zakresem interwencji. Brak planu finansowego można tłumaczyć specyfiką tego dokumentu. Część kryteriów oceny w I osi priorytetowej jest sformułowana nieprecyzyjnie utrudniając dokonanie obiektywnej oceny. Systemy monitoringowe PZPWZ oraz RPO WZ są tylko częściowo spójne. Ponadto PZPWZ nie posiada wartości referencyjnych i docelowych wskaźników przez co nie ma możliwości oceny wpływu RPO WZ na realizację jej celów. Na obniżenie oceny wpływ ma przede wszystkim stosunkowo niski stopień zaawansowania realizacji projektów w ramach IV osi priorytetowej (4.1, 4.4, 4.5.1) a także 5.5.1, i 6.6.2, jak również projektów miękkich związanych z promocją turystyczną (Poddziałania 5.1.2, 6.1.2). Ponadto wpływ na obniżenie oceny ma również niewielka aktywność podmiotów z obszaru centralnego i południowego w realizacji projektów finansowanych ze środków RPO WZ, co widać głównie w przypadku projektów wspartych z I i III osi priorytetowej oraz projektów związanych z rozwojem turystyki. 207

208 Podsumowanie oceny spójności RPO WZ oraz dokumentów strategicznych województwa zachodniopomorskiego Wymiar spójności 208 Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020 roku Strategia Województwa Zachodniopomorskiego w zakresie polityki społecznej do roku 2015 Strategia Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata Strategia sektorowa w zakresie ochrony zdrowia województwa zachodniopomorskiego Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami Strategia Rozwoju Turystyki w Województwie Zachodniopomorskim do 2015 roku Strategia rozwoju sektora transportu Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020 Program Zadań Inwestycyjnych na Drogach Wojewódzkich w latach Program rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 r. z częścią prognostyczną do 2030 Plan Gospodarki Odpadami dla Województwa Zachodniopomorskiego Strategia Rozwoju Gospodarki Morskiej Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2015 Program Ochrony Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego Regionalna Strategia Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Plan zagospodarowania przestrzennego województwa zachodniopomorskiego Potrzeby Cele Koordynacja Finanse Kryteria Wskaźniki Wpływ rzeczywisty Tabela 64 Zestawienie wyników oceny spójności RPO WZ z poszczególnymi dokumentami strategicznymi. Źródło Opracowanie własne )

209 4.2. Analiza efektów finansowych Efekt dodatkowości związany z interwencją RPO WZ Zgodnie z zasadą dodatkowości (z ang. additionality jedną z zasad funkcjonowania funduszy strukturalnych UE) wysiłki rządu dla rozwoju gospodarczego i społecznego nie mogą być zastąpione wsparciem z funduszy unijnych. Innymi słowy, finansowanie własne/wydatki kraju beneficjenta pozostają, globalnie, przynajmniej na poziomie sprzed pomocy z funduszy strukturalnych. Zasada ta jest stosowana na poziomie krajowym w ramach kontroli finansowej. 25 W pierwszym kroku należy zbadać, jakie środki publiczne krajowe zostały zaangażowane w realizację projektów współfinansowanych z RPO WZ. Będzie to, można powiedzieć, efekt dodatkowości brutto, bowiem nie jest on zweryfikowany o poziom dotychczasowych wydatków inwestycyjnych JST. Zatem w drugim kroku sprawdzone zostaną trendy wydatków inwestycyjnych JST (włączając i wyłączając wydatki inwestycyjne na realizację projektów z RPO WZ). Stwierdzono, że w okresie od do I połowy 2011 roku w województwie zachodniopomorskim wydano ,2 mln z krajowych środków publicznych na realizację projektów, z czego najwięcej, bo 208,1 mln zł (55,3%), ze środków JST. 34,8% krajowych środków publicznych pochodziło z budżetu państwa (130,6 mln zł), a najmniej 36,4 mln zł (9,7%) z innych środków publicznych krajowych (m.in. środki związków JST, fundusze celowe, środki specjalne, itp.) Zestawienie w podziale na osie priorytetowe przedstawia poniższa tabela Oś priorytetowa EFRR Środki krajowe: Budżet Państwa Środki publiczne krajowe: JST Środki publiczne krajowe: Inne I ,65 zł ,84 zł ,75 zł ,50 zł II ,59 zł 0,00 zł ,30 zł ,10 zł III ,92 zł 0,00 zł 0,00 zł ,64 zł IV ,50 zł 0,00 zł ,25 zł 0,00 zł V ,75 zł ,81 zł ,22 zł ,61 zł VI ,23 zł ,79 zł ,83 zł ,64 zł VII ,62 zł ,70 zł ,02 zł ,04 zł RAZEM , , , ,53 Tabela 65 Źródło Źródła finansowania środków wydatkowych w ramach RPO WZ w okresie od 2007 do I połowy 2011 roku Opracowanie własne na podstawie danych zawartych w sprawozdaniach okresowych z realizacji RPO WZ Największy wartościowo efekt dodatkowości związany z wydatkami JST można zauważyć w przypadku Osi II (64,7 mln zł), a także Osi VII (61,5 mln zł) i V (45,7 mln zł). Najmniejsze wartościowo są środki publiczne krajowe wydane w ramach Osi IV (6,1 mln zł) i Osi VI (8 mln zł). W III osi priorytetowej nie zidentyfikowano żadnych wydatków JST. Z kolei dodatkowe środki wypłacone z budżetu państwa na realizację projektów RPO WZ były największe w Osi priorytetowej I (91,7 mln zł) oraz Osi VI (20,7 mln zł) i V (17 mln zł) W analizach brano pod uwagę sfinansowane wydatki kwalifikowalne poniesione od uruchomienia programu 209

210 Niezwykle istotne jest również sprawdzenie poziomu jednostkowego efektu dodatkowości, tzn. ile złotych generuje (angażuje) 1 złotówka środków z EFRR. Oś priorytetowa I II III IV V VI VII Ilość złotych środków publicznych krajowych generowanych przez 1 złotówkę środków EFRR 0,33 zł 0,31 zł 0,33 zł 0,28 zł 0,65 zł 0,33zł 0,74 zł Tabela 66 Źródło Jednostkowy efekt dodatkowości brutto w poszczególnych osiach priorytetowych Opracowanie własne na podstawie danych zawartych w sprawozdaniach okresowych z realizacji RPO WZ Największy jednostkowy efekt dodatkowości występuje w Osi VII, gdzie na 1 zł EFRR przypada aż 0,74 zł środków publicznych krajowych. Bardzo wysoki poziom efektu dodatkowości występuje również w Osi V (0,65 zł). W pozostałych osiach priorytetowych poziom efektu dodatkowości brutto kształtuje się w okolicach 0,30 zł. Efekt ten należy potwierdzić porównując trend wydatków inwestycyjnych JST z okresu liczonych wraz z wydatkami inwestycyjnymi na realizację projektów RPO WZ do trendu wydatków inwestycyjnych w tym okresie liczonych bez wydatków na projekty z RPO WZ na tle wydatków z okresu Wówczas uzyskamy informację o faktycznym poziomie analizowanego efektu (efekt dodatkowości netto). 210

211 zł zł zł zł Wydatki majątkowe inwestycyjne z budżetu JST w latach Wydatki majątkowe inwestycyjne JST bez uwzględnienia wydatków na RPO WZ Wydatki majątkowe inwestycyjne JST w latach zł zł zł 0 zł Rysunek 1 Wydatki majątkowe inwestycyjne dokonywane z budżetu gmin, i miast na prawach powiatu oraz województwa zachodniopomorskiego w okresach i , a także oszacowanie wartości tych wydatków w okresie bez udziału projektów współfinansowanych ze środków RPO WZ. Źródło Opracowanie własne na podstawie danych z Banku Danych Lokalnych GUS oraz Sprawozdań okresowych półrocznych z realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego w latach ). Zielony trend na powyższym wykresie obrazuje poziom inwestycji JST województwa zachodniopomorskiego w latach a więc w okresie przed przystąpieniem do Unii Europejskiej. Oczywiście konieczne było tu przyjęcie założenia upraszczającego, że nie bierzemy pod uwagę wydatków inwestycyjnych związanych z wdrażaniem projektów współfinansowanych ze środków przedakcesyjnych. Widać, że w okresie ma on wyraźną tendencję malejącą. Niebieski trend pokazuje z kolei poziom inwestycji majątkowych JST w okresie po akcesji, a więc związanych z wdrażaniem perspektywy i następnie obecnej perspektywy. Widać tutaj, że negatywny trend został odwrócony. Wydatki inwestycyjne JST dynamicznie rosną, zwłaszcza w latach Aby zbadać, czy ten wzrost był spowodowany realizacją RPO WZ, od wydatków inwestycyjnych z okresu odjęto wydatki związane z realizacją projektów współfinansowanych ze środków EFRR, budżetu państwa i innych źródeł 27, ale tylko te faktycznie wydane w kolejnych latach wdrażania RPO WZ. Tak oszacowany trend wydatków (bez RPO WZ) prezentuje trend czerwony. Można zauważyć, że wydatki JST w okresie 2008 i 2009 znacznie spadają, jednak w 2010 roku ów trend zmienia się i wykazuje wzrost. Może być to spowodowane realizacją również innych projektów współfinansowanych ze środków innych programów operacyjnych. Porównując trend wydatków inwestycyjnych JST w latach i wydatki inwestycyjne bez wydatków na RPO WZ można powiedzieć, że zasada dodatkowości jest spełniona na poziomie JST województwa zachodniopomorskiego Efekt dźwigni Efekt dźwigni (z ang. leverage effect) jest efektem występującym wówczas, kiedy interwencja publiczna skłania beneficjentów bezpośrednich do wydatków prywatnych na cele interwencji. 27 Nie odejmowano w analizie wydatków ze źródeł JST, bowiem założono, że wydatki te byłyby i tak wydane przez JST na cele innych inwestycji. Nie odejmowano również wydatków prywatnych, bowiem nie mają one znaczenia w kontekście tej analizy. 211

212 W sytuacjach gdy interwencja publiczna wspiera inwestycje prywatne, efekty dźwigni są proporcjonalne do wielkości wydatków prywatnych beneficjentów. 28 Efekt dźwigni wystąpił w I, IV i VII osi priorytetowej, jednakże w zauważalnym stopniu występuje on jedynie w I osi priorytetowej, gdzie wielkość środków prywatnych wydanych od początku wdrażania RPO WZ do I połowy 2011 roku 29, dzięki interwencji wyniosła 134,1 mln zł. W VII osi priorytetowej efekt ten wyniósł 1 mln zł zaś a w IV osi priorytetowej 0,22 mln zł. Odnosząc środki prywatne wydane w ramach projektów w okresie od 2007 roku do I połowy 2011 roku do wszystkich środków publicznych (krajowych i zagranicznych) można zauważyć podobne zależności jak w ujęciu bezwzględnym. W I osi priorytetowej 1000 złotych wydanych ze środków publicznych wygenerowało 260 złotych środków prywatnych. W przypadku IV osi priorytetowej 1000 złotych wydanych ze środków publicznych wygenerowało już tylko 9 złotych ze środków prywatnych, a w przypadku VII osi priorytetowej zaledwie 6 złotych Wyniki badania CATI na beneficjentach RPO WZ Strategie województwa a realizowane w RPO WZ projekty Uwzględnianie strategii lub programów wojewódzkich na etapie pisania wniosku o dofinansowanie deklaruje 47% badanych. Istotnie rzadziej robią to przedsiębiorcy, a także beneficjenci z następujących osi priorytetowych: 1 Gospodarka Innowacje Technologie (choć należy zaznaczyć, że przedsiębiorcy stanowią w niej 96% badanych beneficjentów), 4 Infrastruktura ochrony środowiska, 5 Turystyka, Kultura i Rewitalizacja, 6 Rozwój Funkcji Metropolitalnych, 7 Rozwój infrastruktury społecznej i ochrony zdrowia. Wśród strategii, do których sięgano zdecydowanie najczęściej wskazuje się na Strategię Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego (51%). Na drugim znacznie oddalonym od lidera miejscu znajduje się Regionalna Strategia Innowacyjności w Województwie Zachodniopomorskim (12%). Średnio badani, jeśli ze strategii korzystali, wskazywali na 1,4 dokumentu choć aż ¾ badanych uwzględniała tylko jeden dokument. Badani poza dwoma wyżej wskazanymi strategiami wymieniali programy o charakterze lokalnym, jak strategie konkretnych gmin czy powiatów bądź strategie ogólnopolskie (np. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia). Należy zaznaczyć, że aż 30% badanych, którzy korzystali ze strategii podczas pisania wniosku, nie potrafiło sobie przypomnieć, z jakiej dokumentu konkretnie korzystali. Problemy z przypomnieniem sobie, jaka to była strategia, istotnie częściej mają przedsiębiorcy. Gdy zaś już potrafią ją wymienić, istotnie częściej wskazują na Regionalną Strategię Innowacyjności (23%, gdy badani innego typu wskazują na nią tylko w 2% przypadków), gdy pozostali badani istotnie częściej wskazują na Strategię Rozwoju Województwa (64% wskazań, gdy przedsiębiorcy wskazywali na nie jedynie w 37% przypadków) Z braku bardziej aktualnych danych opieraliśmy się na Sprawozdaniu okresowym z realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata za I półrocze 2011 r. 212

213 BENEFICJENCI OGÓŁEM PRZEDSIĘBIORCY BENEFICJENCI PRIORYTETÓW I-VII 0% 20% 40% 60% 80% 100% Ogółem 47% 36% 18% 1 Gospodarka Innowacje Technologie 2 Rozwój infrastruktury transportowej i energetycznej Przedsiębiorcy Inni beneficjenci 34% 73% 47% 11% 19% 15% 3 Rozwój społeczeństwa informacyjnego 4 Infrastruktura ochrony środowiska Turystyka, Kultura i Rewitalizacja tak nie nie wiem 6 Rozwój Funkcji Metropolitalnych Rozwój infrastruktury społecznej i ochrony zdrowia Wykres 1. Źródło: Uwzględnianie zapisów strategii na etapie przygotowanie wniosku. opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. Na wykresie Beneficjenci Priorytetów I VII podano wartości bezwzględne [liczbę odpowiedzi respondentów] Czynniki zewnętrzne wpływające na realizację projektów Jedyne ryzyko zewnętrzne, jakie dostrzega więcej niż połowa badanych, to opóźnienia ze strony wykonawców. Wskazuje na nie 51% badanych, ale aż ¾ spośród nich uważa to zagrożenie za niewielkie. Należy wyróżnić dwie tendencje w udzielanych odpowiedziach. Po pierwsze, badani nie uznają wskazywanych w badaniu czynników za potencjalnie zagrażające realizacji projektów. Co więcej, sami takich czynników również nie przytaczają. Po drugie, potencjalne ryzyko gdy już jest dostrzeżone uznawane jest za stanowiące stosunkowo niewielkie zagrożenie. Pewnym odstępstwem od reguły są trudności techniczne przy realizacji projektu, opóźnienia w otrzymywaniu kolejnych transz dotacji oraz wahania kursów walut. Na te jako umiarkowanie ryzykowne wskazuje ok. 1/3 badanych, którzy decydują się wskazać te kategorie, jako obciążone jakimkolwiek ryzykiem. W badaniu zaobserwowano zależności pomiędzy typem beneficjanta a wagą potencjalnych ryzyk, jakie ponosi on w toku realizacji projektu. Generalnie rzecz biorąc przedsiębiorcy częściej wskazują i częściej nadają status umiarkowanego i poważnego ryzyka: problemom na etapie składania sprawozdań z realizacji projektu, ryzyku opóźnienia w otrzymywaniu kolejnych transz dotacji, wahaniom kursów walut. Oś priorytetowa, w której realizowane były działania nie wpływa na diagnozowane przez beneficjentów ryzyka w toku realizacji projektu. 213

214 Tabela 67. Dotyczy Czynniki zewnętrzne wpływające na realizację projektów Łącznie dotyczy: Nie dotyczy: niewielkie poważne umiarkowane zagrożenie ryzyko Opóźnienia ze strony wykonawców 36% 10% 5% 51% 49% Problemy na etapie składania sprawozdań z realizacji projektu. 35% 10% 4% 49% 51% Trudności techniczne przy realizacji projektu 32% 14% 3% 49% 51% Trudności na etapie wyboru wykonawcy 35% 11% 3% 48% 52% Opóźnienia w otrzymywaniu kolejnych transz dotacji 26% 14% 9% 48% 52% Trudności z zapewnieniem środków własnych na realizację projektu 29% 12% 5% 47% 53% Trudności prawne przy realizacji projektu (np. kwestia własności nieruchomości lub gruntu itp.) 28% 8% 4% 40% 60% Problemy z zapewnieniem odpowiedniego personelu do zarządzania projektem 31% 7% 1% 38% 62% Zakres prac lub dostaw zrealizowanych przez wykonawców niezgodne z zamówieniem 29% 5% 2% 36% 65% Wahania kursów walut 13% 10% 6% 28% 72% Inne 5% 4% 6% 14% 86% Trudności wynikające z realizacji projektu w partnerstwie (jeśli dotyczy) 3% 1% 0% 4% 96% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. Powyższa tabela zawiera dwie informacje. Po pierwsze odsetki badanych wskazujących czy dany problem ich w ogóle dotykał (kategorie Łącznie dotyczy i Nie dotyczy ) oraz odsetki badanych, którzy wskazali na bycie zagrożonym wystąpieniem takiego problemu wraz z informację o wadze problemu. Dla większej czytelności zastosowano technikę mapy temperatur. Na zielono oznaczono najczęściej wskazywane odpowiedzi, a na czerwono te wskazywane rzadziej. W sytuacji, gdy druga w kolejności odpowiedź była stosunkowo często wskazywana, oznaczano ją na żółto Efekty projektów Efekt dodatkowości zdarzenia niezależnego Efekt zdarzenia niezależnego (deadweight) polega na tym, iż efekty, jakie pojawiły się po zrealizowaniu projektu, zostałyby osiągnięte nawet wówczas, gdyby na danym obszarze lub w danej grupie docelowej nie był realizowany projekt będący przedmiotem ewaluacji 30. Ponad połowa badanych (55%) deklaruje, że w sytuacji nieuzyskania dofinansowania ze środków RPO WZ projekt w ogóle nie zostałby zrealizowany. Zróżnicowanie pomiędzy osiami priorytetowymi nie jest istotne statystycznie. Można za to zauważyć, że przedsiębiorcy częściej odpowiadają, że zrealizowaliby projekt nawet bez dofinansowania ze środków RPO WZ, co wskazuje na ryzyko częstszego występowania efektu deadweight w tej grupie beneficjentów. 30 Pylak K., Podręcznik ewaluacji efektów projektów infrastrukturalnych. Czy Twój projekt przyniósł oczekiwane korzyści?, PSDB sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2009, s

215 BENEFICJENCI OGÓŁEM PRZEDSIĘBIORCY 0% 20% 40% 60% 80% 100% Ogółem 36% 55% 10% Przedsiębiorcy 39% 50% 11% Inni beneficjenci 28% 65% 7% Wykres 2. Źródło: tak nie nie wiem Realizacji projektu w przypadku nieuzyskania dofinansowania ze środków RPO WZ. opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. Zmiana źródła finansowania tak należy bowiem interpretować realizację projektu pomimo nieuzyskania dofinansowania z RPO WZ w 42% przypadków wpłynęłaby na zakres projektu. Dotyczy to w tej samej mierze projektów realizowanych przez przedsiębiorców i beneficjentów innego typu, jak i projektów realizowanych w różnych osiach priorytetowych. BENEFICJENCI OGÓŁEM 0% 20% 40% 60% 80% 100% Ogółem 42% 58% Zrealizowalibyśmy projekt w niezmienionym zakresie Wykres 3. Źródło: Zrealizowalibyśmy projekt w zmienionym zakresie Zmiana zakresu realizowanych w projekcie działań w przypadku nieuzyskania dofinansowania ze środków RPO WZ. opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. Zmianę zakresu realizowanych projektów zoperacjonalizowano w pięciu wymiarach. W opinii beneficjentów w wyniku zmiany źródła finansowania najczęściej zmniejszyłoby się zadowolenie odbiorców z rezultatów projektu oraz jego skala (np. powierzchnia modernizowanych budynków, długość wybudowanej drogi itp.). Badani wskazujący na zmniejszenie skali realizowanego projektu szacowali spadek na średnio 37%. Realizacja projektu z innych niż RPO WZ środków w stosunkowo mniejszym stopniu wpłynęłaby na poziom bezpieczeństwa rezultatów i jakość zastosowanych materiałów i rozwiązań. Jednakże w obu tych przypadkach aż 1/3 badanych przyznaje, że w aspektach tych odnotowaliby pogorszenie sytuacji. Zróżnicowanie odpowiedzi na te pytania pomiędzy osiami priorytetowymi i typem beneficjenta nie jest istotne statystycznie. 215

216 BENEFICJENCI OGÓŁEM ZADOWOLENIE ODBIORCÓW Z REZULTATÓW PROJEKTU BENEFICJENCI OGÓŁEM NOWOCZESNOŚĆ ZASTOSOWANYCH TECHNOLOGII LUB ZAKUPIONYCH PRODUKTÓW Ogółem Ogółem BENEFICJENCI OGÓŁEM JAKOŚĆ ZASTOSOWANYCH MATERIAŁÓW I ROZWIĄZAŃ BENEFICJENCI OGÓŁEM POZIOM BEZPIECZEŃSTWA KORZYSTANIA Z REZULTATÓW PROJEKTU Ogółem Ogółem BENEFICJENCI OGÓŁEM SKALA PROJEKTU LEGENDA: Ogółem Wykres 4. Źródło: Zmiany z zakresie projektów w sytuacji finansowania ich z innych niż RPO WZ źródeł opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=79 31 ; pytanie poprzedzone pytaniem filtrującym]. Na wykresach podano wartości bezwzględne [liczbę odpowiedzi respondentów]. W oparciu o powyższe dane można wyróżnić trzy typy przewidywań beneficjentów o wpływie zmiany źródła finansowania na ich projekt. Są to następujące grupy: 1. Beneficjenci uważający inne źródła finansowania do stosunkowo dobrą alternatywę, której głównym ograniczeniem jest mniejsza skala projektu, który mogą za ich pomocą zrealizować. 2. Beneficjenci wskazujący na zmniejszenie skali i pogorszenie jakości projektu, ale bez ponoszenia ryzyka mniejszego bezpieczeństwa rezultatów projektu. 3. Beneficjenci o fatalistycznym wyobrażeniu o skutkach nieotrzymania dofinansowania, w opinii których realizacja projektu w oparciu o inne źródła finansowania znacznie obniżyłaby poziom bezpieczeństwa uzyskanych rezultatów. Na poniższym schemacie (w nawiasach) podano liczbę badanych zaklasyfikowanych do każdej z wyróżnionych kategorii. Przynależność do tych grup nie jest współzależna ani z typem beneficjenta, ani też osią, w której badany realizował projekt. Poza zmianą skali projektu, zadowolenia odbiorców czy jego jakości, w wyniku finansowania projektu z innego źródła rozpoczęcie realizacji projektu zostałoby znacznie przesunięte w czasie. Odpowiedź ta jest stosunkowo naturalna. Jeśli badany podejmie kroki mające na celu pozyskanie dofinansowania z innych zewnętrznych źródeł, wówczas niepowodzenie w jednej procedurze aplikacyjnej generuje konieczność wystartowania w kolejnej, co zaś wiąże się z oczekiwaniem na ogłoszenie naboru, przygotowaniem wniosku aplikacyjnego oraz rozstrzygnięciem wyników. Jeśli zaś badany przewiduje wykorzystanie własnych środków, potrzebuje wówczas czasu na przygotowanie się tej operacji (czasem długotrwałej, np. gdy planuje się zaciągnięcie kredytu). 31 Wartości na wykresach sumują się do 82, gdyż są wynikami poddanymi procedurze ważenia. 216

217 Ogół beneficjentów deklarujących zmiany w zakresie projektu Zmniejszenie skali i jakości projektu Realizacja podobnego projektu, ale na mniejszą skalę(26) Pogorszenie jakości we wszystkich wymiarach, w tym bezpieczeństwa (21) Pogorszenie jakości projektu, ale nie kosztem bezpieczeństwa i o relatywnie mniejszym wpływie na jakość materialów i nowoczesnosć technologii i produktów (34) Schemat 1. Źródło: Przewidywania beneficjentów o zmianach w zakresie projektów w sytuacji finansowania ich z innych niż RPO WZ źródeł opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=79 32 ; pytanie poprzedzone pytaniem filtrującym]. Wykorzystano analizę skupień metodą k-średnich. Średnio respondenci wskazywali na opóźnienia rzędu 18 miesięcy, ale ze względu na występowanie odpowiedzi skrajnych (maksymalnie wskazano na 120 miesięcy, czyli 5 lat) lepiej jest posługiwać się miarami kwartyli. Tak też ponad połowa badanych przewiduje opóźnienia nie dłuższe jak 12 miesięcy, zaś ¾ twierdzi, że nie wyniosą one więcej niż rok. Badani wskazują, że nieuzyskanie przez nich dofinansowania z RPO WZ skutkowałoby nie tylko opóźnieniem w rozpoczęciu realizacji projektu, ale i dłuższym czasem jego realizacji. Odpowiedzi takiej udzieliło aż 54% badanych. Badani szacowali, że czas trwania ich projektów wydłużyłby się o ok. 2/3, ale ponownie wystąpiło duże zróżnicowanie w udzielanych odpowiedziach (największa wskazana wartość to czterokrotne wydłużenie czasu trwania projektu). Połowa badanych twierdzi, że czas ten wydłużyłby się o nie więcej niż połowę, lecz aż ¼ twierdzi, że wydłużenie czasu realizacji byłoby co najmniej dwukrotnie. Wydłużenie czasu realizacji projektu istotnie częściej dotyczy projektów, które realizowane byłyby na mniejszą skalę, kosztem ich jakości, ale bez ponoszenia ryzyka mniejszego bezpieczeństwa rezultatów projektu. W mniejszym stopniu dotyka zaś projektów, w których tylko ograniczono by skalę przedsięwzięcia. Należy zaznaczyć, że spośród ogółu badanych, którzy uznali, że pomimo braku dofinansowania ze środków RPO WZ podjęliby się realizacji projektu (i którym zadano pytania o wpływ braku dofinansowania z RPO WZ na wymiar czasowy realizowanych projektów) w aż 46% wskazali oba typy opóźnień na raz (późniejsze rozpoczęcie i wydłużenie czasu trwania), zaś w 28% nie wskazali na żaden z nich. 32 Wartości na wykresach sumują się do 82, gdyż są wynikami poddanymi procedurze ważenia. 217

218 BENEFICJENCI OGÓŁEM REALIZACJA PROJEKTU Z OPÓŹNIENIEM BENEFICJENCI OGÓŁEM REALIZACJA PROJEKTU W DŁUŻSZYM OKRESIE CZASU 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0% 20% 40% 60% 80% 100% Ogółem 60% 34% 6% Ogółem 54% 46% Tak Nie Nie wiem Tak Nie Wykres 5. Źródło: Wpływ nieuzyskania dofinansowania ze środków RPO WZ na wymiar czasowy projektów. opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=131; pytanie poprzedzone pytaniem filtrującym]. Blisko połowa badanych (48%) rozważała finansowanie projektu z innych źródeł. Co stosunkowo naturalne, istotnie częściej byli to ci badani, którzy twierdzą, że bez środków RPO WZ również podjęliby się realizacji projektu. Na uwagę zasługuje fakt, że główną alternatywę dla RPO WZ stanowią środki własne (ewentualnie wspomagane kredytem komercyjnym lub pożyczką). Odpowiedzi takiej udzieliło aż 84% badanych i istotnie częściej odpowiadali tak przedsiębiorcy (90%, gdy wśród pozostałych było to 70% wskazań). Badani wymieniali relatywnie mało alternatywnych źródeł finansowania. Przeciętnie wskazywali na 1,2 innych niż RPO WZ możliwych źródeł, ale aż czterech na pięciu badanych wskazało tylko na jedną alternatywę. Wskazywano również choć znacznie rzadziej na inne możliwości. 11% badanych widzi potencjalne źródło w środkach krajowych jak dotacje z Ministerstwa, z funduszy celowych itp. Inne programy operacyjne (ogólnopolskie) raczej nie stanową dla badanych potencjalnej możliwości uzyskania dofinansowania. BENEFICJENCI OGÓŁEM 0% 20% 40% 60% 80% 100% Ogółem 48% 48% 3% Tak Nie Nie wiem Wykres 6. Źródło: Rozważanie finansowania projektu z innych źródeł. opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. Tym, co przekonało badanych do wyboru RPO WZ były najlepsze warunki finansowe (32%), a także największe szanse uzyskania dofinansowania (25%). Generalnie rzecz biorąc, aż 1/3 badanych podawała inny powód, który po analizie odpowiedzi należałoby raczej zaklasyfikować jako brak określonego powodu, a co najmniej problem z jego jednoznacznym wskazaniem. Ocena zalet a co za tym idzie, powody wybrania jako źródła finansowania RPO WZ nie łączy się z typem beneficjenta, ani też osią, w której realizuje projekt. 218

219 Efekty przemieszczenia Efekt przemieszczenia pojawia się na obszarze wsparcia, który zyskuje na interwencji kosztem innych obszarów (efekt przyciągania), albo odwrotnie pozytywne efekty projektu przenikają poza obszar projektu i zakładanego oddziaływania projektu (efekt wyciekania i efekt przesiąkania) 33. BENEFICJENCI OGÓŁEM EFEKT PRZYCIĄGANIA Wykres 7. Efekt przyciągania generowany przez projekty Źródło: 18% Nie wystapił Wystąpił Nie wiem 19% 63% opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. W opinii 63% badanych raczej nie wystąpiło zjawisko polegające na poprawie sytuacji w miejscu realizacji projektu kosztem obszaru obok. Wystąpienie takiego zjawiska (efektu przyciągania) sygnalizuje 18% badanych. Jest to relatywnie duży odsetek, lecz z analizy odpowiedzi udzielonych na pytanie o charakter wpływu na okoliczne obszary można jednak wnioskować, że w pojedynczych przypadkach był to rzeczywiście negatywny wpływ, a w pozostałych był to co najmniej neutralny charakter (np. pacjenci nie mogli korzystać z usług w takim zakresie w innych gabinetach). Istotnie częściej problem ten występował w projektach realizowanych przez przedsiębiorców. Istotnie częściej też dotyczył on projektów realizowanych w osi 1 (co współgra z liczną grupą przedsiębiorców realizujących projekty w tej osi). Zaś istotnie rzadziej problem ten sygnalizowany jest w osi 6 (Rozwój Funkcji Metropolitarnych) oraz 7 (Rozwój infrastruktury społecznej i ochrony zdrowia). Można zatem mówić o pewnym przekonaniu przedsiębiorców, że ich sukces wynika z pogorszenia się sytuacji konkurencji. Obrazuje to poniższa wypowiedź: do nas przychodzą klienci z innych gabinetów ze względu na szerszy zakres i unowocześnione e-usługi czy pozyskaliśmy klientów z innych rejonów. BENEFICJENCI OGÓŁEM EFEKT PRZESIĄKANIA Wykres 8. Efekt przesiąkania generowany przez projekty Źródło: Nie wystapił Wystąpił Nie wiem 11% 68% 20% opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. Sytuacją, z którą badani mylili efekt przyciągania, jest efekt przesiąkania. Gdy ten pierwszy zakłada negatywne oddziaływanie na teren okoliczny do obszaru realizacji, drugi dotyczy efektów pozytywnych. Wystąpienie takiego pozytywnego oddziaływania deklaruje 68% badanych i istotnie częściej są to beneficjenci z projektów realizowanych w osiach 2 (Rozwój infrastruktury transportowej i energetycznej), 5 (Turystyka, Kultura, Rewitalizacja), 7 (Rozwój infrastruktury społecznej i ochrony zdrowia). Jako przesłanki do stwierdzenia wystąpienia takiego pozytywnego wpływu badani wskazywali np. podniesienie jakości ciągów komunikacyjnych (oś 2). Istotnie rzadziej na wystąpienie pozytywnego wpływu wskazywali beneficjenci z osi 1. Badani mieli duży problem z określeniem granic oddziaływania projektu, co jest pojęciem kluczowym do oceny efektów przemieszczania. W odpowiedziech na pytanie otwarte o sposób, w jaki projekt oddziaływuje na obszar otaczajacy miejsce realizacji projektu można wyróżnić dwa podejścia. Pierwsze zakłada, że okoliczni mieszkańcy mogą korzystać z produktów projektów. Jednak w pojedynych sytuacjach owi okoliczni mieszkańcy mają realną możliwość skorzystania z 33 Tamże, str

220 tych produktów (np. inwestycja w infrastrukturę drogową, która łączy ich z ważnymi ośrodkami). Drugi typ pozytywnego oddziaływania zakłada, że skoro polepszyła się sytuacja na obszarze realizacji projektu (np. zwiększyła się jego atrakcyjność turystyczna czy polepszyła sytuacja gospodarcza) wówczas automatycznie sytuacja ta polesza się również na okolicznych terenach. Założenie to jest jednak nieprawdziwe. Na tym tle interesujący wyjątek stanowią (co prawda pojedyncze) wypowiedzi przedsiębiorców, którzy zwracają uwagę na fakt, że dofinansowanie pozwoliło im zmienić dotychczasowy przedmiot działalności, gdzie mieli dużą konkurencję, i rozpocząć działalność w nowej niszy, gdzie konkurentów nie ma. Inne wypowiedzi przedsiębiorców wskazują zaś na nawiązanie współpracy z innymi firmami i realizację u nich większych zamówień (choć efekt ten co do idei bliższy jest efektowi mnożnikowemu dostawcy). BENEFICJENCI OGÓŁEM EFEKT WYCIEKANIA Wykres 9. Efekt przesiąkania generowany przez projekty Źródło: 6% 16% Nie wystapił Wystąpił Nie wiem 79% opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. Występowanie efektu wyciekania czyli wystąpenie korzyści poza obszarem realizacji projektu, kosztem miejsca jego realizacji jest zjawiskiem marginalnym. Zaledwie 6% badanych deklaruje, że miał on miejsce. Z analizy odpowiedzi udzielonych na pytanie o charakter tego negatywnego wpływu na obszar realizacji projektu można jednak wnioskować, że tylko jeden badany wskazał na rzeczywiście negatywny efekt realizacji projektu. Nie był to jednak efekt wyciekania. Wskazano bowiem na zwiększenie kosztów eksploatacji (projekt polegał na poprawie standardów środowiskowych w przedsiębiorstwie). Wzrost kosztów nie wiąże się z sytuacją okolicznych terenów Efekty mnożnikowe Efekt mnożnikowy inwestycyjny polega na tym, że realizacja projektu objętego interwencją pobudza kolejne inwestycje realizowane przez beneficjenta lub też inne podmioty Efekt mnożnikowy nieinwestycyjny polega na tym, że realizacja projektu objętego interwencją pobudza przedsięwzięcia miękkie (np. szkolenia, doradztwo, przedsięwzięcia promocyjne lub kulturalne), realizowane przez beneficjenta lub też realizowane przez inne podmioty 220

221 BENEFICJENCI OGÓŁEM EFEKT MNOŻNIKOWY INWESTYCJI Wykres 10. Efekt mnożnikowy inwestycyjny generowany przez projekty Źródło: Wystąpił 46% Nie wystapił Nie wiem 7% 47% opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. W opinii blisko poływy badanych wystąpił efekt mnożnikowy inwestycji. Aż 47% badanych uważa, że realizacja projektu pobudziła kolejne inwestycje, które nie były wcześniej planowane. Co interesujące, beneficjenci nie będący przedsiębiorcami istotnie częściej mieli problem z określeniem czy wystąpił taki wpływ i częściej udzielali odpowiedzi nie wiem. Badanie wskazuje, że efekt mnożnikowy inwestycji w przedsiębiorstwach polegał na pobudzeniu inwestycji w przedsiębiorstwie (82%). Na co należy jednak zwrócić uwagę, to stosunkowo niewielka liczbę wskazań na inwestycje w infrastrukturę B+R (1%) czy okołobiznesową (4%). Wśród beneficjentów innych niż przedsiębiorcy efekt mnożnikowy inwestycyjny dotyczył średnio 1,1 typu inwestycji (choć 84% badanych wskazuje tylko na 1 typ). Wpływ ten był różnorodny i polegał na inwestycjach w: infrastrukturę drogową (25%), infrastrukturę turystyczną (20%), przedsiębiorstwie 34 (15%), innych inwestycjach spoza dostępnej kafeterii i nietworzące odrębnych typów (15%), infrastruktruę kulturową (15%), infrastrukturę edukacyjnę (10%), infrastrukturę transportową inną niż drogowa (10%). Ogółem ¼ badanych wskazywała, że koszty poniesionych inwestycji wyniosły nie więcej niż 100 tys. złotych, zaś druga skrajna ¼, że wyniosły one co najmniej 2 mln złotych. BENEFICJENCI OGÓŁEM EFEKT MNOŻNIKOWY NIEINWESTYCYJNY 10% 39% 51% Na pobudzenie przez projekt innych przedsięwzięć o charakterze nieinwestycyjnym, wskazało 39% ogółu badanych. Istotnie częściej dotyczyło to przedsięwzięć z osi 1 (Gospodarka Innowacje Technologie), które w zdecydowanej większości realizują przedsiębiorcy, zaś istotnie rzadziej w osi 2 (Rozwój infrastruktury transportowej i energetycznej). Główne działania podejmowane przez przedsiębiorców (średnio wskazują na 1,5 typu działania) to: Wykres 11. Efekt mnożnikowy nieinwestycyjny generowany przez projekty Źródło: Wystąpił Nie wystapił Nie wiem opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. szkolenie i inne działania edukacyjne pracowników Państwa jednostki/ instytucji lub partnerów (60%), promocja produktów/ usług i inne działania informacyjne (39%), inne inwestycje spoza dostępnej kafeterii i nietworzące odrębnych typów (24%). Działanie nieinwestycyjne podejmowane przez beneficjentów innych niż przedsiębiorcy (średnio wskazują na 1,4 typu działania) to: 34 W obszar beneficjentów innego typu niż przedsiębiorcy włączono ze względu na charakter własnościowy przedsiębiorstwa komunalne itp., co tłumaczy występowanie wskazań na kategorię inwestycje w przedsiębiorstwa. 221

222 inne działania spoza dostępnej kafeterii i nietworzące odrębnych typów (32%), promocja obszaru, na którym realizowany był lub jest projekt (30%), promocja produktów/ usług i inne działania informacyjne (25%), wspólne spotkania/ wyjazdy/ staże (22%), szkolenie i inne działania edukacyjne pracowników Państwa jednostki/ instytucji lub partnerów (17%). Pytanie o koszty podjętych działań nieinwestycyjnych okazało się trudne i odpowiedziało na nie jedynie 60% badanych, którym zadano to pytanie. Pozostali wybrali opcję trudno powiedzieć. ¼ spośród tych, którzy udzielili odpowiedzi wskazała, że koszty poniesionych wydatków nieinwestycyjnych wyniosły nie więcej niż 5 tys. złotych, a połowa, że nie więcej niż 30 tys. złotych. Druga skrajna ¼ badanych zadeklarowała, że koszt podjętych przedsięwzięć nieinwestycyjnych wyniósł ponad 60 tys. złotych. Na podstawie przeprowadzonych analiz udało się również wyliczyć wielkość efektu mnożnikowego inwestycyjnego w podziale na rodzaje inwestycji. Wyniki te należy traktować poglądowo 35. W opinii ogółu badanych każda złotówka otrzymanego dofinansowania skutkowała aż 67 groszami wydatków poniesionych na inne działania inwestycyjne. Blisko podwojenie wydatków inwestycyjnych (95 groszy) deklarują beneficjenci z osi 1 (Gospodarka Innowacje Technologie). Tabela 68. Źródło: Wielkość efektów mnożnikowych inwestycyjnych opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=316; z analizy wyłączono respondentów, którzy odpowiedzieli w pytaniu 12 lub 12.2 nie wiem ]. Dla większej czytelności zastosowano technikę mapy temperatur. Na zielono oznaczono najwyższe wartości, a na czerwono te najniższe. Kolorem żółtym oznaczono wartości relatywne najmniej skrajne. Z podobnym marginesem niepewności traktować należy szacowaną wielkość efektu mnożnikowego nieinwestycyjnego w podziale na rodzaje inwestycji. Stanowi on niewiele ponad 1/3 efektu inwestycyjnego i dla wszystkich analizowanych projektów można stwierdzić, że każda złotówka z RPO WZ przyniosła 24 grosze późniejszych przedsięwzięć nieinwestycyjnych. Podobnie, jak w przypadku działań inwestycyjnych, największe nakłady deklarują beneficjenci z osi 1 (Gospodarka Innowacje Technologie). 35 Oparto się bowiem na deklaracjach składanych przez samych beneficjentów (a więc nie są weryfikowane w rzeczywistości). Istotny jest też problem czy badani rzeczywiście posiadali wiedzę o skali występujących efektów. I choć część badanych nie potrafiła oszacować skali poniesionych wydatków i wybierała odpowiedź nie wiem (co wyraźnie widać w odpowiedziach beneficjentów innego typu niż przedsiębiorstwa na pytanie o nieinwestycyjne efekty) część z nich która jednak odpowiedzi udzieliła mogła oprzeć swoje szacunki na błędnych przesłankach. 222

223 Tabela 69. Źródło: Wielkość efektów mnożnikowych nieinwestycyjnych opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=289; z analizy wyłączono respondentów, którzy odpowiedzieli w pytaniu 13 lub 13.2 nie wiem ]. Dla większej czytelności zastosowano technikę mapy temperatur. Na zielono oznaczono najwyższe wartości, a na czerwono te najniższe. Kolorem żółtym oznaczono wartości relatywne Efekt synergii Efekt synergii wystąpi wtedy, kiedy realizacja każdego projektu z osobna (np. na innym obszarze, dla innych interesariuszy lub w innym czasie) da w sumie niższe efekty niż realizacja tych samych projektów na tym samym obszarze, w tym samym czasie i dla tych samych interesariuszy 36. BENEFICJENCI OGÓŁEM EFEKT SYNERGII Wykres 12. Efekt synergii generowany przez projekty Źródło: tak nie nie wiem 10% 54% 36% opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=400]. Badani pytani o to, czy istnieje projekt lub inwestycja wewnątrz i na zewnątrz jednostki/ instytucji, która wraz z projektem badanego tworzy całość i wzmacnia jego efekty, w 36% twierdzili, że taki projekt istnieje. Istotnie częściej odpowiedzi takich udzielali beneficjenci z osi 5 (Turystyka, Kultura i Rewitalizacja), 6 (Rozwój Funkcji Metropolitalnych), 7 (Rozwój infrastruktury społecznej i ochrony zdrowia). Występowanie efektu synergii częściej deklarują beneficjenci inni niż przedsiębiorcy, co koresponduje z osiami, w których realizują oni swoje projekty. Badanie pokazuje, że dzięki współistnieniu dwóch projektów, między którymi zaszedł efekt synergii, udało się przede wszystkim rozszerzyć zakres usług oferowanych w wyniku realizacji projektu (50%) oraz poprawić jakość usług oferowanych w wyniku realizacji projektu (44%). Na zakres oferowanych usług istotnie częściej wskazują przedsiębiorcy, a co za tym idzie również beneficjenci osi 1, w której stanowią oni dominującą grupę. Wśród przedsiębiorców aż 64% wskazuje na taki rezultat, zaś wśród pozostałych badanych jest to już tylko 37% badanych. 36 Tamże, str

224 rozszerzył zakres usług oferowanych w wyniku realizacji projektu 50% poprawił jakość usług oferowanych w wyniku realizacji projektu 44% w inny sposób oddziaływał na projekt spowodował wzrost wartości wskaźników projektu, których nie zakładano wcześniej 22% 22% przyspieszył lub ułatwił realizację projektu 20% umożliwił realizację projektu 11% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% Wykres 13. Źródło: Charakterystyka efektu synergii generowanego przez projekty opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI beneficjentów [n=163; pytanie poprzedzone pytaniem filtrującym]. Odpowiedzi nie sumują się do 100%, gdyż pytanie miało charakter wielokrotnego wyboru Wyniki badania CATI na mieszkańcach Informacje o badanej populacji Wśród ankietowanych mieszkańców województwa zachodniopomorskiego znalazło się 301 kobiet i 299 mężczyzn. Badaniu poddane zostały osoby, które mają od 18 do 64 lat. Respondenci zostali podzieleni na 4 grupy wiekowe: lat, lat, lat, lata. Najliczniej reprezentowane są dwa skrajne przedziały wiekowe, co przedstawia poniższy wykres. Wykres 14. Źródło: 50% Kobieta 50% Mężczyzna Płeć respondentów. opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI mieszkańców [n=600]. Wykres 15. Źródło: Wiek respondentów. opracowanie własne na podstawie wyników badania CAWI mieszkańców [n=600]. Najwięcej ankietowych pochodzi z miejscowości, które liczą poniżej 5 tysięcy mieszkańców (235 z 600 osób). Drugą z kolej najliczniej reprezentowaną grupą są mieszkańcy miast, które mają powyżej 100 tysięcy mieszkańców (126 osób). Można założyć, że są to mieszkańcy Szczecina i Koszalina dwóch największych miast w tym regionie. W miastach o wielkości od 5 do 10 tysięcy mieszka 53 respondentów, 79 z nich zamieszkuje miasta, które liczą od 10 do 20 tysięcy mieszkańców, a 88 w miastach o wielkości od 20 do 50 tysięcy. Najmniej, bo tylko 19 osób zadeklarowało, że żyje w miastach liczących od 50 do 100 tysięcy mieszkańców. Analizując dane dotyczące typu miejscowości zamieszkania możemy zauważyć, że najwięcej osób deklarowało, że mieszka w miastach powiatowych (151 z 600), a najmniej na wsiach (102 osoby). W przypadku odpowiedzi na to pytanie nie ma już tak dużych różnic jak przy pytaniu o wielkość miejscowości. 122 osoby wybrały odpowiedź, że mieszkają w mieście wojewódzkim, możemy więc ich uznać za mieszkańców Szczecina. Warto zauważyć, że te dwie zmienne: wielkość miejscowości zamieszkania i typ miejscowości zamieszkania są ściśle ze sobą 31% 31% % 21%

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) THE ANALYSIS CONCERNING THE DESIGNATION OF THE ROUTE THAT INTEGRATES THE SOUTH OF THE LOWER SILESIA PROVINCE TOGETHER WITH NORTH - SOUTHLINKS Analiza

Bardziej szczegółowo

Umowa o współpracy ponadnarodowej

Umowa o współpracy ponadnarodowej Wzór minimalnego zakresu umowy o współpracy ponadnarodowej w ramach PO KL Umowa o współpracy ponadnarodowej Nazwa Programu Operacyjnego w Polsce: : Numer i nazwa Priorytetu: Numer i nazwa Działania: Numer

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Iwona Nurzyńska Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk Warszawa 2011 Iwona Nurzyńska European

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Adam Kozierkiewicz JASPERS

Adam Kozierkiewicz JASPERS Adam Kozierkiewicz JASPERS Europa 2020 Flagship initiatives Priorities Targets Digital agenda for Europe Innovation Union Youth on the move Resource efficient Europe An industrial policy for the globalisation

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013. Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013

Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013. Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013 Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013 Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013 Wskaźnik Jednostka Priorytet Początkowy punkt odniesienia Ostateczny

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis sposobu realizacji przedmiotu zamówienia. Sierpień 2010

Szczegółowy opis sposobu realizacji przedmiotu zamówienia. Sierpień 2010 Ocena realizacji PO IG w kontekście krajowych dokumentów strategicznych Szczegółowy opis sposobu realizacji przedmiotu zamówienia Sierpień 2010 Raport powstał w ramach projektu współfinansowanego z Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny

Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny Aleksander Kędra Dyrekcja Generalna ds. Badań Naukowych Komisja Europejska Aleksander.Kedra@ec.europa.eu Przygotowanie wniosku

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy Zarządzanie Publiczne, 2(18)/2012, s. 75-85 Kraków 2012 Published online September 10, 2012 doi: 10.4467/20843968ZP. 12.012.0536 Wsparcie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw w województwie

Bardziej szczegółowo

Ewa Pancer-Cybulska, tukasz Olipra, Leszek Cybulski, Agata Suröwka TRANSPORT LOTNICZY A REGIONALNE RYNKI PRACY W POLSCE THE IMPACT OF AIR TRANSPORT

Ewa Pancer-Cybulska, tukasz Olipra, Leszek Cybulski, Agata Suröwka TRANSPORT LOTNICZY A REGIONALNE RYNKI PRACY W POLSCE THE IMPACT OF AIR TRANSPORT Ewa Pancer-Cybulska, tukasz Olipra, Leszek Cybulski, Agata Suröwka TRANSPORT LOTNICZY A REGIONALNE RYNKI PRACY W POLSCE THE IMPACT OF AIR TRANSPORT ON REGIONAL LABOUR MARICETS IN POLAND jt^l Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie metod kontrfaktycznych w badaniach ewaluacyjnych

Wykorzystanie metod kontrfaktycznych w badaniach ewaluacyjnych 2013 Rafał Trzciński Wykorzystanie metod kontrfaktycznych w badaniach ewaluacyjnych Międzyregionalna konferencja ewaluacyjna: Ewaluacja programów operacyjnych wyzwania, inspiracje, przyszłość Toruń, 25.06.2013

Bardziej szczegółowo

POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY PN-EN ISO 9001:2009/AC. Dotyczy PN-EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością Wymagania. listopad 2009 ICS 03.120.

POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY PN-EN ISO 9001:2009/AC. Dotyczy PN-EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością Wymagania. listopad 2009 ICS 03.120. POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY ICS 03.120.10 PN-EN ISO 9001:2009/AC listopad 2009 Wprowadza EN ISO 9001:2008/AC:2009, IDT ISO 9001:2008/AC1:2009, IDT Dotyczy PN-EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Samorządowa jednostka organizacyjna Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Institute for Territorial Development / Climate-Kic 1 PRZEMYSŁAW MALCZEWSKI LOWER SILESIA COORDINATOR OF REGIONAL ACTIVITY AFFILIATED

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

I webinarium 18.02.2015

I webinarium 18.02.2015 I webinarium 18.02.2015 Współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013.

Bardziej szczegółowo

Ekspert Horizon2020: doświadczenie z oceny wniosków

Ekspert Horizon2020: doświadczenie z oceny wniosków Ekspert Horizon2020: doświadczenie z oceny wniosków dr inż. Wojciech Wiza Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Doświadczenie Ocena wniosków 7 PR i H2020 Ocena wniosków

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne w zakresie systemu ewaluacji polityki spójności oraz realizacji ewaluacji programów operacyjnych perspektywy 2014-20

Wytyczne w zakresie systemu ewaluacji polityki spójności oraz realizacji ewaluacji programów operacyjnych perspektywy 2014-20 Wytyczne w zakresie systemu ewaluacji polityki spójności oraz realizacji ewaluacji programów operacyjnych perspektywy 2014-20 Proces zatwierdzania wytycznych w MIR Wytyczne KJE Proces zatwierdzania w MIR

Bardziej szczegółowo

SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego

SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego Warszawa, 17 grudnia 2014 SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego Prelegent: Aneta Maszewska W niniejszej prezentacji wykorzystano materiały

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD)

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 29 August 2013 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) ENV 782 MAR 119 MI 708 ONU 86 CODEC 1921 INST 459 PARLNAT 214 COVER NOTE from: Polish Senate date

Bardziej szczegółowo

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland OECD Przegląd krajowej polityki miejskiej National Urban Policy Review of Poland 17-19 19 March 2010 ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland Zygmunt Ziobrowski Instytut Rozwoju Miast The

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy. Autorzy: Magdalena Tarczewska-Szymańska (kierownik badania) dr inż. Korneliusz Pylak dr Krzysztof Piróg Marta Bochniewicz

Raport końcowy. Autorzy: Magdalena Tarczewska-Szymańska (kierownik badania) dr inż. Korneliusz Pylak dr Krzysztof Piróg Marta Bochniewicz Raport końcowy Analiza postępów wdrażania Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007-2013 w kontekście identyfikacji niezbędnych zmian zapisów Programu z uwzględnieniem krajowej rezerwy wykonania

Bardziej szczegółowo

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household CENTRAL STATISTICAL OFFICE STATISTICAL OFFICE IN KATOWICE Sustainable Development Indicators. Regional module The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

SIG as a practical application of the State Enterprise Architecture

SIG as a practical application of the State Enterprise Architecture SIG as a practical application of the State Enterprise Architecture SIG* Information Systems in Head Office of Geodesy and Cartography Jacek Szczęsny Agenda 1. Circumstances of SIG creation 2. The main

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA na przeprowadzenie badania ewaluacyjnego Ocena systemu monitorowania postępu rzeczowego wraz z oszacowaniem wartości docelowych wskaźników mierzonych na poziomie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI DO REALIZACJI WYDATKÓW INWESTYCYJNYCH GMINY WIŚNIOWA

ANALIZA ZDOLNOŚCI DO REALIZACJI WYDATKÓW INWESTYCYJNYCH GMINY WIŚNIOWA INFRASTRUKTURA I EKOLOGIA TERENÓW WIEJSKICH Nr 2/2005, POLSKA AKADEMIA NAUK, Oddział w Krakowie, s. 27 33 Komisja Technicznej Infrastruktury Wsi Marcin Hyski ANALIZA ZDOLNOŚCI DO REALIZACJI WYDATKÓW INWESTYCYJNYCH

Bardziej szczegółowo

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne:

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne: Ewaluacja ex post projektu systemowego PARP pt. Utworzenie i dokapitalizowanie Funduszu Pożyczkowego Wspierania Innowacji w ramach Pilotażu w III osi priorytetowej PO IG Metodologia badania Cel i przedmiot

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

PRODUCTION HALL OFFER

PRODUCTION HALL OFFER PRODUCTION HALL OFFER 1. Name of production hall / Nazwa hali produkcyjnej Bałtowska 2. Location / Lokalizacja PRODUCTION HALL DATA Town / Street Miasto / Ulica Ostrowiec Świętokrzyski/Bałtowska Street

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy. Przegląd stanu wdraŝania Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury na lata 2007-2013. www.psdb.com.pl.

Raport końcowy. Przegląd stanu wdraŝania Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury na lata 2007-2013. www.psdb.com.pl. Raport końcowy Przegląd stanu wdraŝania Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury na lata 2007-2013 Autorzy: Magdalena Tarczewska-Szymańska (kierownik badania) Marta Bochniewicz dr inŝ. Korneliusz

Bardziej szczegółowo

Proefektywnościowy model ewaluacji polityki rozwoju regionu w perspektywie 2014-2020

Proefektywnościowy model ewaluacji polityki rozwoju regionu w perspektywie 2014-2020 Proefektywnościowy model ewaluacji polityki rozwoju regionu w perspektywie 20142020 KRZYSZTOF MALIK Katedra Ekonomii i Badań Regionalnych Teza, cel i kontekst badań Kontekst: Europa 2020, ŚSRK, 9 strategii

Bardziej szczegółowo

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia Poland Tender Oferta przetargu Nazwa Dostawa oprogramowania komputerowego umożliwiającego tworzenie opracowań statystycznych obrazujących gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Miejscowość

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Departament Infrastruktury Społecznej Wydział Projektu Własnego w Obszarze Turystyki

Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Departament Infrastruktury Społecznej Wydział Projektu Własnego w Obszarze Turystyki Winnica Zabór - historia - 2010 Zabór Vineyard - history - 2010 (1) Spotkania spotkania spotkania Meetings Meetings Meetings Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Urząd Gminy Zabór Municipal Office

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO Meeting Big Data challenges in Leadership with Human-Computer Synergy. Presented by Dr. Morten Middelfart, CTO Big Data Data that exists in such large amounts or in such unstructured form that it is difficult

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI 2007-2013 JAKO INSTRUMENT KSZTAŁTUJĄCY RYNEK PRACY W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI 2007-2013 JAKO INSTRUMENT KSZTAŁTUJĄCY RYNEK PRACY W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM Agnieszka Zalewska-Bochenko Uniwersytet w Białymstoku PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI 2007-2013 JAKO INSTRUMENT KSZTAŁTUJĄCY RYNEK PRACY W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM Wprowadzenie Środki finansowe pochodzące

Bardziej szczegółowo

Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i surowce

Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i surowce HORIZON 2020 - THE FRAMEWORK PROGRAMME FOR RESEARCH AND INNOVATION (2014-2020) 2020) Challenge 5 Climate action, environment, resource efficiency and raw materials INFORMAL DRAFT 1 Copyright KPK PB UE

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy. Wstępna ocena realizacji i efektów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013

Raport końcowy. Wstępna ocena realizacji i efektów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 Raport końcowy Wstępna ocena realizacji i efektów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 Katowice, 27 listopada 2012 r. Projekt finansowany przez Unię Europejską ze

Bardziej szczegółowo

2. System stosowany w 7. Programie Ramowym

2. System stosowany w 7. Programie Ramowym UWAGI DO SYSTEMU WYNAGRADZANIA W PROGRAMIE RAMOWYM HORYZONT 2020 Andrzej Siemaszko, Barbara Trammer 1 1. Wstęp Program Ramowy Horyzont 2020 o budżecie 77.02 mld euro niesie olbrzymie szanse dla polskich

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy. Warszawa, grudzień 2012

Raport końcowy. Warszawa, grudzień 2012 Analiza i ocena wydatkowania środków w ramach RPOWŚ 2007-2013 na projekty z zakresu edukacji, kultury, turystyki i sportu oraz zbadanie potrzeb samorządów lokalnych w zakresie tego typu inwestycji w latach

Bardziej szczegółowo

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 25 LAT 27 LAT 1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 nasi klienci dobrze trafili... get your swing on with us... www.dyskret.com.pl 30-023 Kraków, ul. Mazowiecka 131 tel. +48 12 423 31 00, office@dyskret.com.pl

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Office 365 Midsize Business

Office 365 Midsize Business Office 365 Midsize Business (M) Office 365 Midsize Business produktu Kliknij na łącze powitalne VLSC które otrzymałeś po zamówieniu licencji Congratulations on your newly accepted Open License with Microsoft,

Bardziej szczegółowo

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31]

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] 994. pracy w Polsce do standardów Unii Europejskiej : Część A. Program realizacji badań naukowych i prac rozwojowych 1.01 31.12.2002.

Bardziej szczegółowo

Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip)

Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip) Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip) Embeded systems Architektura układów PSoC (Cypress) Możliwości bloków cyfrowych i analogowych Narzędzia

Bardziej szczegółowo

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project:

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project: Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Title of the project - System of the heat storage at different temperature level. Krótki opis projektu: Opracowanie systemu akumulacji ciepła

Bardziej szczegółowo

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Podstawowa dokumentacja konkursowa Podstawowa dokumentacja konkursowa Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007-2013 Szczegółowy opis priorytetów RPO WZ Przewodnik do

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto 1. Temat badania 2. Tło Ewaluacja komponentu wolontariatu długoterminowego wdrażanego w latach 2012-2013 w ramach

Bardziej szczegółowo

Brief description of the paper/report. Chain 90% 10% District

Brief description of the paper/report. Chain 90% 10% District Brief description of the paper/report Item Identification Card (IIC) Process Structure Design Produce Deliver Analyse and Understand Chain 90% 10% District Argument Supply Chain Planning Process. Proces

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

Ewa Lewoczko Wspólny Sekretariat Techniczny INTERREG IV A w Löcknitz Joint Technical Secretariat INTERREG IV A in Löcknitz

Ewa Lewoczko Wspólny Sekretariat Techniczny INTERREG IV A w Löcknitz Joint Technical Secretariat INTERREG IV A in Löcknitz Program Operacyjny Celu 3 Europejska Współpraca Terytorialna - Współpraca Transgraniczna Krajów Meklemburgia-Pomorze Przednie/Brandenburgia i Rzeczpospolitej Polskiej (Województwo Zachodniopomorskie) 2007-2013

Bardziej szczegółowo

Efekty gospodarcze i społeczne zakończonych projektów rozwojowych finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Efekty gospodarcze i społeczne zakończonych projektów rozwojowych finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Efekty gospodarcze i społeczne zakończonych projektów rozwojowych finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Raport końcowy z badania ewaluacyjnego Kontekst badania Cel projektów rozwojowych

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

Raport z badań ewaluacyjnych. Kraków, listopad 2010

Raport z badań ewaluacyjnych. Kraków, listopad 2010 Analliiza potrzeb potencjjallnych beneffiicjjentów XII Priiorytetu POIIiiŚ w zakresiie dziiałłań przewiidziianych do realliizacjjii w ramach Priiorytetu z uwzgllędniieniiem stanu iinffrastruktury społłecznejj

Bardziej szczegółowo